:: wikimiki.org ::

Fosfor

Fosfor

Fosfor is die chemiese element in die periodieke tabel met die simbool P en atoomgetal van 15. Fosfor is 'n multivalente, nie-metaal van die stikstofgroep en word dikwels gevind in anorganiese fosfaatrotse asook in alle lewendige selle. Vanweë sy hoë reaktiwiteit, word dit nooit in die vrye onverbonde vorm in die natuur gevind nie. Dit straal 'n effense gloed uit wanneer dit aan suurstof blootgestel word en kom in verskillende allotropiese vorms voor. Fosfor is 'n noodsaaklike element vir alle lewendige organismes. Die belangrikste kommersiële gebruik van fosfor is vir die vervaardiging van kunsmis. Dit word ook gebruik in die maak van plofstowwe, vuurhoutjies, vuurwerke, pesdoders, tandepasta en skoonmaakmiddels.

Kenmerkende eienskappe

Fosfor vorm normaalweg 'n wasagtige wit vastestof wat met 'n kenmerkende slegte reuk. Suiwer vorms van die element is kleurloos en deursigtig. Hierdie nie-metaal is nie oplosbaar in water nie, maar is wel oplosbaar in koolstofdisulfied. Suiwer fosfor ontbrand spontaan in lug en vorm fosforpentoksied na ontbranding.

Vorms

Fosfor kom voor in vier allotropiese vorms: wit (of geel), rooi en swart (of donkerpers). Ander allotropiese vorme mag dalk ook bestaan. Die mees algemene vorms van fosfor is rooi- en wit fosfor, waarvan beide bestaan uit netwerke van tetrahdraal gerangskikte groepe van vier fosfor atome. Die tetrahedra van wit fosfor vorm afsonderlike groepe; terwyl die tetrahdra van rooi fosfor verbind is in kettings. Wit fosfor brand in kontak met lug en met blootstelling aan hitte of lig word dit omgeskakel na rooi fosfor. Fosfor bestaan ook in kineties en termodinamies stabiele vorms. Hulle word geskei deur 'n oorgangstemperatuur van -3.8 °C. Een staan bekend as die alfa vorm en die ander as beta. Rooi fosfor is relatief gesproke stabiel en sublimeer teen 'n dampdruk van 1 atm teen 170 °C maar brand wanneer dit aan skok of wrywing blootgestel word. 'n Swart fosfor allotroop bestaan wat 'n struktuur het soortgelyk aan die van grafiet – die atome word gerangskik in heksagonale lae en gelei elektriesiteit.

Aanwendings

Gekonsentreerde fosforsure wat soveel as 70% tot 75% P₂O₅ kan bevat is baie belangrike grondstowwe vir die landboubedryf in die vorm van misstowwe. Die wêreldwye vraag na misstowwe het gelei tot grootskaalse produksie van fosfate (PO₄^3-) in die tweede helfte van die 20ste eeu. Ander gebruike sluit in;
- Fosfate word gebruik vir die maak van spesiale glassoorte wat gebruik word vir natriumlampe.
- Been-as, kalsiumfosfaat, word gebruik in die vervaardiging van porselein en om mono-kalsiumfosfaat te maak wat as bakpoeier ingespan word.
- Hierdie element is ook 'n belangrke komponent in die vervaardiging van staal, vir die maak van fosforbrons en vele verwante produkte.
- Trinatriumfosfaat word ook dikwels gebruik in skoonmaakmiddels om water te versag en om pyp-/ketelbuiskorrosie te bekamp.
- Wit fosfor word gebruik vir militêre toepassings soos Brandbomme, rookpotte en -bomme en in ligspoorkoeëls.
- Rooi fosfor is noodsaaklik vir die vervaardiging van vuurhoutjies, fakkels en die berugte dwelm, metamfetamien (ook bekend as speed of ice).

Biologiese rol

Fosfor speel 'n sleutelrol in die lewensprosesse van die meeste lewensvorme. Anorganiese fosfate PO₄^3- speel 'n groot rol in biologiese molekules soos DNA en RNA waar dit deel vorm van die strukturele fondament van hierdie molekules. Lewende selle gebruik ook fosfaat om sellulêre energie te vervoer via adenosientrifosfaat (ATP). Byna elke sellulêre proses wat energie gebruik verkry dit vanaf ATP. Fosfolipiede vorm die hoof strukturele komponent van alle selmembrane. Kalsiumfosfaatsoute word deur diere gebruik om hulle bene te versterk.

Geskiedenis

Fosfor (Grieks phosphoros beteken draer van lig wat dan ook die antieke naam vir die planeet Venus was) is deur die Duitse alchemis Hennig Brand in 1669 in uriene ontdek. Brand het gepoog om soute te verkry deur uriene te verdamp en in die proses het hy 'n wit materiaal verkry wat in die donker gegloei het en helder gebrand het. Sedertien word die term fosforessensie gebruik om alle stowwe wat in die donker gloei, sonder om te brand, te beskryf. Vroeëre vuurhoutjies het wit fosfor gebruik in hulle samestelling, wat gevaarlik was vanweë die giftigheid daarvan. Moorde, selfmoorde en vergiftigings was dikwels die gevolg van die gebruik daarvan ('n Apokriewe verhaaltjie vertel van 'n vrou wat haar man wou vergiftig deur wit fosfor in sy kos te gooi maar is toe uitgevang toe die stoom in die donker gloei!). Verder het die blootstelling aan die dampe werkers by vuurhoutjiefabrieke nekrose van die gebeentes in die kaak gegee. Toe rooi fosfor ontdek is met sy baie laer vlambaarheid en giftigheid, is dit ingespan as 'n veiliger alternatief vir vuurhoutjie vervaardiging.

Verspreiding

Vanweë sy reaktiwiteit tot lug en vele ander suurstofbevattende stowwe word fosfor nie in vrye vorm in die natuur gevind nie, maar kom dit wyd verspreid in baie minerale voor. Fosfaatrots, wat deels uit apatiet ('n onsuiwer trikalsiumfosfaat-mineraal) betaan is 'n belangrike kommersiële bron van hierdie element. Groot neerslae kan gevind word in Rusland, Morokko, Florida, Idaho, Tennessee, Utah en elders. Die wit allotroop kan vervaardig word deur verskeie metodes. In een proses word trikalsiumfosfaat, wat uit fosfaatrots verkry word, verhit in 'n elektriese- of brandstofoond in die teenwoordigheid van koolstof en silika. Elementêre fosfor word dan vrygestel in dampvorm en word dan onder fosforsuur gekondenseer.

Voorsorgmaatreëls

Hierdie is 'n buitengewoon giftige element met 'n gemiddelde dodelike dosis van 50 mg (wit fosfor word algemeen as die dodelike vorm beskou terwyl fosfaat en ortofosfaat noodsaaklike voedingstowwe is). Die wit fosfor allotroop moet te alle tye onder water geberg word vanweë sy uiters hoë reaktiwiteit tot suurstof in die atmosfeer. Dit moet slegs met tange hanteer word aangesien kontak met die vel kan lei tot ernstige brande. Kroniese wit fosfor vergiftiging van onbeskermde werkers lei tot nekrose van die kaak bekend as phossy-jaw. Inname van wit fosfor kan lei tot 'n mediese toestand wat bekend staan as Rokende Stoelgang Sindroom. Fluorofosfaat esters is van die dodelikste neurotoksiene bekend maar andersins is die meeste anorganiese fosfate relatief skadeloos. Fosfaat besoedeling vind plaas waar misstowwe of skoonmaakmiddels in die grond in dreineer. Wanneer die wit vorm aan sonlig blootgestel word of in sy eie damp tot 250 °C verhit word, word dit omgeskakel na die rooi vorm, wat nie in lug fosforesseer nie. Die rooi allotroop ontbrand nie spontaan in lug nie en is nie so gevaarlik soos die wit vorm nie. Dit moet egter steeds versigtig hanteer word aangesien dit na wit fosfor kan omskakel onder sekere temperatuurtoestande en gee ook hoogs toksiese dampe af wat fosforoksiede bevat wanneer dit verhit word.

Isotope

Sommige algemene isotope van fosfor sluit in:
- ³²P (radio-aktief). Fosfor-32 is 'n beta-straler (1.71 MeV) met 'n halfleeftyd van 14.3 dae. Dit word gereeld in biologiese laboratoriums gebruik, hoofsaaklik vir radio-etiket sporings.
- ³³P (radio-aktief). Fosfor-33 is 'n beta-straler (0.25 MeV) met 'n halfleeftyd van 25.4 dae. Dit word gebruik in biologiese laboratoriums vir toepassings waar 'n laer beta-uitstraling voordelig is, soos byvoorbeeld, DNA ontleding.

