Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Kopciuszek (ptak)

Kopciuszek (ptak)

Kopciuszek
Systematyka
Typ:strunowce
Podtyp:kręgowce
Gromada:ptaki
Podgromada:Neornithes
Nadrząd:neognatyczne
Rząd:wróblowe
Rodzina:drozdowate
Gatunek:kopciuszek
Podgatunki:P. ochruros gibraltariensis
P. ochruros aterrimus
P. ochruros semirufus
P. ochruros ochruros
P. ochruros phoenicuroides
P. ochruros rufiventris
P. ochruros xerophilus
Nazwa systematyczna gatunku
Phoenicurus ochruros
Kopciuszek (Phoenicurus ochruros, Gmelin) - mały ptak wędrowny z rodziny drozdowatych, zamieszkujący w zależności od podgatunku:
- P. ochruros gibraltariensis - Europa Zachodnia i Środkowa po Łotwę i Krym na wschodzie oraz po północną część Półwyspu Iberyjskiego, Sycylię i Grecję na południu. Zamieszkuje również Maghreb. W Polsce nieliczny (w górach liczny) ptak lęgowy. Przeloty w marcu-kwietniu i wrześniu-październiku. Podgatunek ekspansywny w kierunku Wysp Brytyjskich i Półwyspu Skandynawskiego.
- P. ochruros aterrimus - środkowa i południowa częśc Półwyspu Iberyjskiego.
- P. ochruros semirufus - Lewant
- P. ochruros ochruros - Azja Mniejsza, Kaukaz, Zakaukazie i północny Iran.
- P. ochruros phoenicuroides - od Tien-Szanu po Mongolię.
- P. ochruros rufiventris - na wschód od Morza Kaspijskiego, przez północno-wschodni Iran, Turkiestan, Himalaje po Kun Lun i Tsinghai w Chinach.
- P. ochruros xerophilus - Chiny od Astin Tagh po Tsinghai. Południowe populacje osiadłe, północne wędrują na zimowiska znajdujące się w południowej Europie, północnej Afryce, na Bliskim Wschodzie i w Indiach. ;Cechy gatunku : Samiec w szacie godowej łupkowoczarny, z białym lusterkiem na skrzydle i przejaśnieniem na podogoniu i dolnej części brzucha. Charakterystyczny, ruchliwy, rdzawy ogon. Samiec w szacie spoczynkowej ma szary grzbiet, kark, wierzch głowy i boki, podczas gdy przód głowy, gardło i pierś pozostają czarne. Samica i osobniki młodociane łupkowoszare z rdzawym ogonem. ;Wymiary średnie :dł. ciała ok. 14-16 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 23-26 cm
waga ok. 14-18 g ;Biotop : Gatunek uległ synantropizacji. Najchętniej zamieszkuje zabudowania, ruiny, a nawet tereny silnie zurbanizowane, pod warunkiem dostępu do otwartych terenów zielonych gdzie żeruje. Poza tym zamieszkuje otwarte łąki ze skałami. ;Gniazdo : Zawsze osłonięte od góry, wysłane różnorodnym materiałem. Pierwotnie w szczelinach skalnych, obecnie zazwyczaj w szczelinach budynków, pod dachem a także półotwartych budkach lęgowych. ;Jaja : W ciągu roku wyprowadza dwa lęgi, składając w kwietniu-czerwcu 4-6 jaj. ;Wysiadywanie : Jaja wysiadywane są przez okres 12-17 dni przez samicę. Pisklęta opuszczają gniazdo po 12-16 dniach. ;Pożywienie : Bezkręgowce, ktore jesienią uzupełnia owocami. ;Ochrona : Gatunek chroniony. Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii, fauna Polski, ptaki Polski. ptaki Polski kategoria:Ptaki

Typ (biologia)

Typ (phyllum) - kategoria systematyczna wysokiej rangi. Wyższą od niej jest królestwo, a niższą gromada (systematyka zwierząt). Gdy w systematyce roślin dopuścimy użycie określenia typ na gromadę (divisio), to niższą rangę ma klasa.
Nomenklatura botaniczna Nomenklatura zoologiczna Przykład

Roślina          Zwierzę

gromada (typ, divisio)

 typ (phyllum)
Nasienne Strunowce
klasa (classis) gromada (classis) Dwuliścienne Ptaki
Kategoria:Ewolucja ms:Filum

Strunowce

Strunowcami (Chordata) nazywa się zwierzęta dwubocznie symetryczne, wtórouste i na którymkolwiek z etapów rozwoju osobniczego mające następujące pięć charakterystycznych cech budowy:
- struna grzbietowa (wewnętrzny, tkankowy szkielet osiowy)
- cewka nerwowa umiejscowiona po stronie grzbietowej, nad struną grzbietową
- gardziel przebita szczelinami skrzelowymi
- układ pokarmowy i serce leżące po brzusznej stronie ciała
- umięśniony ogon znajdujący się za odbytem i służący do poruszania się

Podtypy strunowców


- osłonice
- bezczaszkowce
- kręgowce Kategoria:Strunowce ko:척색동물 ja:脊索動物 th:สัตว์มีแกนสันหลัง

Kręgowce

Kręgowce (Vertebrata) - zazwyczaj wyróżniane jako takson w randze podtypu. Jest to silnie zróżnicowana morfologicznie grupa zwierząt zaliczanych do typu strunowców. Zazwyczaj synonimizuje się je z czaszkowcami (Craniota). Jak wskazuje sama nazwa "kręgowce" charakteryzują się wykształconym, skostniałym kręgosłupem stanowiącym ochronę dla rdzenia kręgowego. Kręgosłup stanowi również oś szkieletu tych zwierząt, do którego u większości z nich przymocowane są inne elementy szkieletu: żebra i kończyny. Dzięki takiej budowie, kręgowce w czasie swojego ewolucyjnego rozwoju zdołały opanować prawie wszystkie środowiska Ziemi. Kręgowce posiadają dobrze rozwinięty układ krwionośny i mocny, sztywny szkielet oraz dobrze rozwinięte narządy zmysłów: wzrok, słuch, węch. Najstarsze skamieniałości kręgowców znane są z osadów kambru.

Drzewo filogenentyczne


- konodonty (Conodonta), żyjące od kambru do triasu, które jednak przez niektórych są wyłączane poza grupę kręgowców;
- śluzice (Myxinida), współczesną grupę, której zapis kopalny sięga karbonu;
- Heterostraci, żyjące od ordowiku do dewonu;
- Anaspida, sylur - dewon;
- minogi (Petromyzontida), żyjące od karbonu do dziś;
- Osteostraci, sylur - dewon
- szczękowce (Gnathostomata), do których i my należymy, znane od syluru. Szczękowce dzielimy na
- plakodermy (Placodermi), dewon - karbon,
- chrzęstnoszkieletowe (Chondrichthyes),
- akantody
- kostnoszkieletowe (Osteichthyes), jedną z grup kostnoszkieletwoych są czworonogi (Tetrapoda).

Obowiązujący podział systematyczny

Przedstawicielami żuchwowców są:
- Ryby (Pisces)
- Płazy (Amphibia)
- Gady (Reptilia)
- Ptaki (Aves)
- Ssaki (Mammalia) Przedstawicielami bezżuchwowców są:
- Osteostraci
- Anaspida
- Heterostraci
- śluzice (Myxini)
- minogi (Cephalaspidomorphi) kategoria:Kręgowce ko:척추동물 ms:Vertebrata ja:脊椎動物 simple:Vertebrate th:สัตว์มีกระดูกสันหลัง

Gromada (biologia)

