:: wikimiki.org ::
| Neptun |
Neptun
Neptun je osma planeta u Sunčevom sistemu. Udaljen je 30,06 AJ ili 4.504.000,000 km od Sunca, ima prečnik od 49.532 km (na ekvatoru) i masu 1,0247 × 1026 kg. Po prečniku je Neptun četvrta planeta po veličini, nakon: Jupitera, Saturna i Urana i spada u plinovite divove.
Obilazak Neptuna oko Sunca traje 164.3 godine, a rotacija oko vlastite ose 16 sati i 7 minuta.
Plava planeta Neptun odbija oko 41% Sunčeva svjetla (albedo 0.41). Jakim teleskopom ga je moguće prepoznati sa Zemlje kao plavi sićušni disk, a detalje je jedva moguće razaznati najboljim zemaljskim teleskopima. Za prosječne opozicije (kad je najbliži Zemlji) se vidi pod uglom od 2,3 lučne sekunde, a magnituda mu je oko 7,6. Kako je granična magnituda za naše oko 6,5 ne možemo ga vidjeti golim okom - Neptun sjaji 2 do 3 puta slabijim sjajem.
Fizičke osobine
Neptun spada u plinovite divove, kao i Jupiter, Saturn i Uran. Na osnovu mjerenja letjelice Voyager 2 je izračunato da Neptun vjerovatno ima jezgru veličine Zemlje. Izračunata ravnotežna temperatura mu je oko 51 K (-222°C), međutim, mjerenja su pokazala da postoji sloj od čak 140 K u unutrašnjosti zbog prelaska amonijaka iz plinovitog u tečno i čvrsto stanje. Neptun zrači 2,7 puta više energije nego što je prima od Sunca.
Atmosfera
Neptunova atmosfera je po svom sastavu uglavnom molekularni vodik, sa udjelom helija (15-20%) i nešto metana koji upija crveno svjetlo i na taj način daje Neptunu karakterističnu plavu boju.
Vjetrovi u Neptunovoj atmosferi su najbrži u Sunčevom sistemu, njihova brzina dostiže do 2400 km/h. Većina vjetrova puše u smjeru istok-zapad, suprotno od smjera rotacije planete (t.j. retrogradno).
Dva su glavna sloja u Neptunovoj gornjoj atmosferi: gornji se sastoji od kristala metanova leda, dok donji, neprozirni sadrži smrznuti amonijak i vodik sulfid. Na vrhovima atmosfere su primjećeni i karbonvodici nastali djelovanjem Sunčevog svjetla na metan.
Na Neptunu se, kao i kod Jupitera i Saturna, mogu primjetiti pojasevi i veliki vrtlozi. U vrijeme susreta sa Voyagerom 2 (1989.), na Neptunu je bila primjetljiva Velika tamna pjega, velika kao Jupiterova Velika crvena pjega (dakle veličine Zemlje), koju su vjetrovi nosili brzinom od 300 m/s. Zanimljivo je da se Velika tamna pjega nalazi na istoj geografskoj širini kao i Jupiterova Velika crvena pjega: na 22° južne širine.
Voyager je fotografirao i malu pjegu poznatu kao The Scooter, koja se nalazila na 55° južno, a obilazila je Neptun jednom u 16 sati.
Svijetli oblaci cirusi su primijećeni u atmosferi, posebno iznad Velike tamne pjege i drugih, manjih pjega. Cirusi se nalaze 50 do 100 km iznad plavog pokrova oblaka i može se vidjeti sjena koju bacaju na plave oblake ispod njih. Cirusi su bijeli jer se nalaze na visinama na kojima nema metana.
Voyager 2 je mjerio i toplinu koju otpušta Neptunova atmosfera, pa je izmjerena temperatura od 482°C (750 K) u stratosferi i -218°C (55 K) u nižim slojevima, na razini sa pritiskom od 100 milibara. Ove velike temperature u stratosferi su najvjerovatnije rezultat kompresionog zagrijavanja.
Kada je teleskop Hubble (HST) fotografirao Neptun 1994. godine velike tamne pjege nije više bilo. Ne zna se da li je potpuno nestala ili je skrivena višim slojevima atmosfere. Par mjeseci kasnije, HST je uočio novu crnu pjegu na sjevernoj polulopti. To pokazuje da se Neptunova atmosfera brzo mijenja, pretpostavlja se zbog temperaturnih razlika između nižih i viših oblaka.
Magnetsko polje
Magnetsko polje Neptuna nagnuto je 47° u donosu na osu rotacije planete, a izvor polja je od središta planete udaljen oko 0,55 prečnika planete, dakle nalazi se u omotaču, a ne u jezgru. Jačina polja na rubovima planete ovisi o položaju, a može biti između tri puta slabije do tri puta jače od polja na površini Zemlje. Intenzitet Sunčevog vjetra također jako utiče na jačinu magnetskog polja.
