Oorlog

Oorlog kan misschien het eenvoudigst worden gedefinieerd als een gewapend conflict tussen naties. Als volkeren of andere groepen (religieuze gemeenschappen e.d.) binnen dezelfde natie met elkaar slaags raken, is er sprake van een burgeroorlog. Oorlog voeren is onderworpen aan wetten en reglementen. Dat is heden ten dage zo en dat is eigenlijk altijd zo geweest, al zijn die reglementen in de loop der tijd natuurlijk wel veranderd. In de loop der tijd is er diep nagedacht of en wanneer een oorlog rechtvaardig kan zijn. Oorlog is tegenwoordig illegaal. Vroeger werd het beschouwd als een geoorloofd middel om conflicten op te lossen, sinds 1945 niet meer. Dat staat zo in het handvest van de Verenigde Naties. Volgens het internationaal recht mag men geen oorlog meer voeren, terwijl er in feite tot op de dag van vandaag overal ter wereld oorlogen worden uitgevochten. Maar dat zijn geen oorlogen, dat zijn gewapende conflicten. En wanneer wordt een gewone huiselijke ruzie een gewapend conflict? Daar bestaat een officiële definitie voor: "er is sprake van een gewapend conflict zodra er meer dan 1000 doden per jaar vallen". Het dossier '11 september' is dus officieel een oorlog, of liever een gewapend conflict. Het tegenovergestelde van oorlog is natuurlijk vrede, de toestand waarin naties elkaars bestaan respecteren of zelfs waarderen. Tussen oorlog en vrede zijn allerlei tussenvormen denkbaar, zoals de beruchte Koude oorlog of de wapenstilstand in het algemeen. Als landen over de hele wereld betrokken zijn in een oorlog, spreekt men van een wereldoorlog; in de twintigste eeuw hebben we er twee gehad (de Koude Oorlog niet meegerekend). Oorlog is in eerste instantie een verlengstuk van de diplomatie. Wanneer twee of meer regeringen niet met diplomatie uit een bepaald conflict komen voeren ze oorlog om een bepaald diplomatiek doel te bereiken. De bevelhebbers proberen dan dit doel te bereiken, of ze het daar mee eens zijn of niet, zij dienen enkel hun land. De politieke macht is ook de enige macht die een oorlog kan stoppen, hoezeer de bevelhebbers hier ook op aandringen.

Zie ook

- Conflict

Overige artikelen over oorlog

- Eerste Wereldoorlog
- Tweede Wereldoorlog
- Tachtigjarige oorlog
- Lijst van veldslagen
- Lijst van oorlogen
- Napoleon Bonaparte
- Alexander de Grote
- Hannibal
- Attila de Hun
- Slimme bommen categorie:oorlog categorie:Conflict ja:戦争 ms:Peperangan simple:War

Natie

Natie is een zeer abstract begrip, dat ingang vond aan het eind van de 18e eeuw toen de huidige landen en hun landsgrenzen vorm kregen. Toen kwam ook de vraag wat een groep mensen een volk maakte.

Definitie

Nog steeds is men er niet over eens wat een natie precies is. Volgens de meer Germaanse opvatting van natie, die we terugvinden in Nederland, Vlaanderen maar vooral Duitsland, is dat een combinatie van verschillende gedragingen en gewoontes, te weten: godsdienst, gemeenschappelijke afkomst, gewoontes en dergelijke. Een natie is dus een volk, maar dan in de politieke zin, in de context van politieke instellingen. De meer Romaanse opvatting van natie, die vooral door Frankrijk wordt belichaamd, is de unie van de burgers van een staat, als gevolg van de objectieve structuren die bestaan als de staat. In die opvatting zijn Bretoenen ook leden van de Franse natie, terwijl die volgens de Germaanse visie een apart volk vormen, maar geen natie (aangezien ze geen politieke factor van betekenis zijn binnen die Franse staat). Ook binnen een staat kunnen de opvattingen over de precieze inhoud van natie verschillen. Zo staat in de grondwet van België dat alle macht uitgaat van de natie (artikel 33). Bij verschillende arresten van het Arbitragehof is gebleken dat dit geen synoniem is voor het volk, omdat men er zich op beroept om directe democratie mee tegen te houden. Natie is hier een omschrijving voor de staatsdragende elite. Het artikel 33 van de Belgische grondwet is al dusdanig verwant aan artikel 6 van de grondwet van de Sovjet-Unie. Volgens anderen, zoals de Joodse filosoof Jeshaiahu Leibowitz, is de natie een homogene gemeenschap die de rechten en de plichten van een volk en bijhorende staat wil (kan en mag) opnemen. De nadruk ligt in deze optiek op de feitelijke, politieke en maatschappelijke zelforganisatie. Volgens deze definitie is er in de Belgische context eerder sprake van meerdere, deels overlappende naties, zijnde een Vlaamse natie, een Franstalig-Belgische natie (door sommigen ook Francofonië genoemd), evenals een sterk in belang afnemende Belgische natie, én een in belang opkomende Europese natie.

Natiestaat

Van een natiestaat spreken we als de natie en de staat samen vallen. Nederland is een natiestaat, België is dat niet, omdat er twee naties zijn binnen die staat die een politieke betekenis hebben. Frankrijk is ook een natiestaat, hoewel er verschillende volkeren binnen haar grenzen leven. Deze hebben echter geen politieke of maatschappelijke betekenis, en dus is Frankrijk een natiestaat.

Natievormende factoren

Er zijn verschillende factoren die in zeer wisselende mate bijdragen tot het gevoel tot één welbepaalde natie te behoren.

Taal

Het is ook belangrijk te weten dat de gesproken taal vroeger geen rol speelde in de natievorming. De landstaal kwam er vaak enkel omdat men in die bepaalde streek maar 1 geschreven taal hanteerde en dit was dan door de intellectuelen. In Italië bijvoorbeeld sprak en schreef maar 2,5 % van de bevolking Italiaans en dit was ook zo in Frankrijk en Duitsland. In Zwitserland ziet men taal nog altijd als een communicatiemiddel en niet een nationaal symbool, integendeel zelfs, de verscheidenheid is zelfs een symbool voor Zwitserland. Door de vorming van naties is er ook een onverwacht bijverschijnsel gekomen: het nationalisme.

Dynastieën

Ook een koninklijke dynastie kan een natievormende factor zijn. Dit is het geval voor Nederland, waar het huis van Oranje-Nassau aan de basis lag van de onafhankelijkheid, en waaraan heel wat nationale trots gehangen wordt. Een ander voorbeeld is Oostenrijk-Hongarije, dat gevormd werd door de Habsburgers. Deze natievormende kracht was zo groot, dat de Oostenrijkers de enige Duitsers bleken -op de Zwitserse, Tsjechische en Belgische Duitsers na- die niet de weg gingen van Duitsland, ook na de val van de Habsburgers en de ontbinding van de staat in o.a. Oostenrijk, Hongarije en Tsjechoslowakije. Ook Zwitserland valt onder deze noemer, maar dan juist door zijn verzet tegen een dynastie, nl. ook die van de Habsburgers, toen de drie oerkantons Uri, Schwyz en Unterwalden samen het Zwitsers Eedgenootschap afsloten.

Gezamenlijke geschiedenis

Met name de palestijnse natie in wording, evenals datgene wat nog rest van de Belgische natie.

Afkomst

Met name de Duitse natievorming steunt hoofdzakelijk op de gezamenlijke afkomst, de Duitse volksgemeenschap. Ook in de Israëlische natievorming speelt dit een grote rol: ieder die als Jood geboren is heeft recht op Israëlisch staatsburgerschap. Daarnaast zijn er echter ook nog andere gronden waardor ook niet-Joden (met name Arabieren) Israëlisch taatsburger zijn.

Religie

Binnen de vroegere Brits-Indische kolonie, bleken de natievorming na de onafhankelijkheid zich héél sterk op de religieuze scheidingslijn te kristaliseren. De dominante taal was in wezen dezelfde, hoewel ze nu, door en pas na de staatskundige scheiding tussen Indië en Pakistan aparte namen kreeg (Hindi en Urdu).

Politieke samenhang en keuze

Alle voorgaande factoren bieden géén sluitende verklaring. Een groep burgers kan evenwel ook door eigen gevoel en politiek gedrag een natie vormen. Daartoe moet deze groep zich zowel intern als dusdanig beschouwen, als extern erkend worden. Die groep zal bijvoorbeeld al haar politieke vertegenwoordigers kiezen uit partijen die zich enkel richten tot de leden van die groep. Hierbij wordt dus niet zozeer gekeken naar de mogelijke al dan niet belangrijke oorzakelijk-verklarende factoren, maar wel naar de feitelijke, actuele politieke ealiteit. Categorie:Staat ja:国民 simple:Nation

Burgeroorlog

Een burgeroorlog is een oorlog waarbij de strijdende partijen deel uitmaken van hetzelfde land of rijk. Burgeroorlogen worden vaak uitgevochten om religieuze, etnische of politieke redenen, maar soms is het eenvoudigweg een strijd tussen twee rivaliserende groepen. Doordat in een burgeroorlog de emoties meestal hoog oplopen ontaardt de strijd vaak in massamoord of genocide. En ook door de vaak lang aanslepende strijd is de tol aan mensenlevens van de gemiddelde burgeroorlog hoog. Voorbeelden van bekende burgeroorlogen zijn:
- Romeinse Burgeroorlog eerste eeuw
- Engelse Burgeroorlog 1642-1649
- Amerikaanse Burgeroorlog 1861-1865
- Russische Burgeroorlog 1917-1921
- Finse Burgeroorlog 1918
- Ierse Burgeroorlog 1922-1923
- Chinese Burgeroorlog 1928-1937, 1945-1949
- Spaanse Burgeroorlog 1936-1939
- Griekse Burgeroorlog 1944-1949
- Nigeriaanse Burgeroorlog 1967-1970
- Bosnië-Herzegovina 1992-1995
- Liberia
- Libanese Burgeroorlog 1975-1990
- Angolese Burgeroorlog 1975-2002
- Oost-Timorese Burgeroorlog 1975-2002 (?) Discussie is er over de vraag of sommige oorlogen in de Middeleeuwen als burgeroorlogen (bijvoorbeeld over godsdienstkwesties) kunnen beschreven worden.
- Honderdjarige Oorlog in Frankrijk 1337-1453
- Tachtigjarige Oorlog in de Nederlanden 1568-1648
- Dertigjarige Oorlog in Duitsland 1618-1648. Tamelijk nieuw en zelfs gewaagd is de idee dat wij in de twintigste eeuw eigenlijk één grote Europese Burgeroorlog gekend hebben, een nieuwe Tachtigjarige Oorlog als het ware. Zie ook: Lijst van oorlogen categorie:Oorlog ja:内戦