Gromada to nazwa niefortunnie stosowana w języku polskim na określenie dwóch różnych rangą jednostek systematycznych . Gromada (w znaczeniu "classis") to jedna z jednostek systematyczno-taksonomicznych. Wszystkie rośliny i zwierzęta należą do zespołu organizmów, których jeden jest częścią innego. W tym systemie, rośliny i zwierzęta zgrupowano na zasadzie pokrewieństwa i rozwoju filogenetycznego. Od czasów jego twórcy (Karol Linneusz) system ten był już wielokrotnie korygowany. W omawianej systematyce używa się też jednostek pośrednich jak: podgromada, nadrząd, podrząd, nadrodzina, podrodzina itp. Za podstawową jednostkę taksonomiczną uznaje się gatunek ("species"), spokrewnione gatunki łączy się w rodzaje ("genus"), spokrewnione rodzaje w rzędy ("ordo"), a rzędy w gromady ("classis"). Niestety w polskiej systematyce botanicznej mianem "gromady" określa się kategorię "divisio", będącą odpowiednikiem typu ("phylum") w świecie zwierząt. Na szczęście ostatnio zaczęto dopuszczać też stosowanie określenia "typ" dla wszystkich organizmów. Tym niemniej korzystając ze starszej literatury należy pamiętać, że polska "gromada" w świecie roślin nie odpowiada rangą "gromadzie" w świecie zwierząt.
RÓŻNICE W NOMENKLATURZE BOTANICZNEJ I ZOOLOGICZNEJ

Różnica Nomenklatura botaniczna Nomenklatura zoologiczna

Nazwy jednostek systematycznych

odpowiadających sobie rangą

gromada (divisio)

klasa (classis)

typ (phyllum)

gromada (classis)
Zobacz też systematyka Kategoria:Ewolucja

Podgromada (biologia)

=Kategoria systematyczna= Kategoria systematyczna (kategoria taksonomiczna) - miejsce lub położenie w hierarchii systemu klasyfikacyjnego. Podstawową kategorią systematyczną jest gatunek. Kategoria jest pojęciem abstrakcyjnym, ale obejmuje konkretne biologiczne obiekty, grupy organizmów sklasyfikowanych razem i wyróżniających się jakąś cechą tak wyraźnie, że "zasługują" na zaszeregowanie do konkretnej kategorii; grupy te określa się mianem taksonów. Najważniejsze stosowane dziś kategorie wyższe (czyli kategorie wyższe od gatunku) to (w kolejności od niższej do wyższej) to: :rodzaj :rodzina :rząd :gromada :typ :królestwo Kategoriami niższego rzędu (poniżej gatunku) są: podgatunek, a także odmiana i forma. Zasady tworzenia nazw systematycznych określają specjalne kodeksy.

Trudności w zrozumieniu terminu

W języku polskim kategoria systematyczna jest nagminnie mylona z taksonem. Różnica polega zaś na tym, że podczas gdy kategoria oznacza rangę czy miejsce w hierarchii, takson oznacza konkretną grupę podobnych do siebie osobników, zaliczaną do danej kategorii. Np. takson łabędź (Cygnus) obejmuje wszystkie łabędzie zgromadzone w kategorii systematycznej "rodzaj". Taksony klasyfikowane w poszczególnych kategoriach powinny być monofiletyczne, lub w najgorszym wypadku parafiletyczne. Te drugie dopuszcza się często z przyczyn historycznych. Np. gady są taksonem parafiletycznym w randze gromady. Każdy takson monofiletyczny jest kladem, choć nie każdy klad ma przypisany odrębny takson - potrzeba by na to po prostu za dużo poziomów.

Stosowane współcześnie kategorie

Stosowane współcześnie kategorie systematyczne (w nawiasach podano nazwę łacińską kategorii):
- domena
- królestwo (regnum)
- gromada (divisio) dla roślin lub typ (phylum) dla zwierząt
- klasa (classis) dla roślin lub gromada dla zwierząt (ale tylko po polsku!)
- szczep
- rząd (ordo)
- rodzina (familia)
- podrodzina (subfamilia)
- plemię (tribus)
- rodzaj (genus)
- gatunek (species)
- podgatunek (subspecies)
- odmiana (varietas)
- forma (forma)

Dodatkowe kategorie

Często tworzy się dodatkowe poziomy - dodając przedrostek pod- (sub-) dla poziomu bezpośrednio niższego, lub nad- (super-) dla bezpośrednio wyższego. Istnieje też kilka poziomów dodatkowych które mają osobną nazwę, np. plemię (tribus) dla taksonu pomiędzy podrodziną a rodzajem.

Historia

Tradycyjnie najwyższą kategorią było królestwo. Wyróżniano dwa królestwa - zwierząt i roślin. Do roślin zaliczano m.in. grzyby i bakterie, a różne jednokomórkowe eukarionty rozdzielano między rośliny i zwierzęta na podstawie cech budowy. Razem z rosnącą świadomością błędności tego podziału wydzielono dodatkowe królestwa: bakterie, grzyby i pierwotniaki (jednokomórkowe eukarionty). Cztery z nich tworzyły nadkrólestwo Eukaryota, bakterie zaś nadkrólestwo Prokaryota. Odkryciu archeanów oraz badania nad eukariotami spowodowały konieczność dalszych zmian w systematyce. Obecnie coraz bardziej popularny jest system trzech domen:
- bakterie
- archeany
- jądrowe Przy czym jądrowe wywodzą się z archeanów, więc Archaea są grupą parafiletyczną. Podział jądrowych jest w sporym stopniu nieustalony. Tymczasowo stosuje się tradycyjny ich podział na rośliny, grzyby, zwierzęta i pierwotniaki, z pełną świadomością jego braków. Zobacz też: klasyfikacja biologiczna, systematyka, kladystyka, taksonomia, taksonomia roślin, cesarstwo i nadkrólestwo Kategoria:Ewolucja

Neornithes

Neornithes - podgromada ptaków nowoczesnych obejmująca wszystkie współcześnie występujące taksony, taksony wymarłe w czasach historycznych, a także znane z mezozoiku ptaki uzębione. Podgromada obejmuje następujące nadrzędy i rzędy:
- Nadrząd: ptaki uzębione (Odonthognathae)
  - Rząd:
  - † Hesperornithiformes
- Nadrząd: Ichthyornites
  - Rząd:
  - † Ichtchyornithiformes
- Nadrząd: paleognatyczne Paleognathae
  - Rzędy:
  - kazuarowe (Casuariformes)
  - kiwi (Apterygiformes)
  - kusaki (Tinamiformes)
  - nandu (Rheiformes)
  - pingwiny (Sphenisciformes)
  - strusie (Struthioniformes)
  - † mamutaki (Aepyornithiformes)
  - † moa (Dinornithiformes)
- Nadrząd: neognatyczne Neognathae
  - Rzędy:
  - blaszkodziobe (Anseriformes)
  - brodzące (Ciconiiformes)
  - czepigi (Coliiformes)
  - dzięciołowe (Piciformes)
  - gołębiowe (Columbiformes)
  - grzebiące (Galliformes)
  - jerzykowe (Apodiformes)
  - kraskowe (Coraciiformes)
  - kukułkowe (Cuculiformes)
  - lelkowe (Caprimulgiformes)
  - nury (Gaviiformes)
  - papugowe (Psittaciformes)
  - pełnopłetwe (Pelecaniformes)
  - perkozy (Podicipediformes)
  - rurkonose (Procellariiformes)
  - siewkowe (Charadriiformes)
  - sowy (Strigiformes)
  - sokołowe (Falconiformes)
  - trogony (Trogoniformes)
  - wróblowe (Passeriformes)
  - żurawiowe (Gruiformes)
  - † diatrymy ( Diatrymiformes ) kategoria:Ptaki

Neognatyczne

Neognatyczne
]
Systematyka
Typ:strunowce
Podtyp:kręgowce
Gromada:ptaki
Podgromada:Neornithes
Nadrząd:neognatyczne
Nazwa systematyczna
Neognathae
Neognatyczne (Neognathae) - grupa ptaków w randze nadrzędu wyróżniona na podstawie budowy podniebienia. Charakteryzują się ruchomym podniebieniem i częściową redukcją niektórych kości. Należy do nich większość współczesnych ptaków. Po raz pierwszy neognatyczne pojawiły się 65 mln lat temu, w późnej kredzie. Do tego nadrzędu należą następujące rzędy:
- blaszkodziobe (Anseriformes)
- brodzące (Ciconiiformes)
- czepigi (Coliiformes)
- dzięciołowe (Piciformes)
- gołębiowe (Columbiformes)
- grzebiące (Galliformes)
- jerzykowe (Apodiformes)
- kraskowe (Coraciiformes)
- kukułkowe (Cuculiformes)
- lelkowe (Caprimulgiformes)
- nury (Gaviiformes)
- papugowe (Psittaciformes)
- pełnopłetwe (Pelecaniformes)
- perkozy (Podicipediformes)
- rurkonose (Procellariiformes)
- siewkowe (Charadriiformes)
- sowy (Strigiformes)
- sokołowe (Falconiformes)
- trogony (Trogoniformes)
- wróblowe (Passeriformes)
- żurawiowe (Gruiformes)
- † Diatrymiformes Zobacz też: paleognatyczne kategoria:Ptaki