Polarna svjetlost (aurora), koja je zabilježena na Neptunu, nije ograničena samo na polarne predjele zbog vrlo složenog magnetskog polja. Električna energija koju proizvodi Neptunova aurora snage je tek 50 miliona wata (50 MW), za razliku od Zemljine čija je snaga 2000 puta veća: 100 GW (gigawata).
Voyager 2 je zabilježio emisije radio-valova koje u redovnim vremenskim razmacima od 16 sati i 7 minuta generira magnetsko polje. Ovaj vremenski period vjerovatno odgovara periodu rotacije planete.
Prirodni sateliti
Neptun ima 13 poznatih prirodnih satelita: jedan veliki - Triton i 12 malih. Triton je otkrio William Lassell nekoliko sedmica nakon otkrića samog Neptuna, Nereida (Nereid) je otkrivena 1949. (Gerard Kuiper), a slijedećih 6 - Najadu (Naiad), Talasu (Thalassa), Despinu, Galateju (Galatea), Larisu (Larissa) koji su unutarnji sateliti te Protej (Proteus) - je pronašao Voyager 2 1989. godine. Voyager je detaljno istražio jedino Triton. Unutarnji sateliti su relativno blizu Neptunu, a Nereida je oko 16 puta dalje od susjednog Tritona. Vanjski Neptunovi sateliti su višestruko dalji od samog Nereida. Pored toga Nereida ima vrlo ekscentričnu (eliptičnu) stazu, što ukazuje da je on možda zarobljeni asteroid iz Kuiperovog pojasa.
Početkom 2003. objavljeno je otkriće nova tri Neptunova satelita (s privremenim nazivima S/2002 N1, S/2002 N2, S/2002 N3), ali o njima se još uvijek vrlo malo zna. U augustu 2003. objavljeno je otkriće još jednog Neptunovog satelita (S/2003 N1), te u septembru još jednog (S/2002 N4).
Neptunovi prstenovi
Neptun, kao i ostali plinoviti divovi, ima planetarne prstenove. Fotografije Voyagera 2 pokazuju nekoliko odvojenih prstenova. Redom od Neptuna prema van nalaze se prstenovi Galle, LaVerrier, Lassell, Arago, jedan još neimenovani te Adams koji sadrži 5 lukova: Hrabrost (Courage), Sloboda (Liberté), Jednakost 1 i 2 (Egalité 1 i 2) te Bratstvo (Fraternité). Albedo prstenova je vrlo mali: između 0.015 i 0.04 i slabije su izraženi od Saturnovih ili Uranovih.
Lukovi unutar prstenova nisu zabilježeni nigdje osim kod Neptuna. Prema najvjerovatnijem scenariju, mali Neptunov satelit Galateja je odgovoran za održavanje ovih lukova koji bi se bez njegovog uticaja proširili cijelim obimom prstena u samo nekoliko mjeseci. Ali, prema novijim računarskim modelima, sam satelit Galateja ne može biti dovoljan za očuvanje lukova. Model predviđa postojanje još jednog manjeg "pastirskog" satelita, promjera tek oko 6 km, dakle neuočljivog sa Zemlje, koji bi pomagao Galateji u sprečavanju lukova da se prošire.
Međudjelovanje satelita i prstenova česta je pojava, a ovi se sateliti zbog svoje uloge nazivaju pastirskim satelitima. Primjer je Saturnov satelit Atlas.
Historija ljudskog istraživanja
Neptun je kroz teleskop prvi ugledao Galileo Galilej, dok je 1613. godine promatrao Jupiter. Neptun je tada bio prividno vrlo blizu Jupitera. Galileo je primjetio pomak te "zvijezde" tokom nekoliko dana, ali ga je oblačno vrijeme u kritičnim trenucima spriječilo da još malo upotpuni svoj životopis. Kad se vrijeme, nakon par dana, popravilo, Neptun je već bio daleko od Jupitera.
Mnogo godina nakon otkrića Urana, oko 1840. godine, postalo je jasno da nešto utiče na njegovu putanju. Uran se, naizgled, nije ponašao u skladu sa Newtonovim zakonima. Predviđeno je postojanje još jedne planete i krenulo se u potragu za njim. Dva su astronoma (Francuz Leverrier i Englez Adams) nezavisno izračunala položaj nove planete, a ugledali su ga d'Arrest i J. Galle 23. septembra 1846. Sedamnaest dana kasnije je otkriven i Triton, Neptunova najveća satelita. Nereida je otkrivena 1949. (Kuiper).