Verwysings

- [http://periodic.lanl.gov/elements/15.html Los Alamos National Laboratory – Phosphorus]

Eksterne skakels

- [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/P/index.html WebElements.com – Phosphorus]
- [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/P.html EnvironmentalChemistry.com – Phosphorus]
- http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=946251&dopt=Abstract; Entrez PubMed - Acute Yellow Phosphorus Poisoning] Category:Chemiese elemente Category:Nie-metale ja:リン ko:인 th:ฟอสฟอรัส

Chemiese element

'n Chemiese element, ook dikwels eenvoudig na verwys as 'n element, is 'n stof wat nie verder verdeel kan word met gewone chemiese metodes om ander stowwe te lewer nie. Die kleinste partikel van so 'n element is 'n atoom, wat bestaan uit elektrone wat om 'n kern van protone en neutrone wentel. Die atoomgetal van 'n element, "Z", is gelyk aan die aantal protone in die atoom van die element. Koolstof byvoorbeeld, is die element met die atoomgetal 6 en bevat 6 protone in sy kern. Alle atome van 'n element het dieselfde atoomgetal en bevat dieselfde aantal protone. Atome van dieselfde element kan egter verskillende hoeveelhede neutrone bevat en sulke verskillende atome staan as isotope van die element bekend. Die atoommassa van 'n element, A, word gemeet in atoom massa eenhede (ame) en is rofweg gelyk aan die som van die aantal protone en neutrone in die atoom van die element. 'n Aantal elemente is radioaktief en verander na 'n ander element deur 'n proses van radioaktiewe verval. Die ligste elemente is waterstof en helium wat die eerste elemente was om tydens die groot knal gevorm te word. Alle swaarder elemente word natuurlik of kunsmatig geskep deur verskeie nukleosintetiese prosesse. Daar was met ingang van 2004, 116 bekende elemente, waarvan slegs 91 natuurlik voorkom. Die oorblywende 25 elemente is mensgemaak; waarvan die eerste sodanige element, Tegnetium, in 1937 gemaak is. Alle mensgemaakte elemente is radioaktief met kort halfleeftye en enige sodanige element wat in die aardkors teenwoordig sou wees met die vorming van die aarde sou dus al lankal verval het. Die volgende gerangskikte lyste is beskikbaar vir die elemente:
- Volgens naam
- Volgens simbool
- Volgens atoomgetal Die gerieflikste rangskikking van elemente is die periodieke tabel, waar die groepe elemente met soortgelyke chemiese eienskappe saam gerangskik is. Atome van dieselfde element waarvan die kern verskillende getalle neutrone bevat word verskillende isotope van die element genoem. 'n Suiwer element kan bestaan as mono-atomiese- , diatomiese- of poli-atomiese eenhede wat almal uit dieselfde soort atome bestaan. Hierdie verskillende molekulêre strukture van 'n element word allotrope genoem onafhanklik van die toestand waarin die materie voorkom. Die amptelike name van die chemiese elemente word bepaal deur die Internasionale Unie vir Suiwer- en toegepaste Chemie, wat gewoonlik die naam wat deur die ontdekker daarvan gekies word, aanneem. Dit kan lei tot omstredenheid rondom watter navorsingsgroep eintlik die element ontdek het - 'n vraagstuk wat die benoeming van elemente met atoomgetalle hoër as 104 vir 'n aansienlike tyd vertraag het. Daar word ook 'n unieke chemiese simbool aan 'n element toegeken gebaseer op die naam van die element, maar nie noodwendig die Engelse naam nie. Chemiese simbole word internasionaal verstaan wanneer elementname vertaal moet word. Die eerste letter van 'n chemiese simbool word altyd met 'n hoofletter geskryf. Elemente kan kombineer (reageer) om suiwer verbindings (soos water, soute, oksiede en organiese verbindings) te vorm. In baie gevalle het hierdie verbindings een vaste stoichiometriese samestelling met hulle eie strukture en eienskappe. Sommige elemente, veral die metaalagtige elemente, kombineer om nuwe strukture te vorm met 'n meer veranderlike samestelling (soos metaal-allooie). In hierdie gevalle is dit beter om van fases te praat as van verbindings. In die algemeen kan 'n spesifieke chemikalie bestaan uit 'n mengsel van bostaande.

Sien ook

- Chemie
- Ontdekking van die chemiese elemente
- Verspreiding van die chemiese elemente
- Sistematiese elementnaam
- Chemical elemente wat na mense vernoem is
- Chemical elemente wat na plekke vernoem is
- Verbinding

Eksterne skakels

- [http://www.vanderkrogt.net/elements/ Elementymology & Elements Multidict] word history and language dictionary

Chemiese inligting

- [http://www.webelements.com/ WebElements]
- [http://www.vcs.ethz.ch/chemglobe/ptoe/ ChemGlobe]
- [http://pearl1.lanl.gov/periodic/default.htm Los Alamos National Laboratory]
- [http://www.chemicalelements.com/ ChemicalElements] Category:Chemie ? ja:元素

Atoomgetal

Die atoomgetal (Z) is 'n term wat in chemie en fisika gebruik word om die aantal protone wat in die kern van 'n atoom voorkom, aan te dui. In 'n atoom met 'n neutrale lading is die aantal elektrone tipies gelyk aan die atoomgetal. Die atoomgetal het aanvanklik verwys na die nommer wat die element se plek in die periodieke tabel aangedui het. Toe Mendelejev die bekende chemiese elemente gegroepeer het na aanleiding van ooreenkomste in hulle chemiese gedrag, is daar opgemerk dat die plasing van elemente in streng volgorde volgens hulle atoommassa's gelei het tot verkeerde plasings. Jodium en tellurium verskyn oënskynlik in die verkeerde volgorde as hulle in die tabel volgens hul atoommassas gelys word en pas beter in die tabel as hulle plekke omgeruil word. Wanneer hulle in die volgorde geplaas word waar hulle chemiese eienskappe beter ooreengestem het dit duidelik geword dat hulle nommers in die tabel ooreengestem het met hul atoomgetalle soos in die eerste paragraaf gedefinieer. Die getal is proporsioneel tot die massa van die atoom, maar het soos deur bostaande afwyking geïllustreer, 'n ander eienskap as die massa gereflekteer. Die afwykings in hierdie volgorde is uiteindelik deur Henry Gwyn Jeffreys Moseley na aanleiding van sy navorsing in 1913 verduidelik. Moseley het 'n streng verwantskap ontdek tussen die x-straaldiffraksiespektra van die elemente en hulle korrekte plasing in die periodieke tabel. Dit het later duidelik geword dat die atoomgetal ooreengestem het met die elektriese lading van die kern; met ander woorde die aantal protone. Dit is hierdie lading wat aan elemente hulle chemiese eienskappe verleen eerder as hul atoommassas. Die atoomgetal is nou verwant aan die massagetal (maar hulle moet nie met mekaar verwar word nie) wat die aantal protone en neutrone in die kern van 'n atoom is. Die massagetal word dikwels na die naam van die element geskryf, bv. koolstof-14 (gebruik in koolstofdatering).

Sien ook

- periodieke tabel
- lys van elemente volgens getal Category:Chemiese eienskappe Category:Kernfisika als:Ordnungszahl ja:原子番号 ko:원자 번호 simple:Atomic number th:เลขอะตอม

Suurstof

Suurstof is die chemiese element in die periodieke tabel met die simbool O en atoomgetal van 8. Die element kom algemeen voor op Aarde asook regdeur die heelal. Molekulêre suurstof (O₂, dikwels na verwys as "vry suurstof") op Aarde is termodinamies onstabiel. Aanvanklik het dit gevorm vanweë die werking van fotosintetiese anaerobe (archaea en bakterieë). Die voorkoms daarvan in latere tydperke tot en met die huidige tyd word hoofsaaklik gedryf deur die plante op aarde wat suurstof vrystel tydens fotosintese.

Kenmerkende eienskappe

Teen standaard temperatuur en druk, kom suurstof as 'n gas voor wat uit 'n diatomiese molekule bestaan met die chemiese vergelyking O₂. Suurstof is 'n belangrike bestandeel van lug wat deur plante tydens fotosintese vrygestel word en is noodsaaklik vir aerobiese respirasie in diere. Die woord suurstof het sy ontstaan te danke aan die vroeëre geloof, rondom die tyd dat dit in die 18de eeu ontdek is, dat alle sure suurstof bevat het. Dit is nou bekend dat sure nie noodwendig suurstof hoef te bevat nie. Vloeibare O₂ en O₂ in vastestofvorm het 'n ligte blou kleur en is beide hoogs paramagneties. Vloeibare O₂ word gewoonlik verkry deur die fraksionele distillasie van vloeibare lug. Beide vloeibare en soliede O₃ (osoon) het 'n dieper blou kleur. 'n Ander allotroop van suurstof wat onlangs ontdek is, O₄, is 'n vastestof met 'n diep, rooi kleur en word gemaak deur O₂ saam te pers tot 'n druk van 20 GPa. Die eienskappe daarvan word bestudeer vir gebruik in vuurpylbrandstowwe en soortgelyke toepassings, aangesien dit 'n veel kragtiger oksideermiddel as beide O₂ of O₃ is.