Rząd (biologia)

Rząd (ordo) - kategoria systematyczna (taksonomiczna) niższa od gromady i klasy, a wyższa od rodziny. W nomenklaturze łacińskiej taksony o randze rzędu otrzymują końcówkę -idae lub -ales (rośliny). Według najnowszych ustaleń nazwa łacińska rzędu (i kategorii wyższych) nie musi być pisana kursywą - ta restrykcja odnosi się tylko do rodziny, rodzaju i gatunku, jednakże siła przyzwyczajenia jest tak duża, że pisownię kursywą spotyka się nadal. Zobacz też: klasyfikacja biologiczna Kategoria:Ewolucja

Rodzina (biologia)

Rodzina (familia) - kategoria systematyczna niższa niż rząd, a wyższa niż rodzaj, aczkolwiek w szczegółowej systematyce rodzin posiadających wiele rodzajów wyróżnia się często jednostki pośrednie - plemię (tribes) i podplemię (subtribes). W nomenklaturze łacińskiej rodzina otrzymuje końcówkę -ae, a w polskiej -ate. Na przykład:
- Iridaceae = kosaćcowate (rośliny)
- Bagridae = kosatkowate (zwierzęta) Nazwę łacińską rodziny wyróżnia się kursywą (italikami). Nazwę polską piszemy pismem prostym i z małej litery. W sytuacji, gdy cały tekst jest pisany kursywą, łacińską nazwę rodziny, rodzaju i gatunku należy wyróżnić w inny sposób (np. pismem prostym lub pogrubionym). Przykład opisu ilustracji: Na zdjęciu po prawej widoczny jest kosaciec (Iris), przedstawiciel rodziny kosaćcowatych (Iridacae). Kategoria:Taksonomia als:Familie (Biologie) ms:Famili

Gatunek (biologia)

Gatunek - zbiór, populacja złożona z osobników mających podobne cechy, które są przekazywane płodnemu potomstwu; innymi słowy gatunek to jednostka biologiczna dysponująca wspólną pulą genową.

Wstęp

Gatunek to pojęcie wieloznaczne, przy czym znaczenie tego terminu bardzo zależy od kontekstu, w jakim występuje. Mianem gatunku biologicznego określa się grupę naturalnych populacji, których osobniki krzyżują się lub mogą się ze sobią krzyżować, wydając płodne potomstwo; grupa ta jest jednak izolowana od innych grup populacji, a geny poszczególnych osobników przekazywane są wyłącznie w obrębie tej grupy populacji. Jedna z nowszych definicji gatunku (Mayr, 1982) mówi, że gatunek to wspólnota rozrodcza populacji, izolowana rozrodczo od innych wspólnot, która zajmuje określoną niszę ekologiczną.

Pula genowa

Suma genomów gatunku zwana pulą genową zawiera pewien zasób dostępnej gatunkowi informacji genetycznej, opisującej cechy organizmów, które do niego należą.

Powstawanie nowych gatunków

Proces powstawania nowych gatunków to specjacja. Wyróżnia się specjację sympatryczną (kiedy bariera między gatunkami zasiedlającymi ten sam obszar ma charakter behawioralny lub genetyczny) i alopatryczną (kiedy gatunki potomne powstają w wyniku pojawienia się bariery geograficznej między populacjami). Trwałość cech gatunku wynika z niepłodności międzygatunkowych krzyżówek.

Nazewnictwo taksonomiczne

Nazwę gatunkową zapisujemy stosując binominalne (podwójne) nazewnictwo, pierwszy człon oznaczać będzie rodzaj, a drugi gatunek.

Zobacz też


- przegląd zagadnień z zakresu biologii
- L. Kategoria:Taksonomia Kategoria:Ewolucja Kategoria:Biologia ms:Spesies ja:種 (生物) th:สปีชีส์

Podgatunek

Podgatunek (subspecies) to jeden z taksonów w systematyce organizmów niższy od gatunku obejmujący odmiany. Tworzą go osobniki należące do populacji ograniczonych do określonego terenu, morfologicznie i fizjologicznie różne od osobników tego samego gatunku zamieszkujących inne terytoria. Różnice te muszą być dostatecznie wyraźne ale nie na tyle duże żeby wprowadzać nowy gatunek. Podgatunek stanowi wynik zmienności geograficznej gatunku, która pozwala przystosować się do różnic klimatycznych i środowiskowych na rozległym nieraz obszarze występowania. W nomenklaturze łacińskiej określany nazwą trójczłonową przy czym trzecie słowo nawiązuje często do obszaru geograficznego gdzie występuje.

Krytyka

Zarzutem wobec tej kategorii jest brak jednolitego kryterium, które decydowałoby o tym jak drobne różnice można uznać za cechy podgatunkowe gdyż kierunki w jakich rozwijają się poszczególne cechy morfologiczne są często odmienne. I tak wartość jednej cechy może wzrastać w miarę posuwania się z południa na północ, wykształcenie innej może zależeć od wysokości położenia n.p.m., jeszcze inne cechy mogą zależeć od charakteru gleby czy wilgotności. Skutkiem tego można wyróżnić u niektórych gatunków tyle podgatunków ile się zapragnie. Przykładem może tu być zwykła mysz domowa (Mus musculus) u której swego czasu wyróżniano 133 gatunki i podgatunki. Pojęcie podgatunku trudno jest stosować do gatunków zasiedlających kontynenty o podobnych warunkach ekologicznych gdzie następuje ciągła zmiana cech w miarę oddalania się co charakteryzuje gatunki zasiedlające równiny Syberii czy Ameryki Północnej.

Obrona

Podzielenie gatunku na podgatunki jest ze wszech miar pożyteczne dla gatunków zasiedlających archipelagi wysp (żółwie słoniowe z Galapagos) lub łańcuchy górskie gdzie różnice między poszczególnymi podgatunkami są skokowe. Dawniej wyróżniano podgatunki zbyt lekkomyślnie bez dostatecznego przebadania wystarczających materiałów. Obecnie przeważa pogląd, że podgatunek jest najbardziej użytecznym pojęciem w zoogeografii ale ma niewielką wartość dla ewolucjonistów. Zobacz też: Kategoria systematyczna przegląd zagadnień z zakresu biologii Kategoria:Taksonomia Kategoria:Ewolucja

Europa

Europa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja.

Dane geograficzne

granica Europa-Azja Powierzchnia Europy: 10.521.324 km2, (5,96 mln km2 z wyspami, ale bez europejskiej części Rosji)
Liczba ludności Europy: około 584 mln (połowa 2002, szac. UE, bez europejskiej części Rosji)
Rozciągłość równoleżnikowa: 5600 km
Rozciągłość południkowa: 4200 km
Długość wybrzeży: 38 tys. km
Średnia wysokość terenu: 340 m n.p.m.
Najwyższy szczyt w Europie: Mont Blanc (4807 m n.p.m.)
Najniższy punkt w Europie: na wybrzeżu Morza Kaspijskiego (-28 m p.p.m.)
Najdłuższa rzeka w Europie: Wołga 3530 km
Średnia gęstość zaludnienia: 64 osoby/km2
Największe miasta w Europie: Londyn, Paryż, Moskwa Najdalej wysuniętymi krańcami Europy rozumianej jako część świata są:
- na północ - Wyspa Rudolfa w archipelagu Ziemia Franciszka Józefa
- na południe - wyspa Gavdos
- na wschód - Przylądek Flissingski na Nowej Ziemi
- na zachód - skały w pobliżu wyspy Flores na Azorach Najdalej wysuniętymi krańcami Europy kontynentalnej są:
- na północ - przylądek Nordkyn (Norwegia)
- na południe - przylądek Marroquí (Hiszpania)
- na wschód - ujście Bajdaraty do Zatoki Bajdarackiej (Rosja)
- na zachód - przylądek Roca (Portugalia) Największe obszarowo państwo w Europie: Rosja (nawet biorąc pod uwagę tylko jej europejską część) Wraz z Azją Europa tworzy Eurazję, stanowiąc jej 1/5 położoną najbardziej na zachód, będąc jednocześnie jej największym półwyspem.