Tijd

Tijd kan na hoogte, breedte en lengte gezien worden als de vierde dimensie. Van een gebeurtenis kan gezegd worden dat deze na een andere gebeurtenis plaatsvindt. Een gebeurtenis vindt plaats op een tijdstip. De tijd wordt wel gezien als een opeenvolging van tijdstippen. Daarnaast kan bepaald worden hoe lang een gebeurtenis na een andere plaatsvindt. Het betreft dan de tijdsduur tussen twee tijdstippen. Tijd is het begrip waarmee deze volgorde en duur worden beschreven. Tijd volgt uit het axioma van (of ligt zelf als axioma ten grondslag aan) oorzakelijkheid. Dat wil zeggen dat we tijd alleen kunnen definiëren als we het bestaan van oorzakelijkheid erkennen, of andersom, dat oorzakelijkheid alleen in termen van tijd kan worden gedefinieerd. In de filosofie en taalwetenschap, met name de semantiek, worden tijdslogica's onderzocht. Dit zijn formele logische systemen die het begrip tijd formaliseren.

Eenheden van tijd

Tijd is meetbaar en wordt gemeten in eenheden door middel van een klok. De internationaal vastgelegde SI-eenheid is de seconde. Zie de Lijst van eenheden van tijd voor andere eenheden.

Relativiteit

De ontwikkeling van de Speciale Relativiteitstheorie door Albert Einstein in het begin van de 20e eeuw heeft het absolute begrip van tijd, zoals wij dat in het dagelijks leven ervaren, naar de prullenbak verwezen. Uit twee postulaten leidde Einstein af dat tijd zich niet zo absoluut gedraagt als men dacht. Van twee gebeurtenissen, a en b, is dan niet absoluut te zeggen of a voor, gelijktijdig of na b heeft plaatsgevonden. De ene waarnemer zal eerst a waarnemen en dan b, een andere eerst b en dan a. Het volledig doorgronden van Einsteins theorie is erg moeilijk, doordat begrippen als gelijktijdigheid en 'tijdsvolgorde' op zo'n intuitieve manier begrepen worden dat daar moeilijk van afgeweken kan worden.

Symboliek

De tijd wordt vaak gepersonificeerd als een oude man met baard en een zeis in zijn hand. Dit is een verwijzing naar de oude Griekse god Chronos.

Zie ook

- Klok
- Real-time
- Slingertijd
- Tijdzone (voor een overzicht van alle tijdzones) Categorie:Tijd ja:時間 ko:시간 simple:Time

Illegaal

Met illegaliteit wordt bedoeld de Nederlandse verzetsbeweging uit de 2de Wereldoorlog. Leden van de verzetsbeweging, hebben na de 2de wereldoorlog enorme invloed gehad op het Nederlandse politieke leven. Zo heeft de illegaliteit bijv. de aanstoot gegeven tot vele samenvoegingen op politiek en sociaal terrein, zoals de Partij van de Arbeid en ook, maar slechts veel later, het CDA

Zie ook

Het Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog. Categorie:Tweede Wereldoorlog in Nederland

1945

---- ]]

Gebeurtenissen

;januari
- 27 - Russische troepen bevrijden het concentratiekamp Auschwitz.
- 31 - Januari is een van de koudste van de eeuw in België. In Spa bereikt de sneeuwlaag een dikte van 49 centimeter. Het kwik bereikt een dieptepunt van -18,3°C. ;februari
- 4 - Begin van de Conferentie van Jalta. Churchill, Stalin en Roosevelt bespreken de situatie in Europa na het einde van de Tweede Wereldoorlog. ;maart
- 3 - Engels luchtbombardement op het Haagse Bezuidenhout. Onder de doden is de zanger Koos Speenhoff.
- 22 - Oprichting van de Arabische Liga te Caïro. Eerste secretaris-generaal: Abdul Azzem (Egypte). ;april
- 1 - De stad Doetinchem wordt door de Canadezen bevrijd.
- 11 - Kamp Erika nabij Ommen wordt bevrijd.
- 12 - Canadese militairen bevrijden kamp Westerbork
- 14 - De strijd om de stad Groningen barst los
- 16 - Bevrijding van het concentratiekamp Buchenwald
- 17 - Hannie Schaft, het meisje met het rode haar, wordt door Duitse soldaten doodgeschoten
- 19 - Kamp Amersfoort wordt overgedragen aan het Rode Kruis
- 20 - Nijkerk bevrijd door het Canadese leger
- 28 - Russische en geallieerde troepen ontmoeten elkaar bij de Elbe
- 28-29 - Fusiegesprekken tussen het BVV en een aantal onafhankelijke linkse vakverenigingen leiden tot de oprichting van de socialistische vakbond ABVV in België
- 29 - Amerikaanse troepen bevrijden het concentratiekamp Dachau
- 30 - Adolf Hitler, Duits politicus en dictator, pleegt na een paar uur te zijn getrouwd, gezamenlijk met zijn vrouw Eva Braun zelfmoord in zijn bunker. Hij overlijdt doordat hij gif inneemt en vervolgens een kogel in zijn hoofd schiet. ;mei
- 1 - Joseph Goebbels, de nieuwe Duitse rijkskanselier, pleegt zelfmoord. Admiraal Karl Dönitz aanvaardt het ambt van Rijkspresident van Duitsland als opvolger van Adolf Hitler.
- 3 - Koningin Wilhelmina keert terug uit ballingschap; zij neemt voorlopig haar intrek in een villaatje nabij Breda.
- 5 - Einde van de Tweede Wereldoorlog voor Nederland
- 7 - Onvoorwaardelijke overgave van Duitsland
- 8 - Bevrijding van het concentratiekamp Mauthausen
- 20 - Texel wordt bevrijd.
- 23 - De Britse autoriteiten in Noord-Duitsland arresteren de regering-Dönitz. Onder de gevangenen bevinden zich: admiraal Karl Dönitz, veldmaarschalk Wilhelm Keitel, rijksminister Albert Speer en de racist Alfred Rosenberg ;juni
- 24 - In Nederland treedt het "kabinet van herstel en vernieuwing" aan, onder leiding van Willem Schermerhorn en Willem Drees.
- 26 - De Grote Vijf ondertekenen het Handvest van de Verenigde Naties. Oprichting van de VN.
- 28 - In de Rotterdamse haven breken wilde stakingen uit. ;juli
- 6 - Intocht van Koningin Wilhelmina in Den Haag.
- 15 - Leopold III, koning der Belgen, wil een volksraadpleging alvorens af te treden (Koningskwestie) ;augustus
- 6 - Amerikanen werpen een atoombom op de Japanse stad Hiroshima.
- 9 - Amerikanen werpen een tweede atoombom op de Japanse stad Nagasaki.
- 14 - Overgave van Japan.
- 17 - De Republik Indonesia wordt geproclameerd. ;september
- 2 - Japan tekent zijn capitulatie: einde van de Tweede Wereldoorlog.
- 24 - Groot-Brittannië geeft het mandaat over Palestina terug aan de Volkenbond. ;november
- 6 - Nederland aanvaardt het Handvest van de Verenigde Naties.
- 11 - Tito behaalt een verpletterende overwinning bij de verkiezingen in Joegoslavië.
- 20 - Begin van de Processen van Neurenberg ;december
- 27 - Het eiland Schiermonnikoog wordt als "vijandelijk vermogen" officieel onteigend door de staat der Nederlanden. De laatste eigenaar was Berthold Eugen Graaf von Bernstorff. Pas weken na de Duitse capitulatie in mei 1945 hadden Canadese troepen de laatste Duitsers van het eiland gehaald (onder hen was een grote groep - uit de stad Groningen gevluchte - SS-ers en SD-ers).