Aanwendings

Suurstof vind noemenswaardige toepassings as oksideermiddel, met slegs fluoor wat 'n hoër elektronegatiwiteit ten toon stel. Vloeibare suurstof word gebruik as oksideermiddel in vuurpylaandrywing. Suurstof is noodsaaklik vir respirasie en daarom word suurstof aanvullings gebruik in die geneeskunde. Mense wat berge klim of in vliegtuie vlieg gebruik ook somtyds voorrade om hul suurstof aan te vul (in die vorm van saamgeperste lug). Suurstof word ook gebruik in sweiswerk en met die maak van staal en metanol. Suurstof is 'n swak dwelmiddel wat euforia veroorsaak en het 'n geskiedenis vermaaklikheidsgebruik wat voortduur tot die moderne tye. Suurstofkroeë kom selfs tot vandag toe nog by partytjies aangetref word. In die 19de eeu is suurstof dikwels met nitroësuur gemeng om 'n verdowende effek te bevorder.

Geskiedenis

Suurstof is in 1771 ontdek deur die sweedse apteker Carl Wilhelm Scheele, maar die ontdekking is nie dadelik erken nie, en die onafhanklike ontdekking daarvan deur Joseph Priestley op 1 Augustus 1774 was meer wyd bekend. Antoine Laurent Lavoisier het die element die wetenskaplike naam oxygenium (suurvormer) in 1774 gegee. Die sistematiese elementnaam vir suurstof is octium.

Verspreiding

Suurstof is die element wat die meeste in die Aarde se kors voorkom, 'n geskatte 46.7% daarvan. Suurstof beslaan ook ongeveer 87% van die gewig van die oseane (in die vorm van H₂O, water) en 20% van die Aarde se atmosfeer (in die vorm van O₂, molekulêre suurstof, of O₃, ozoon. Suurstof verbindings, veral in die vorm van metaaloksiede, silikate (SiO₄⁴⁻) en karbonate (CO₃²⁻) kom algemeen in rotse en grond voor. Bevrore water is 'n algemene vastestof op die buitenste planete en komete. Die yspole van Mars bestaan uit bevrore koolstofdioksied. Suurstof verbindings kan regdeur die heelal gevind word en die spektrum van suurstof word dikwels in sterre opgemerk.

Verbindings

Vanweë sy elektronegatiwiteit vorm suurstof chemiese verbindings met byna al die ander elemente (wat die oorsprong is van die oorspronklike definisie van oksidasie is). Die enigste elemente wat nie geoksideer kan word nie 's 'n paar van die edelgasse. Die bekendste oksied is natuurlik waterstofoksied of dan water (H₂O). Ander wel bekende voorbeelde sluit verbindings van koolstof en suurstof in, soos koolstofdioksied (CO₂), alkohole (R-OH), aldehiede (R-CHO) en karboksielsure (R-COOH). Geoksideerde radikale soos chlorate (ClO₃⁻), perchlorate (ClO₄⁻), chromate (CrO₄²⁻), dichromate (Cr₂O₇²⁻), permanganate (MnO₄⁻) en nitrate (NO₃⁻) is sterk oksideermiddels op hul eie. Baie metale soos Yster verbind met suurstof atome, yster (III) oksied (Fe₂O₃). Ozoon (O₃) word gevorm deur die elektrostatiese ontlading in die teenwoordigheid van molekulêre suurstof. 'n Dubbel verbinde suurstof molekule (O₂)₂ is bekend, en is 'n hoofkomponent van vloeibare suurstof. Epoksiede is eters waarin die suurstof atoom deel vorm van 'n ring van die atome.

Isotope

Suurstof het drie stabiele isotope en tien bekende radio-aktiewe isotope. Die radio-isotope het almal halfleeftye van minder as drie minute.

Voorsorgmaatreëls

Suurstof kan giftig wees teen verhoogde parsiële drukke. Sekere afgeleide verbindings van suurstof, soos ozoon (O₃), waterstofperoksied, hidroksiel radikale en superoksied is ook hoogs toksies. Die liggaam het meganismes ontwikkel om homself teen hierdie giftige spesies te beskerm. Die natuurlike middel glutathione kan byvoorbeeld dien as anti-oksidant, net soos bilirubien wat normaalweg afbreek produk is van hemoglobien. Hoogs gekonsentreerde bronne van suurstof bevorder vinnige verbranding en daarom bestaan daar brand- en plofgevaar in die teenwoordigheid van brandstowwe. Dit is ook waar vir virbindings van suurstof soos chlorate, perchlorate, dichromate ens. Verbindings met 'n hoë oksidasie potensiaal kan dikwels chemiese brande veroorsaak.

Sien ook

- Winkler toets vir opgeloste suurstof vir instruksies oor hoe om die hoeveelheid suurstof wat in vars water opgelos is te bepaal.
- Verbranding.
- Oksidasie.
- Die rol van suurstof as 'n asemhalingsgas vir duik.
- suurstof verarming water-ekologie

Verwysings

- [http://periodic.lanl.gov/elements/8.html Los Alamos National Laboratory – Oxygen]
- [http://physics.nist.gov/cgi-bin/AtData/main_asd Nist atomic spectra database]

Eksterne skakels

- [http://priestleysociety.net Priestley Society, Dedicated to Joseph Priestley the man who discovered oxygen; Oxygen]
- [http://www.josephpriestley.info Joseph Priestley Information Website, about the man who discovered oxygen; Oxygen]
- [http://periodic.lanl.gov/elements/8.html Los Alamos National Laboratory – Oxygen]
- [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/O/index.html WebElements.com – Oxygen]
- [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/O.html EnvironmentalChemistry.com – Oxygen]
- [http://education.jlab.org/itselemental/ele008.html It's Elemental – Oxygen]
- [http://www.mtsinai.org/pulmonary/papers/ox-hist/ox-hist-intro.html Oxygen Therapy – The First 150 Years]
- [http://members.tripod.com/tjaartdb0/html/oxygen_toxicity.html Oxygen Toxicity] Category:Chemiese elemente als:Sauerstoff ja:酸素 ko:산소 ms:Oksigen simple:Oxygen th:ออกซิเจน

Water

:Die klem van hierdie artikel lê op water in die algemeen. Sien water (molekule) vir inligting oor die chemiese en fisiese eienskappe van suiwer water (H₂O, waterstofoksied). Water is 'n smaaklose, kleurlose stof in sy suiwer vorm wat noodsaaklik is vir alle bekende vorme van lewe en is ook bekend as die mees gebruikte oplosmiddel. Water kom in oorvloed op Aarde voor. Dit bestaan op baie plekke en vorme: meestal in die oseane en by die pole, maar ook in wolke, reënwater, riviere, mere, damme en ander waterdraende formasies. Water beweeg voortdurend deur 'n siklus wat verdamping, neerslag en afloop na die see. Water wat geskik is vir menslike gebruik is 'n natuurlike hulpbron wat al skaarser word in sekere wêrelddele waar die bevolking groei en die beskikbaarheid daarvan is 'n belangrike sosio-ekonomiese vraagstuk.

Molekulêre eienskappe

Vorms van water

mens] Water op aarde neem verskeie vorme aan: Mens kry waterdamp en wolke in die lug, die golwe en ysberge in die see, gletsers in die berge asook ondergrondse mere om maar 'n paar te noem. Deur verdamping, neerslag en afloop vloei water aanhoudend van een vorm na die ander, in wat as die watersiklus bekend staan. Vanweë die belangrikheid van neerslag vir landbou en aan die mensdom in die algemeen, bestaan daar verskillende name om die verskillende vorme daarvan te beskrywe: reën is iets waarmee die meeste vertroud is, ander verskynsels is egter nie noodwendig aan al die bewoners op aarde bekend nie. Hael, sneeu, mis of dou is 'n paar voorbeelde van die vorme waarin neerslag kan plaasvind. Klein reëndruppels in die lug breek die sonlig om reënboë te vorm. Op soortgelyke wyse het die afloopwater 'n belangrike rol in die menslike geskiedenis gespeel, soos riviere wat water verskaf het vir besproeiing in die landbou. Riviere en seë het dit ook dikwels vir mense moontlik gemaak om te reis en handel te dryf. Erosie der hierdie afloopwater het 'n groot rol gespeel in die vorming van die omgewing en het die vorming van valleie en deltas wat ryk- en gelyke grond verskaf vir die vestiging van menslike nedersettings. Water sypel ook in die grond in na ondergrondse rotsformasies toe. Hierdie grondwater vloei soms na die oppervlak terug om fonteine te vorm en soms selfs meer skouspelagtige warmwaterbronne en geysers. Grondwater word dikwels deur mense vanuit boorgate herwin. Omdat water baie verskillende stowwe kan bevat, kan dit verskillend proe of ruik. Die meeste mense en ander diere se reuk- en smaaksintuie is tot so 'n mate ontwikkel dat hulle die drinkbaarheid van water kan evalueer: diere vermy die smaak van souterige seewater en die verrottende moeraswater en verkies skoner water soos die in bergstrome.