Dane polityczne

Największą strukturą polityczną na terenie Europy jest Unia Europejska, którą tworzy 25 państw, a kilka dalszych stara się o przystąpienie do niej. Prawie wszystkie kraje europejskie są członkami Rady Europy. Na początku 2005 roku na obszarze Europy znajdowały się następujące państwa (i ich stolice):
Albania (Tirana), Andora (Andorra la Vella), Austria (Wiedeń), Belgia (Bruksela), Białoruś (Mińsk), Bośnia i Hercegowina (Sarajewo), Bułgaria (Sofia), Chorwacja (Zagrzeb), Czechy (Praga), Dania (Kopenhaga), Estonia (Tallin), Finlandia (Helsinki), Francja (Paryż), Grecja (Ateny), Hiszpania (Madryt), Holandia (Amsterdam), Irlandia (Dublin), Islandia (Reykjavik), Kazachstan (Astana), Liechtenstein (Vaduz), Litwa (Wilno), Luksemburg (Luksemburg), Łotwa (Ryga), Macedonia (Skopje), Malta (Valletta), Mołdawia (Kiszyniów), Monako (Monako), Niemcy (Berlin), Norwegia (Oslo), Polska (Warszawa), Portugalia (Lizbona), Rosja (Moskwa), Rumunia (Bukareszt), San Marino (San Marino), Serbia i Czarnogóra (Belgrad), Słowacja (Bratysława), Słowenia (Lublana), Szwajcaria (Berno), Szwecja (Sztokholm), Turcja (Ankara), Ukraina (Kijów), Watykan, Węgry (Budapeszt), Wielka Brytania (Londyn), Włochy (Rzym).
Grafika:Europa_Mapa3.PNG

Konflikty zbrojne


- Irlandia Północna: strony konfliktu: IRA- państwo brytyjskie. cel IRA: przyłaczenie Irlandii Północnej do Irlandii. forma walki: zamachy terrorystyczne.
- Kraj Basków: strony konfliktu: ETA - Państwo hiszpańskie. cel ETA: oderwanie Kraju Basków od Hiszpanii. formy walki: zamachy terrorystyczne.
- Była Jugosławia: strony konfliktów: narody zamieszkujące byłą Jugosławię. cel: utworzenie odrębnych państw. forma walki: otwarte konflikty zbrojne.
- Czeczenia: strony konfliktu: Czeczenia- Rosja. cel Czeczenów: utworzenie odrębnego państwa. forma walki: otwarty konflikt zbrojny, zamachy terrorystyczne .

Wielkie regiony Europy

Czeczenia
- Europa Zachodnia
- Europa Środkowa (zobacz też: Europa Środkowo-Wschodnia)
- Europa Wschodnia
- Europa Południowa
- Europa Północna (zobacz też: Skandynawia)

Zobacz też


- Granica Europa-Azja, Rzeki Europy, Szczyty górskie w Europie, Pasma górskie w Europie, Korona Europy, Największe miasta Europy, Środek Europy
- Historia Europy, Narodziny Europy - kształtowanie się głównych państw i narodów,
- Unia Europejska, Rada Europy, europocentryzm, Eurowizja
- Ludność świata Kategoria:Kontynenty ! als:Europa roa-rup:Evropa zh-min-nan:Europa ko:유럽 ms:Eropah ja:ヨーロッパ simple:Europe th:ทวีปยุโรป

Krym

Krym – półwysep na południu Ukrainy, zwany czasem półwyspem Taurydzkim, a w starożytności Taurydą, połączony jest z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim, a od Rosji oddzielony Cieśniną Kerczeńską. Długość linii brzegowej 1000 km, powierzchnia 25700 km2. Także obwód autonomiczny o tej samej nazwie. obwód autonomiczny W części wschodniej, obok cieśniny Kerez, wznoszą się góry Jaiłu, otaczające cały brzeg południowy i ku północy rozdzielające na kilka równoległych łańcuchów gór, pokrytych gęstym lasem. Na północy przechodzą w step, zajmujący większą część półwyspu. Najwyższym szczytem Gór Krymskich jest Czatyrdah (starożytne Mons Trapezus) wznoszący się do wysokości 1564 m n.p.m. Na południu Krymu znajduje się dużo malowniczych miejscowości, warowni, ruin starożytnych gmachów, klasztorów, meczetów tatarskich, pięknych ogrodów i gajów oliwnych, natomiast w części północnej Krymu się ich prawie nie spotyka. Klimat łagodny umożliwia rozwój roślinności o charakterze podzwrotnikowym. Doliny, poprzecinane strumieniami i zatokami, są żyzne i urodzajne. Główne uprawy: zboże, proso, tytoń, winorośl i inne owoce. Ważne źródło utrzymania miejscowej ludności stanowi hodowla jedwabników, pszczół, bydła, koni i owiec. Część północna Krymu stanowi step będący przedłużeniem stepów Nogajskich, ubogi w drewno i wodę, w większości nieurodzajny i niezdatny do uprawy, nawadniany wodami o wysokim stężeniu soli mineralnych. Szczególnie zauważalne jest to w pobliżu tzw. Morza Zgniłego (Siwasz), będącego częścią morza Azowskiego. Krym dzieli się na trzy rejony:
- Górny Krym - obejmujący południową część półwyspu
- Krym Stepowy - obejmujący równinną część północną
- półwysep Kercz - we wschodniej części Najdłuższą rzeka na półwyspie jest Salgir, a w dalszej kolejności Alma, Belbiek, Czernaja i Kacza. Większość rzek na Krymie liczy jednak do 10 km i zazwyczaj kończą swój bieg na równinie, gdzie wysychają lub uchodząc do Morza Czarnego lub Azowskiego. Miasta: Symferopol, Sewastopol, Bakczysaraj (stara rezydencja chanów tatarskich), Eupatoria, Bałakława, Jałta, Sudak, Kaffa (Teodozja) i Kercz z twierdza Jenikale.

Historia

Pierwszymi mieszkańcami byli Taurowie, potem Kimerowie. Od VI w. p.n.e. zaczęli tu zakładać kolonie Grecy, zwłaszcza z Miletu. Pod koniec VI w. całe wybrzeże Morza Czarnego pokryte było osadami greckimi, wśród których szczególnie wyróżniało się Pantikapaeum, dzisiejszy Kerez. Część wewnętrzną opanowali Scytowie. Następnie Polemon założył na Krymie dynastię królów bosporskich, która pod opieką Rzymian utrzymała się przez 300 lat, a upadła pod najazdem Gotów i Hunów. Podczas wędrówki narodów zajmowali Krymu kolejno: Alanowie, Goci, Hunowie, Chazarowie i Kumanowie. Pod koniec X w. Wielki Książę Włodzimierz - pokonawszy Pieczyngów i Kumanów, rozszerzył granice swego państwa aż do Krymu, który w XIII w. popadł pod panowanie Tatarów do 1441 i należał do chanatu Kipezak; wówczas też zatarły się ostatnie ślady kolonii greckich. Wkrótce jednak półwysep rozkwitł ponownie, głównie dzięki koloniom genueńskich, z których najważniejszą była Kaffa. Po rozbiciu przez Tamerlana hordy Kipczackiej, założone zostało na Krymie na początku XV w niepodległe chaństwo tatarskie. Pierwszym chanem był Edyga, potem godność chańska była dziedziczna w rodzie Girejów. Chanowie krymscy wkrótce doszli do wielkiej potęgi, najeżdżając Polskę i Rosję. Podczas walk kozackich wystawiali niejednokrotnie do 200 tys. wojska. Chanowie krymscy od 1475 byli wasalami sułtanów tureckich. W 1774 ostatni chan Sahima-Girej przyjął zwierzchnictwo Rosji, ale w roku 1783 godność złożył i wtedy cały Krym przeszedł pod władanie Rosji. Od tej chwili zmniejszała się populacja mieszkańców, rosła tez bieda. Pod koniec XVIII w. w ludność Krymu nie wynosiła więcej niż 60 tysięcy osób (dla porównania: sama Kaffa liczyła w czasach rozkwitu przeszło 80 tysięcy). W XIX w. jednak znowu zaczęła się podnosić. W latach 1854-1855 Krym stał się polem walki miedzy Rosją a mocarstwami sprzymierzonymi w Wojnie Krymskiej.