Geboren

;januari
- 1 - Jacky Ickx, Belgisch autocoureur
- 3 - Victoria Principal, Amerikaans actrice
- 3 - Stephen Stills, Amerikaans muzikant van de groepen Buffalo Springfield en Crosby, Stills, Nash & Young
- 6 - Anja Meulenbelt, Nederlands politica (SP)
- 9 - Rod Stewart, Schots zanger
- 15 - Marie-Christine von Reibnitz, echtgenote van prins Michael van Kent
- 29 - Tom Selleck, Amerikaans acteur
- 29 - Lennaert Nijgh, Nederlands schrijver en tekstdichter ;februari
- 3 - Willeke Alberti, Nederlands zangeres en actrice
- 6 - Bob Marley, Jamaicaans reggaezanger
- 6 - Heinz Stuy Nederlands voetballer
- 9 - Mia Farrow, Amerikaans actrice
- 11 - Peter Vogelzang, Nederlands politiechef en sportbestuurder
- 12 - Maud Adams, actrice
- 22 - Henk Helmantel, Nederlands schilder
- 23 - Nico Zwinkels, Nederlands tv-presentator en klusjesman
- 23 - Alan Boesak, religieus en politiek leider van Zuid-Afrika ;maart
- 1 - Dirk Benedict, Amerikaans acteur
- 3 - George Miller, Amerikaans filmregisseur
- 8 - Micky Dolenz, lid van de Amerikaanse imitatie-popgroep The Monkees
- 14 - Herman van Veen, Nederlands cabaretier, zanger, componist en schrijver
- 29 - Willem Ruis, Nederlands tv-presentator
- 30 - Eric Clapton, Brits gitarist en zanger ;april:
- 3 - Wim Deetman, Nederlands politicus (CDA)
- 16 - Lex Harding, Nederlands ondernemer en diskjockey
- 21 - Ronnie Tober, Nederlands zanger
- 25 - Björn Ulvaeus, Zweeds muzikant van de popgroep ABBA
- 29 - Hugh Hopper, Brits basgitarist
- 30 - Robert McHenry, Brits wetenschapper en criticus van Wikipedia ;mei
- 2 - Bianca Jagger, Brits echtegnote van popzanger Mick Jagger
- 4 - Jan Mulder, Nederlands voetballer, journalist en columnist, vaste medewerker aan het tv-programma Barend & Van Dorp
- 6 - Bob Seger, Amerikaans zanger van de Silver Bullet Band
- 10 - Jan de Wit, Nederlands politicus (SP)
- 11 - Amandus Lundqvist, Nederlands zakenman en voorzitter voetbalclub Feyenoord
- 18 - Maarten van Traa, Nederlands journalist en politicus († 1997)
- 19 - Pete Townsend, Brits gitarist van de groep The Who
- 21 - Richard Hatch, acteur
- 24 - Priscilla Beaulieu, Amerikaans actrice en echtgenote van Elvis Presley
- 29 - Jean-Pierre Van Rossem, Vlaams econoom, zakenman, schrijver en politicus
- 30 - Heleen Dupuis, Nederlands hoogleraar en politicus (VVD)
- 31 - Wien van den Brink, Nederlands akkerbouwer/veehouder, boerenbestuurder en politicus (LPF) ;juni:
- 1 - Ciska Peters, Nederlands zangeres
- 2 - Richard Long, Engels conceptueel kunstenaar, fotograaf en schilder
- 6 - Klenie Bimolt, Nederlands zwemster
- 6 - Conny Vink, Nederlands zangeres
- 9 - Luis Ocaña, Spaans wielrenner († 1994)
- 17 - Eddy Merckx, Belgisch wielrenner
- 19 - Radovan Karadžić, Servisch politiek leider van de Bosnische Serviërs
- 19 - Aung San Suu Kyi, Birmees politica
- 20 - Anne Murray, Canadees zangeres
- 23 - John Garang, Soedanees wiskundeleraar, rebellenleider en politicus († 2005)
- 24 - Colin Blunstone, Brits zanger en gitarist van de groep The Zombies
- 24 - Betty Stöve, Nederlands tennisster
- 25 - Carly Simon, Amerikaans popzangeres ;juli:
- 1 - Deborah Harry, Amerikaans zangeres van de popgroep Blondie
- 2 - Cor van der Geest, Nederlands judocoach
- 9 - Harry Bolwijn, Nederlands wethouder van de gemeente Eemsmond
- 9 - Dean Koontz, Amerikaans schrijver van horrorverhalen
- 10 - Ron Glass, acteur
- 10 - Virginia Wade, Brits tennisster
- 13 - Henny Stoel, Nederlands nieuwslezeres
- 13 - Ivo de Wijs, Nederlands schrijver en taalkunstenaar
- 14 - Pablo Forlán, Uruguayaans voetballer
- 15 - Jürgen Möllemann, Duits politicus
- 16 - Jos Stelling, Nederlands filmregisseur
- 18 - Fritz Korbach, Nederlands voetbaltrainer
- 19 - Anna Enquist, Nederlands schrijfster
- 19 - Uri Rosenthal, Nederlands politicus (VVD)
- 26 - Helen Mirren, Amerikaans actrice
- 27 - Jim Davis, Amerikaans bedenker van de strip Garfield ;augustus:
- 14 - Steve Martin, Amerikaans acteur en komiek
- 14 - Wim Wenders, Duits filmregisseur
- 17 - Rudie Lubbers, Nederlands bokser
- 31 - Van Morrison, Iers zanger ;september:
- 2 - Subhas Mungra, Surinaams diplomaat en politicus
- 5 - Al Stewart, Amerikaans zanger en componist
- 10 - José Feliciano, Amerikaans zanger en gitarist
- 11 - Maroesja Lacunes, Nederlands actrice en zangeres
- 11 - Franz Beckenbauer, Duits voetballer, voetbalbodscoach en voorzitter van Bayern München
- 15 - Jessye Norman, operazangeres
- 24 - Lasse Eerola, Fins componist en musicus
- 26 - Bryan Ferry, Brits zanger van onder meer de band Roxy Music ;oktober:
- 2 - Don McLean, Amerikaans zanger
- 3 - Viktor Sanejev, Russisch atleet en drievoudig olympisch kampioen hinkstapspringen
- 3 - Jo Ritzen, Nederlands politicus (PvdA) en econoom
- 9 - Elleke van Doorn, Nederlands tv-presentatrice
- 9 - Ineke Tigelaar, Nederlands zwemster
- 13 - Luc Van den Brande, Vlaams politicus
- 19 - John Lithgow, Amerikaans acteur
- 21 - Norodom Chakrapong, zoon van koning Norodom Sihanouk van Cambodja
- 30 - Henry Winkler, Amerikaans acteur ;november:
- 6 - Nelleke Noordervliet, Nederlands schrijfster
- 12 - Neil Young, Canadees zanger en songwriter
- 15 - Frida, Zweeds zangeres in de popgroep ABBA
- 21 - Goldie Hawn, Amerikaans actrice
- 26 - John McVie, Brits bassist van de band Fleetwood Mac
- 27 - Phil Bloom, Nederlands kunstenares ;december:
- 1 - Bette Midler, Amerikaans zangeres en actrice
- 22 - Joris Voorhoeve, Nederlands politicus (VVD)
- 30 - Davy Jones, Amerikaans acteur, lid van The Monkees
- 31 - Diane von Fürstenberg, mode-ontwerpster ----

Overleden

;januari
- 8 - Jac. P. Thijsse (79), Nederlands natuurbeschermer
- 10 - August Vermeylen (72), Vlaams schrijver en historicus ;februari
- 1 - Johan Huizinga (72), Nederlands historicus
- 9 - George Maduro (28), Nederlands verzetsstrijder
- 12 - Walraven van Hall (39), Amsterdams bankier en verzetsstrijder
- 22 - Jan van Hout (36), Nederlands wielrenner en verzetsstrijder ;maart
- 3 - J.H. Speenhoff (75), Nederlands kleinkunstenaar
- 12 - Anne Frank (15), Nederlands onderduikster
- 25 - Franz Oppenhoff (42), Duits burgemeester van Aken ;april
- 10 - Hendrik Werkman (62), Nederlands kunstdrukker
- 12 - Franklin Delano Roosevelt (63), 32^{ste^{president van de Verenigde Staten

- 17 - Hannie Schaft (24), Nederlands verzetsstrijdster, alias het Meisje met het Rode Haar

- 22 - Käthe Kollwitz (77), Duits grafisch kunstenares

- 24 - Anton de Kom (47), Surinaams nationalist

- 28 - Benito Mussolini (61), Italiaans dictator

- 30 - Adolf Hitler (56), Duits nazi-politicus en dictator

- 30 - August Kop (40), Nederlands hockeyer

;mei

- 1 - Joseph Goebbels (47), Duitse minister van propaganda

- 23 - Heinrich Himmler (44), Duits SS-leider

;augustus

- 10 - Robert Goddard (62), Amerikaans pionier rakettechniek en ruimtevaart

;september

- 7 - Charles Spearman (81), Brits psycholoog

- 26 - Béla Bartók (64), Hongaars componist en etnomusicoloog

;december

- 21 - George S. Patton (60), Amerikaans generaal in de Tweede Wereldoorlog

- 22 - Otto Neurath (63), Oostenrijks filosoof, econoom en socioloog

Categorie:1945

ja:1945年

ko:1945년

ms:1945

simple:1945

th:พ.ศ. 2488

Internationaal recht
Internationaal recht (ook wel bekend als Volkenrecht) is een van de rechtsgebieden die op dit moment het meest in ontwikkeling is. Hoewel internationaal privaatrecht ook onderdeel uitmaakt van het internationaal recht, wordt meestal het internationaal publiekrecht bedoeld als over internationaal recht gesproken wordt.

Het internationaal privaatrecht omvat de regels die binnen een nationaal rechtsbestel moeten worden toegepast om te kunnen bepalen welk recht van toepassing is op een (privaatrechtelijke) gebeurtenis waarbij personen van meerdere nationaliteiten betrokken zijn.

In het volkenrecht ontbreekt in de meeste gevallen een orgaan dat de regels kan handhaven, en dus kan optreden tegen schending van de regels. Staten zullen het dan zelf moeten doen, door bijvoorbeeld het treffen van sancties, zoals handelsboycots. Die zijn echter zelden effectief. Is sprake van een (dreigende) schending van de internationale vrede en veiligheid, dan is er wel een internationaal orgaan bevoegd om op te treden: de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Dit orgaan kan dan dwangmaatregelen treffen. Die zijn bindend voor alle staten, en kunnen ook het inzetten van troepen inhouden.

Het internationaal publiekrecht kent de volgende rechtsbronnen:

- Verdragen

- Gewoonterecht

- Algemene rechtsbeginselen

- Rechterlijke beslissingen en doctrine

- Besluiten van internationale organisaties

- Eenzijdige handelingen en verklaringen

- Ius cogens (dwingend recht) en verplichtingen erga omnes

Van deze bronnen spelen verdragen de belangrijkste rol, omdat het staten (en internationale organisaties) de mogelijkheid geeft zo nauwkeurig mogelijk afspraken vast te leggen. In veel opzichten lijkt een verdrag dan ook op een contract in de nationale rechtsorde.
In de meeste landen moet een internationaal verdrag door de volksvertegenwoordiging uitdrukkelijk of stilzwijgend worden bekrachtigd (ratificatie) . Daarna zijn de verdragsstaten zowel intern (tegenover de burgers) als extern (tegenover de andere verdragsstaten) gebonden.

Staten kunnen echter ook gebonden worden aan andere normen dan verdragen. De meest voorkomende is het gewoonterecht, een bron die in het Nederlands recht een veel geringere rol heeft.

Pas sinds het ontstaan van de moderne staat (Munster, 1648) wordt echt gesproken van internationaal recht omdat dan in Europa duidelijke grenzen en hierdoor nationale staten gaan ontstaan. Toch bestaan er al verdragen voor 1648, zoals de verdragen die zijn gesloten omtrent de Kaapvaart (tussen de Koning van Spanje en de Koning van Engeland in 1604). Zie ook: Lijst van verdragen

Gerelateerde onderwerpen

- Rechten_van_de_Mens

- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens

- Internationaal privaatrecht

- Internationale rechtshulp

Literatuur

- Internationaal publiekrecht in vogelvlucht, prof. mr. P.H. Kooijmans, ISBN 90-271-5087-7

categorie:Recht

ja:国際法

Vrede
right
Het begrip vrede, een toestand van rust, wordt vaak in één adem genoemd met een tegendeel, oorlog. Het Nederlandse woord vrede betekende in vroeger tijden (rond 1200) wettelijke bescherming tegen wapengeweld, waaruit die tegenstelling nog eens blijkt.