Water in biologie

Vanuit 'n biologiese oogpunt het water baie kenmerkende eienskappe wat dit krities noodsaaklik maak vir die voortbestaan van lewe en wat dit laat uitstaan bo bykans enige ander chemiese verbinding. Water vervul sy rol deurdat dit organiese verbindings toelaat om te reageer op so 'n wyse dat dit voortplanting bevorder. Dit is 'n goeie oplosmiddel en besit 'n hoë oppervlakspanning, wat dit moontlik maak om organiese verbindings daarin te vervoer. Vars water is op sy digste teen 4°C en word minder dig soos dit kouer word en vries of warmer word van daardie punt af. As 'n stabiele, polêre molekuul wat in oorvloed in die atmosfeer voorkom, speel dit 'n belangrike rol as absorbeerder van infrarooi straling, wat noodsaaklik is om die kweekhuis-effek in die atmosfeer teweeg te bring. Daarsonder sou die aarde se gemiddelde oppervlaktemperatuur ongeveer −18°Celsius wees. Water besit ook 'n buitengewone hoë spesifieke warmtekapasiteit wat 'n belangrike rol speel in die regulering van die aarde se klimaat asook die plaaslike klimaat. Water is 'n baie goeie oplosmiddel en los baie soorte stowwe op, soos onder ander soute en suikers en werk sodoende chemiese interaksies in die hand wat komplekse metabolismes moontlik maak. Ander stowwe, soos olies en ander hidrofobiese stowwe, meng egter nie goed met water nie. selmembrane wat uit lipiede en proteïene bestaan maak van hierdie eienskap gebruik om die interaksies tussen hulle inhoud en eksterne chemikalieë te beheer. Hierdie beheer word ook tot 'n mate deur die oppervlakspanning van water aangehelp. Waterdruppels is stabiel vanweë die hoë oppervlakspanning van water. Dit kan gesien word wanneer 'n hoeveelheid water op 'n onoplosbare oppervlak soos glas geplaas word: die water bly as druppels bymekaar en vorm nie 'n film oor die oppervlak nie. Hierdie eienskap speel 'n groot rol in transpirasie by plante. 'n Eenvoudige dog belangrike eienskap in die omgewing van water is dat sy algemene vaste vorm, ys, bo-op die vloeistof dryf. Hierdie vastestof-fase is minder dig as water in die vloeistof-vorm vanweë die geometrie van die sterk waterstofbindings wat slegs teen die laer temperature gevorm word. Bykans alle ander stowwe en vir al die 11 minder algemene fases waarin water in vaste vorm voorkom (buiten ys-XI) is die vastestof meer dig as die vloeistofvorm. Varswater is op sy digste by 4°C en sal deur middel van konveksie sink as dit tot by daardie temperatuur afkoel, sou dit egter van daardie temperatuur af verder afkoel sou dit eerder styg. Hierdie omkeer veroorsaak dat dieper water warmer bly as die vlakker vriesende water. Ysvorming op 'n meer sal dus op die oppervlak plaasvind terwyl die grootste hoeveelheid van die watermassa daaronder rondom 4°C sal bly. Dit isoleer die meerbodem effektief van die uiterste koue. Byna al die ander chemiese stowwe sal van onder af vries. Lewe op aarde het ontwikkel en aangepas by die kenmerkende eienskappe van water. Die bestaan van 'n oorvloed vloeistof-, damp- en vastevorms van water op Aarde het 'n belangrike rol gespeel in die oorvloedige lewensvorme wat bykans op elke uithoek van die Aarde en selfs in die uiterste toestande aangetref kan word. Beskawings van die geskiedenis het tipies rondom riviere en waterweë gefloreer; Mesopotamië, die sogenaamde bakermat van die beskawing, is tussen twee groot riviere geleë. Groot stede soos Londen, Parys, Nieu York en Tokyo het hul sukses deels te danke aan hul maklike bereikbaarheid oor water en die gevolglike uitbreiding van handel. Eilande met veilige hawens, soos Singapoer en Hong Kong het gefloreer juis as gevolg van hierdie rede. In plekke soos Noord-Afrika en die Midde-Ooste waar water skaarser is, het toegang tot skoon drinkwater 'n belangrike rol gespeel in menslike ontwikkeling.

Die ligging van die Aarde in die hemelruim

Mesopotamië Die saambestaan van die vaste-, vloeistof- en gasfases van water op Aarde was noodsaaklik vir die ontstaan, ewolusie en die voortgesette bestaan van lewe op Aarde. Sou die Aarde se ligging in die sonnestelsel egter net 'n klein bietjie nader of verder van die Son af gewees het sou die toestande wat die gelyktydige bestaan van die drie vorms van water moontlik gemaak het waarskynlik nie bestaan het nie. Die Aarde se massa veroorsaak dat dit voldoende swaartekrag het om die atmosfeer te behou. Waterdamp en Waterdamp Alle bekende lewensvorme is afhanklik van water. Water is 'n noodsaaklike deel van enige metaboliese proses in die liggaam. Noemenswaardige hoeveelhede water word verbruik tydens die vertering van voedsel. (Neem kennis dat daar sekere bakterieë en plantsade bestaan wat 'n kriptobiotiese toestand kan ingaan vir 'n onbepaalde tydperk wanneer dit ontwater word en weer lewendig word wanneer dit aan 'n nat omgewing blootgestel word). Ongeveer 72% van die vetvrye massa van die menslike liggaam bestaan uit water. Om behoorlik te kan funksioneer vereis die liggaam tussen een en sewe liter water per dag om dehidrasie te voorkom. Die presiese hoeveelheid hang af van die vlakke van aktiwiteit, temperatuur, humiditeit en ander faktore. Dit is nie duidelik hoeveel water gesonde mense behoort in te neem nie. Dit is egter vir diegene wat nie nierprobleme het nie baie moeilik om te veel water in te neem. Dit is veral gevaarlik om te min te drink wanneer 'n mens in warm, vogtige weer oefen. Dit is egter moontlik vir 'n mens om te veel water in te neem en kan lei tot watervergiftiging, wat dikwels noodlottig kan wees. Die feit dat 'n mens agt glase water per dag moet inneem kan nie na enige wetenskaplike navorsing terugverwys word nie. Toonaangewende dieetkundiges en voedselkundiges beveel hierdie egter as die aanbevole daaglikse inname (ADI) aan [http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993]. Die nuutste dieetkundige verslae oor aanbevole inname deur die Nasionale Navorsinginstituut van Amerika beveel 2.7 liter water (insluitende water in voedselbronne) vir vrouens en 3.7 liter vir mans aan [http://www.iom.edu/report.asp?id=18495]. Water word deur die liggaam afgeskei deur die urine en ontlasting, deur sweet en deur die uitaseming van waterdamp. Mense vereis water wat nie te veel soute en ander onsuiwerhede bevat nie. Algemene onsuiwerhede sluit chemikalieë en/of skadelike bakterieë, soos kripto sporidium in. Sommige opgeloste stowwe is aanvaarbaar en kan selfs wenslik wees om die smaak te bevorder en om die nodige elektroliete te verskaf.

Water as 'n beperkte hulpbron

:Sien waterbronne vir meer inligting oor varswatervoorsiening. varswater As gevolg van die groei in die wêreldbevolking en ander faktore is die beskikbaarheid van drinkwater per kapita besig om te kwyn. Die kwessie van watertekorte kan opgelos word deur meer te vervaardig, beter verspreiding en deur minder vermorsing daarvan. Om hierdie rede is water 'n strategiese hulpbron in baie lande. Baie oorloë, soos onder ander die Sesdaagse Oorlog in die Midde-Ooste is geveg om toegang daartoe te verseker. Kenners voorspel meer probleme vorentoe as gevolg van die groeiende bevolking, toenemende besoedeling en aardverwarming. UNESCO se waterontwikkelingsverslag (2003) wat volg uit hul wêreldwye waterwaarderingsprogram dui aan dat die hoeveelheid water aan mense beskikbaar met 30% gaan krimp. 40% van die wêreld se inwoners het reeds onvoldoende toegang om basiese higiëne te verseker. Meer as 2.2 miljoen mense het in 2000 gesterf as gevolg van siektes wat verband hou met besoedelde water of droogte. In 2004 het die liefdadigheidsorganisasie, Water Aid in die Verenigde Koninkryk in hul verslag beweer dat daar 'n kind elke 15 sekondes sterf weens maklik voorkombare waterverwante siektes.

