:: wikimiki.org ::
| Ganimed |
Ganimed
Ganimed (lat. Ganymede) je sedmi i najveći poznati Jupiterov satelit. Ganimed je treći Galilejev satelit (Galileo je otkrio ovaj satelit 1609. godine). Po grčkoj mitologiji Ganimed je trojanski dječak ,velike ljepote, koga je Zeus doveo da poslužuje bogove.
Ganimed je najveći satelit u sunčevom sistemu. U promjeru je veći od Merkura ali ima duplo manju masu. Ganimed je puno veći od Plutona. Ganimedina površina je kombinacija dvije vrste terena: jako stari, tamni regioni puni kratera i nešto mlađi, svijetliji regioni označeni sa pukotinama i brazdama. Njihovo porijeklo je sigurno tektonske naravi, ali detalji nisu poznati. Ako uzmemo ovo u obzir, Genamed je možda sličniji Zemlji od Marsa ili Venere (iako nema dokaza o nedavnoj tektonskoj aktivnosti).
Voyager 2 je proletjeo na svega 59 530 km od satelita te je na osnovu snimaka koji su tada načinjeni mapirano 80% površine sa rezolucijom od 5 km ili manje. Dokaze atmosfere sa razrijeđenim oksigenom na Ganimedi, jako sličnim onim pronađenim na Europi, nedavno je pronašao Hubble svemirski teleskop (ovo nije dokaz o postojanju života).
Mnogi krateri su pronađeni na obje vrste terena. Gustoća kratera pokazuje starost od 3 do 3.5 milijarde godina, što znaći da je slične starosti kao i Mjesec. Kratera je puno pa su neki čak i jedni preko drugih i isječeni su sistemom brazda što implicira da su i one jako stare. Za razliku od Mjeseca, krateri su pljosnati, i nedostaje im planinski prsten i centralna depresija svojevrsna kraterima na Mjesecu i Merkuru. Ovo je vjerovatno rezultat slabe prirode Ginamedinae ledene kore, koja može putovati tokom geološkog vremena i tako promijeniti reljef. Stari krateri čiji je reljef nestao, ostavljajući samo duha od kratera, zovu se palimpsests.
Galilejev (svemirska sonda) prvi let do Ginameda otkrio je da Ginamed ima svoje magnetno polje smješteno unutar velikog Jupiterovog magnetnog polja.
Relevantni članci
- Jupiterovi sateliti
Vanjski linkovi
- http://www.seds.org/billa/tnp/
Category:Sunčev sistem
Category:Astronomija
ja:ガニメデ (衛星)
ko:가니메데 (위성)
PlutonPluton je deveta planeta u Sunčevom sistemu. Pluton je udaljen 39.44 AJ ili 5,913,520,000 km od Sunca, ima prečnik od 2,274 km i masu 1.27 × 1022 kg. Pluton je manji od ostalih planeta, kao i od sedam prirodnih satelita: Mjeseca, Ija, Europe, Ganimeda, Kalista, Titana i Tritona.
Pluton je službeno planeta, iako ga neki smatraju velikim asteroidom ili čak kometom, a mogli bi ga smatrati i najvećim od transneptunskih objekata (drugi naziv za objekte u Kuiperovom pojasu). Jedini poznati Plutonov prirodni satelit, Haron, neobičan je po tome što je najveći satelit u odnosu na matičnu planetu u Sunčevom sistemu, zbog čega ih neki smatraju dvostrukom planetom. Status Plutona zavisit će o prihvaćenoj definiciji planete.
Pluton je jedva moguće vidjeti amaterskim teleskopom - njegova prividna magnituda od oko 13 zahtjeva promjer objektiva najmanje 200 mm.
Ime je dobio prema bogu podzemlja u grčkoj mitologiji.
Fizičke osobine
Plutonov sastav nije poznat, ali gustoća od samo 2 g/cm3 upućuje na mješavinu od 70% stijenja i 30% leda, po čemu je sličan Neptunovu satelitu Tritonu. Još neke sličnosti među ovim tijelima daju osnove za teorije koje govore da su Pluton, Haron i Triton posljednji iz klase velikih objekata, čiji su ostali članovi već prije, uslijed gravitacionih uticaja vanjskih planeta, odbačeni prema Oortovom oblaku.
Temperatura na Plutonu varira od 38 do 63 K (-235 do -210°C). Male razlike postoje zbog različitog albeda (postotka reflektiranog svjetla). Svjetlija područja mogu biti pokrivena dušikovim ledom te, u manjoj mjeri, zamrznutim metanom, etanom i karbon monoksidom. Sastav tamnijih područja nije poznat, ali se sumnja na organski materijal i tvar izmijenjenu kosmičkim zračenjem.
Atmosfera
Naslućuje se postojanje slabašne atmosfere, koja stvara pritisak od jedva nekoliko mikrobara. Za razliku od Zemljine atmosfere, koja ima samo jedan hemijski spoj koji mijenja agregatno stanje - vodu, Pluton ima čak tri: azot, karbon monoksid i metan, zbog čega bi Pluton mogao imati najsloženije vrijeme u Sunčevom sistemu. Smatra se da atmosfera može postojati samo jednim dijelom duge Plutonove godine, kada je bliže Suncu, dok bi ostatak godine bila smrznuta. U vrijeme prolaska perihelom atmosfera "nabuja", a postoji mogućnost da jedan dio pobjegne u Svemir ili čak da pređe na Haron.
Zbog toga postoji pritisak na NASA-u da požuri sa slanjem letjelice prema Plutonu, kako ne bi trebali čekati još preko 200 godina za odmrzavanje Plutonove atmosfere.
Orbita
Pluton i njegov satelit Haron zajedno kruže oko Sunca i treba im oko 247 godina da ga obiđu. Veliki numerički ekscentricitet putanje od čak 0.24 je rekordan među planetAma u Sunčevom sistemu, a inklinacija (nagnutost putanje prema ravnini ekliptike) od čak 17° je također jedinstvena među planetama. Zbog ovih, te zbog mnogih drugih razloga, mnogi astronomi danas smatraju da Pluton zapravo i nije planeta u pravom smislu te riječi, već samo prvi i najveći do sada otkriveni asteroid u Kuiperovom pojasu.