Samo je jedna letjelica posjetila Neptun: Voyager 2, koji je 25. augusta 1989. prošao 4 950 km iznad Neptunovog sjevernog pola. Voyager 2 je otkrio 6 Neptunovih malih i tamnih satelita: 5 unutrašnjih satelita, te nešto dalji i veći Protej. Tokom 2003. otkrivena su još 5 malih udaljenih Neptunovih satelita.
Category:Sunčev sistem
Sunčev sistem
Sunčev sistem je područje u Svemiru koje čini barem jedna zvijezda i objekti koji se kreću u određenoj orbiti oko te zvijezde.
Ti objekti mogu biti: asteroidi, komete, prirodni sateliti, planete slično.
Izraz se obično koristi za naš sistem, u kojem je Zemlja. Da se izbjegne zabuna, drugi solarnisistemi nazivaju se planetarni sistemi.
U većini drugih jezika naziv je izveden iz riječi Sol, što je latinsko ime za Sunce.
Nebeska tijela koja čine Sunčev sistem
Sunce pripada zvijezdama spektralne klase G2, gdje 99.86% mase sistema otpada na masu zvijezde.
- Planete su devet tijela u Sunčevom sistemu. Navodimo ih prema udaljenosti od Sunca, od najbližeg do najdaljeg: Merkur, Venera, Zemlja, Mars, Jupiter, Saturn, Uran, Neptun i Pluton.
- Poveća tijela koja kruže oko planeta su prirodni sateliti ili mjeseci.
- Prašina i druga sitna tijela kruže oko planete, od čega nastaju planetarni prstenovi.
- Svemirski otpad su komadi ili tijela koja su ljudskog porijekla i većinom se nalaze u orbiti oko planeta Zemlje.
- Planetisimali.
- Asteroidi
- Komete
- Kentaurisu ledena nebeska tijela nalik na komete koja imaju nešto manje ekscentričnu orbitu, koja im omogućava da se zadrže u području između Jupitera i Neptuna.
- Trans-Neptunska tijela
- Kuiperov pojas je pojas u obliku diska koji se prostire iza planete Neptuna u širini od 30 AU do 50 AU od Sunca.
- Oortov oblak je hipotetični pojas koji se prostire od 50,000 do 100,000 AU od Sunca. Vjeruje se da je ova oblast izvor kometa s dugim periodima.
- Zodijačka svjetlost
- Svemirska prašina
Izvor planetarnih sistema i njihova evolucija
Uobičajeno mišljenje je da planetarni sistemi nastaju prilikom tvorbe zvijezda kao i prilikom slučajnih sudara zvjezdanih sistema. Postoji još jedna rasprostranjena teorija: da planetarni sistemi nastaju od zvjezdanih oblaka ili nebula.
Sunčev sistem i ostali planetarni sistemi
Krajem devedesetih godina dvadesetog stoljeća čovjek je uspio pronaći dokaze o postojanju planeta izvan Sunčevog sistema. Otkriće drugih planetarnih sistema postalo je moguće nakon izgradnje moćnih optičkih teleskopa na Zemlji i razvoja posebnih elektronskih naprava (digitalnih kamera), komjuterskih tehnika obrade podataka, i razvoja dostupnih i jeftinih računarskih mreža. Kroz posmatranje Dopplerovog efekta u sjaju dalekih zvijezda astronomi su uspjeli dokazati postojanje drugih planetarnih sistema. Pri tome su prilikom posmatranja uspjeli ustanoviti i masu kao i osobine orbite planeta izvan Sunčeva sistema.
Osobine glavnih planeta
Sve osobine i mjere u donjoj tablici su relativne u odnosu na planetu Zemlju:
| Planet |
Promjer
ekvatora |
Masa |
Promjer
orbite |
Godina |
Dan |
| Merkur |
0,382 |
0,06 |
0,38 |
0,241 |
58,6 |
| Venera |
0,949 |
0,82 |
0,72 |
0,615 |
-243 |
| Zemlja |
1,00 |
1,00 |
1,00 |
1,00 |
1,00 |
| Mars |
0,53 |
0,11 |
1,52 |
1,88 |
1,03 |
| Jupiter |
11,2 |
318 |
5,20 |
11,86 |
0,414 |
| Saturn |
9,41 |
95 |
9,54 |
29,46 |
0,426 |
| Uran |
3,98 |
14,6 |
19,22 |
84,01 |
0,718 |
| Neptun |
3,81 |
17,2 |
30,06 |
164,79 |
0,671 |
Pluton
- |
0,24 |
0,0017 |
39,5 |
248,5 |
6,5 |
- Međunarodni astronomski savez svrstao je Pluton u planete odmah nakon njegovog otkrića 1930. godine, ali ta klasifikacija je sada upitna zbog nedavnih otkrića.