Beheer oor waterverspreiding

Drinkwater word dikwels versamel by fonteine of onttrek uit boorgate of putte in die grond. Die bou van meer putte of voorsiening van meer boorgate is dus 'n moontlike manier om meer water te verskaf op voorwaarde dat die ondergrondse bron voldoende vloei kan lewer. Ander waterbronne is reën- en rivierwater. Hierdie oppervlakwater moet dikwels gesuiwer word om dit geskik te maak vir menslike verbruik. Gewilde metodes van watersuiwering sluit in filtrering, kook en distillasie. Meer gevorderde metodes bestaan ook soos tru-osmose. Ontsouting van oorvloedige seewater is 'n duur oplossing wat soms in droë klimate langs die kuslyn gebruik word. Die verspreiding van drinkwater in stede word deur munisipale waterwerke gedoen. Regerings in baie lande het programme om water aan behoeftiges teen geen koste te verskaf. Ander redeneer dat markmeganismes en die vrye markstelsel die beste manier is om hierdie skaars hulpbron te beheer en te bestuur en om voorsiening te maak vir die finansiering van boorgate of die bou van damme en opgaartenke. Die vermindering van watervermorsing is ook 'n ander opsie om te verseker dat die beskikbare bronne sover moontlik vir menslike verbruik aangewend word. In sommige stede soos Hong Kong, word daar uitgebreid gebruik gemaak van seewater om toilette te spoel om varswater te bespaar. Waterbesoedeling is waarskynlik die grootste wanverbruik van water; tot so 'n mate dat die besoedeling daarvan ander verbruike daarvan kan uitsluit en verteenwoordig 'n vermorsing van die hulpbron ongeag van die voordeel wat die besoedelaar daaruit put. Farmaseutiese middels wat deur mense verbruik word vind ook hul weg na die waterweë en kan nadelige invloede op waterlewe hê indien hulle in organismes akkumuleer en as hulle nie vergaanbaar is nie.

Die impak van water op kultuur

Water word in die meeste godsdienste, insluitend die Christelike gelowe, Islam, Judaïsme en Sjintoïsme, as reiniger beskou. In Christelike kerke word water byvoorbeeld gebruik vir die doop. Dis ook gebruiklik in baie gelowe om die dooies 'n rituele bad in suiwer water te gee (Judaïsme en Islam). In Islam word die daaglikse Salah slegs gedoen na reiniging (Wodoo), wat die skoonwas van sekere liggaamsdele in water behels. In Sjinto word water in bykans alle reinigingsrituele gebruik. In van die swart kulture in Suid-Afrika was alle gaste by 'n begrafnis hulle hande in gemeenskaplike water. Daar word dikwels allerhande magiese kragte aan water toegeskryf. In die keltiese mitologie, is Sulis die plaaslike godin van warmwaterbronne; in Hindoeïsme, word die Ganga ook as godin verpersoonlik. Die gode word ook soms as beskermhere vir sekere fonteine, riviere of mere gesien: in die Griekse en Romeinse mitologie was Peneus 'n riviergod. Die Griekse filosoof, Empedocles het beweer dat water een van die vier basiese elemente saam met vuur, aarde en lug was en is deur ylem gesien as die basiese boustof vir die heelal. Water is ook beskou as een van die Vyf Elemente in die tradisionele Sjinese filosofie, saam met aarde, vuur, hout en metaal.

Sien ook

- dehidrasie
- ontsouting
- droogte
- vloed
- varswater
- swaarwater
- hidrologie
- besproeiing
- neerslag (weerkunde)
- reën
- seewater
- water (molekule)
- waterbronne

Eksterne skakels

- [http://www.publicforuminstitute.org/issues/oceans/index.htm Oceans and Water Issues Page]
- [http://www.greenfacts.org/water-disinfectants/index.htm Wetenskaplike feite oor waterontsmettingsmiddels]
- [http://www.hkc22.com/residentialwater.html Residential water problems and markets] Study paper from Helmut Kaiser Consultancy
- [http://www.hkc22.com/watermarketsworldwide.html Water markets worldwide] Study paper from Helmut Kaiser Consultancy
- [http://www.worldwaterforum.org/ World Water Forum]
- [http://www.unesco.org/water/wwap/ World Water Assessment Program]
- [http://unesdoc.unesco.org/images/0012/001295/129556e.pdf United Nations' World Water Development Report]
- [http://www.gemswater.org/ United Nations GEMS/Water Programme]
- [http://www.lsbu.ac.uk/water/ Water Structure and Behaviour]
- [http://www.wateraid.org/ WaterAid]
- [http://www.sahra.arizona.edu/newswatch/ SAHRA—Global Water Newswatch]
- [http://www.siwi.org/ Stockholm International Water Institute] (SIWI)
- [http://www.c-win.org/ California Water Impact Network (C-WIN)]
- [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3752590.stm BBC: The water debate]
- [http://www.geocities.com/tapvsbottled/ Tap Water Vs Bottled Water] - Interesting site providing facts about tap and bottled water.
- [http://www.emagazine.com/september-october_2003/0903feat1.html E the Environmental Magazine piece on bottled water] (Oct 2003).
- [http://www.iapws.org/ International Association for the Properties of Water and Steam]
- [http://ga.water.usgs.gov/edu/watercycle.html US Geological Survey: Comprehensive discussion of the water cycle, in many languages]
- [http://www.dartmouth.edu/~etrnsfer/water.htm Why is water blue?]
- [http://www.water.org.uk/home/resources-and-links/water-for-health/ask-about/adults Water requirements in adults]
- [http://www.hkc22.com/environmentaltechnology.html/ Climate change raises markets for environmental technology, drinking water and clean energies]

Verwysings

- OA Jones, JN Lester and N Voulvoulis, Pharmaceuticals: a threat to drinking water? TRENDS in Biotechnology 23(4): 163, 2005
- [http://en.wikipedia.org/wiki/water Ooreenstemmende artikel in engelse wikipedia] Kategorie:Natuurlike hulpbronne zh-min-nan:Chúi als:Wasser ko:물 ms:Air ja:水 simple:Water th:น้ำ

Koolstof

Koolstof is 'n chemiese element in die periodieke tabel met die simbool C en atoomgetal van 6. Die nie-metaalagtige, tetravalente element kom algemeen voor en het verskeie allotropiese vorms:
- diamant (die hardste mineraal bekend). Verbindingstruktuur: 4 elektrone in sogenaamde 3-dimensionele sp3 orbitale.
- grafiet (een van die sagste stowwe). Verbindingstruktuur: 3 elektrone in 2-dimensionele sp2-orbitale en 1 elektron in 'n s-orbitaal.
- Kovalent verbinde sp1 orbitale is van chemiese belang alleenlik. Fullerene is nanometer-skaal molekules. In die eenvoudigste vorm daarvan bestaan uit 60 koolstof atome in 'n grafietlaag wat gebuig is om 'n driedimensionele struktuur te gee wat baie soos 'n sokkerbal lyk. Lampswart bestaan uit klein grafietagtige areas. Die areas kom lukraak verspreid voor dus is die hele struktuur isotropies. Sogenaamde 'glasagtige koolstof' is isotropies en net so sterk soos glas. Anders as in normale grafiet, is die grafietagtige lae nie gerangskik soos in die bladsye van 'n boek nie maar is gevrommel soos wanneer 'n mens papier vrommel. Koolstofvesels is soortgelyk aan glasagtige koolstof. Onder spesiale behandeling (rek van organiese vesels en verkoling daarvan) is dit moontlik om die grafietvlakke in die rigting van die vesel te rangskik. Daar is dan geen koolstofvlakke wat loodreg tot die as van die vesel gerangskik is nie. Die resultaat is vesels met 'n baie hoër spesifieke breeksterkte as die van staal! Koolstof kom voor in alle organiese lewe en vorm die basis van organiese chemie. Hierdie nie-metaal het ook die interessante eienskap dat dit met atome van sy eie soort kan verbindings vorm asook met 'n groot verskeidenheid ander elemente, soveel so dat daar bykans 10 miljoen bekende verbindings van koolstof bestaan. Wanneer dit met suurstof verbind vorm dit koolstofdioksied, 'n molekuul wat absoluut noodsaaklik is vir plante om te groei. Wanneer dit met waterstof verbind, vorm dit verskeie verbindings bekend as koolwaterstowwe wat weer uiters noodsaaklik is vir die nywerheid in die vorm van fossielbrandstowwe. Wanneer dit met beide suurstof en waterstof verbind kan dit baie groepe verbindings vorm insluitend vetsure wat noodsaaklik is vir lewe en esters wat die geur aan baie vrugte verleen. Die istotoop koolstof-14 word algemeen gebruik in radioaktiewe datering.