Met een vredesverdrag wordt de overgang van oorlog (wapenstilstand) naar vrede gemarkeerd, met een oorlogsverklaring het omgekeerde.
Vredesverdragen die in een bepaalde plaats getekend worden, krijgen soms als naam Vrede van ... (vul de plaats in, bijvoorbeeld 'Versailles').
De tak van de wetenschap die processen die tot vrede leiden en die dit in stand houden bestudeert, is de irenologie. De naam van dit vak is afgeleid van het Griekse woord voor vrede: eirene.

Sinds 1901 wordt jaarlijks de Nobelprijs voor de Vrede toegekend.

In bepaalde talen, zoals het Arabisch en Hebreeuws, is het gebruikelijk elkaar te begroeten met het woord voor vrede, salaam respectievelijk sjalom, of een zin waarin vrede wordt toegewenst.

Van het Latijnse woord voor vrede, pax, zijn namen voor diverse begrippen afgeleid, zoals pacifisme, de filosofie die geweldloosheid en vrede nastreeft.

right
Een cirkel met verticale streep in het midden van waaruit twee schuine strepen naar beide zijden lopen is een internationaal symbool voor vrede. Het werd eerst gebruikt in protestdemonstraties tegen atoomwapens en kernenergie. (Het is van de "Semaphore Flag Signalling System"... de verticale streep is "D" voor "Disarmament" en de twee schuine strepen naar beide zijden zijn "N" voor "Nuclear"... "U" voor "Unilateral" is "N" op!... http://www.anbg.gov.au/flags/semaphore.html) Hippies gebruikten dit teken vaak als symbool voor hun streven naar een geweldloze samenleving. Het teken was ook het logo van de voormalige Nederlandse politieke partij PSP.

Een christelijk symbool voor vrede is de duif, al dan niet met een olijftak in de snavel, die vaak de vredesduif wordt genoemd. Het symbool is gebaseerd op het verhaal van Noach in de Tenach en daarmee de Bijbel, waar de duif juist een olijfblad terug naar de Ark bracht.

In het jodendom is de regenboog uit hetzelfde verhaal eerder een symbool van vrede. Maar men heeft ook geen bezwaar de duif als zodanig op te vatten.

Een gelijktijdig opgestoken wijsvinger en middelvinger, die zo een V vormen, is een teken dat ook wel eens vrede uitdrukt. Het laatste wordt door het gehele Midden-Oosten, Noord-Amerika en het Verenigd Koninkrijk eerder als teken van overwinning gebruikt. In die versie staat de letter 'V' voor Victory.

Verenigd Koninkrijk
Verenigd Koninkrijk
Verenigd Koninkrijk

De regenboogvlag als vlag van de vrede heeft zijn oorsprong in Italië. Hij werd voor het eerst gebruikt tijdens een vredesmars in 1961 en werd populair door de campagne Pace da tutti i balconi ("Vrede vanaf elk balkon") in 2002, tegen de oorlog in Irak. De vlag bestaat uit zeven gekleurde vlakken, van boven naar beneden violet, indigoblauw, azuurblauw, groen, geel, oranje en rood, met in het midden in witte letters het Italiaanse woord PACE ("vrede"). De vredesvlag wordt nu internationaal gezien als symbool van de vredesbeweging.

Zie ook

- Lijst van verdragen

ja:平和

simple:Peace

Wapenstilstand
In België is Wapenstilstand op 11 november een nationale feestdag. Ieder jaar wordt er in aanwezigheid van de Koning de wapenstilstandsceremonie gehouden, niet alleen om de slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog te gedenken, maar ook deze van de Tweede Wereldoorlog en alle andere oorlogen in de wereld.

Geschiedenis
Om 11 uur 's morgens werd op 11 november 1918 in een treinwagon in Rethondesde de Duitse capitulatie ondertekend. De Eerste Wereldoorlog was voorbij, de wapenstilstand een feit.

Sinds 1965 vraagt 11.11.11 op 11 november jaarlijks in een groots opgezette campagne aandacht voor wereldproblemen. Het idee hierachter is het versterken van de wereldvrede door het verminderen van de uitbuiting van het Zuiden door het Noorden.

categorie:dag

Conflict (strijd)Een conflict is een situatie waarin twee of meer partijen doelstellingen nastreven of waarden aanhangen die onverenigbaar zijn en daardoor in botsing komen.

Het is een onopgeloste tegenstrijdigheid. Conflicten kunnen optreden tussen mensen (zie: ruzie), organisaties (zie bijvoorbeeld: handelsoorlog), en landen (zie: oorlog).

Een conflict kan gaan om de inhoud van de kwestie of om de relatie tussen de betrokkenen. Elk van de partijen voelt zich betrokken bij de oplossing van het conflict en zal in min of meerdere mate verantwoordelijkheid voelen voor de relatie met de andere partij(en).

Conflictfasen
Conflicten kennen verschillende fasen. Men verdeelt ze soms in zes, soms in drie, soms in negen fasen. Men kan in ieder geval de volgende stadia onderscheiden.

Het debat. Het conflict sluimert en komt tot wasdom. Partijen treden in debat en ze krijgen wisselende groepen mede- en tegenstanders. Na verloop van tijd probeert men in een debat te "scoren" en beginnen heel langzaam de kampen zich af te tekenen. Men gaat elkaar voor voldongen feiten stellen. Men is nog gericht op het samen oplossen van het conflict (win-win).

De dreiging. Vaste kampen tekenen zich af. De partijen komen tot de conclusie dat met de ander "niet te praten valt". "Aha-erlebnissen" ontstaan: gebeurtenissen uit het verleden worden in het eigen kamp of voor zichzelf aangehaald om te "bewijzen" dat de andere partij fout zit. Men zet elkaar voor gek. Als dit gebeurt is meestal de tijd van praten voorbij en is geen normale relatie meer mogelijk. Woekert het conflict verder, dan ziet men in de laatste fasen het ontstaan van dreigingspatronen. De tegenpartij wordt gedemoniseerd. Nu is men gericht op het winnen van het conflict (win-lose).

De oorlog. Dreigementen worden uitgevoerd om de geloofwaardigheid niet te verliezen. Men begint elkaar aan te vallen. Eerst vinden oppervlakkige beperkte aanvallen plaats, ten slotte gaat men volledig in de aanval. In het laatste stadium is men bereid tot zelfvernietiging, als men de tegenpartij maar kan vernietigen of schade toebrengen. Tussen personen moet men hier denken aan strafbare feiten als moord en mishandeling. Tussen organisaties betekent dit vaak rechtszaken en wederzijdse beslagen. Tussen landen betekent dit oorlog, eerst beperkt, tenslotte uitlopend in het gebruik van alle wapens in het arsenaal (inclusief kernwapens). Men bevindt zich in een dergelijk stadium in een totale oorlog. De nadruk ligt nu op de tegenpartij vernietigen of beschadigen, desnoods ten koste van het eigen belang (lose-lose).

Conflictbeheersing
Bij een conflict is het belangrijk dat het conflict zo snel mogelijk beheersbaar gemaakt wordt. Er kan door één van de partijen de gang naar de rechter gemaakt worden, maar een andere en vaak veel betere oplossing is mediation.

Bij conflictbeheersing wordt onderscheid gemaakt tussen twee typen onderhandelen:

- Primitief onderhandelen. Hierbij wordt uitgegaan van uitoefenen van macht en het manipuleren van mensen. Er zal hier dan ook altijd een slechte relatie uit voorkomen.

- Synergetisch onderhandelen. Hierbij wordt gezocht naar creatieve en bevredigende oplossingen voor alle partijen, waarbij tevens een meerwaarde tot stand wordt gebracht.

Strategieën
In de omgang met conflicten worden doorgaans drie gedragsstrategieën onderscheiden: conflictschuw, conflictgericht, en oplossingsgericht gedrag. Welk gedrag iemand vertoont is deels afhankelijk van het karakter, dat erfelijk bepaald is, en deels afhankelijk van het milieu (opvoeding en leergedrag).

Conflictgericht gedrag
De volgende karaktereigenschappen dragen aan dit soort gedrag bij:

- Altijd gelijk willen hebben.

- Ongelijk niet willen toegeven.

- Geen imperfectie kunnen velen.

Oplossingsgericht gedrag
De volgende karaktereigenschappen dragen aan dit soort gedrag bij:

- De zaak van meerdere kanten willen bezien.

- Het conflict kunnen relativeren.

- Zichzelf als persoon los van de inhoudelijke kant van het conflict kunnen zien .

Conflictschuw gedrag
De volgende karaktereigenschappen dragen aan dit soort gedrag bij:

- Niet kunnen omgaan met de onaangename gevoelens die een conflict oproept.

- In de eerste plaats aardig gevonden willen worden.

Andere 'conflicten'
Ook op systemen waar veel gebruikers komen, zoals fora, bulletin board systemen, Wikipedia komen conflicten voor bijvoorbeeld:

- een bewerkingsconflict

- een edit-oorlog

Theatraal conflict
In de theaterwereld wordt de term conflict gerbuikt om een strijd tussen de drijfveren van twee of meerdere personages ("horizontaal conflict") dan wel een strijd tussen twee of meer drijfveren binnen één personage ("innerlijk conflict" of "verticaal conflict") aan te duiden. Zie theatraal_conflict

Zie ook

- Gevechtsstrategieën volgens Maynard Smith

Categorie:Conflict

ja:紛争

ms:Konflik

Tweede Wereldoorlog
|
|-
|
|{{wrapper

Tachtigjarige Oorlog
De Tachtigjarige Oorlog (in de modernere geschiedschrijving ook wel De Opstand of de Nederlandse Opstand genoemd) is de naam voor de opstand en strijd in de Nederlanden (1568-1648, met een Twaalfjarig Bestand in de jaren 1609-1621).