Vanjski linkovi
- [http://www.michaelschultz.de/index_en.html Solar System] A interaktiv planets animation (145 zoom steps and time effects)
- [http://www.solarviews.com Solarviews]
Category:Sunčev sistem
ja:太陽系
ko:태양계
ms:Sistem suria
simple:Solar system
zh-cn:太阳系
zh-tw:太陽系
EkvatorU geografiji, ekvator je zamišljena linija povučena oko planeta (ili drugog nebeskog tijela) na jednakoj udaljenosti od polova. Ekvator dijeli površinu na sjevernu i južnu polutku. Zemljopisna širina ekvatora je 0 po definiciji. Duljina Zemljinoga ekvatora je oko 40.070 kilometara.
Zemljina površina na ekvatoru uglavnom je prekrivena oceanima. Područja kroz koja prolazi ekvator su:
- Sveti Toma i Princip - prolazi preko Ilhéu das Rolas, otočić u ovom arhipelagu
- Gabon
- Republika Kongo
- Demokratska Republika Kongo
- Uganda
- Kenija
- Somalija
- Maldivi - možda ne dira nijedan otok
- Pini - mali otok kraj Sumatre
- Sumatra
- Lingga i još jedan otočić kraj Sumatre
- Borneo - Kalimantan
- Sulawesi
- Halmahera
- otočići istočno od Halmahere
- Gilbertovo otočje - možda ne dira nijedan otok
- Otočje Phoenix - zamalo promašuje otok Baker
- Linijsko otočje - zamalo promašuje otok Jarvis
- Galapagos - prolazi preko otoka Isabela.
- Ekvador
- Kolumbija
- Brazil
MasaMasa je svojstvo tijela.
U svakodnevnom životu često je zamjenjujemo s težinom što je neispravno jer su to dvije različite fizikalne veličine
(Razlike: masa je apsolutna dok težina ovisi o gravitaciji;
masa se mjeri vagom, a težina dinamometrom;
masa se izražava u kilogramima [kg], a težina u njutnima[N]).
Masa je mjera inercije ili tromosti .
Iz ove izjave nameće se pitanje :
Šta je to tromost?
Tromost (Inercija) je također svojstvo svakog tijela po kojemu to tijelo nastoji ostati u stanju u kojem se našlo (u stanju mirovanja ako je mirovalo, u stanju kretanja ako se kretalo).
Pa šta onda znači da je masa mjera tromosti?
To znači da su ove dvije veličine međusobno zavisne, proporcionalne - tijelo veće mase ima veću tromost, a tijelo manje mase ima manju tromost.
Osnovna mjerna jedinica za mjerenje mase je 1 kilogram [kg].
Masa tijela koje ima masu 1 kg jednaka je masi prautega, odnosno mjerna jedinica za masu - 1 kg izvedena je od mase prautega koji se čuva u muzeju utega i mjera u Sevresu pokraj Pariza.
Masu nekog tijela možemo odrediti vaganjem - uspoređivanjem mase tijela s masom utega-tijela poznate mase.
Ako vaga pokaže da su mase ovih tijela jednake (dođe do izjednačenja, kazaljka pokazuje na 0...) tada znate da je masa tijela jednaka poznatoj masi utega.
Masu također možemo saznati upotrebom formula u kojima se pojavljuju veličine ovisne o masi.
Primjer: gustoća tvari od koje je neko tijelo izrađeno jednaka je količniku mase i volumena toga tijela.
Dakle, ako znamo volumen tijela i gustoću tvari od koje je izrađeno lahko možemo zaključiti da će masa biti jednaka umnošku gustoće (izražene u kg/m3 i g/cm3) i volumena (izraženog u m3 i cm3 ovisno o mjernoj jedinici u kojoj je izražena gustoća).
FORMULE
m=p
- V
# Masa=grčko slovo ro-oznaka za gustoću
- volumen
m=G/g
# Masa=težina/ubrzanje Zemljine sile teže(gravitacijsko ubrzanje)
# Masa=toplina/(specifični toplinski kapacitet
- promjena temperature)
(preneseno sa hr.wikipedie i potom adaptirano )
Category:Hemija
Category:Klasična mehanika
Category:Fizikalne veličine
ja:質量
simple:Mass
Jupiter
Jupiter je peta planeta od Sunca i najveća planeta u Sunčevom sistemu. Jupiter je udaljen 5.20 AU ili 778,330,000 km od Sunca, ima promjer 142,984 km i masu 1.900e27 kg. Do sada su pronađena 63 prirodna satelita (mjeseca) koji kruže oko Jupitera, a otkriveni su i planetarni prstenovi.
Jupiter je četvrto najsjajnije nebesko tijelo, nakon Sunca, Mjeseca i Venere. Masivniji je 2.5 puta od ukupne mase ostalih osam planeta u Sunčevom sistemu.
Jupiter je dobio ime po vrhovnom bogu starih Rimljana, kojeg su Grci zvali Zeus. Vidi Jupiter.