Kenmerkende eienskappe

Koolstof is vir baie redes 'n merkwaardige element. Sy verskillende vorme sluit een van die sagste (grafiet) en een van die hardste (diamant) stowwe aan die mens bekend in. Meerendeels het dit 'n sterk neiging om verbingings te vorm met ander klein atome, insluitende ander koolstof atome en sy klein grootte maak dit vir die element moontlik om veelvuldige verbindings te maak. As gevolg van hierdie eienskappe is dit bekend dat koolstof byna tien miljoen bekende chemiese stowwe kan vorm. Koolstof verbindings vorm die basis van alle lewe op aarde en die koolstof-stikstof siklus verskaf van die energie wat deur die son en ander sterre uitgestraal word. Koolstof is nie in die grootknal geskep nie as gevolg van die feit dat dit 'n driedubbele botsings van alfa partikels (helium kerne) vereis om geproduseer te kan word. Die heelal het aanvanklik uitgesit en ook te vinnig afgekoel vir dit om te gebeur. Dit word egter in die binnekant van sterre gevorm omdat die botsingsproses skynbaar daar moontlik is.

Aanwendings

Koolstof is 'n noodsaaklike komponent van alle lewende stelsels en sonder dit sou lewe soos ons dit ken nie kon bestaan nie. Die hoof ekonomiese gebruik van koolstof is in die vorm van koolwaterstowwe, waarvan die fossielbrandstowwe, metaangas en ru-olie, die vernaamste bronne is. Ru-olie word deur die petrochemiese nywerheid gebruik om onder andere petrol, diesel en keroseen deur middel van distillasieprosesse in raffinaderye te vervaardig. Ru-olie is die rou-materiaal vir vele sintetiese stowwe waaronder die plastieke ook tel.

Ander gebruike

- Die isotoop ¹⁴C, wat op 27 Februarie 1940 ontdek is, word gebruik om radiokoolstof datering te doen.
- Sommige rookverklikkers gebruik klein hoeveelhede radioaktiewe koolstof isotoop as bron van ioniserende bestraling (Die meeste rookverklikkers van die tipe gebruik egter 'n isotoop van Amerikium).
- Grafiet word gekombineer met kleie om die 'lood' te maak wat in potlode gebruik word.
- Diamant word vir versieringsdoeleindes gebruik en ook om boorpunte en vir ander eienskappe waar van sy hoë hardheid gebruik gemaak word.
- Koolstof word by yster gevoeg om staal te maak.
- Koolstof word ook gebruik vir die beheerstawe in kernreaktore.
- Grafiet koolstof in 'n verpoeierde, koek vorm word gebruik as houtskool om mee te kook, vir kunswerk en ander gebruike.
- Houtskool word gebruik in pil of poeier vorm om toksiese stowwe of giwwe in die spysverteringskanaal te adsorbeer.
- Die chemiese en strukturele eienskappe van fullerene, in die vorm van koolstof nanobuise het belowende potensiële gebruike in die ontluikende veld van nanotegnologie.

Geskiedenis

Koolstof is reeds in die voorgeskiedenis ontdek en was al bekend aan die antieke mens, wat dit vervaardig het deur die verbranding van organiese materiaal met onvoldoende hoeveelhede suurstof (houtskool). Diamante is ook lank bekend as edelgesteente al was mense nie bewus van die verbintenis met houtskool nie. Die mees onlangste allotroop wat ontdek is fullerene is ontdek as 'n neweproduk van molekulêre bundel eksperimente van die 1980's.

Allotrope

Vier allotrope van koolstof is bekend: amorfe, grafiet, diamant en fullerene. Die ontdekking van 'n vyfde vorm is onlangs op 22 Maart 2004 bekend gemaak. In sy amorfe vorm is koolstof eintlik basies grafiet maar word nie saamgebind in 'n kristallyne makrostruktuur nie. Dit kom eerder voor as 'n poeier wat die hoofbestandeel is van stowwe soos houtskool en lampswart (roet). Teen normale drukke neem koolstof die vorm van grafiet aan, waar elke atoom gebonde is aan drie ander 'n vlak wat bestaan uit versmelte heksagonale ringe, soortgelyk aan diè in aromatiese koolwaterstowwe. Die twee bekende vorms van grafiet, alfa (heksagonaal) en beta (aromatiese koolwaterstowwe vanweë die delokalisering van die pi-wolk. Die materiaal is sag en die blaadjies van die lae word slegs deur Van der Waalskragte aanmekaar gehou wat beteken dat hulle maklik oormekaar gly. Teen baie hoë drukke het koolstof 'n allotroop wat diamant genoem word waar elke atoom verbind is aan vier ander koolstof atome. Diamant het dieselfde kubiese struktuur as silikon en germanium en danksy die sterkte van die koolstof-koolstof binding is dit saam met die iso-elektroniese boornitried (BN) die hardste stof bekend gedefinieer as sy weerstand teen krapmerke. Die oorgang na grafiet is by kamertemperatuur so stadig dat dit onopmerklik is. Onder sekere toestande kan koolstof kristalliseer tot Lonsdaliet, 'n vorm soortgelyk aan diamant maar heksagonaal. Fullerene het 'n grafietagtige struktuur, maar in plaas van 'n suiwer heksagonale pakking bevat dit ook pentagone (of moontlik heptagone) van koolstof atome wat gebuig is om sfere, ellipse of silinders te vorm. Die eienskappe van fullerene (ook bekend in Engels as "buckyballs" en "buckytubes") is nog nie ten volle ontleed nie. Die name van die fullerene word ontleen aan die naam van die ontwerper van die geodesiese koepel wat 'n soortgelyke struktuur het as die van die "buckyballs". 'n ferromagnetiese nanoskuim allotroop is ook onlangs ontdek.

Voorkoms

Daar bestaan byna tien miljoen koolstof verbindings wat bekend is aan die wetenskap en baie duisende van hierdie verbindings is noodsaaklik tot lewensprosesse en baie van die organies-gebaseerde reaksies is ekonomies belangrik. Hierdie element kom in groot hoeveelhede in die son, sterre, komete en in die atmosfeer van baie planete. Sommige meteoriete bevat mikroskopies klein diamante wat gevorm is toe die sonnestelsel slegs 'n protoplanetêre skyf was. Koolstof kan 'n samestelling met ander elemente in die aarde se atmosfeer gevind word asook opgelos in water. Met klein hoeveelhede kalsium, magnesium en yster is dit 'n groot komponent van baie groot rotsformasies karbonaat rots (kalksteen, dolomiet, marmer ens.). wanneer koolstof met waterstof verbind word vorm dit steenkool, petroleum en natuurlike gas wat koolwaterstowwe genoem word. Grafiet word in groot hoeveelhede in New York en Texas in die V.S.A; Rusland; Mexiko; Groenland; en Indië aangetref. Natuurlike diamante kom voor in die mineraal kimberliet wat gevind kan word in antieke vulkaniese nekke en pype. Die grootste neerslae van diamante kom in Afrika en spesifiek in Suid-Afrika, Namibië, Botswana, die Republiek van die Kongo en Sierra Leone voor. Daar is ook neerslae in Kanada, die Russiese Noordpoolstreek, Brasilië en in Noord- en Wes-Australië.

Anorganies verbindings

(Sien ook organiese chemie.) Die mees prominente oksied van koolstof is koolstofdioksied, CO₂. Dit vorm 'n mindere komponent van die Aarde se atmosfeer, word geproduseer en verbruik deur lewende wesens. In water vorm dit spoorhoeveelhede koolsuurgas, H₂CO₃. Karbonaat ione word ook gevorm deur die reaksie van die koolsuurgas met ander elemente om karbonaatsoute of minerale te vorm soos kalsiet. Die ander oksiede is koolstof monoksied, CO, en die seldsame koolstof suboksied, C₃O₂. Koolstofmonoksied word gevorm deur onvolledige verbranding en is 'n kleurlose en reuklose gas. Die molekules bevat elkeen 'n driedubbele verbinding en is nogal polêr, wat dit 'n neiging gee om permanent aan hemoglobien molekules te bind en dit dus 'n hoogs giftige gas maak. Sianied, CN, het 'n soortgelyke struktuur en tree baie soos 'n halied-ioon op; die nitried Sianogeen, (CN)₂, is verwant. Met sterk metale vorm koolstof of karbiede, C^-, of aseteliede, C₂^2-; Koolstof met elektronegatiwiteite van 2 en 5 verkies om kovalente verbindings te vorm. 'n Paar karbiede het kovalente roosterstrukture wat baie soos die van diamant lyk.

Koolstofkettings

Koolstofkettings is die atomiese struktuur van koolwaterstowwe wat 'n reeks koolstofatome in 'n ketting vorm met die oorblywende verbindings wat met waterstof versadig word. Vlugtige olies het tipies korter kettings en vette nog langer kettings. Wasse (soos kerswas) het uiters lang kettings.