Plutonova je orbita vrlo ekscentrična (eliptična). U vremenu između januara 1979. i februara 1999., Pluton je bio bliže Suncu od Neptuna. Orbite im se ne sijeku, već Pluton prolazi iznad ili ispod Neptunove putanje. Pluton obilazi Sunce u 3:2 rezonanciji s Neptunom, što znači da su 3 Neptunove godine jednako duge kao 2 Plutonove. Pluton nije jedino tijelo u ovakvoj rezonanciji s Neptunom, veliki broj asteroida u Kuiperovom pojasu nalazi se u istoj rezonanciji, pa ih se naziva Plutini.
Rotacija
I Pluton i Haron imaju sinkronu rotaciju (uvijek istim stranama su okrenuti jedno drugom) čiji period traje 6,3872 dana. Rotiraju retrogradno na udaljenosti od 19 640 km, što je oko 8 puta veće od prečnika Plutona. Centar mase sustava Pluton-Haron nalazi se izvan Plutona, što je jedinstveni slučaj među planetama.
Historija istraživanja
Pluton je 1930. godine sasvim slučajno otkriven. Naime, pogrešni proračuni Neptunove i Uranove putanje su upućivali na neku veliku masu koja utiče na njihovo kretanje. Ta je greška natjerala mnoge astronome da krenu u potragu za devetom planetom. Jedan od njih je bio i Clyde Tombaugh koji je sa opservatorije u Arizoni, pri vrlo detaljnom pretraživanju neba, otkrio planetu Pluton. Ubrzo nakon otkrića je postalo jasno da Plutonova masa nije ni izbliza dovoljna da objasni pogreške u proračunima kretanja Urana i Neptuna. Potraga za desetom planetom, planetom X, je nastavljena, ali bez uspjeha. Tek su podaci sa Voyagera 2, koji su dali preciznije podatke o masi Neptuna pokazali da planete X nema, niti ga može biti.
Haron je otkrio astronom Jim Christy 1978. godine. Haron je otkriven upravo u vrijeme kad se ravnina njegove orbite oko Plutona spuštala prema liniji koja spaja Pluton sa Zemljom.
U periodu od 1985. do 1990., ravan Haronove orbite je presijecala Zemlju, pa se svaki Plutonov dan mogla pratiti pomračenje Plutona Haronom i obratno. Kod prvih je pomračenja Haron pomračivao sjeverne predjele Plutona, zatim se, za promatrača sa Zemlje, spuštao preko ekvatora, da bi krajem petogodišnjeg perioda pomračivao južne polarne predjele. Pažljivo mjerenje promjena sjaja Plutona za vrijeme pomrčina omogućilo je izradu mapi albeda Plutona i Harona. Plutonov albedo kreće se od 0,49 do 0,66, dok je Haron nešto tamniji i jednoličniji, sa albedom između 0,36 i 0,39. Ova su pomračenja omogućila i određivanje prečnika oba tijela.
Pomoću mjerenja međusobne udaljenosti ova dva tijela te perioda njihova kruženja oko centra mase, bilo je lahko odrediti ukupnu masu oba tijela, međutim za proračun pojedinačnih masa bi bilo potrebno preciznije odrediti udaljenost pojedinih tijela od centra mase (tačke oko koje oba tijela kruže). Dosadašnja mjerenja upućuju na to da je masa Harona 8% - 16% mase Plutona. Haron, kao i Zemljin Mjesec, može biti rezultat velikog svemirskog sudara Plutona sa nekim drugim tijelom, pa bi istraživanje ovog para mnogo pridonijelo razumijevanju nastanka Mjeseca.
Tokom 1988. došlo je do pomračenja jedne zvijezde Plutonom. Praćenje promjene sjaja i spektra zvijezde omogućilo je astronomima analizu atmosfere Plutona. Otkrivena je atmosfere od dušika, metana i karbon-dioksida. Nagli pad sjaja pomračene zvijezde upućuje na sloj smoga ili sloj sa temperaturnom inverzijom.
Tokom 2002. godine Pluton je ponovno pomračio dvije zvijezde u razmaku od samo mjesec dana (19.7. i 20.8.). Ove okultacije, prva je bila vidljiva iz dijela Južne Amerike a druga sa otočja Hawaii i zapada SAD, su pokazale da se Pluton u ovih 14 godina znatno promijenio. Otkriven je pad temperature u atmosferi od 10 do 30 °C, a sjaj pomračene zvijezde ovaj put nije opao naglo, već postupno, što znači da je sloj otkriven 1988. nestao. Podaci također upućuju na zagrijavanje površine (određuje se prema temperaturi najnižih slojeva atmosfere). Okultacije će ubuduće će biti mnogo češće nego prije jer Pluton ulazi u područje Mliječnog puta.
Pluton je jedina planeta koji još nije posjetila nijedna robotska letjelica. Čak ni fotografije teleskopa Hubble nisu otkrili ništa više od nekoliko tamnijih i svijetlijih područja.
NASA je tokom 90-tih razmatrala misiju prema Plutonu i Kuiperovom pojasu, nakon čega je bila osmišljene misija nazvala Pluto-Kuiper Express, ali NASA je, zbog prevelikih troškova, odustala od misije. Nakon nekog vremena, raspisan je natječaj među institutima i univerzitetima za osmišljavanje nove misije prema Plutonu na kojem je odabrana misija New Horizons.
New Horizons bi trebala biti lansirana u januaru 2006., iskoristiti gravitaciju Jupitera (u 2007.), te stići do Plutona oko 2015. godine. Nakon prolaska pored Plutona i Harona, letjelica bi trebala posjetiti i nekoliko tijela u Kuiperovom pojasu.
Category:Sunčev sistem
ja:冥王星
ko:명왕성
ms:Pluto
simple:Pluto (planet)
th:ดาวพลูโต
Zemlja
Zemlja je planeta na kojoj živi čovjek i jedina nama poznata planeta na kojoj postoji život. Ona je treća planeta po udaljenosti od Sunca i najveća terestrijalna planeta u Sunčevom sistemu. Planeta Zemlja ima jedan prirodni satelit, Mjesec.