Tijdens de oorlog werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een wereldmacht, vooral door de zeevaart. De Republiek beleefde een Gouden Eeuw op economisch, wetenschappelijk en cultureel gebied.

Start van de opstand
In de 16e eeuw waren de Nederlanden onderdeel van het Spaanse Habsburgse rijk. In 1500 werd Keizer Karel V geboren in Gent. Hij groeide op in de Nederlanden. Toen hij afstand deed van de troon in 1556 werd hij opgevolgd door zijn zoon Filips II. In tegenstelling tot zijn vader was Filips II vooral geïnteresseerd in Spanje.

Enkele jaren voor de troonsafstand van Karel V begon het calvinisme zich te verspreiden door de Nederlanden, aanvankelijk vooral in de zuidelijke provincies. In 1566 vond de beeldenstorm plaats: calvinisten drongen de katholieke kerken binnen en vernielden de beelden en afbeeldingen van katholieke heiligen. Ook in 1566 nam een protestantse synode in Antwerpen het besluit over te gaan tot gewapend verzet. Filips II stuurt de hertog van Alva als landvoogd naar de Nederlanden, om de opstand te beteugelen. De bijnaam van Alva was de ijzeren hertog: een naam die hij eer aandeed gezien zijn keiharde optreden. Alva nodigde, na zijn aankomst in Brussel in augustus 1567, de edelen van de opstandige gebieden uit voor een gesprek. De meeste edelen doorzagen dat het een list was: alleen Graaf Egmont en Graaf Horne kwamen opdagen en werden direct gevangengenomen. Later werden zij door de Raad van Beroerten ter dood veroordeeld en op de Grote Markt van Brussel onthoofd.

In 1568 probeerde Willem van Oranje, stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht, Alva te verdrijven uit Brussel. Het ging hier nadrukkelijk om een opstand tegen Alva en niet tegen de koning. Het vers uit het Wilhelmus, dat omstreeks deze tijd geschreven werd, herinnert hieraan: De koning van Hispanje heb ik altijd geëerd. De Slag bij Heiligerlee op 23 mei 1568 was het eerste treffen tussen de troepen van Willem van Oranje (aangevoerd door Lodewijk van Nassau) en die van Alva. De slag bij Heiligerlee werd gewonnen door de opstandelingen. Er was echter nog steeds weinig steun voor Oranje; veel steden verkozen zich niet aan te sluiten bij de opstand.

Behalve de Raad der Beroerten voerde Alva ook een zware belasting in: de Tiende Penning. Dit leidde tot bijkomend ongenoegen. De watergeuzen, op dat moment een stel zeerovers met een vrijstelling van Willem van Oranje, profiteerden hiervan. Willem zag in de geuzen een nieuwe mogelijkheid om de troepen van Alva te verslaan en verleende de geuzen het recht om zijn rood-wit-blauwe vlag te voeren. Op 1 april 1572 veroverden de geuzen de Zuid-Hollandse plaats Den Briel. Omdat deze plaats op dat moment niet verdedigd werd, besloten de geuzen de stad in hun bezit te houden in naam van de Prins van Oranje. Op 22 april van hetzelfde jaar liet de stad Vlissingen de geuzen binnen.

Door Alva werd het verzet getypeerd als een opstand, niet als een oorlog. In 1572 bericht Lodewijk van Nassau aan zijn broer Willem dat de hertog van Alva zeer verbaasd is ... dat de steden zo in opstand komen (les villes se revoltent ainsi). In brieven, kronieken en dagboeken uit die tijd wordt gesproken over verzet, verlatinghe, afzwering van de landsheer, etc. Wel hoopte Willem van Oranje vanaf 1568 op een volksopstand in de Nederlanden tegen het Spaanse bewind.

Oranje had intussen zijn broer Lodewijk aangesteld als leider van de geuzen. De bedoeling was dat de geuzen enkele steden zouden innemen en dat tegelijkertijd een nieuw invasieleger de Nederlanden zou binnenvallen. Eind mei 1572 vielen de steden Valencijn (Valenciennes) en Bergen in Henegouwen in handen van de geuzen.

Een maand later, juni 1572, sloot Enkhuizen zich aan bij de opstandelingen. Later volgden de meeste steden in Holland en Zeeland. Middelburg, Goes en Amsterdam bleven trouw aan Alva.

In een vergadering van de Staten van Holland werd nogmaals bevestigd dat Willem van Oranje stadhouder van de koning was. Nog altijd was de opstand alleen gericht tegen Alva en niet tegen het koninklijke gezag. Een zwager van Willem van Oranje veroverde inmiddels grote delen van Gelderland, waaronder Zutphen en Deventer. Ook Friesland schaarde zich geheel achter Oranje. Later dat jaar volgde nog de inname van steden als Mechelen, Dendermonde en Leuven.

De reactie van de koning
Bij Bergen in Henegouwen ging het mis: de Spaanse bevelhebber Julian Romero wist het leger grote verliezen toe te brengen en de Oranjes moesten zich terugtrekken.

Het aanvankelijke succes van de opstand had gedeeltelijk te maken met de oorlog die Spanje gelijktijdig voerde tegen Turkije. Toen de Turken eenmaal verslagen waren, had Filips II echter zijn handen vrij, en kon hij meer troepen naar het noorden sturen. Mechelen werd heroverd en de Spaanse troepen hielden vreselijk huis. Andere Brabantse steden besloten hierop vrijwillig hun poorten voor de Spanjaarden te openen. Ook in Zutphen en Naarden werden door de Spaanse veroveraars vele moorden gepleegd: in het vestingstadje Naarden werd vrijwel de hele bevolking afgeslacht.

Direct na het bloedbad van Naarden naderde een vloot geuzen het Spaanse leger en stuurde legerleider Don Frederik een vijftigtal haakschutters onder bevel van Rodrigo Perez op de geuzenknechten af. Het was winter en tot verbazing van de Spanjaarden verplaatsten de geuzen zich zeer snel over het ijs. Perez werd een hopeloze verliezer omdat, zoals de Spaanse geschiedschrijving vertelde, de geuzenknechten een bepaald soort sporen droegen, die, "met twee krammetjes op een plankje beslagen onder de holle voet worden gedragen en hen daardoor in staat stellen zich zonder uitglijden op het ijs staande te houden". De Spanjaarden zagen voor het eerst schaatsen.

Via Amsterdam, dat altijd aan de kant van de koning had gestaan, trokken de Spaanse troepen naar Haarlem. De Haarlemmers besloten zich echter te verweren. Via het water werden zij bevoorraad door andere Hollandse steden. Het beleg van Haarlem duurde 7 maanden, van december 1572 tot juli 1573. Ongeveer 8.000 Spanjaarden sneuvelden en ook veel Haarlemmers werden bij de belegering van de stad vermoord.

Na de verovering van Haarlem, volgde op 21 augustus 1573 het beleg van Alkmaar. Op initiatief van Willem van Oranje werden de dijken rondom Alkmaar doorgestoken, waardoor de Spanjaarden op 8 oktober hun beleg moesten opgeven. Drie dagen later won een geuzenvloot in de buurt van Hoorn overtuigend van een Spaanse vloot in de Slag op de Zuiderzee. Enkele dagen na deze nederlaag vertrok de hertog van Alva naar Spanje; hij werd vervangen door Don Luis de Requesens.

Langzamerhand veranderde het karakter van de oorlog. Waren het eerst vooral edelen die in opstand kwamen tegen de hertog van Alva, halverwege de jaren '70 van de 16e eeuw kreeg de opstand steeds meer het karakter van een burgeroorlog tussen calvinisten en katholieken. Reeds in juli 1572 waren in Den Briel (Brielle) verschillende katholieke geestelijken vermoord (Heilige Martelaren van Gorcum) door de geuzen onder leiding van Lumey.

In 1573 stapte ook Willem van Oranje over op het Calvinisme.

Door het neerslaan van de opstand in de andere gewesten werden Holland en Zeeland een bastion van de calvinisten. Het is het verloop van de oorlogvoering geweest, en niet de vermeende grotere sympathie voor het protestantisme in het noorden, dat uiteindelijk tot gevolg heeft gehad dat Nederland overwegend protestants werd en België katholiek.

Mokerhei, Leidens ontzet, vredesoverleg
Vrijwel direct na hun nederlaag bij Alkmaar, omsingelden de Spanjaarden Leiden. Tijdens dat beleg veroverden de legers van de prins Middelburg (9 februari 1574). Ook werd wederom een vlootoverwinning op de Spanjaarden behaald, ditmaal op de Oosterschelde. De legers van de prins konden echter niets doen om Leiden te ontzetten. Lodewijk van Nassau probeerde met financiële steun van zijn broer Jan en de Fransen een Duits invasieleger op de been te brengen. Het Spaanse leger rondom Leiden gaf tijdelijk de omsingeling op, om het nieuwe leger tegen te houden. Op 14 april 1574 vond op de Mokerhei een slag plaats tussen het leger van Lodewijk van Nassau en het Spaanse leger. Lodewijk van Nassau en zijn broer Hendrik van Nassau sneuvelden.

De verslagenheid over de nederlaag op de Mokerhei en het sneuvelen van twee van Willems broers was groot. De Spanjaarden hervatten het beleg van Leiden. De Leidenaren weigerden zich over te geven, waarna opnieuw besloten werd de dijken door te steken. Na twee maanden, op 3 oktober 1574 stond het water rondom Leiden zo hoog dat de Spanjaarden hun beleg moesten opgeven. De Geuzen werden als overwinnaars binnengehaald. Tot op de dag van vandaag wordt het Leidens Ontzet gevierd in de stad. In Leiden werd op initiatief van Willem van Oranje nog datzelfde jaar de universiteit gesticht, die overigens nog steeds was opgedragen aan Filips II.

De Spaanse bevelhebber Requesens probeerde een vredesverdrag te sluiten. Om de opinie gunstig te stemmen schafte hij de Tiende Penning en de Raad van Beroerten af. Ook werd de opstandelingen amnestie beloofd maar omdat hierop 300 uitzonderingen werden gemaakt was dit nooit een serieus aanbod. Op 3 mei 1575 vonden in Breda onderhandelingen plaats. Hier bleek echter hoe sterk de opstand het karakter van een godsdienstoorlog had gekregen: de onderhandelingen liepen stuk op godsdienstige eisen. Zo eisten de Spanjaarden dat de protestanten het land zouden verlaten en eisten de opstandelingen dat alle bisschoppen zouden vertrekken.