Linki zewnętrzne


- [http://www.prus.pl/krym/ Krym, przewodnik po Krymie, Krym półwysep]
- [http://www.crimea-portal.gov.ua/ Портал "Автономная Республика Крым" (Portal "Autonomiczna Republika Krym")]
- [http://www.tour.crimea.com/ Туристический сервер Крыма (Turystyczny Serwer Krymu)]
- [http://www.start.crimea.ua/ Там, где начинается Крым! (Tam gdzie zaczyna się Krym!)]
- [http://www.crimea.vip.interia.pl/ Krym - Krymskie wakacje 2003 czyli Basia, Ela i Grzegorz jadą na Pówysep Krymski]
- [http://krym.ovh.org/ Krym - wyprawa 2005 Obszerna relacja z wyprawy na Krym i Ukrainę w 2005 roku, nasze wrażenia, rady i zdjęcia z podróży. Historia krymu, aktualna pogoda]
- [http://www.krym.gower.pl/ Wypoczynek na Krymie - wieś Wiesiołoje]
- [http://www.kirimtatar.com/ Крым и крымские татары (Krym i Tatarzy krymscy)]
- [http://www.tatar.net/ Tatar.Net - Crimean Tatar Internet Resources (Zasoby internetowe Tatarów krymskich)]
- [http://www.charming-crimea.com/ Этот Чарующий Крым (Ten czarujący Kym)]
- [http://travel.kyiv.org/crimea/map/ Карта Крыма (Mapa Krymu)] Kategoria:Krym Krym Kategoria:Geografia Ukrainy Kategoria:Geografia historyczna ja:クリミア自治共和国

Półwysep Iberyjski

Półwysep Iberyjski (Półwysep Pirenejski, hiszp. i port. Península Ibérica) to półwysep znajdujący się w południowo-zachodniej części Europy. Od pozostałej części kontynentu oddzielają go Pireneje, od zachodu i częściowo północy otacza go Ocean Atlantycki, a od wschodu i południa Morze Śródziemne. Od Afryki oddziela go Cieśnina Gibraltarska. Powierzchnia półwyspu wynosi 580 tys. km². Na obszarze Półwyspu Iberyjskiego położone są Hiszpania, Portugalia i Gibraltar. Zamieszkany jest przez ponad 50 mln ludzi. Większość półwyspu zajęta jest przez wyżyny i góry (najwyższe są Góry Betyckie, ze szczytem Mulhacén 3478 m n.p.m.). Iberyjski Kategoria:Geografia Europy ko:이베리아 반도 ja:イベリア半島

Grecja

Grecja (Ελλάδα, Republika Grecka - Ελληνική Δημοκρατία) – państwo w południowo-wschodniej Europie, członek Unii Europejskiej. Graniczy od północy z Albanią, Macedonią i Bułgarią, od wschodu z Turcją. Turcją
- Całkowita granica lądowa: 1 210 km
- Długość wybrzeża: 13 676 km
- Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 282 km, Bułgaria 494 km, Turcja 206 km, Macedonia 228 km
- Najwyższy punkt: Olimp 2 917 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Morze Śródziemne 0 m

Ustrój polityczny

Grecja jest demokracją parlamentarną. Na czele państwa stoi prezydent, który jest wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Władzę ustawodawczą sprawuje parlament oraz prezydent. Parlament składa się z 300 parlamentarzystów, wybieranych na czteroletnią kadencję. Władzę wykonawczą sprawuje rząd oraz prezydent. Premier wyznaczany jest przez prezydenta państwa, który powołuje na to stanowisko przewodniczącego partii posiadającej w parlamencie absolutną większość lub większość względną. Rząd musi otrzymać w parlamencie wotum zaufania.

Geografia i warunki naturalne Grecji

Terytorium Grecji można podzielić na:
- Grecję kontynentalną (wraz z oddzielonym od niej Kanałem Korynckim półwyspem Peloponez), która wchodzi w skład Półwyspu Bałkańskiego
- oraz wyspy rozsiane na morzach Egejskim i Jońskim Prawie 1/5 powierzchni Grecji przypada na około 3000 wysp, z czego 167 jest zamieszkałych. Największe z wysp to:
- Kreta (ok. 8 260 km²)
- Eubea (ok. 3621 km²)
- Lesbos (ok. 1630 km²)
- Rodos (ok. 1 400 km²)
- Chios (ok. 840 km²)
- Kefalinia (ok. 780 km²)
- Samos (ok. 480 km²)
- Naksos (ok. 430 km²)
- oraz archipelagi
  - Wyspy Jońskie
  - Cyklady
  - Sporady Południowe i Północne Blisko 81% powierzchni Grecji zajmują pasma górskie (śr. wysokość 1200-1800 m n.p.m.), które przyjmują przebieg południkowy. Obszary nizinne są niewielkie i występują w pobliżu wybrzeży (Niz. Salonicka, Tracka, Tesalska oraz Argolidzka). Półwysep Chalcydycki, tworzy 3 wtórne półwyspy: Athos, Longos i Kasandra.

Podział administracyjny Grecji

Grecja jest podzielona na 13 regionów (diamerismata), które dzielą się na 51 departamentów (nomos, l. mn. nomoi'). Regiony i departamenty w Grecji:
- Attyka (Attiki)
  - Attiki
  - Centralna Grecja (Sterea Ellada)
  - Evritania
  - Evvoia
  - Fokis
  - Fthiotis
  - Voiotia
- Centralna Macedonia (Kentriki Makedonia)
  - Imathia
  - Kilkis
  - Pella
  - Pieria
  - Serrai
  - Thessaloniki
- Epir (Ipiros)
  - Arta
  - Ioannina
  - Preveza
  - Thesprotia
- Kreta (Kriti)
  - Irakleion
  - Khania
  - Lasithi
  - Rethimni
- Północne Morze Egejskie (Vorio Egeo)
  - Khios
  - Lesvos
  - Samos
- Peloponez (Peloponissos)
  - Argolis
  - Arkadhia
  - Korinthia
  - Lakonia
  - Messinia
- Południowe Morze Egejskie (Notio Egeo)
  - Kikladhes
  - Dhodhekanisos
- Tessalia (Thessaly)
  - Kardhitsa
  - Larisa
  - Magnisia
  - Trikala
- Wschodnia Macedonia i Tracja (Anatoliki Makedonia i Thraki)
  - Drama
  - Evros
  - Kavala
  - Rodhopi
  - Xanthi
- Wyspy Jońskie (Ionia Nissia)
  - Kefallinia
  - Kerkyra
  - Levkas
  - Zakinthos
- Zachodnia Grecja (Ditiki Ellada)
  - Aitolia kai Akarnania
  - Akhaia
  - Ilia
- Zachodnia Macedonia (Ditiki Makedonia)
  - Florina
  - Grevena
  - Kastoria
  - Kozani Góra Athos (Ayion Oros) na półwyspie Chalkidiki ma status okręgu autonomicznego.

Historia


- Historia Grecji
- Starożytna Grecja

Zobacz też

kuchnia grecka, Meteory (góry), Achajowie, Karowie, Eurotas, Hellada, hymn państwowy, godło Grecji, flaga Grecji, władcy Grecji, prezydenci Grecji, mitologia grecka

Linki zewnętrzne

mitologia grecka mitologia grecka]
- [http://www.presidency.gr/ Prezydent Grecji]
- [http://www.parliament.gr/ Parlament Grecji]
- [http://www.primeminister.gr Rząd Grecji] Pozostałe linki:
- [http://webcam.deili.info/pl,1,8 Kamery Internetowe w GRECJI]
- [http://www.grecja.org informacje turystyczne o Grecji]
- [http://www.olympion.de/greek-embassies-worldwide.html A list of Greek Embassies Worldwide] Kategoria:Grecja Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej roa-rup:Gârţii zh-min-nan:Hi-lia̍p ko:그리스 ms:Yunani ja:ギリシャ simple:Greece th:ประเทศกรีซ fiu-vro:Kriika

Polska

Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim, będące członkiem Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją.