Fizičke osobine
Atmosfera
Jupiterova atmosfera sastoji se od gustih slojeva oblaka čija visina seže do 1000 kilometara. Slojevi oblaka dijele se u tri glavne skupine koji se međusobno razlikuju po boji. Na vrhu atmosfere se nalaze crveni oblaci čiji sastav je mješavina leda i vode. Kristali amonij-hidrosulfida čine bijele i smeđe oblake koji su u središnjem dijelu atmosfere. Dno atmosfere pokrivaju plavičasti oblaci koji svoju boju zahvaljuju kristalima amonijakovog leda. Općenito se može reći da je atmosfera ovoga diva među planetama Sunčevog sistema sastavljena od 75 % hidrogena i 23 % helija. Ostatak otpada na vodenu paru, metan, amonijak i slične hemijske spojeve.
Najzanimljiviji fenomen vezan za Jupiterovu atmosferu je takozvana "velika crvena pjega". To je područje eliptičnog oblika u jupiterovoj atmosferi čija je veličina otprilike 12 000 × 25 000 km. Velika crvena pjega je u stvari velika oluja koja traje već stoljećima. Vjetrovi koji pušu unutra same oluje mogu premašiti 600 km/h.
Nije samo područje velike crvene pjege aktivno u Jupiterovoj atmosferi. Cijela atmosfera je vrlo turbulentna i aktivna. Prosječna brzina vjetra u gornjim slojevima Jupiterove atmosfere je 500 km/h.
Osobine unutrašnjosti planete
Mjerenja gravitacionog polja ukazuju na postojanje značajne koncentracije stjenovitog i ledenog materijala u Jupiterovoj unutrašnjosti, vjerovatno jezgre mase 10 do 15 puta veće od Zemlje. Pritisak u unutrašnjosti Jupitera dostiže više desetaka miliona bara.
Na moguću kameno-ledenu jezgru nastavlja se debeli sloj metalnog hidrogena. Naime, pri pritiska od oko 2 × 1011 Pa, hidrogen prelazi u metalno tekuće stanje. To je stanje pri kojem su molekule hidrogena tako gusto složene da pojedine atome susjedna molekula privlači jednako kao i atom partner u istoj molekuli. Posljedica toga je razbijanje molekula. Pored toga događa se da i elektrone u ljuskama privlače susjedne jezgre, pa dolazi do ionizacije (odvajanja elektrona od jezgri). Hidrogen postaje vrlo vodljiv (slično metalima), pa se zato ovo stanje zove metalni tekući vodik. Ovaj sloj vjerojatno sadrži i primjese helija i raznog leda. Postojanje metalnog vodika je dokazano u laboratorijima na Zemlji 1996. godine.
Na sloj metalnog vodika se u blagom prelazu nastavlja sloj hidrogena i helija u molekularnom obliku koji iz tekućeg stanja (dublji slojevi) prelazi u plinovito (bliže površini). Atmosfera koju vidimo je samo vanjski dio ovog sloja. Ovaj sloj sadrži i manje količine vode, karbon dioksida, metana i drugih jednostavnih spojeva.
Jupiter je po sastavu 90% hidrogen i 10% helij (po masenom udjelu), sa tragovima vode, metana i amonijaka. Taj sastav približno odgovara i sastavu prvotnog oblaka od kojeg je i nastao Sunčev sistem.
Jupiterova unutrašnjost je vrlo vruća, temperature u središtu su čak 20 000 K, pa Jupiter 1.5 puta više energije zrači u Svemir nego što je prima od Sunca. Ravnotežna temperatura (ona koju bi imao da ga grije samo Sunce) za Jupiter iznosi 140 K, ali je stvarna temperatura njegovih vanjskih dijelova oko 160 K. To se objašnjava Kelvin-Helmholtzovim mehanizmom (potencijalna energija gravitacijskog polja sažimanjem prelazi u unutarnju energiju). Za opaženu količinu energije bi bilo dovoljno da se Jupiter sažme za 1 mm godišnje.
Postoji neopravdano mišljenje da Jupiteru nedostaje samo malo mase da bi postao zvijezda. Iako velik, Jupiter je po dimenzijama vrlo daleko od zvijezda ili smeđih patuljaka. Trebala bi mu 80 puta veća masa da u njegovu središtu započnu nuklearne reakcije.
Orbita
Jupiter svoju stazu oko Sunca obiđe za 11.87 godina. Zbog eliptičnosti putanje udaljenost između Jupitera i Sunca varira od 4.95 do 5.5 AJ.
Rotacija
Jedan Jupiterov dan traje 9 sati i 50 minuta. Zbog te brze rotacije na Jupiteru nastaju snažna vrtloženja i turbulencije u atmosferi. Periodi rotacije se razlikuju od sloja do sloja zbog različitih atmosferskih kretanja.