Na het stuklopen van de onderhandelingen vervolgde de strijd zich in alle hevigheid. Oudewater en Schoonhoven werden door de Spanjaarden veroverd. Die herfst viel ook Zierikzee. De stad Woerden werd door de Spanjaarden belegerd, maar door het doorsteken van de dijken werden de Spanjaarden na 11 maanden verdreven.

Pacificatie van Gent
Door het verlies van de steden leek de situatie voor de opstandelingen hopeloos. Maar vrij onverwacht keerden de kansen. Op 1 september 1575 werd Spanje voor de tweede keer bankroet verklaard: hierdoor moest er bezuinigd worden op de soldij van de troepen. Bovendien overleed Requesens onverwacht op 1 maart 1576 zonder een opvolger te hebben aangewezen. Door de achterstallige soldij en het ontbreken van een leider begonnen Spaanse troepen te deserteren. Zierikzee en Aalst werden door plunderende troepen leeggeroofd; Mechelen en Brussel werden bedreigd. De Staten van Henegouwen en Brabant riepen begin september de Staten-Generaal bijeen en knoopten onderhandelingen aan met de opstandige gewesten Holland en Zeeland. In Gent werden eind oktober afspraken gemaakt tussen de opstandige en de koningsgetrouwe gewesten over het verdrijven van de muitende Spaanse troepen. De godsdienstige meningsverschillen hoopte men later op te lossen.

Gent

Op 4 november trokken Spaanse troepen moordend en plunderend Antwerpen binnen: 8.000 Antwerpenaren vonden de dood en duizenden gebouwen gingen in vlammen op in de Spaanse furie. Door deze zoveelste plundering werd de Pacificatie van Gent meteen ondertekend en op 8 november 1576 afgekondigd. De Nederlanders lijken zich weer verenigd te hebben in hun verzet. Op 9 november werden de Spanjaarden verdreven uit Gent, in 1577 namen de inwoners van Utrecht de stad zelf in handen en kort daarna deden de Antwerpenaren hetzelfde.

Unie van Brussel
Filips II stuurde zijn halfbroer Don Juan, (een bastaardzoon van Karel V), die in 1571 bij Lepanto de Turkse vloot had verslagen, naar de Nederlanden. De Staten-Generaal probeerden met hem tot een overeenkomst te komen. Op 7 januari 1577 werd de Unie van Brussel gesloten: Don Juan erkende de Pacificatie van Gent en de Staten-Generaal erkenden op hun beurt (nogmaals) de koning en beloofden zich sterk te maken voor het behoud van het katholieke geloof in de provincies. Don Juan zou landvoogd worden en de Spaanse troepen zouden zich (tegen betaling) terugtrekken. Op 6 april tekende ook Filips II de overeenkomst, echter niet uit overtuiging.

De Spaanse troepen begonnen zich eind april 1577 terug te trekken maar na enkele maanden, op 24 juli, nam Don Juan de citadel van Namen in. Het begon er dus naar uit te zien dat er geen vreedzame oplossing zou komen en op 31 augustus beval Filips II bovendien dat de Spaanse troepen terug moesten keren naar de Nederlanden. In januari 1578 kwam Alexander Farnese, hertog van Parma, zoon van Margaretha van Parma, de voormalige landvoogdes, met nieuwe troepen Don Juan ondersteunen. Op 28 januari won Farnese (of Parma) het van een leger van de Staten-Generaal bij Gembloers, ten zuidoosten van Brussel.

Willem van Oranje liet zich echter op 23 september 1578 triomfantelijk binnenhalen in Brussel. Don Juan schreef Filips II dat Oranje feitelijk de macht had in de Nederlanden. De gewesten erkenden hem niet meer als landvoogd maar stelden in zijn plaats de aartshertog Matthias van Oostenrijk, neef van Filips II, aan. Dit was tegen de zin van Filips II, voor wie Don Juan nog gewoon landvoogd was. Matthias van Oostenrijk was nog erg jong en politiek onervaren, zodat hij in de praktijk weinig in te brengen had tegen Willem van Oranje. In de volksmond werd hij spottend de griffier van de prins genoemd. Niettemin bedreigden Spaanse troepen Brussel en de Staten-Generaal besloten zich terug te trekken naar Antwerpen. Op 1 oktober 1578 overleed Don Juan in zijn legerkamp nabij Namen op 33-jarige leeftijd aan typhus, nadat hij Farnese aangewezen had als zijn opvolger.

Unie van Atrecht en Unie van Utrecht
Matthias van Oostenrijk
Het doel van de Pacificatie van Gent was het herenigen van de Nederlanden. Al vrij snel echter begonnen de meningsverschillen op te spelen. Behalve de godsdienstige conflicten, speelde ook mee dat iedere provincie vooral voor zijn eigen belangen opkwam. Zo werd de toegangsweg naar de Antwerpse haven door Zeeland en Holland geblokkeerd: alleen tegen betaling werden schepen doorgelaten.

De zuidelijke provinciën Artesië en Henegouwen en de Franstalige Vlaamse stad Dowaai sloten op 6 januari 1579 de Unie van Atrecht, waarin zij zich weer onder het gezag het koning schaarden. In de Unie van Atrecht werd wel afgesproken dat de buitenlandse troepen zich terug dienden te trekken. In het traktaat van Atrecht (17 mei 1579) erkennen dezelfde gewesten Farnese als landvoogd.

Op 23 januari 1579 tekenden Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht en de Ommelanden een eigen verdrag, de Unie van Utrecht. In de daaropvolgende maanden sloten ook de andere noordelijke provincies en veel steden in Brabant en Vlaanderen zich daarbij aan. Gent, Brussel en Antwerpen werden bestuurd door calvinistische "republieken". Willem van Oranje was aanvankelijk tegen deze Unie, omdat het in feite een afscheuring was en hij nog altijd geloofde in een verenigd Nederland. Feitelijk vielen ook de Staten-Generaal uiteen in een noordelijke ("Utrechtse") en een zuidelijke ("Atrechtse") vergadering. Op 3 mei 1579 ondertekende Willem echter een steunverklaring aan de Unie van Utrecht. Deze wordt gezien als de oprichting van de Verenigde Provinciën, die overigens pas na de Vrede van Münster op 15 mei 1648 internationaal werden erkend.

Vredesoverleg in Keulen
Op uitnodiging van keizer Rudolf II begonnen in mei 1579 vredesonderhandelingen in Keulen. De Spanjaarden eisten dat de protestanten zich terugtrokken uit de Nederlanden en dat de politieke situatie van vóór 1559 werd hersteld. Van de kant van de koning verwachtte men niet dat de opstandelingen hierop in zouden gaan, maar hoopte men hen op het slagveld te dwingen. Parma veroverde intussen in juni 1579 Maastricht, en de stadhouder van Groningen, Friesland en Drenthe, de graaf van Rennenberg, sloot zich in 1580 weer aan bij de koning. Hiermee gingen Coevorden, Groningen en het toch al weerspannige katholieke Oldenzaal verloren. Alleen in Friesland konden de opstandelingen hun posities behouden. Toen Rennenberg in 1581 overleed, werd hij vervangen door de Spanjaard Francisco Verdugo.

Gesteund door deze militaire successen besloot Filips II zich te richten op de oorlog tegen Portugal. Hij liet Willem van Oranje op 15 juni 1580 vogelvrij verklaren: hiermee raakte Willem van Oranje definitief vervreemd van de Spaanse troon.

Door het uitblijven van steun van Spanje en doordat de hertog van Parma de buitenlandse troepen terugtrok zoals afgesproken, stokte zijn militaire campagne. In twee jaar tijd werd alleen Doornik veroverd, op 29 november 1581.

Hertog van Anjou en Acte van Verlatinghe
Willem van Oranje zocht al in 1573 een buitenlandse partner. Engeland, met als staatshoofd de protestantse Elizabeth I leek voor de hand te liggen. Maar Elizabeth aarzelde om zich in een oorlog met Spanje te storten en de onderhandelaars keerden met lege handen terug.

In 1580 hadden de opstandelingen meer succes: de hertog van Anjou, broer van de Franse koning, zou met 10.000 man de opstand steunen. Anjou eiste wel dat de Noordelijke Provinciën definitief de Spaanse koning zouden afzweren, en op 22 juli (volgens andere bronnen 26 juli) 1581 werd de Acte van Verlatinghe aangenomen. Op 10 februari 1582 kwam Anjou aan in Vlissingen en op 19 februari werd hij ingehuldigd als hertog van Brabant. De hertog was niet populair onder de bevolking en toen in 1582 een (mislukte) moordaanslag op Willem van Oranje werd gepleegd, dachten velen ook dat hij hierachter zat.

Op 4 juli werd Oudenaarde veroverd door de hertog van Parma. Pas toen in de herfst van 1582 de 10.000 man versterking kwam (voornamelijk Zwitserse huurlingen) keerden de kansen in de strijd. Uit frustatie over zijn ondergeschikte positie ten opzichte van Willem van Oranje, besloot de hertog van Anjou tot een aanval op Antwerpen en andere Brabantse steden om daar zijn gezag te vestigen. Op 17 januari 1583 raakte hij binnen de Antwerpse stadmuren maar stuitte op hevig verzet van de bevolking, waarna de Fransen op de vlucht sloegen. De Franse politiek van Willem van Oranje had hiermee definitief afgedaan. Ondanks een verzoeningspoging verliet de Anjou in juni 1583 de Nederlanden.

De hertog van Parma kreeg door deze ontwikkelingen opnieuw ruimte, en hij veroverde in hoog tempo steden aan de Vlaamse kust. De grote Vlaamse steden Brugge, Gent en Ieper werden ingesloten en veroverd en in september 1583 viel ook Zutphen.

Oranje vermoord
Op 10 juni overleed de hertog van Anjou. Voor de Staten-Generaal en Willem van Oranje was dit een reden om opnieuw met Frankrijk te onderhandelen over steun in de strijd. Frankrijk ging daar echter niet op in en de moord op Willem van Oranje op 10 juli 1584 maakte definitief een einde aan de gesprekken.