Smatra se da je Zemlja nastala prije otprilike 4,5 milijardi godina.
NAPOMENA: Riječ zemlja ima još dva značenja -
tlo i država
Atmosfera
Zemljina atmosfera sastoji se od više slojeva, a proteže se više stotina kilometara iznad površine. Sastavljena je od 78% dušika, 21% kisika, 1% argona, te nešto vodene pare, karbon dioksida i drugih plinova.
Slojevi atmosfere:
- troposfera je najdonji i najgušći dio atmosfere u kojem se događaju sve vremenske pojave. U ovom sloju temperatura opada s visinom. Sadrži velike količine vodene pare.
- stratosfera sadrži ozon koji nas štiti od štetnog zračenja iz Svemira. Temperatura je u nižim slojevima stratosfere stalna, a u višim slojevima raste. Vjetrovi koji pušu u stratosferi dostižu brzine od nekoliko stotina km/h.
- mezosfera je sloj u kojemu dolazi do naglog pada temperature.
- jonosfera (termosfera) sadrži jone, električki nabijene čestice. U ovom se sloju pod utjecajem Sunčevog vjetra stvara polarna svjetlost. Temperatura raste, sve do visine 400 km.
- egzosfera je prijelazno područje prema vakuumu. Ovo je sloj s vrlo razrijeđenim plinom, prostire se iznad 400 km visine.
Prelazna područja između slojeva atmosfere su tropopauza, stratopauza i mezopauza.
Biosfera
Koliko je do sada poznato, Zemlja je jedino mjesto na kojem postoji život. Životni oblici čine biosferu planete. Smatra se da je razvoj biosfere na Zemlji započeo prije otprilike 3,5 milijardi godina. Životne zajednice (biomi) nastanjuju gotovo cijelu površinu Zemlje, od vrlo rijetko nastanjenih arktičkih i antarktičkih područja, do gusto naseljenih područja oko ekvatora.
Hidrosfera
Zemlja je jedina planeta u Sunčevom sistemu na čijoj površini ima tečne vode. Voda pokriva 71% Zemljine površine. Najveći dio vodenih površina su morske (97%), a manji dio čini slatka voda (3%). Tekuća voda održava se na površini Zemlje zahvaljujući spoju odgovarajućih pogodnih uvjeta: orbite oko Sunca, vulkanizma, gravitacije, efekta staklenika, magnetskog polja i atmosfere bogate kisikom.
Zemljina orbita nalazi se izvan područja u kojem je dovoljno toplo da bi se održala tečna voda. Bez malog efekta staklenika koji zadržava toplotu u atmosferi, voda na Zemlji bi se zaledila. Paleontološki nalazi upućuju na razdoblje u Zemljinoj historiji u kojem je privremeno nestao efekt staklenika, a površina se smrznula tokom 10 do 100 miliona godina.
Na planetama poput Venere vodena para se pod uticajem ultraljubičastog svjetla razlaže na vodik i kisik, vodik se ionizira i (djelovanjem Sunčevog vjetra) odlazi iz vanjskih slojeva atmosfere. Oslobođeni kisik se veže u mineralne spojeve na površini. Ovaj proces je spor, ali se smatra da je glavni razlog zbog kojega na Veneri nema vode. Na Zemlji ozonski omotač apsorbira većinu ultraljubičastog zračenja u višim slojevima atmosfere i smanjuje opisani proces. Osim toga, magnetosfera štiti ionosferu od izravnog uticaja Sunčevog vjetra.
Vulkanski procesi stalno izbacuju vodenu paru iz unutrašnjosti. Procijenjeno je da minerali u Zemljinom plaštu sadrže 10 puta više vode nego je ima u oceanima, iako većina nje nikada neće biti oslobođena.
Unutrašnjost
Slično kao i kod drugih terestrijalnih planeta, unutrašnjost Zemlje je podijeljena u više slojeva:
- vanjska kruta kora
- tečni omotač (plašt)
- tečno vanjsko jezgro
- unutrašnje kruto jezgro
Kora
Kora je vanjski sloj Zemlje, dubine 5 do 35 km. Sastavljena je od silikatnih stijena. Na granici kore i omotača nalazi se Moho-sloj, poznat i kao Mohorovičićev diskontinuitet prema hrvatskom naučniku Andriji Mohorovičiću.
Materijal iz unutrašnjosti stalno izlazi na površinu kroz vulkanske otvore i pukotine na okeanskom dnu. Većina Zemljine površine je mlađa od 100 miliona godina, dok su najstariji dijelovi kore stari 4,4 milijarde godina.
Omotač
Ispod kore, do dubine 2900 km nalazi se omotač. Sastoji se od spojeva bogatih željezom i magnezijem. S dubinom raste i pritisak, a s pritiskom se mijenja i tačka topljenja. Stijene u višim slojevima nalaze se u polurastopljenom, plastičnom stanju, a u većim dubinama su krute. Materijal se kreće ("teče") vrlo sporo zbog visoke viskoznosti.
Jezgro
Kako je prosječna gustoća Zemlje 5515 kg/m3, a gustoća materijala na površini samo oko 3000 kg/m3, očito se gušći materijal mora nalaziti u jezgru. U vrijeme nastajanja Zemlje, prije 4.5 milijardi godina Zemlja je većinom bila rastopljena. U procesu koji nazivamo diferencijacija teži elementi su potonuli prema središtu, a lakši su se skupili uz površinu. Zato je jezgra sastavljena uglavnom od željeza (80%), nikla i silicija.
Jezgro dijelimo u dva dijela, unutrašnju kruto jezgro poluprečnika oko 1250 km i vanjsko rastopljeno jezgro koje se pruža do poluprečnika 3500 km. Smatra se da je unutrašnje jezgro u kristalnom obliku, a vanjska sastavljena od tekućeg željeza i nikla. Smatra se da strujanje ovog rastopljenog metala (i miješanje koje nastaje zbog Zemljine rotacije) stvara Zemljino magnetsko polje.