Etymologia nazwy kraju

Nazwa Polska wywodzi się od plemienia Polan, zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski. Słowo Polanie można tłumaczyć jako "mieszkający na polach". Można przypuszczać, że głównym zajęciem tego plemienia była uprawa roli, w odróżnieniu od innych plemion np. Wiślan i Mazowszan, zamieszkujących tereny lesiste. W przeszłości używano łacińskich określeń terra Poloniae - ziemia Polska lub Regnum Poloniae. Nazwa Polska zaczęła być używana w odniesieniu do całego państwa w XI wieku. Ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolską, a później Wielkopolską. A dla kontrastu ziemie południowe Małopolską. Inne nazwy Polski (Lechia, język perski Lachistan, litewskie Lenkija) i Polaków (ruskie Lach, węgierskie Lengyel) wywodzi się od nazwy plemienia Lędzian, które, jak się przypuszcza, zamieszkiwało w obecnej południowo-wschodniej części Polski. Słowo Rzeczpospolita oznacza republikę. :Zobacz też: [http://pl.wiktionary.org/wiki/Polska Wikisłownik: nazwa Polska w różnych językach świata.]

Symbole narodowe

Zgodnie z konstytucją z 2 kwietnia 1997 symbole narodowe Rzeczypospolitej Polskiej to:
- Godło Rzeczypospolitej Polskiej - wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu
- Barwy Rzeczypospolitej Polskiej - kolory biały i czerwony
- Hymn Rzeczypospolitej Polskiej - Mazurek Dąbrowskiego (zobacz: Polskie pieśni hymniczne)
Polska nie ma oficjalnej dewizy. Zamiast niej na wielu sztandarach i odznaczeniach, zarówno wojskowych jak i innych organizacji, widnieją słowa "Bóg, Honor, Ojczyzna", "Honor i Ojczyzna", "Żywią y bronią" lub "Za wolność waszą i naszą". Podobną rolę pełnią też czasem pierwsze słowa hymnu: "Jeszcze Polska nie zginęła", czy też "Roty": "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród".

Polityka

Zobacz główny artykuł: polityka Polski

Ustrój polityczny

Zobacz główny artykuł: ustrój polityczny Polski Demokracja parlamentarna Zobacz także:
- Konstytucja 3 Maja
- Konstytucja Księstwa Warszawskiego
- Konstytucja Królestwa Polskiego
- Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu
- Mała Konstytucja z 1919
- Konstytucja marcowa
- Konstytucja kwietniowa
- Mała konstytucja z 1947
- Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - 1952
- Mała Konstytucja z 1992
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - 1997
- NSZZ "Solidarność"

Siły zbrojne

Zobacz główny artykuł: Wojsko Polskie

Podział administracyjny

:Zobacz więcej: Podział administracyjny Polski Od 1 stycznia 1999 roku obowiązuje trzystopniowy podział administracyjny kraju na województwa, powiaty i gminy. Województwa: gminy

Demografia

:Zobacz też: Demografia Polski, Polacy Polacy (w tysiącach)]] W okresie kształtowania się państwowości Polska obejmowała swym zasięgiem ziemie o powierzchni ponad ćwierć miliona km² z przeszło milionem mieszkańców. Za czasów Kazimierza Wielkiego obszar państwa (około 270 tys. km²) zamieszkiwało ponad 2,5 miliona osób. Dopiero unia z Litwą przyniosła radykalny przyrost demograficzny i terytorialny. Za czasów Batorego obszar państwa zbliżył się do 1 miliona km², zaś ludność w końcu XVI wieku prawdopodobnie osiągnęła 9 milionów. W chwili utraty niepodległości wielonarodowościowe państwo liczyło co najmniej 13-14 milionów mieszkańców, przy czym przez cały okres wspólnej państwowości z Litwą znaczną część ludności stanowiły osoby posługujące się innym językiem niż polski (w końcu XVIII wieku było ich ok. 60%). Po odzyskaniu niepodległości w granicach Polski znalazło się kilka milionów osób o innej niż polska narodowości, tak więc Polska przed II wojną światową była krajem wielonarodowościowym, gdzie mniejszości stanowiły powyżej 1/3 ludności. W okresie między 1921 rokiem a wybuchem II wojny światowej, liczba ludności wzrosła z 27,2 mln do 35,2 mln. Jednak zmiany granic Polski po wojnie oraz przesiedlenia sprawiły, że obecnie Polska jest krajem nieomalże jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszości narodowe łącznie nie przekraczają 3% ludności. Polacy należą do ludów słowiańskich. Posługują się językiem polskim, należącym do rodziny języków słowiańskich. Język ten jest językiem urzędowym kraju, jakkolwiek prawo gwarantuje mniejszościom narodowym używanie ich własnych języków, zwłaszcza na obszarach, gdzie występują ich większe skupiska. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2002) 97,8% mieszkańców Polski używa w domu języka polskiego. Najbardziej popularne języki mniejszości to: niemiecki, kaszubski, ukraiński, białoruski, cygański, rosyjski, litewski i łemkowski.

Statystyki demograficzne


Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003:
- Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia dla całej populacji: Polska zajmuje 28 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 75 lat, w tym: mężczyźni 71 lat, kobiety 79 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO1]
- Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Polska jest również na 28 miejscu w Europie. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=POL&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003&order_by=strLEX0Male2003&order=DESC WHO2]
- Śmiertelność chłopców poniżej 5 roku życia: 25 miejsce w Europie (9 na 1000; dziewczynki 7 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO3]
- Śmiertelność dorosłych mężczyzn (15-59 lat): 20 miejsce w Europie (202 na 1000; kobiety 81 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strMortAdultMale2003,strMortAdultFemale2003 WHO4]
- Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 28 miejsce w Europie. Mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=pol&indicator=strHALE60Male2002,strHALE60Female2002 WHO5]

Miasta Polski

Największym miastem Polski jest stolica - Warszawa. Inne większe miasta to:
- Łódź
- Kraków
- Wrocław
- Poznań
- Gdańsk
- Szczecin
- Bydgoszcz
- Lublin
- Katowice
- Białystok
- Gdynia
- Częstochowa :Zobacz też: miasta w Polsce, spis miast powiatowych według ludności, spis miejscowości w Polsce, Związek Miast Polskich, powierzchnia polskich miast, polskie tablice rejestracyjne (wikisource), Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Religie i wyznania

Ponad 34,3 miliona Polaków jest ochrzczonych w obrządku rzymskokatolickim, co stanowi prawie 89,9% populacji. W sumie, do Kościóła katolickiego (Rzymskokatolickiego, Greckokatolickiego, Ormianskiego i Neounickiego), należy ponad 34,4 miliona Polaków (90,1% populacji). Greckokatolickiego] Kościoły prawosławne liczą ponad 600 tys. duchownych i wiernych (1,6% populacji), Protestanckie i tradycji protestanckiej - ponad 149 tys. (0,4%), Starokatolickie - prawie 48 tys. (0,1%), a inne w sumie około 136,5 tys. (0,35%), z czego najliczniejszy jest Związek Wyznania Świadków Jehowy (ponad 128 tys. wiernych). Polaków bez wyznania jest ponad 2,8 miliona (7,45%). Rozpatrując powyższe statystyki pamiętać jednak należy, iż za członków poszczególnych Kościołów i związków religijnych przyjmuje się zazwyczaj osoby które w stosunek członkostwa weszły (np. poddane obrzędowi chrztu), nawet jeżeli w okresie późniejszym z niego wystąpiły. Wiarygodne dane statystyczne mogą więc zostać sporządzone wyłącznie na podstawie tego rodzaju deklaracji przystąpienia do danego Kościoła. Sprawia to na przykład, że podana tu liczba Polaków bez wyznania jest z pewnością zaniżona, a wyznawców Kościola rzymskokatolickiego - zawyżona. Dane GUS: http://www.stat.gov.pl/opracowania_zbiorcze/maly_rocznik_stat/2005/04_lud_wyz_rel.pdf Trzy z wyznań mają swoje źródła w Polsce, tzn. powstały w kraju lub w środowiskach polskich za granicą - są to mariawityzm, Kościół polskokatolicki oraz Kościół greckokatolicki.