Koolstofsiklus

Die voortdurende proses van verbinding en vrystelling van koolstof en suurstof met die daarmee gepaardgaande stoor en vrystelling van energie. katabolisme + anabolisme = metabolisme. Sien koolstofsiklus.

Isotopes

In 1961 het die Internasionale Unie van Suiwer en Toegepaste Chemie die koolstof-12 isotoop aanvaar as die basis vir die bepaling van atoomgewigte.
- Koolstof-14 is 'n radio-isotoop met 'n halfleeftyd van 5715 jaar en is baie gebruik vir die radiokoolstof datering van hout en ander monsters vanaf argeologiese terreine. Koolstof het twee stabiele isotope wat natuurlik voorkom: C-12 (98.89%) en C-13(1.11%).

Voorsorgmaatreëls

Verbindings van koolstof het 'n wye verskeidenheid toksiese werkinge. Koolstof monoksied (CO), wat teenwoordig is in die uitlaatgasse van motorvoertuigenjins, en Sianied (CN^-) wat gebruik word in die mynboubedryf is uitermate giftig vir soogdiere. Baie ander koolstofverbindings is nie-giftig en is om die waarheid te sê noodsaaklik vir die bestaan van lewe. Organiese gasse soos eteen (CH₂=CH₂) (ook etileen genoem), etyn (HCCH) (ook asetileen genoem) en metaan (CH₄) is hoogs vlambaar en selfs plofbaar wanneer dit met lug gemeng word. Suiwer koolstof is egter nie giftig nie.

Eksterne skakels

- [http://periodic.lanl.gov/elements/6.html Los Alamos Nasionale Laboratorium in die V.S.A – Koolstof]
- [http://www.nature.com/NSU/040322/040322-5.html][http://www.nature.com/nsu/040322/040322-5.html]
- [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/C/index.html WebElements.com – Koolstof]
- [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/C.html EnvironmentalChemistry.com – Kooltsof]
- [http://education.jlab.org/itselemental/ele006.html It's Elemental – Koolstof]
- [http://www.vincentherr.com/cf/ – Koolstof Fullerene en ander Allotrope] modelle deur Vincent Herr Category:Chemiese elemente ja:炭素 ko:탄소 ms:Karbon simple:Carbon th:คาร์บอน

Atoom

Klassifikasie

Kleinste verdeling van 'n chemiese element

Eienskappe

Massa:	Atoommassa
Elektronlading:	0 C
Deursnee:	10pm tot 100pm

'n Atoom is 'n submikroskopiese struktuur wat in alle gewone materie rondom ons voorkom. Atome bestaan uit subatomiese partikels: elektrone, protone, en neutrone. Atome het die geneigdheid om te kombineer om molekules te vorm. Die watermolekule bestaan byvoorbeeld uit 2 waterstof-atome en 1 suurstof-atoom. Atome is die fundamentele boustene van chemie en word nie vernietig in chemiese reaksies nie. Slegs 91 tipes chemiese boustene, of chemiese elemente, kan natuurlik op die aarde gevind word, en word geklassifiseer in die periodieke tabel. Die klassifikasie is gebaseer op die aantal protone in die atoom. Ander tipes atome kan kunsmatig berei word, maar hulle is onstabiel en breek geleidelik af na natuurlike chemiese elemente deur middel van kernfisie. Atome van dieselfde chemiese element kan verskillende radioaktiewe eienskappe hê, gebaseer op die aantal neutrone. Atome met dieselfde aantal protone maar verskillende getal neutrone word isotope genoem van die selfde chemiese element. Omdat atome oral voorkom, is dit baie eeue lank reeds 'n belangrike studieveld. Tans fokus navorsing op kwantum-effekte, soos in Bose-Einstein-kondensaat.

Atoomteorie

Die atoomteorie is 'n teorie oor die aard van materie. Die teorie bepaal dat alle materie uit atome bestaan. Die Griekse filosowe, soos Leucippus en Democritus, het oor die aard van materie nagedink. Hulle denkpatroon het, eenvoudig gestel, die volgende roete gevolg: indien 'n materiaal soos goud opgebreek word, verander die aard van die kleiner stukke nie - hulle is nogsteeds goud. Die Grieke het gespekuleer dat, indien hierdie stukke in nog kleinerwordende stukkies opgebreek word, daar waarskynlik 'n stadium sou kom waar die deeltjies nie verder opgebreek kon word nie. In Grieks beteken die woord atomos "nie skeibaar nie". Dit is waarvandaan die woord atoom afgelei is.

Struktuur

Sub-atomiese partikels

Atome bestaan hoofsaaklik uit leë spasies, maar ook uit kleiner subatomiese partikels. In die kern van 'n atoom is 'n klein positief gelaaide kern wat bestaan uit nukleone(nl. protone en neutrone). Die res van die atoom bestaan uit die buigsame elektronskille. In 'n neutrale atoom, is die getal protone en elektrone ewe veel, en balanseer die elektriese ladings mekaar uit. Gelaaide atome word ione genoem. Atome met minder elektrone as protone het 'n positiewe lading en staan bekend as katione. Atome met meer elektrone as protone het 'n negatiewe lading en staan bekend as anione. Elektrone wentel rondom die kern teen hoë snelhede. Elektrone wentel teen verskillende afstande vanaf die kern. Ons sê die naaste aan die kern kom in een "skil" (ook 'n orbitaal genoem) voor en dié wat verder weg is weer in 'n ander "skil". Daar word aan elke skil/orbitaal 'n nommer toegeken. Die een naaste aan die kern is skil 1, die volgende skil vanaf die kern word skil 2 genoem, ensovoorts. Die kern is meer as 100 000 keer kleiner as die atoom - die grootte van die atoom word dus bepaal deur die grootte van die buitenste elektron skil. Indien 'n atoom vergroot sou word tot die grootte van Johannesburg se lughawe, sou die kern in die middel kleiner as 'n golfballetjie wees!

Elemente en isotope

Atome word in gewoonlik geklassifiseer volgens hul atoomgetalle, wat ooreenstem met die aantal protone in die atoom (in neutrale atome, is dit dieselfde as die aantal elektrone). Die atoomgetal bepaal die familie of element waaraan die atoom behoort. Koolstof-atome is byvoorbeeld die enigste atome wat 6 protone bevat. Al die atome met dieselfde atoomgetal deel 'n wye verskeidenheid fisiese eienskappe en toon dieselfde chemiese gedrag. Die verskillende tipes atome word in die periodieke tabel aangedui. Die massagetal of nukleoongetal is die totale protone en neutrone wat in die atoom voorkom. Die aantal neutrone het geen invloed op die elementklassifikasie van 'n atoom nie. Daar kan dus in een "atoomfamilie" of element verskeie atoomtipes wees wat dieselfde atoomgetal het maar met verskillende massagetalle. Hierdie verskillende atoomtipes word dan isotope van mekaar genoem. Om 'n isotoop van ander isotope in sy elementfamilie te onderskei skryf 'n mens net die naam van die element en sy massagetal neer, bv. koolstof 14 (wat bestaan uit 6 protone en 8 neutrone in elke atoom). Die eenvoudigste atoom is die waterstof-atoom, met 'n atoomgetal van 1 en wat bestaan uit een proton en een elektron. Die waterstof-isotope wat 1 additionele neutron bevat word deuterium genoem; die waterstof-isotoop met 2 additionele neutrone word tritium genoem. Die isotope was 'n onderwerp wat baie belangstelling in wetenskap ontlok het, veral in die vroeë ontwikkeling van kwantumteorie.