Category:Sunčev sistem
ja:地球
ko:지구
minnan:Tē-kiû
ms:Bumi
simple:Earth
Venera
Venera je druga po udaljenosti planeta od Sunca. Venera je udaljena 0.72 AU ili 108,200,000 km od Sunca, ima prečnik 12.103,60 km i masu 4.869×1024 kg. Venera je treće tijelo po sjajnosti na nebu, poslije Sunca i Mjeseca.
Venera je dobila ime prema rimskoj boginji ljepote. Grci su je zvali Afrodita, te Eozfor (Eosphorus) za jutarnju pojavu i Hesper (Hesperus) za večernju. U našim krajevima poznata je i pod imenom zvijezda Danica ili jutarnja zvijezda, jer je vidljiva prije izlaska Sunca na istočnom nebu i odmah nakon zalaska Sunca na zapadnom nebu.
Fizičke osobine
Atmosfera
Atmosfera Venere sastoji se najvećim dijelom od karbon dioksida (96%) i kisika (3%).
Ostalih 1% čine sumpor dioksid, vodena para, karbon monoksid, argon, helij, neon, karbon sulfid, hlorokisik i fluorohidrogen. Atmosferski pritisak na površini Venere iznosi 9321.9 kPa, što je 90 puta više od pritiska na površini Zemlje. Velika količina karbon dioksida stvara efekt staklenika, zbog čega temperatura na površini dostiže i 500°C, što je 400°C više od očekivanog. Srednja vrijednost temperature na površini iznosi 464°C. Tako je površina Venere toplija od površine Merkura, iako je u usporedbi s njim udaljena od Sunca otprilike dvostruko i prima četiri puta manje svjetlosti. Iako je rotacija Venere izuzetno spora, zahvaljujući toplinskim strujanjima u gustoj atmosferi nisu velike temperaturne razlike između dnevne i noćne strane. Vjetrovi u višim slojevima atmosfere vrlo brzo obiđu planetu i pomažu raspodjeli toplote. Brzina ovih vjetrova prelazi 350 km/h iznad sloja oblaka, dok su vjetrovi uz površinu znatno sporiji.
Površina Venere nije vidljiva izvana zbog sloja oblaka koji potpuno okružuju planetu. Sastoje se od kapljica sumpor dioksida i sulfatne kiseline.
Reljef
Većinu površine čine ravnice. Ističu se tri područja prozvana "kontinentima": Ištar Tera (Ishtar Terra) (na sjevernoj polulopti), Afrodite Tera (Aphrodite Terra) (na južnoj polukugli) i Beta Region (Beta Regio) (na ekvatoru). Najviša planina Maxwell Montes dio je lanca planina koje okružuju visoravan Lakshmi Planum. Između kontinenata prostiru se bazaltne ravnice: Atalanta Planitia, Guinevere Planitia i Lavinia Planitia.
Zbog guste atmosfere većina meteorita jako uspore pad ili potpuno izgore, zbog čega na površini nema kratera manjih od 3 km u promjeru. Vrlo malen broj kratera i površina pokrivena bazaltom (oko 90% površine) dokaz su čestih izlijevanja lave. Snimci sa sonde Magellan otkrivaju velik broj manjih vulkana (oko 100 000), te stotinjak velikih.
Osobine unutrašnjosti planete
Pretpostavlja se da je građa Venera slična Zemlji. Željezna jezgro zauzima središte planete i promjera je oko 3000 km. Iznad jezre nalazi se otopljeni kameni omotač koji zauzima većinu volumena planete. Prema novijim podacima dobivenim sa sonde Magellan, Venerina kora je deblja i čvršća nego što se ranije pretpostavljalo. Smatra se da Venera nema pokretne tektonske ploče poput Zemlje, nego da naprezanja u omotaču u pravilnim razmacima izbacuju lavu na površinu. Zbog toga je većina površine nastala nedavno (prije nekoliko stotina miliona godina), dok su najstariji dijelovi stari oko 800 miliona godina. Novija istraživanja pokazuju da je Venera vulkanski aktivna u izoliranim područjima.
Magnetosfera
Venera nema magnetsko polje, vjerovatno zbog spore rotacije, nedovoljne da bi rastopljeno željezo u jezgru planetea proizvelo odgovarajući efekat. Budući da nema magnetskog polja, Sunčev vjetar djeluje izravno na gornje slojeve Venerine atmosfere. Smatra se da je Venera imala velike količine vode, poput Zemlje, ali se vodena para pod uticajem Sunčeva vjetra raspala na hidrogen i kisik. Dok se kisik vezao s drugim atomima u spojeve, hidrogen je, zbog male molekularne mase, lahko napustio atmosferu. Pronađeni udjel hidrogenovih izotopa deuterija podupire ovu teoriju (ima veću masu i teže napušta atmosferu).
Orbita
Putanja Venere je gotovo kružna sa ekscentricitetom manjim od 0.01.
Rotacija
Venera sporo retrogradno rotira, to jest okreće se u smjeru od istoka prema zapadu, za razliku od većine ostalih planeta (retrogradnu rotaciju imaju još Uran i Pluton).
Nije sasvim siguran razlog ove pojave, a pretpostavlja se da je uzrok sudar sa većim tijelom (moguće asteroidom) u vrijeme formiranja planeta. Osim ove pojave, periodi rotacije Venere i njenog kretanja oko Sunca sinkronizirani su tako da je Venera uvijek okrenuta prema Zemlji istom stranom u vrijeme kada su dvije planete najbliže jedna drugoj. To može biti rezultat djelovanja plimnih sila među planetama, a možda je samo slučajnost.
Historija ljudskog istraživanja
Venera je najsjajniji objekt na nebu iza Sunca i Mjeseca. Iz tog je razloga Venera čovjeku poznata od kada je prvi puta uperio pogled u noćno nebo. Venera je prema svojim osnovnim obilježjima Zemljina sestra blizanka po dimenzijama i masi. Zbog toga su ljudi dugo vremena vjerovali da se ta sličnost odnosi i na druge pojave.