Magnetosfera
1955. godine otkrivena je radio-emisija s Jupitera, što je upućivalo na jako magnetsko polje. Jako magnetsko polje Jupitera posljedica je debelog sloja metalnog vodika i brze rotacije. Magnetska je os priklonjena za 11° prema osi rotacije.
U atmosferi, ono iznosi oko 10-3 T (4000 puta jače od Zemljinog). Jupiterovo magnetsko polje je oko 100 puta veće od Zemljinog. Proteže se nekoliko miliona kilometara u smjeru Sunca i čak oko 650 milijuna km u suprotnom pravcu, te doseže i do Saturnove putanje. Magnetsko polje stvara jake struje visoko-energetskih čestica koje su 10 puta jače od onih u Van Allenovim pojasima.
Ono obuhvata i putanje Jupiterovih satelita, pa se time djelomično objašnjava velika vulkanska aktivnost na Iju. Između Jupitera i Ioa izmjerena je električna struja jakosti 5 miliona ampera (5 MA). Naelektrizirane čestice ubrzane do vrlo velikih brzina udaraju u Iovu površinu i izbijaju atome s površine. Izbijeni atomi čine Iov Torus, veliki prstenasti oblak električki nabijenih čestica oko Iove putanje.
Jupiterovo magnetsko polje uzrokuje i polarnu svjetlost.
Jupiterovi prstenovi
Godine 1979 letjelica Voyager je otkrila Jupiterove prstenove. Prstenovi se uglavnom sastoje od mikrometarskih čestica prašine, a prostiru se sve do površine planeta. Najbliži Jupiteru je Halo prsten, širok oko 20 000 km, koji ima oblik torusa. Na Halo se nastavlja 7 000 km široki glavni prsten. Unutar glavnog prstena se nalaze i Jupiterovi sateliti Metida i Adrasteja. Smatra se da su ova dva satelita izvor materijala (udari meteorita izbacuju krhotine u Svemir) za glavni pojas, dok su druga dva mala unutrašnja satelita - Amalteja i Teba - izvori materijala za vrlo rijetke Amalthea Gossamer (unutar Amaltejine putanje) i Thebe Gossamer (između putanja Amalteje i Tebe) prstene koji se nastavljaju na glavni prsten.
Prirodni sateliti
Prema dosadašnjim saznanjima oko Jupitera kruže 63 prirodna satelita (mjeseca). Zbog velikog broja prirodnih satelita, postoji podjela po sljedećim skupinama:
- Amalteja
- Galilejanski sateliti (Io, Europa, Ganimed, Kalisto)
- Temisto
- Himalija
- Ananka
- Karma
- Pasifaja
Ovo razdvajanje po skupinama napravljeno je po svojstvima nebeskih tijela kao i po svojstvima njihovih orbita. Na primjer galilejanski sateliti su veliki i nalik su malim planetima, dok su sateliti iz skupine Ananka ili iz skupine Amalteja mala tijela nepravilnog oblika i asteroidnog porijekla.
Historija ljudskog istraživanja
Zbog svoje vidljivosti golom oku na noćnom nebu Jupiter je bio poznat u antičkim vremenima. Godine 1610. Galileo Galilej pomoću teleskopa otkriva četiri prirodna satelita koji su prozvani: Io, Europa, Ganimed i Kalisto. Ovu grupu priodnih satelita nazivamo galilejanskim satelitima. Sa Zemlje je do sada poslano 5 sondi, koje su bile uspješne u svom cilju. Prva sonda koja je uspjela stići do Jupitera bila je međuplanetarna sonda Pioneer 10. Poslala je prve slike niske rezolucije. Pioneer 10 je također vratila i telemetrijske podatke o magnetosferi i atmosferi Jupitera. Sonde iz porodice Voyager (Voyager 1 i Voyager 2) svojim preletom pokraj Jupitera opremljene boljim kamerama i instrumentima nego sonde Pioneer, poslale su slike i telemetrijske podatke na zemlju 1979. godine, što je pridonijelo proširenju znanja o planeti Jupiter, otkrivši slijedeće:
- orbitalne prstene koje opasuju planet slične onima oko Saturna, ali manje izražene
- nove satelite koje nisu bile opaženi prije, na primjer grupu satelita u porodici Amalteja koji su u niskoj orbiti iznad Jupitera i koji imaju promjer manji od 200km
Planeta Jupiter u romanima i filmovima
- U filmu Odiseja 2001 (2001: A Space Odyssey) (1968) Stanley Kubricka, Jupiter je središte radnje, dok u nastavku u filmu Odiseja 2010 (2010: Odyssey Two) (1984) Jupiter se pretvara u zvijezdu s pomoću fiktivne tehnologije koja uspjeva povećati gustoću jezgra Jupitera.