Val van Antwerpen
Die maanden leek het einde van de opstand nabij. Het leger van de hertog van Parma begon een nieuwe opmars in Brabant. Op 27 augustus 1585 valt Antwerpen, na een beleg van ruim veertien maanden, weer in Spaanse handen. Eerder dat jaar hadden Farneses troepen ook al Brussel en Mechelen ingenomen. Parma had bij het beleg van Antwerpen de toevoerwegen naar Antwerpen één voor één afgesloten, met als technisch hoogtepunt een 730 meter lange brug van schepen dwars over de Schelde. Op 17 augustus op het kasteel van Beveren tekende de protestantse burgemeester Marnix van Sint-Aldegonde de overgave van de uitgehonderde stad. Grote delen van de bevolking, vooral (protestantse) kooplui en intellectuelen vertrokken naar het Noorden.

Engelse steun
Op 14 augustus 1585 weigert Koningin Elisabeth de souvereiniteit over de Nederlanden te aanvaarden maar ze belooft wel graaf van Leicester met een troepenmacht van 6.000 man naar de Nederlanden te sturen, die in december 1585 in Vlissingen aankomt. Even voordien, in november 1585, was Willem van Oranjes tweede zoon, prins Maurits, op 18-jarige leeftijd benoemd tot stadhouder van Holland en Zeeland. Op 4 februari 1586 laat Leicester zich uitroepen tot landvoogd en kapitein-generaal van de Nederlanden maar Elisabeth gelast hem die titel op te geven omdat zij een oorlog met Spanje wil vermijden. Vanaf februari 1586 regelt Johan van Oldenbarnevelt, landsadvocaat van Holland, de interne zaken binnen de Unie; graaf Leicester behoudt de leiding over de militaire operaties. Maar de Engelse militaire steun was onduidelijk: twee Engelse officieren, Stanley en York, gaven Deventer en de schans voor Zutphen over aan de Spanjaarden. Ook Sluis viel in Spaanse handen. Bovendien bleek Leicester op last van koningin Elisabeth op een vrede met Spanje aan te sturen. In december 1587 werd hij gedwongen te vertrekken.

Maurits en Van Oldenbarnevelt besloten na de debacles met de Franse en Engelse hulp, geen pogingen meer te ondernemen om een soevereine vorst voor de Nederlanden te vinden. In de Justificatie of Deductie werd bepaald dat de politieke macht bij de Staten-Generaal zou komen te liggen. Dit is in feite het begin van de Republiek.

Sluis

Als reactie op de Engelse inmenging, besloot Filips II met een oorlogsvloot de Engelsen een les te leren om daarna definitief met de opstandelingen in de Nederlanden af te rekenen. Hoewel Spanje geen reputatie had als vlootnatie en de admiraal, de hertog van Medina Sidonia, geen ervaring had, werd de vloot als onoverwinnelijk beschouwd. De oorlogsvloot, armada invencible (onoverwinnelijke vloot) of kortweg Armada genaamd, was 130 schepen en 30.000 man (waarvan 20.000 soldaten) groot. De armada liep echter op een drama uit voor de Spanjaarden: de Spaanse schepen waren geen partij voor de kleinere en wendbaardere Engelse schepen. Met hulp van de Nederlanders, die belangrijke havens van de Spanjaarden blokkeerden zodat de schepen zich niet terug konden trekken, werd in juli 1588 een groot deel van de armada in het Kanaal vernietigd. In paniek besloten de overgebleven schepen via Schotland en Ierland terug naar Spanje te varen, maar door stormen en stromingen werd nogmaals een groot aantal schepen vernietigd. Meer dan de helft van de vloot keerde niet terug in Spanje. De hertog van Parma kreeg de schuld van deze nederlaag.

Nieuwe kansen
Vrij plotseling keerden de kansen voor de opstandelingen. De hertog van Parma kreeg van Filips II opdracht naar Parijs op te rukken, toen daar een godsdienstconflict uitbrak. Filips II wilde voorkomen dat Parijs in handen van de protestanten zou vallen. Op 19 september 1590 trok de hertog van Parma Parijs binnen.

Deze ontwikkeling gaf prins Maurits, die inmiddels ook stadhouder van Utrecht, Gelderland en Overijssel was geworden, de mogelijkheid het leger te reorganiseren. Zijn neef Willem Lodewijk was stadhouder van Friesland geworden, en samen slaagden ze erin een goed leger op de been te krijgen.

De jonge republiek boekte hierop meer en meer militaire successen. In 1591 werd Breda veroverd door troepen via een turfschip de stad binnen te smokkelen (zie turfschip van Breda). In 1592 werden Coevorden en Steenwijk heroverd, in 1593 Geertruidenberg, in 1594 Groningen en in 1597 Oldenzaal en Bredevoort.

Inmiddels was de hertog van Parma overleden (6 december 1592). In het katholieke Zuiden volgde daarop een periode met niet minder dan 40 muiterijen. Omdat Filips II ook zijn eigen einde voelde naderen, liet hij zijn dochter Isabella trouwen met haar neef Albertus van Oostenrijk om samen over de Nederlanden te regeren. In 1598 werd door Spanje een poging ondernomen om de provinciën te verenigingen, maar de Noordelijken kwamen niet opdagen bij de Statenvergadering in Brussel.

Slag bij Nieuwpoort
In juni 1600 besloten de (Noordelijke) Staten-Generaal dat Duinkerke aan de Vlaamse kust moest worden ingenomen, omdat het een uitvalsbasis van piraten was, die de handelsvloot bedreigden. Prins Maurits was, evenals Willem Lodewijk, fel tegen deze aanval, maar hij ging toch omdat het hem bevolen was. Onverwacht ontmoette het leger van de prins een Spaans leger op het strand bij Nieuwpoort. De daarop volgende Slag bij Nieuwpoort werd gewonnen door de prins, maar het leger was dermate verzwakt, dat Maurits direct terugkeerde naar het Noorden.

De Spaanse legers werden inmiddels aangevoerd door Ambrogio Spinola, een kundig veldheer. Allereerst probeerde hij Oostende te veroveren. Het beleg van Oostende duurde van 1601 tot 1604. Vanuit zee kon de stad steeds bevoorraad worden. Pas na drie jaar werd de stad ingenomen. Volkomen onverwacht viel hij de Achterhoek binnen: de steden Lochem, Oldenzaal, Rijnberk en Groenlo werden door hem heroverd.

Slag bij Gibraltar en Twaalfjarig bestand
Op zee was de Republiek echter oppermachtig geworden. Op 25 april 1607 vernielden Nederlandse oorlogsschepen onder leiding van Jacob van Heemskerck een Spaanse vloot in de haven van Cadiz. Deze zeeslag is gekend als de Slag bij Gibraltar.

Het verloop van de strijd leidde tot vredesbesprekingen in Den Haag na buitenlandse bemiddeling. Spinola zelf kwam hiervoor naar Den Haag. Er kon geen overeenstemming worden bereikt over definitieve vrede, maar wel werd op 9 april 1609 in Antwerpen besloten tot een bestand, dat uiteindelijk twaalf jaar zou duren.

Tijdens dit Twaalfjarig Bestand kwam er een definitief einde aan de eenheid binnen de Republiek. Volgelingen van de geestelijke Jacobus Arminius (de remonstranten) kregen een conflict met de volgelingen van Franciscus Gomarus (de contra-remonstranten). Behalve een goddienstig meningsverschil (de remonstranten hadden een vrijere interpretatie van de bijbel), speelde er ook een politiek conflict. De remonstranten waren republikeins, de contra-remonstranten voor prins Maurits. Johan van Oldenbarnevelt koos partij voor de remonstranten, prins Maurits voor de contra-remonstranten. Er dreigde even zelfs een burgeroorlog.

Prins Maurits werd tijdens het Twaalfjarig Bestand steeds populairder, en het gezag van de regenten nam af. Dit kwam onder meer doordat steeds meer burgers kapitalen verdienden met de handel terwijl de politiek in handen van regenten was. Op 4 augustus 1617 begon het conflict te escaleren: de Staten van Holland namen de Scherpe Resolutie aan, waarin de steden de vrijheid kregen op te treden tegen de contra-remonstranten. Deze resolutie pakte echter averechts uit: prins Maurits beschuldigde Van Oldenbarnevelt en anderen van verraad en liet hen op 28 augustus 1618 arresteren. Johan van Oldenbarnevelt werd ter dood veroordeeld en op 13 mei 1619 op het Binnenhof in Den Haag onthoofd.

In 1620 overleed Willem Lodewijk, op dat moment stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe. Hij werd opgevolgd door zijn jongere broer Ernst Casimir.

Hervatting van de strijd
In 1621 overleed Albertus van Oostenrijk. Omdat zijn huwelijk met Isabella kinderloos was gebleven, kwamen de Zuidelijke Nederlanden weer onder Spaans bestuur. Isabella bleef wel landvoogdes, maar kon niet voorkomen dat de strijd tussen de Spaanse troepen en de Republiek weer oplaaide.

Ernst Casimir

Aanvankelijk verliep de hervatting van de strijd niet gunstig voor de republiek. In 1625 veroverde Spinola Breda. Op 23 april van datzelfde jaar overleed prins Maurits. Maurits werd opgevolgd door zijn broer Frederik Hendrik. Vanaf 1626 begon Frederik Hendrik samen met Ernst Casimir met een militaire campagne, waarin hij verschillende successen boekte. Zo werden de inmiddels door katholieke Contrareformatie stevig beïnvloede steden Oldenzaal (1626) en Groenlo (1627) heroverd. In 1628 veroverde de zeerover Piet Hein voor de Cubaanse kust in naam van de Republiek de Spaanse Zilvervloot: plotseling was er geld in overvloed.

Een jaar na de overwinning op de Zilvervloot, begon Frederik Hendrik aan het beleg van 's-Hertogenbosch. In een poging de troepen weg te lokken, probeerden de Spaanse troepen onder leiding van Ernst van Montecuculi Amersfoort en de Veluwe in te nemen. Dit mislukte echter, waarna 's-Hertogenbosch zich overgaf.

Hierna kwam steeds meer gebied in handen van de Republiek. In 1632 liepen hoge Zuid-Nederlandse edelen over, waana Frederik Hendrik vrijwel probleemloos Roermond en Venlo in kon nemen. Maastricht werd na een belegering ingenomen. Ernst Casimir overleed bij het beleg van Roermond; hij werd opgevolgd door zijn zoon Hendrik Casimir I.