Geografia

Kościół greckokatolicki] Kościół greckokatolicki :Zobacz więcej: Geografia Polski Granice współczesnej Polski ukształtowały się w roku 1945, po zakończeniu działań wojennych. W stosunku do 1939 roku granice państwa zostały przesunięte na zachód, kosztem obszarów położonych na wschodzie. Po 1945 roku dokonano dwóch korekt terytorialnych:
- 15 lutego 1951 - z Ukraińską SRR 480 km². Za miasta: Bełz, Krystonopol i Sokal ze złożami węgla, Polska otrzymała Ustrzyki Dolne i Lutowiska (treść umowy podano w Dz. U. 52.11.63)
- 1 stycznia 1959 - z Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną. Za osadę Tkacze koło Szklarskiej Poręby, stację i linię kolejową, Polska otrzymała fragment obszaru leśnego. Długość granic Polski wynosi 3582 km, w tym 528 km przypada na wybrzeże Morza Bałtyckiego. Graniczy z następującymi państwami:
- od zachodu z Niemcami (467 km),
- od południa z Czechami (790 km) i Słowacją (539 km),
- od wschodu z Ukrainą (529 km) i Białorusią (416 km),
- od północy z Litwą (103 km) i Rosją (Obwód Kaliningradzki) (210 km). Polska zajmuje 9. miejsce w Europie pod względem powierzchni oraz 8. pod względem liczby ludności. W wymiarze północ-południe Polska rozciąga się na długości 649 km, to jest 5° i 50'. Powoduje to różnicę w długości trwania dnia między północną i południową częścią Polski. Latem na północy dzień jest dłuższy o ponad godzinę niż na południu, zimą — odwrotnie. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość Polski wynosi 689 km, co w miarze kątowej daje 10° 01'. Polska leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego, jest to czas słoneczny południka 15°. Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Polski:
- 49°00' szer. geogr. N - szczyt Opołonek,
- 54°50' szer. geogr. N - przylądek Rozewie,
- 14°07' dług. geogr. E - łuk Odry koło Osinowa Dolnego,
- 24°08' dług. geogr. E - kolano Bugu koło Zosina. Geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek koło Łęczycy. Najstarszy (1775) obliczony geometryczny środek Europy znajduje się w Suchowoli koło Sokółki, w województwie podlaskim. Natomiast inne podawane niekiedy lokalizacje tegu punktu na terenie Polski (np. "koło Torunia", "w pobliżu Warszawy", "na wschód od Łodzi") nie maja żadnej podstawy naukowej. Przez Polskę przebiega również granica pomiędzy kontynentalnym blokiem Europy Wschodniej, a rozczłonkowaną przez morza wewnętrzne Europą Zachodnią. Najdłuższe rzeki w Polsce to:
- Wisła (1047 km)
- Odra (854 km, w tym na terenie Polski 742 km)
- Warta (808 km)
- Bug (772 km, w tym na terenie Polski 587 km) Zobacz też: polskie przejścia graniczne

Budowa geologiczna

Na obszarze Polski stykają się 3 wielkie jednostki tektoniczne: # platforma prekambryjska wschodniej Europy (wschodnia i północno-wschodnia Polska), a więc Niż Wschodnioeuropejski. # platforma paleozoiczna środkowej i zachodniej Europy (Pozaalpejska Europa Środkowa). Spod pokrywy osadowej tej platformy wyłaniają się części górotworów kaledońskich i hercyńskich (Sudety Zachodnie i Wschodnie, Góry Świętokrzyskie). # alpidy (Karpaty z Podkarpaciem).

Ukształtowanie powierzchni

Przeważającą część obszaru Polski zajmują tereny nizinne wschodniej części Niżu Środkowoeuropejskiego, a średnie wzniesienie wynosi 173 m n.p.m. Krainy geograficzne ułożone są równoleżnikowo (pasowo) przechodząc od terenów nizinnych na północy i w Polsce centralnej do terenów wyżynnych i górskich na południu. Najwyższym punktem kraju są Rysy - szczyt w Tatrach (2499 m n.p.m.), najniżej położonym punktem jest depresja Raczki Elbląskie na Żuławach Wiślanych (–1,8 m n.p.m.) Zobacz:
- Regionalizacja fizyczno-geograficzna Polski
- Krainy geograficzne w Polsce

Przyroda

Flora Polski


- rośliny chronione

Fauna


- Ptaki Polski

Ochrona przyrody


- ochrona przyrody w Polsce
- parki narodowe w Polsce
- rezerwaty przyrody w Polsce
- parki krajobrazowe w Polsce Zobacz też:
- ogrody zoologiczne w Polsce

Historia

:Zobacz więcej: Historia Polski

Krainy historyczne Polski


- Kujawy
- Łużyce (fragment - większość Łużyc należy do Niemiec)
- Małopolska
  - Podhale
  - Zagłębie Dąbrowskie
  - Żywiecczyzna
- Mazowsze
- Podlasie
- Pomorze (Zachodnie i Gdańskie)
  - Kaszuby
  - Kociewie
  - Żuławy
- Grody Czerwieńskie (fragment - większość należy do Ukrainy)
  - Ziemia chełmska
  - Ziemia przemyska
  - Ziemia sanocka
- Suwalszczyzna - dawna Jaćwież, litewska południowa Auksztota
- Śląsk
  - Dolny Śląsk
  - Górny Śląsk
  - Śląsk Cieszyński
  - Śląsk Opolski
- Warmia i Mazury
- Wielkopolska
  - Krajna
  - Pałuki
- Ziemia lubuska
- Ziemia łęczycko-sieradzka :Zobacz więcej: Województwa historyczne i aktualne

Gospodarka

Jednostka monetarna: 1 złoty = 100 groszy.

Polska w rankingach

1) Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2005 (Human Development Index, HDI) - wskaźnik stosowany przez Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych: Polska zajęła 36 miejsce na 177 w grupie krajów wysoko rozwiniętych. Lokaty naszych sąsiadów: Niemcy 20., Czechy 31., Słowacja 42., Ukraina 78., Białoruś 67., Litwa 39., Rosja - 62. miejsce. 2) Wskaźnik Jakości Życia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 48 miejsce na 111, za Panamą i Urugwajem, tuż przed Chorwacją i Turcją. [http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf Ranking, s. 4]. 3) Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005 (Index of Economic Freedom, Heritage Foundation i "The Wall Street Journal"): podobnie jak większość "starej" UE, Polska została zakwalifikowana do grupy państw o "w zasadzie wolnej gospodarce" i zajęła 41 miejsce, za Japonią (39.), przed Francją (44.) i Koreą Pd. (45.) [http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/Executive_Summary.pdf Ranking od s. 9], [http://www.heritage.org/research/features/index/downloads/Index05_EconFreedomMAP.jpg mapa wolności gospodarczej na świecie]. 4) Wskaźnik Konkurencyjności Gospodarki
- 51 miejsce w rankingu 117 państw. Światowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Growth+Competitiveness+Index+rankings+2005+and+2004+comparisons Globalny Ranking Konkurencyjności 2005-2006]. Wzrost o 9 pozycji w stosunku do 2004.
- 57 miejsce w rankingu 60 gospodarek (państw i regionów). IMD International: [http://www02.imd.ch/documents/wcc/content/overallgraph.pdf Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005]. 5) Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004 (Corruption Perceptions Index 2004, Transparency International): 67 miejsce na 146. razem z Peru, Chorwacją i Sri Lanką. [http://www.transparency.org/pressreleases_archive/2004/2004.10.20.cpi.en.html Ranking] 6) Wskaźnik Zaufania Inwestorów Zagranicznych 2004 (Foreign Direct Investment Confidence Index wg firmy konsultingowej A.T. Kearney): 12 miejsce. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/FDICIOct_2004_S.pdf Ranking, s. 5]. 7) Wskaźnik Globalizacji, obrazujący stopień integracji państw i społeczeństw ze światem (Globalization Index 2005, A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine): 31 miejsce na 62. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/2005G-index.pdf Ranking, s. 4] 8) Światowy Wskaźnik Rozwoju Handlu Detalicznego, określający perspektywy rozwoju handlu (Global Retail Development Index, A.T. Kearney), Polska zajmuje 27. miejsce na świecie, za Meksykiem, tuż przed Indonezją: ([http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/GRDI2004Monograph_S.pdf Ranking s. 2]) 9) Produkt krajowy brutto
- Pod względem wielkości PKB Polska jest:
  - według jednych źródeł (2004) 24. gospodarką świata: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2001rank.html World Factbook]
  - według innych źródeł (prognoza na 2005) 23. gospodarką świata: [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW],
- PKB na 1 mieszkańca (przy zachowaniu parytetu siły nabywczej) wynosi:
  - wg jednych źródeł (2004) 12.000 USD (57 miejsce na świecie wśród niepodległych państw). [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html World Factbook]
  - wg innych źródeł (prognoza na 2005): 13.275 USD (51 miejsce na świecie wśród niepodległych państw) [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW]
- Wzrost PKB (2004): 5,3% (2005): 3,3% (prognoza). [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/rachunki_narodowe/prod_kraj_brutto/2004/IV_04/index.htm GUS]
- W strukturze PKB (2003) udział rolnictwa wynosi 3%, przemysłu 31%, usług 66% [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/pl.html World Factbook] 10) Inflacja w 2004 wyniosła 3,5%, w 2005 1.8% (prognoza). [http://www.stat.gov.pl/wyniki_wstepne/inflacja/2004/12_04/index.htm GUS] 11) Bezrobocie (październik 2005): 17,3 %, ok. 2,5 mln osób. [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/praca_ludnosc/mies_inf_bezrobocie/2005/0705.htm GUS]). 12) Ludność poniżej ustawowej granicy ubóstwa (2004): 19,2% [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/warunki_zycia/sytu_gosp_domo/2004/index.htm GUS] (zobacz też: Zasięg ubóstwa w Polsce). 13) Handel zagraniczny (2004)
- Eksport: 73,78 mld USD. Eksportuje się głównie: maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,4%, towary przemysłowe (surowcowe) 23,7%, różne wyroby przemysłowe 15,2%, żywność i zwierzęta żywe, w tym miody (II największy światowy producent miodu oraz I producent pyłku pszczelego),(7,6%, do: Niemiec 30,1%, Włoch 6,1%, Francji 6,0%, Wielkiej Brytanii 5,4%, Czech 4,3%, Holandii 4,3%, Rosji 3,8%.
- Import: 88,16 mld USD. Importuje się maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,7%, towary przemysłowe (surowcowe) 21%, chemikalia 14%, paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 9,1%, różne wyroby przemysłowe 8,3% (2004), z: Niemiec 24,4%, Włoch 7,9%, Rosji 7,2%, Francji 6,7%, Chin 4,6%, Czech 3,6%, Holandii 3,5%. Zobacz też: Wskaźniki makroekonomiczne dla Polski