Category:Sunčev sistem
ja:木星
ms:Musytari
simple:Jupiter (planet)
SaturnSaturn je 6. planeta u Sunčevom sistemu. Spada u gasovite gigante i ujedno je druga po veličini planeta nakon Jupitera. Saturn ima velike prstenove koje se sastoje uglavnom od leda i ostataka tvari iz okolnog svemirskog prostora. Naziv je dobio po istoimenom rimskom božanstvu Saturnu.
Fizikalne karakteristike
Saturnov oblik je vidljivo splošten na polovima i ispupčen na ekvatoru (splošteni sferoid). Njegovi ekvatorijalni i polarni prečnici variraju za gotovo 10% (120.536 naspram 108.728 km). Ovo je rezultat njegove brze rotacije i tečnog agregatnog stanja. Ostale gasovite planete su isto tako spljoštene, ali ne toliko koliko on. Saturn je također jedina planeta u Sunčevom sistemu koja je manje gustoće od vode, s prosječnom gustoćom od 0,69 g/cm3. Ovo je ipak prosječna vrijednost, jer je gornji dio Saturnove atmosfere manje gustoće a njegovo jezgro je nesumnjivo veće gustoće od vode.
Saturnova unutrašnjost je slična Jupiterovoj, a karakterišu je stjenovito jezgro u unutrašnjosti, sloj metalnog tečnog vodonika i sloj molekularnog vodonika iznad njega. Prisutni su i tragovi leda raznih tvari. Saturn ima vrlo užarenu unutrašnjost koja dostiže 12.000 K u jezgru, a i zrači više energije u Svemir nego što je prima od Sunca. Velika količina vanjske energije je izazvana Kelvin-Helmholtzovim mehanizmom (sporom gravitacionom kompresijom), ali samo ovo ne može biti dovoljno za objašnjenje Saturnove produkcije toplote. Dodatno predlaženi mehanizam po kome Saturn može proizvoditi nešto od njegove toplote je "padanje" kapljica helija duboko u Saturnovu unutrašnjost,a koje oslobađaju toplotu frikcijom dok propadaju kroz lakši vodonik.
Saturnova atmosfera pokazuje kružnu prugu sličnu Jupiterovoj, s tim da su Saturnove pruge mnogo slabije i mnogo šire u prostoru oko ekvatora. Saturnove pruge od oblaka nisu opservirane sve do Voyagerove posjete. Od tada, ipak, zemaljska teleskopija je uznapredovala do tačke gdje se mogu vršiti regularne opservacije. Saturn pokazuje dukotrajne ovalne linije svojstvene i Jupiteru. Godine 1990. svemirskim teleskopom Hubble je uočen veliki bijeli oblak blizu Saturnovog ekvatora koji nije bio prisutan za vrijeme Voyagerove posjete, a već 1994. godine primijećena je manja oluja. Astronomi su koristeći infracrveno fotografisanje su pokazali da Saturn ima topao vrtlog i to je jedina planeta u Sunčevom sistemu koja se tako ponaša.
Ponašanje pri rotaciji
Pošto Saturn ne rotira oko svoje ose uniformnom brzinom, dodjeljuju mu se dva perioda rotacije, kao u Jupiterovom slučaju: sistem I ima period od 10 h 14 min 0 s (844,3°/d) i okružuje Ekvatorijalnu zonu, koja se proteže od sjevernog kraja Južnog ekvatorijalnog pojasa do južnog kraja Sjevernog ekvatorijalnog pojasa. Svim ostalim Saturnovim dužinama se dodjeljuje period rotacije od 10 h 39 min 24 s (810,76°/d), a što predstavlja sistem II. Sistem III , koji se bazira na osnovu radio-emisije s planete ima period rotacije od 10 h 39 min 22,4 s (810.8°/d), a budući da je vrlo blizu po vrijednosti sistemu II, uveliko je premašuje.
Kada se približio Saturnu 2004. godine letjelica Cassini je otkrila da se Saturnov radio rotacioni period neznatno povećao, približno do 10 h 45 min 45 s (± 36 s). Uzrok promjene je nepoznat.
Saturnovi prstenovi
Saturn je vjerovatno najpoznatiji po njegovim planetarnim prstenovima, što ga čini jednim od vizuelno najuočljivijih objekata u Sunčevom sistemu. Vidi listu planetarnih prstenova u članku Saturnovi prstenovi.