Landvoogdes Isabella probeerde in 1633 op eigen gezag (zonder de koning in Madrid te raadplegen) vrede te sluiten met de Republiek door rechtstreekse onderhandelingen met de Republiek aan te gaan. De onderhandelingen liepen echter op niets uit. Isabella overleed nog datzelfde jaar. Een jaar later, op 4 november 1634 werd Ferdinand van Oostenrijk (Don Ferdinand) de nieuwe landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden. Don Ferdinand ging voortvarend te werk en veroverde in 1635 de steden Sierck-les-Bains en Trier. Hierop verklaarde Frankrijk Spanje de oorlog. De Franse troepen versloegen de Spanjaarden in de Slag bij les Avins. Samen met het leger van de Republiek veroverden ze enkele steden in de Zuidelijke Nederlanden, waaronder Tienen, Diest en Aarschot. Op 8 februari 1635 sloten kardinaal Richelieu namens Frankrijk en Frederik Hendrik namens de Republiek een verdrag om de Waalse Nederlanden bij Frankrijk en de Vlaamse Nederlanden bij de Republiek te voegen. Dit verdrag werd echter niet van kracht omdat Frederik Hendrik zich terug trok uit argwaan. De gezamenlijke troepen van Frankrijk en Nederland misdroegen zich zo, dat de publieke opinie in sommige van de Zuidelijke Nederlanden zich fel tegen de Republiek keerde. Het beleg van de katholieke universiteitsstad Leuven mislukte. Opnieuw vonden in 1636 vredesonderhandelingen plaats, maar opnieuw zonder resultaat.

In 1637 werd het leger van Frederik Hendrik verslagen bij het Zeeuws-Vlaamse Hulst, waarna hij Breda belegerde. Don Ferdinand begon een campagne in Limburg en veroverde op 7 augustus 1637 Venlo en op 4 september Roermond. Ook heroverde hij enkele steden op de Fransen. Hij kon echter niet voorkomen dat Breda werd ingenomen door Frederik Hendrik. Op 20 juni 1638 probeerde een leger onder leiding van Willem van Nassau Antwerpen te veroveren: het leger werd echter door de Spanjaarden verpletterend verslagen.

De Spanjaarden ondernamen vervolgens een tweede poging om met een armada de zeemacht van de Republiek te breken. Deze tweede armada werd echter door Maarten Harpertsz. Tromp verslagen in de Slag bij Duins. In 1640 werd Hulst alsnog veroverd. Hendrik Casimir I sneuvelde echter bij de slag. Hij werd door zijn broer Willem Frederik opgevolgd als stadhouder. Ook op een ander front leed Spanje een gevoelige nederlaag: Portugal werd onafhankelijk.

Don Ferdinand werd in 1641 vervangen door Francisco de Melo als landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden. In datzelfde jaar nam Frederik Hendrik Gennep in. Francisco de Melo richtte zich aanvankelijk op de strijd tegen de Franse troepen. In 1642 maakte hij grote delen van de Franse gebiedswinsten ongedaan en hij behaalde grote overwinningen. De Republiek vocht in dat jaar nauwelijks, maar een aanbod tot onderhandelingen over vrede werden door Frederik Hendrik afgewezen. Na zijn aanvankelijke successen tegen de Fransen, werd Francisco de Melo op 16 mei 1643 echter vernietigend verslagen bij Rocroi: voor hem het begin van het einde van zijn loopbaan. Op 20 september 1644 werd hij opgevolgd door Manuel de Castel Rodrigo. Inmiddels hadden de Fransen Grevelingen (in het huidige Frans Vlaanderen) veroverd op de Spanjaarden en had Frederik Hendrik Sas van Gent veroverd.

Door de opeenvolgende nederlagen en de interne spanningen, nam de kracht van het Spaanse leger snel af. In 1645 veroverden de Fransen enkele steden en won Frederik Hendrik het Vlaamse Hulst. In 1646 sloeg Frederik Hendrik opnieuw het beleg op rondom Antwerpen: de Fransen konden daardoor enkele steden in het zuiden veroveren, waaronder Duinkerke en Kortrijk. Het beleg van Antwerpen werd de laatste veldslag voor Frederik Hendrik: in 1647 kwam hij te overlijden. Hij werd opgevolgd door stadhouder Willem II. De landvoogd van de zuidelijke Nederlanden werd aartshertog Leopold van Oostenrijk.

Vrede van Münster
De Franse inmenging in de oorlog had het tij definitief in het voordeel van de Republiek beslist. Inmiddels was het oorlog in grote delen van Europa, de Dertigjarige Oorlog. In 1641 begonnen vredesonderhandelingen tussen de strijdende partijen in deze oorlog. Afgesproken werd dat in Münster en Osnabrück onderhandeld zou worden. Hoewel de Republiek niet meevocht in de Dertigjarige Oorlog, werd besloten de Republiek toch uit te nodigen bij de vredesonderhandelingen. Door de oorlog tegen Spanje was de Republiek teveel een partij geworden. Via Frankrijk ontving de Republiek een uitnodiging.

Hoewel er rond die tijd enorme militaire successen werden geboekt, was er binnen de Republiek steeds meer sprake van een vredesstemming. De langdurige oorlog kostte veel geld en mensenlevens. Alleen de provincies Zeeland en Utrecht, en de stad Leiden, bleven tot het einde toe voorstander van de oorlog.

De Republiek slaagde erin als volwaardige staat aan de onderhandelingen mee te mogen doen: zelfs Spanje stemde hiermee in. In januari 1646 kwamen 8 vertegenwoordigers van de Staten aan in Münster om te onderhandelen met de Spanjaarden over vrede. De onderhandelingen zouden plaatsvinden in het Huis van het Kramersgilde, tegenwoordig het Haus der Niederlande genoemd. De Spaanse onderhandelaars hadden uitgebreide volmachten meegekregen van koning Filips IV, die al jaren vrede zocht. Tijdens de onderhandelingen werden de Republiek en Spanje het snel eens: de tekst van het Twaalfjarig bestand werd als uitgangspunt genomen en de Republiek werd door Spanje als soevereine staat erkend. De vrede leek snel nabij. Frankrijk gooide echter roet in het eten door steeds met nieuwe eisen te komen. De Staten besloten hierop buiten Frankrijk om vrede te sluiten met Spanje. Op 30 januari 1648 werd de vredestekst vastgesteld. Deze werd ter ondertekening naar Den Haag en Madrid gestuurd. Op 15 mei werd de vrede definitief getekend.

Latere visie op de Tachtigjarige Oorlog
De naam "Tachtigjarige Oorlog" werd voor het eerst gebruikt in de 19e eeuw. Tot die tijd werd vooral gesproken van De Opstand of De Nederlandse Opstand. De naam "Opstand" slaat vooral op de eerste fase van de Tachtigjarige Oorlog bedoeld, toen de Republiek nog niet bestond. In een recente studie spreekt onder meer Arie van Deursen over De Opstand van 1572-1584. Door allerlei geschiedkundigen is de Opstand verschillend beoordeeld. De discussie over de opstand tegen Spanje gaat tot op de dag van vandaag voort.

Externe link

- [http://dutchrevolt.leidenuniv.nl Dutch Revolt-website, Universiteit Leiden, met onder andere vele documenten]

Categorie:Geschiedenis van de Nederlanden in de 16e eeuw
Categorie:Geschiedenis van de Nederlanden in de 17e eeuw
Categorie:Tachtigjarige Oorlog

ja:オランダ独立戦争

simple:Eighty Years' War

Lijst van veldslagen
Geschiedenis -- Militaire geschiedenis -- Lijst van veldslagen

- Lijst van veldslagen (historisch)

- Lijst van veldslagen (alfabetisch)

- Lijst van veldslagen (geografisch)

- Lijst van fictieve veldslagen

Lijst van veldslagen per periode

- Lijst van veldslagen 1400 v. Chr.-1400

- Lijst van veldslagen 1401-1800

- Lijst van veldslagen 1801-1900

- Lijst van veldslagen 1901-2000

Externe link

http://www.roman-emperors.org/battles.htm

Categorie:Militaria
Veldslagen

ja:戦闘一覧

Lijst van oorlogen
Deze lijst van oorlogen probeert een zo volledig chronologisch beeld te geven van de gevoerde oorlogen.

Preromeinse tijd

- 13e of 12e eeuw v. Chr. : Trojaanse oorlog (eindigt rond 1184 v. Chr. met de val van Troje)

- ca.600 v. Chr. - 590 v. Chr. : Eerste Heilige oorlog

- 500 v. Chr. - 490 v. Chr. : Eerste Perzische oorlog

- 480 v. Chr. - 479 v. Chr. : Tweede Perzische oorlog

- ca.450 v. Chr. - 448 v. Chr. : Tweede Heilige oorlog

- 431 - 404 v. Chr. : Peloponnesische oorlog

- 355 v. Chr. - 346 v. Chr. : Derde Heilige oorlog

Romeinse tijd (753 v. Chr. - 476)

- 334 - 323 v. Chr. : Oorlogen van Alexander de Grote

- 264 - 261 v. Chr. : Eerste Punische oorlog

- 218 - 201 v. Chr. : Tweede Punische oorlog

- 215 - 205 v. Chr. : Eerste Macedonische oorlog

- 200 - 197 v. Chr. : Tweede Macedonische oorlog

- 171 - 168 v. Chr. : Derde Macedonische oorlog

- 149 - 148 v. Chr. : Vierde Macedonische oorlog

- 149 - 146 v. Chr. : Derde Punische oorlog

- 58 - 50 v. Chr. : De Gallische Oorlogen of De Bello Gallico (Caesar)

Middeleeuwen

- 1095 - 1099 : Eerste kruistocht

- 1147 - 1149 : Tweede kruistocht

- 1189 - 1192 : Derde kruistocht

- 1202 - 1204 : Vierde kruistocht

- 1209 - 1244 : Kruistocht tegen de Katharen

- 1218 - 1221 : Vijfde kruistocht

- 1228 - 1229 : Zesde kruistocht

- 1248 -1254 : Zevende kruistocht

- 1270 : Achtste kruistocht

-}}