Zamišljena je kao Zemlja u mladim, prethistorijskim danima. Suncu je bliža od Zemlje pa zbog toga prima oko dva puta više njegove energije. Ali sjajni oblaci reflektiraju oko tri četvrtine Sunčevog zračenja nazad u svemir, pa se očekivalo da temperatura na površini Venere nije previše visoka. Vjerovalo se da je sastav atmosfere i površinski pritisak sličan Zemljinom. Zamišljali su je kao mladi svijet pokriven okeanom u kojem buja prethistorijski život. Sve su se te pretpostavke pokazale potpuno pogrešnim.
Dugo vremena Venera je ostala tajnovita zbog gustih oblaka koji je prekrivaju. Sve što se na njoj može opaziti je sjajni, potpuno jednolični oblačni pokrov koji skriva površinu planete od naših pogleda. Tek su prije dvadesetak godina fotografske tehnike snimanja u ultraljubičastom dijelu spektra uspjele pokazati da taj oblačni sloj nije potpuno jednoličan. Prva mjerenja površinske temperature izvedena pomoću velikih radioteleskopa sa Zemlje dala su toliko velike iznose, oko 400°C, da su znanstvenici pomislili kako se radi o nekom nepoznatom efektu u Venerinoj ionosferi. Jednostavno nisu mogli vjerovati da je površinska temperatura na Veneri tako visoka.
U novije su doba svemirske letjelice na Veneru slali Amerikanci i Sovjeti. Prva letjelica koja je za cilj imala Veneru je bila ruski Sputnik 7 (1961), ali je završila neuspjehom, kao i nekoliko misija nakon nje (1961: Venera 1, 1962: Mariner 1 i Sputnik 23).
Prva uspješna misija (a u daljnjem tekstu ćemo samo te i spomenuti) bila je prelet američke letjelice Mariner 2 (27.8.1962) pokraj Venere. Kada je sonda prošla na oko 35 000 km iznad Venerinih oblaka, mjerni instrumenti potvrdili su visoku površinsku temperaturu.
Prva uspješna misija tadašnjeg Sovjetskog Saveza bila je Venera 4 (1967). Ova je letjelica ispustila u atmosferu sonde sa mjernim instrumentima. Gotovo u isto vrijeme trajala je i američka misija Mariner 5.
Venera 7 je 17. augusta 1970. postala prva letjelica koja se mehko spustila na drugu planetu. Venera 9 i Venera 10 su planetu Veneru posjetile u maju 1975, a sastojale su se od orbitera i landera. Venera 9 poslala je prve crno-bijele fotografije sa površine Venere. Jednostavni eksperimenti koje su sonde napravile pokazali su da su stijene na Veneri vrlo slične onima na Zemlji, da je površinska temperatura 455°C, a atmosferski pritisak odgovara pritisku koji na Zemlji vlada u morima na dubini od 900 m. Slike su pokazale da i na Veneri postoje erozijski procesi, što je dosta iznenadilo znanstvenike. Voda, koja je glavni krivac za eroziju na Zemlji, na Veneri praktički ne postoji, pogotovo ne u tekućem stanju. Ako pretpostavimo da bi to mogla biti erozija vjetra, i to moramo isključiti jer je najveća brzina vjetra izmjerena na površini Venere bila svega oko 15 km/h, što odgovara laganom povjetarcu.
Američka misija Pioneer Venus sastojala se od dvije komponente, orbitera i multisonde, koje su lansirane odvojeno u maju i augustu 1978. godine. Misija orbitera je, među ostalim, imala za cilj i radarsko snimanje reljefa, a trajala sve do augusta 1992. Multisonda je na Veneru izbacila 4 atmosferske sonde. Njihov pad kroz atmosferu trajao je oko jedan sat, ali su u tom kratkom vremenu sakupljeni mnogi dragocjeni podaci. Jedna od sondi je čak preživjela pad do površine odakle je slala podatke još jedan sat prije nego što se praktično rastopila.
Od četiri sonde, dvije su ušle u atmosferu na noćnoj strani i otkrile jednu vrlo interesantnu pojavu. Na visini od oko 11 km nebo tinja crvenkastim sjajem koji potječe od bezbrojnih munja koje neprestano bljeskaju. Instrumenti su zabilježili i do 25 bljeskova u sekundi. Način na koji nastaju sve te silne munje ostao je neobjašnjen. Njihovi odbljesci mogli bi biti tajanstveno pepeljasto svjetlo koje je više puta opaženo teleskopima sa Zemlje na noćnoj Venerinoj strani.
Prve fotografije Venerine površine u boji snimio je lander Venera 13. Sovjetske letjelice Vega 1 i Vega 2 ispustile su 1984. godine u Venerinu atmosferu landere i atmosferske balone, te produžili u susret Halleyevoj kometi. Američka letjelica Galileo je također, na svom putu prema Jupiteru, posjetila Veneru.
Američka misija Magellan (1989 - 1994) imala je za primarni cilj mapiranje Venerine površine uz pomoć radara. Mapirano je 99% površine uz 300 m/piksel rezoluciju. Posljednja letjelica koja je posjetila Veneru bila je letjelica Cassini-Huygens na svom putu za Saturn.
Category:Sunčev sistem
ja:金星
ms:Zuhrah
simple:Venus (planet)
Europa
:Ovaj članak objašnjava Evropu kao Kontinent. Za druga značenja vidi Evropa (pojam).
Evropa predstavlja zapadnu petinu eurazijske kopnene mase i obično se smatra kao zasebni Kontinent. Evropa se prostire od Sjevernog mora i Atlantskog okeana na zapadu do Urala na istoku, od Sredozemnog mora na jugu do Sjevernog pola. Zauzima površinu od 10.520.000 km² sa ukupnom dužinom obale od 37.200 km. Poslije Azije i Afrike Europa sa oko 700 miliona stanovnika predstavlja po broju stanovnika treći kontinent što čini oko petinu svjetske populacije.