Komunikacja


- Telekomunikacja w Polsce
- Liczba aktywnych telefonów komórkowych 25,3 mln (Raport Telecom Team 2005)
- Liczba stacjonarnych telefonów 12,65 mln (Raport Telecom Team 2005) Zobacz też: [http://wiadomosci.onet.pl/1161177,10,item.html Raport Telecom Team 2005]

Transport samochodowy

Polska nie dysponuje drogami dobrej jakości. Rozmieszczenie sieci drogowej jest nierównomierne. Najważniejsze drogi prowadzą:
- z Jakuszyc na granicy polsko-czeskiej przez Zieloną Górę, Gorzów Wielkopolski i Szczecin na przeprawę promową ze Świnoujścia do Ystad w Szwecji (E65 - DK3/S3)
- z granicy polsko-niemieckiej w Świecku przez Poznań i Warszawę do granicy z Białorusią w Terespolu i dalej do Mińska i Moskwy (E30 - DK2/A2)
- z granicy polsko-niemieckiej w Zgorzelcu przez Wrocław, Opole, Katowice, Kraków i Rzeszów do granicy ukraińskiej w Medyce i dalej do Kijowa (E40 - DK4/A4). Dużą rolę odgrywać mogą też w przyszłości:
- trasa E75 z granicy polsko-czeskiej w Cieszynie przez Katowice i Łódź na przeprawę promową z Gdańska do Helsinek, czyli planowana autostrada A1 oraz
- E67 (DK8/S8) przebiegająca przez całą Polskę - od granicy z Litwą w Budzisku do granicy czeskiej w Kudowie Zdrój. Ta 790-kilometrowa (polski odcinek) trasa ma się stać częścią tzw. arterii "Via Baltica" łączącej Finlandię, Estonię, Łotwę i Litwę z Europą Południową i Zachodnią. Drogi odgrywają duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków jest przewożonych ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele jadących po towary do Europy Zachodniej ciężarówek z krajów wschodniej części kontynentu - Estonii, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji, Ukrainy i innych państw. Zobacz też:
- autostrady w Polsce
- drogi ekspresowe w Polsce
- drogi krajowe w Polsce

Edukacja i nauka

Zobacz:
- System oświaty w Polsce
- Szkolnictwo wyższe w Polsce
- Nauka w Polsce.

Opieka zdrowotna

Zobacz: System opieki zdrowotnej w Polsce

Kultura, sztuka i środki masowego przekazu

Zobacz: Kultura Polski
- Literatura polska
- Muzyka polska
  - Polscy kompozytorzy
- Sztuka polska
  - Polscy malarze
  - Muzea w Polsce
  - Zabytki w Polsce
- Teatr polski
- Film polski
- Media polskie
  - Prasa polska
  - Polskie stacje radiowe
  - Polskie stacje telewizyjne
- Kuchnia polska
- Sławni Polacy i Polki
- Noty biograficzne - Polacy i osoby związane z Polską
- Lista światowego dziedzictwa UNESCO, patrz Polska

Sport


- Polski sport

Zobacz też


- Władcy Polski
- Zasięg ubóstwa w Polsce

Linki zewnętrzne


- [http://www.polska.pl/ Polska.pl]
- [http://www.prezydent.pl Prezydent RP]
- [http://www.kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa rady Ministrów]
- [http://www.sejm.gov.pl/ Sejm]
- [http://www.senat.gov.pl/ Senat]
- [http://www.sn.pl/ Sąd Najwyższy]
- [http://www.trybunal.gov.pl/ Trybunał Konstytucyjny]
- [http://www.stat.gov.pl/opracowania_zbiorcze/maly_rocznik_stat/2004/dzial4/obrazy4/rys29.htm Religie w Polsce]
- [http://www.twoje-miasto.pl Portal twoje-miasto.pl]
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/polska.html Polska - Informacje]
- [http://europa.gery.pl/index.php?id=panstwa&ktore=polska Info o Polsce]
- [http://www.gugik.gov.pl/komisja/mapa_adm.htm mapa Polski] Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Polen zh-min-nan:Polska ko:폴란드 ms:Poland ja:ポーランド simple:Poland th:ประเทศโปแลนด์ fiu-vro:Poola

Wyspy Brytyjskie

Wyspy Brytyjskie (ang. The British Isles) - grupa wysp na północno-zachodnim Atlantyku, położona na zachód od kontynentalnej Europy. Największe wyspy i grupy wysp: Wielka Brytania, Irlandia, Hebrydy, Szetlandy, Orkady, Man, Wight, Anglesey, Arran. Łączna powierzchnia ok. 315 tys. km2. Wyspy Brytyjskie wchodzą w skład terytoriów dwu państw: Irlandii i Wielkiej Brytanii.


Wyspy Brytyjskie
(liczbami oznaczono mniejsze wyspy: 1 - Arran, 2 - Anglesey, 3 - Wigth, 4 - Scilly)
Grafika:wyspy_brytyjskie.gif
Kategoria:Geografia Europy ko:영국 제도 ja:ブリテン諸島

Lewant

Ta strona dotyczy krainy geograficznej. Aby znaleźć informacje o drobnicowcu przejdź tutaj
Lewant - pochodzące określenie krajów leżących na wschodnim, azjatyckim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Granice wyznaczją: Morze Śródziemne, Taurus, Mezopotamia, pustynia Arabska i Morze Czerwone. Obszar ten obejmuje takie dzisiejsze państwa jak: Syria, Jordania, Liban, Izrael oraz Autonomia Palestyńska. W szerszym znaczeniu do Lewantu zalicza się również Azję Mniejszą (Turcja) i Egipt. Zobacz też: Bliski Wschód, Arabia kategoria:Regiony świata ja:レバント

Azja Mniejsza