Buitenste orbitale en verbinding

Die chemiese gedrag van atome is hoofsaaklik te danke aan die interaksie tussen hulle elektrone. Veral die elektrone in die buitenste skil/orbitaal, wat die valens-elektrone genoem word, het die grootste invloed op chemiese gedrag. Kernelektrone (dié wat nie in die buitenste skil voorkom nie) speel wel 'n sekondêre rol, hoofsaaklik vanweë die afskermingseffek van die positiewe lading in die atoomkern. Elke orbitaal rondom die kern kan 'n beperkte aantal elektrone huisves:
Orbitaal 1: - 2 elektrone
Orbitaal 2: - 8 elektrone
Orbitaal 3: - 8 of 18 elektrone (afhangende van watter element)
Elke atoom wat 'n vol (of leë) buitenste orbitaal het, is meer stabiel. Atome bereik die stabiliteit deur elektrone te deel met naburige elektrone of deur elektrone van ander atome geheel en al te verwyder. Wanneer elktrone gedeel word, word 'n kovalente verbinding gevorm. Kovalente verbindings is die sterkste atomiese verbinding. Sodoende bly atome saam in groepe wat molekules genoem word. Die elektrone in die buitenste orbitale wentel dan om al die atome wat elke individuele atoom dan laat met 'n vol (dus stabiele) buitenste orbitaal. Wanneer een of meer elektrone geheel en al van 'n atoom verwyder word deur 'n ander atoom, word 'n ioon gevorm. Ione is atome wat a netto lading bevat as gevolg van die wanbalans in die aantal protone en elektrone. Sommige atome, soos Natrium, het een elektron in die buitenste orbitaal. Ander, soos chloor, het net een meer elektron nodig om die buitenste orbitaal vol te maak. As natrium-atome dus kontak maak met chloor-atome, sal die natrium-atome hulle buitenste elektrone afgee aan die chloor-atome. Die natrium-atome sal dus 'n positiewe lading verkry en die chloor-atome sal 'n negatiewe lading verkry. Die ioon wat die elektron gesteel het word die anioon genoem en is negatief gelaai. Die atoom wat sy elektron verloor het word 'n katioon genoem en is positief gelaai. Katione en anione word na mekaar aangetrek as gevolg van die coulombiese kragte tussen die positiewe en negatiewe ladings. Die aantrekkingskrag word elektrovalente of ioniese verbinding genoem en is swakker as kovalente verbindings. category:chemie category:fisika ja:原子 ko:원자 ms:Atom simple:Atom th:อะตอม

Atoom

Klassifikasie

Kleinste verdeling van 'n chemiese element

Eienskappe

Massa:	Atoommassa
Elektronlading:	0 C
Deursnee:	10pm tot 100pm

Atoomteorie

Struktuur

Sub-atomiese partikels

Elemente en isotope

Buitenste orbitale en verbinding

4 de Junio

Lanús es un partido de la provincia argentina de Buenos Aires, ubicado en la zona sur del Gran Buenos Aires, con la cual limita por el Riachuelo. Está separada del Río de la Plata por el partido de Avellaneda. Latitud: 58º 36'; longitud: 34º 42'. Lo que hoy se conoce como la localidad de Lanús fue en su origen la localidad de Villa General Paz. Cabecera: Lanús.

Historia

Sus tierras fueron repartidas ya por Juan de Garay tras la segunda fundación de Buenos Aires para estancias y chacras. En un principio formaba parte del partido de Magdalena, en 1795 pasó a formar parte del partido de Quilmes. Originalmente eran varias villas dispersas (la primera fue "Edén Argentino" en 1876), y el motor de su nacimiento fueron las distintas pulperías en el camino a Buenos Aires; una vez creado el pueblo comenzó a extenderse por su cercanía con la capital argentina. Debe su nombre al fundador, el empresario Anacarsis Lanús. El nombre original del partido de Lanús fue 4 de junio. Este nombre proviene de la fecha del movimiento revolucionario militar en 1943 que llevó a la presidencia al General Edelmiro Julián Farrell, nativo de Lanús, y realizado con el fin de mantener la neutralidad de la Argentina en la Segunda Guerra Mundial, sanear la vida política argentina de prácticas fraudulentas y eliminar la presión de grupos de influencia. El nombre fue cambiado por la Revolución Libertadora, con el fin de borrar todo rastro del gobierno de Juan Domingo Perón, que tuvo su origen político en dicho movimiento.

Autonomía

Los proyectos de autonomía del partido son de larga data. Finalmente se logró el objetivo con el surgimiento de la denominada "Unión Vecinal Autonomista", cuyos integrantes usaban como distintivo el Nº111 y gestionaron hasta recibir la noticia de la tan ansiada autonomía. El partido de Lanús se inició como tal el 1 de enero de 1945, correspondiéndole el número 111 de los partidos de la provincia de Buenos Aires, por decreto del 29 de septiembre de 1944, siendo designado Intendente el señor Juan Ramón Piñeiro en carácter de Comisionado Municipal. De esta forma, se independizó del partido de Avellaneda, al que perteneció hasta ese momento, con la denominación de "4 de Junio". El decreto del 13 de junio de 1945 amplíó su jurisdicción con la anexión del barrio de Remedios de Escalada, famoso por sus talleres ferroviarios, que pertenecía al partido de Lomas de Zamora. En 1955 el nombre de "4 de junio" se modificó por el de "Lanús", como resultado de la política llevada a cabo por la Revolución Libertadora, cuyo objetivo principal era borrar todo vestigio del gobierno peronista. Desde la aparición en la vida política argentina de Juan Domingo Perón, el actual municipio de Lanús se mostró como un bastión del movimiento político por aquel creado. Esto se debe, básicamente, a las características de la población del partido (en su mayoría, familias de trabajadores asalariados)y a la fuerte aceptación que el peronismo tuvo entre los sectores obreros. Desde la restauración democrática en Argentina (1983), el Partido Justicialista (creado por Perón) se ha impuesto en todas las elecciones municipales llevadas adelante en Lanús, llevando siempre como candidato a intendente al líder regional Manuel Quindimil.

Origen del Nombre

Lo debe a Anacarsis y Juan Lanús. Anacarsis adquirió tierras en el corazón del partido en 1854 y contribuyó a la formación del pueblo y la estación de ferrocarril (1865), construyendo la iglesia de "Santa Teresa". Algunas tierras las dejó a su hermano Juan, y juntos donaron los terrenos de la estación del entonces Ferrocarril del Sud, hoy FC Gral. Roca.

Localidades

Comprende las localidades de Gerli Lanús Este Lanús Oeste Monte Chingolo Remedios de Escalada Valentín Alsina Villa Caraza Villa Diamante Villa Obrera Barrio Santa Teresita

Población

Censo 2001: 453.082 hab. 5ª unidad más poblada del conurbano. Forma en su totalidad parte del conurbano bonaerense. Categoría:Localidades de Argentina Categoría:Partidos de la Provincia de Buenos Aires Enlaces a páginas relacionadas con Lanús [http://www.lanusmunicipio.com.ar Página oficial del Municipio de Lanús] [http://www.lanus.com.ar Página del Club Atlético Lanús] [http://www.unla.edu.ar Universidad Nacional de Lanús]

keno accommodation in Glasgow Varsovia hotel gry sportowe firma

:: RELATED NEWS ::

Wichtrach
Wichtrach is a new municipality in the Canton of Berne. It was created on January 1, 2004 by uniting of the independent municipalities of Niederwichtrach and Oberwichtrach.
- Oberwichtrach, 2,446
- Niederwichtrach, 1,365 The new amalgamated municipality of Wichtrach has 3,831 inhabitants (2002) <

Karaikudi
Karaikudi is the largest city in Sivaganga district in Tamil Nadu state of India, and is known as the capital of Chettinad region, which comprises Karaikudi and 74 other villages. Chettinad is the homeland of the Nattukottai Chettiars (Nagarathar), a prosperous banking and business community, many of whose members migrated to South and

Dominic de Guzman
St. Dominic de Guzmán (1170 – August 6, 1221) was the founder of the Friars Preachers, popularly called the Dominicans, a Catholic religious order.

Life

Dominic was born in Caleruega, half-way between

Daniel Defert
Daniel Defert is a prominent French AIDS activist and the founding president (1984-1991) of the first AIDS awareness organization in France, Aides. He started the organization after the death of his companion, the French philosopher Michel Foucault. A professor of sociology, Daniel Defert has been Assistant (1969-1970), Maître-assistant (1971-1985), then Maître de Conférence (from 1985) at the Centre Universitaire of Vincennes, which became in 1972, Université de Paris VIII Vincennes. He has b

J. M. Synge
John Millington Synge (April 16, 1871 - March 24, 1909) was an Irish dramatist, poet, prose writer, and collector of folklore. He was a key f

Busswil
There are severel municipalities and communities have the name Busswil in Switzerland:
- Busswil bei Büren, in the Canton of Bern (pop: 1,905)
- Busswil bei Melchnau, in the Canton of Bern (pop: 194)
- Busswil_TG, in the C

Freewheel
In mechanical or automotive engineering a freewheel is a device in a transmission that disengages the driveshaft from the driven shaft in the case that the driven shaft would rotate at a higher rpm than the driveshaft. This condition would exist in a Zillion (anime). Following the pattern of naming large multiples of 10 (as in million, billion, trillion, etc.), a zillion like similar numbers is an indefinite and fictitious large number, a unit of imprecise measuremen

USS Drum
Two submarines of the United States Navy have been named USS Drum, after the fish known as drums.
- The first Drum (SS-228) was commissioned November 1941 and active throughout World War II.
- The second Dr
Read More...

Ayatollah Sayed Muhsin al-Hakim
:This is a sub-category to Muslim scholars Ayatollah Sayed Muhsin al-Hakim Tabatabai was born in late 19th century in a family renowned for its scholarship. He was always in the forefront to defend Islam and Muslims. He became a sole Marja after the death of
Read More...