Historija
Vrsta Homo naseljavala je Evropu još prije milion i po godina. Kramanjonci su se pojavili pre 40,000 godina. Stara Grčka se smatra kolijevkom evropske kulture. Prema Homeru, originalno samo srednja Grčka je bila Evropa. Kasnije cijela Grčka je bila "Evropa" i u 500 p.n.e. značaj te riječi je postao cjelo područje sjeverno od Grčke. U mitologiji, Europa je bila princeza koju je oteo Zeus u obliku bika. Rimsko Carstvo, a s njim i hrišćanstvo, ujedinilo je veliki dio kontinenta s težištem na Sredozemlju. Nakon pada Rima i doseljavanja raznih naroda iz Azije, evropski napredak je usporio tokom razdoblja koje je poznato kao srednji vijek. Karlo Veliki je udario temelje jedne nove, zapadnije Evrope, kojoj središte više nije u Rimu, ali i ona ostaje rascepkana pokušajima njemačkih careva Svetog Rimskog Carstva. Riječ Evropa se gubi, a umjesto nje preovladava pojam hrišćanski svijet i jedinstveni poduhvati u tom smislu (Krstaški ratovi, katedrale).
Evropa se redefiniše u 16. vijeku zbog Renesanse i prekookeanskih kolonija. Nastaju jaka kraljevstva i budi se nacionalizam. Francuska revolucija i industrijska revolucija donose inovacije kojima će Evropa u 19. vijeku zavladati cijelim svijetom.
Dva svjetska rata 20. vijeka vode se najvećim dijelom na evropskom tlu. Evropa gubi svjetsku vlast i kolonije, a hladni rat stvara jaku podjelu na kapitalističku zapadnu Evropu i komunističku istočnu Evropu pod kontrolom Sovjetskog Saveza. Nakon pada komunističkih režima 1990. godine, evropske se zemlje naglo zbližavaju. 1992. godine, nazivEvropska zajednica postaje Evropska unija, politički i ekonomski savez koji obuhvata veći dio kontinenta.
Geografija
Moglo bi se reći da je Evropa poluostrvo koje se sastoji od više manjih poluostrva. Pretežno je nizinski, ali ima planinske lance u unutrašnjosti, na sjeveru i na jugu. Glavni planinski lanac su Alpe, a najviši vrh je Elbrus u Rusiji (5630 m). Velike rijeke u središnjem dijelu su važni plovni putevi.
Evropa uglavnom ima umjerenu klimu i ravnomjerno raspoređena četiri godišnja doba. Tri glavne klime su sredozemna na jugu, okeanska na zapadu i sjeveru, i kontinentalna u središnjem i istočnom delu. Osim toga, zapadni i sjeverni dio kontinenta grije Golfska struja.
Granice
Golfska struja
Dugo se raspravlja o tačnim granicama Evrope. Evropa nije ustvari pravi "kontinent", nego samo dio Evroazije, pa zato tačno gdje počinje i prestaje Evropa je teško obilježiti. Često, granice Evrope su odlučene prema granicama kulture, ekonomije, i politike, i zato sad postoji nekoliko "Evropa" koje označavaju različite stvari.
Smatra se da je Uralski planinski vijenac istočna granica Evrope, zajedno sa Ural rijekom. Evropa isto graniči sa Sjevernim i Mediteranskim morem i Atlantskim okeanom. U jugoistoku, granica Evrope su planine između Kaspijskog i Mediteranskog mora.
Kaspijskog
Regije
Evropa se tradicionalno dijeli na pet geografsko-kulturnih područja:
- Balkan
- Istočna Evropa
- Skandinavija
- Srednja Evropa
- Zapadna Evropa
Stanovništvo
- Evropa ima oko 730 miliona stanovnika. Gustina: 32 stanovnika po kvadratnom kilometru.
- Glavne religije: 55% katolici, 25% protestanti, 13% pravoslavci i 7% muslimani.
- Prosječna životna dob: 68.3 godine za muškarce i 77 godina za žene.
Većina evropskih jezika ima zajednički korijen u Indo-evropskom proto jeziku.
Jezik koji je najviše uticao na ostale jeste latinski, koji je prvo bio službeni jezik Rimskog Carstva, zatim jezik crkve i napokon jezik intelektualaca, da bi danas nestao kao živi jezik, ali se sačuvao kao korijen hiljada riječi u svim evropskim jezicima.
Najveće jezičke porodice Evrope čine slavenski, germanski i romanski jezici.
Ekologija
Političke podjele
Vanjski linkovi
[http://www.visiteurope.com/ Evropa za turiste]
als:Europa
ja:ヨーロッパ
ko:유럽
ms:Eropah
roa-rup:Evropa
simple:Europe
th:ทวีปยุโรป
zh-min-nan:Europa
Merkur
Merkur je najbliža planeta Suncu i osma po veličini (u Sunčevom sistemu). Merkur je nešto manji u prečniku (4.880 km) od satelita Ganimeda i Titana (Jupiterovih satelita)ali ima duplo veću masu.
U rimskoj mitologiji Merkur je bog trgovine, putovanja i lopovluka, a njegova paralela u grčkoj mitologiji je Hermes, glasnik bogova. Planeta je sigurno dobila ovo ime jer se kreće jako brzo preko neba.
Merkur je bio poznat još od vremena Sumeraca (3000 pr.n.e.). Grci su mu dali dva imena:Apolon radi pojavljivanja kao jutarnja zvijezda i Hermes zato što se pojavljivao i kao večernja zvijezda. Međutim, Grčki astronomi su znali da se radi o jednom tijelu. Heraklit je čak vjerovao da se Merkur i Venera okreću oko Sunca, a ne Zemlje.
Pošto je bliži Suncu nego Zemlji, osvjetljenje Merkura je različito ako ga gledamo pomoću teleskopa iz naše perspektive. Galileov teleskop je bio previše mali da bi vidjeo Merkurove faze (mijene) ali je mogao vidjeti Venerine.
Merkura je posjetila samo jedna svemirska letjelica, Mariner 10. Samo 45% površine je bilo mapirano (i, nažalost bio je previše blizu Suncu da bi ga Hubble teleskop moga uslikati). Nova misija na Merkur je Messinger, kojeg je NASA lansirala 2004 i koji bi trebao stići do Merkura 2011.
Fizikalne karakteristike
Merkurova orbita je jako promijenljiva; perihel je samo 46 miliona kilometara od Sunca ali kod afela udaljenost je 70 miliona kilometara. Kada je u poziciji perihela rotira se oko Sunca jako sporo. Astronomi 19st. su vrlo pažljivo istraživali parametre Merkurove orbite ali je nisu mogli objasniti pomoću Njutnovske mehanike. Razlike između posmatranih i predviđenih vrijednosti su bile male ali su predstavljale problem mnogo decenija. Mišljenje je bilo da druga planeta (često zvana Vulkan), nešto bliža Suncu nego Merkur, mogla biti odgovorna za ova odstupanja. Ali, uprkos mnogo truda, takva planeta nije otkrivena. Pravi odgovor je bio mnogo dramatičniji: Ajnštajnova Opća teorija relativiteta. Teorija je tačno određivala Merkurovu orbitu, a sam Merkur je bio jako važan u prvobitnom prihvatanju te teorije.
Do 1962 smatrano je da Merkurov dan traje isto kao i njegova godina i da radi toga uvijek ima istu stranu okrenutu prema Suncu, isto kao što i Mjesec ima prema Zemlji. Međutim, ovo se ispostavilo pogrešnim 1965. pomoću Dopplerovog radarskog istraživanja. Sada se zna da Merkur izvrši tri rotacije u svoje dvije godine. Merkur je jedina planeta u solarnom sistemu za koju se zna da ima rotacioni rezonantni omjer drugačiji od 1:1 (neke planete nemaju nikakve rezonance).
Ova činjenica i velika promijenljivost orbite rezultira u jako čudnje efekte za posmatrača Merkurove površine. Na nekim geografskim dužinama posmatrač bi vidjeo Sunce kako izlazi a onda se polahko smanjuje kako ide prema zenitu. Tada bi Sunce stalo, malo promijenilo smjer, onda stalo ponovo prije promijene smjera na prvobitno prema horizontu i ponovo bi se počelo smanjivati. Svo vrijeme zvijezde bi se micale tri puta brže nego obično. Posmatrači drugih mjesta na Merkurovoj površini bi vidjeli druge ali takođe bizarne stvari.
Temperaturske razlike na Merkuru su neke od najekstremnijih u solarnom sistemu i variraju od -180 °C do 430 °C. Temperatura na Veneri je nešto toplija ali i stabilnija.
Merkurov reljef
Merkur je u mnogim stvarima sličan Mjesecu: njegova površina je puna kratera i vrlo stara; nema tektonskih ploča. U drugu ruku, Merkur je dosta gušći od Mjeseca (5,43 gm/cm3 naprama 3,34 Mjesečevih). Merkur je drugo najgušće, veče nebesko tijelo u solarnom sistemu, poslije Zemlje. Ustvari, Zemljina gustoća je i rezultat gravitacione kompresije; i da nije toga Merkur bi bio gušći od Zemlje. Ovo implicira da je Merkurova gusta željezno jezgro relativno veće od Zemljine, vjerovatno sačinjavajući većinu planete. Merkur radi toga ima relativno tanak siliktni plašt i koru.
U Merkurovoj unutrašnjosti dominira velika željezno jezgro čiji je radijus do 1800 do 1900 kilometara. Silikatna spoljašnja ljuska (analogna Zemljinom plaštu i ljusci) je samo 500 do 600 kilometara debela. Vjerovatno je jedan dio kore istopljen.
Merkurova atmosfera
Merkur ima jako tanku atmosferu koja je sačinjena od atoma odbijenih sa površine radi solarnog vjetra. Pošto je Merkur tako topao, ovi atomi lahko pobijegnu u Svemir. Radi toga u poređenju sa Zemljom i Venerom čije su atmosfere stabilne , Merkurova se atmosfera stalno mijenja.
Topografija
Jedna od najvećih reljefnih cjelina na Merkuru je Calorisov bazen; on je u promijeru oko 1300 kilometara. Mišljenje je da je sličan velikim bazenima (morima) na Mjesecu. Kao i Mjesečevi bazeni, Merkurovi su sigurno nastali velikim udarom u ranijoj historiji solarnog sistema.
Za razliku od područja sa mnogo kratera, Merkur ima i područja koja su relativno ravna. Neka su možda rezultat davnih vulkanskih erupcija a neki su vjerovatno rezultat zemljišta koje je tu dobačeno prilikom udara velikih kometa.
Nevjerovatno, nedavna radarska istraživanja Merkurovog sjevernog pola (regiona kojeg nije mapirao Mariner 10) pokazuju dokaze zaleđene vode u kraterima koji su stalno pod sjenkom. Merkur ima slabo magnetno polje koje je oko 1% Zemljinog. Merkur nema poznatih satelita.
Merkur se često može vidjeti sa dvogledom a nekada čak i golim okom, ali je uvijek blizu Suncu i teško ga je vidjeti u sumrak.
Vanjski linkovi
- [http://www.skyviewcafe.com/index.php Podaci o Merkuru i njegovom trenutnom položaju na nebu]
- [http://www.skyviewcafe.com/index.php NSSDC-ovi podaci o Merkuru]
Category:Sunčev sistem
ja:水星
ko:수성
ms:Utarid
simple:Mercury (planet)
th:ดาวพุธ
Category:Sunčev sistemCategory:Astronomija West Coast Mainline]]
The West Coast Main Line (WCML) is one of the most important intercity railway lines in the United Kingdom, part of the British railway system. It begins at Euston station in London and ends 400 miles north-west at Central station in Glasgow. It also links several of the UK's largest cities and towns on the way, including Milton Keynes, Northampton, Rugby, Nuneaton, Coventry, Birmingham, Wolverhampton, Stafford, Stoke-on-Trent, Crewe, Manchester, Liverpool, Lancaster and Carlisle.
History
The line was built in parts between the 1830s and the 1860s, with the first parts being the Grand Junction Railway (Warrington - Birmingham) and the London and Birmingham Railway, both completed in the 1830s.
Because of the need to appease the concerns and anger of landowners along the route, very often the line was built so that it dodged huge swathes of farmland, resulting in many curves and bends. The WCML also passes through some of the more hilly areas of the British mainland, such as the Trent Valley, the mountains of Cumbria and the Leadhills area of southern Lanarkshire. This has left a legacy of lower maximum speeds on the line compared to the East Coast route, and the principal solution to the problem has been the adoption of tilting trains, formerly British Rail's ill-fated APT, and latterly the Pendolino trains introduced by Virgin in 2003.
The WCML is not a single railway; although its main "spine" runs between Glasgow and London, the WCML includes loops which branch off it to serve Manchester, one via Stoke-on-Trent and one via Crewe, then back to the main line at Preston. There is also a loop which serves Northampton. There are also branches from Crewe to Liverpool and Rugby to Birmingham and Wolverhampton, and then back to the WCML at Stafford.
Stafford]]
The line was modernised and electrified in stages between 1959 and 1974 - initial electrification was in 1959 between Crewe and Manchester and Liverpool, with the rest of the southern section of the line following a few years later; the line from Weaver Junction (where the route to Liverpool diverges) to Glasgow was electrified in 1974. It is currently undergoing a major upgrade along almost its entire length. The original plans estimated that this upgrade would cost £2bn, be ready by 2005, and cut journey times London to Birmingham to 1hr (currently 1hr 40mins) and 1hr 45mins London to Manchester. After a series of setbacks, in particular the bankruptcy of Railtrack, the revised estimates indicate that the cost will £10bn, be ready by 2008 with a maximum speed for tilting trains of 125 mph instead of the originally planned 140 mph, in place of the previous maximum of 110 mph. The first phase of the upgrade, south of Manchester, opened on 27 September 2004 with London to Birmingham journey times of 1hr 21mins and London to Manchester 2 hours. The final phase was announced as opening on December 12, 2005, bringing the journey from London to Glasgow to about 4½ hours, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/4518282.stm] although considerable work such as the quadrupling of the track in the Trent Valley, upgrading the slow lines, the second phase of remodelling Nuneaton, and the remodelling of Stafford, Rugby, and Coventry stations was still planned and yet to be done.
The route in detail
The cities and towns served by the WCML are listed below. Those stations in italics are not part of the main-line services run by Virgin Trains, receiving only local trains. They are located, however, on the line itself.
London-Rugby
Northampton Loop
Trent Valley Line
Rugby-Birmingham-Stafford
Stafford-Stoke-Manchester
Stafford-Crewe
Crewe-Liverpool
Crewe-Manchester-Preston
Crewe-Scotland
See also
- East Coast Main Line
- Rail transport in the United Kingdom
- UK topics
External links
[http://www.railway-technology.com/projects/virgin/ Rail Industry www page which monitors the progress of the project]
zujer hoteles amsterdam Tanie podogi Praga appartamenti cukrzyca
|
|
|
| :: RELATED NEWS :: |
Uranium appauvri
L'uranium appauvri est un mélange d'uranium 238 et 235, dont l'abondance de l'uranium 235 est inférieure à son abondance naturelle — l'abondance naturelle de l'uranium 235 est de 0,7204 %.
Ce matériau est particulièrement dense (rapport poids/volume), et il est ainsi utilisé pour certaines applications où il apporte ainsi un gain significatif, notamment dans les quilles de bateaux de compétition, comme contrepoids dans les parties mobiles de la queue et des ailes des avions (avant d'être supplanté dans cet usage dans les années 19
|
Nek
Nek de son vrai nom Filippo Neviani est un chanteur et musicien italien.
Album
Lei, gli amici e tutto il resto
# Laura non c'è (3:46)
# Sei grande (4:00)
# Restiamo qui (4:54)
# Vivere senza te (3:52)
# Tu sei, tu sai (4:21)
# Sei (4:04)
# Dimmi cos'è (3:42)
# Vai sola (4:18)
# Solo (4:42)
# E non mi dire che ho bevuto (4:24)
# Nati per vivere (3:55)
# Andare, partire, tornare (3:41)
# Di più (4:12)
# Fianco a fianco (3:09)
Lien externe
- [http://www.nek.net/ Site officiel]
italien.
Album
Lei, gli amici e tutto il resto
# Laura non c'è (3:46)
# Sei grande (4:00)
# Restiamo qui (4:54)
# Vivere senza te (3:52)
# Tu sei, tu sai (4:21)
# Sei (4:04)
# Dimmi cos'è (3:42)
# Vai sola (4:18)
# Solo (4:42)
# E non mi dire che ho bevuto (4:24)
# Nati per vivere (3:55)
# Andare, partire, tornare (3:41)
# Di più (4:12)
# Fianco a fianco (3:09)
Lien externe
- [http://www.nek.net/ Site officiel]
Catégorie:Bactérie (noms scientifiques)
Chlamydia trachomatis est la bactérie responsable de l'urétrite à Chlamydia (ou chlamydiose), maladie sexuellement transmissible la plus fréquente en France (50 fois plus fréquente que la Bocelli, Andrea
Bocelli, Andrea
Andrea Bocelli est né le 22 septembre 1958 en Toscane, il est ténor italien. Bocelli est né avec une forme héréditaire de glaucome,
|
Messerschmitt Me 323
Catégorie:Avion militaire de la Seconde Guerre mondiale Catégorie:Avion militaire allemand
Conception
Produit à partir du plus gros planeur du monde le Me 321, le Me 323 ("Gigant") fut d'abord motorisé par 4 gnome-rhône avant d'être définitivement propulsé par ses 6 Gnome-Rhône 14N de 14 cylindres de 1 140 ch.
Engagements
Variantes
- Me 323E-2
|
Enrichissement de l'uranium
catégorie:énergie nucléaire
L'enrichissement de l’uranium consiste à augmenter la proportion d’uranium 235 contenu dans l’uranium naturel. L’uranium naturel contient 0,72 % d’uranium 235.
Or pour provoquer une réaction de fission nucléaire dans les réacteurs à eau pressurisée, il faut disposer d’un uranium qui contienne entre 3 et 5 % de l’isotop
|
Guerre du Sonderbund
Sonderbund Catégorie:Histoire contemporaine Sonderbund
Le Sonderbund (signifiant, en allemand, l'autre alliance) fut une ligue créée en 1845 en Suisse entre sept cantons catholiques et conservateurs afin de défendre leurs intérêts particuliers co
|
|