Vanski linkovi
- [http://enciclopedia.thefreedictionary.com/saturn%20%28planet%29 Farlexova Enciklopedija - članak o Saturnu ]
- [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/saturnpage.html NASA-ini podaci o Saturnu ]
- [http://www.solarviews.com/eng/saturn.htm Stranica C. J. Hamiltona ]
- [http://www.nineplanets.org/saturn.html Stranica Devet planeta ]
- [http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/saturn/saturn.html Prozori u Svemir ]
- [http://www.aerospaceguide.net/planetsaturn.html Svemirski projekti i informacije ]
Category:Sunčev sistem
AlbedoAlbedo je mjera moći odbijanja svjetlosti koju ima jedna površina ili tijelo.
Albedo izražava omjer između odbijene (reflektirane) i primljene (absorbirane) svjetlosti koja pada na jedno određeno tijelo ili površinu.
Albedo se izražava kao decimalni broj između nula i jedan ili kao vrijednost u procentima. 100% (ili jedan) znači da se sva svjetlost koja pada na jednu određenu površinu se odbija dok 0% (ili nula) znači da ta površina absorbira svo elektromagnetsko zračenje koje na nju pada.
Albedo je kao mjera koja se često koristi u astronomiji i klimatologiji. Ako je poznata količina svjetlosti koja pada na jedno odrađeno tijelo i albedo tog tijela onda je moguće odrediti od kojih hemijskih elemenata se to tijelo sastoji. Na ovaj način su određeni sastojci mnogih tijela u svemiru.
Albedo naše planete, Zemlje iznosi u prosjeku 38%. Mjesec čija se površina sastoji od bazaltnih stijena ima veoma nizak albedo (12%). Planete prekrivene oblacima kao naprimjer Venera (75%) i Jupiter (52%) imaju ekstremno visok albedo.
Na našoj planeti postoje velike variacije u mjeri odbijanja svjetlosti između različitih površina. Površine kao oblaci (do 80%) i snijeg (do 90%) imaju visok albedo dok naseljene površine (do 12%) i okeani (do 4%) imaju nizak albedo.
ja:アルベド
VodikHidrogen (Vodonik, Vodik, Latinski: Hydrogenium, H) je najlakši hemijski element u periodnom sistemu elemenata koji ima simbol H i atomski broj 1, te atomsku težinu 1,00794. U njemu ima 99,98% običnog hidrogena (procijum), 0,02% teškog vodonika atomske težine 2 (deuterijum) koji je sastavni dio teške vode, i u tragovima superteškog vodonika atomske težine 3 (tricijum) koji je sastavni dio hidrogenske bombe. Paracelzus (Theophrastus Phillippus Aureolus Bombastus von Hohenheim - Paracelsus) je u 16. vijeku otkrio da se pri dobijanju metalnih acida razvija lahko zapaljiv gas, koji je nazvan zapaljivi vazduh. Englez Henri Kevendiš (Henry Cavendish) je 1760. odredio osobine hidrogena, a njegov zemljak Dž. Vorltajr (J. Warltire) je 1766. ustanovio da se sagorijevanjem hidrogena dobija voda, te mu je stoga Francuz A. Lavoazje (Antoine-Laurent Lavoisier) dao 1781. godine naziv hydrogen (od grčkog hydro-voda i genes-stvaranje). U slobodnom stanju hidrogen je u prirodi veoma rasprostranjen, ali u malim količinama (u atmosferi, zemnom gasu i dr.). Sastavni je dio mnogih organskih jedinjenja, kiselina i baza, a s kiseonikom čini cjelokupnu količinu vode na Zemlji.
Pri normalnoj temperaturi i pritisku hidrogen je gas bez boje, okusa i mirisa. Zagušljiv je ali nije otrovan. Lakši je 14,4 puta od vazduha. Temperatura ključanja mu je -252,81°C, temperatura topljenja -259,05°C, kritična temperatura -241°C, i kritični pritisak 20 atm.
Hidrogen se industrijski dobija najčešće rastvaranjem vodene pare usijanim ugljenikom ili rastvaranjem vode elektrolizom. Najviše se upotrebljava za sintezu amonijaka i metanola, i za proizvodnju goriva za motorna vozila hidrogenacijom ugljenika, nafte i katrana. Osim toga, upotrebljava se za zavarivanje i topljenje metala, za punjenje vazdušnih balona i vazdušnih brodova, za redukciju nekih metalnih oksida u metale i dr.
Category:Hemijski element
Helij Rasprostranjenost
Helijum (He, latinski helium) - je drugi hemijski element po lakoći, odmah poslije vodonika. Takođe je drugi po rasprostranjenosti u vasioni, ali na Zemlji se javlja samo u tragovima (4 × 10-7% u gornjim slojevima Zemlje). Helijum se na Zemlji uglavnom javlja u atmosferi.(5,2 × 10-4% u vazduhu). U litosferi helijum se takođe javlja, ali u veoma malim količinama. Praktično sav helijum koji je postojao na Zemlji nije mogao da gradi jedinjenja sa drugim elementima pa je zbog male mase napustio atmosferu Zemlje.
Izotopi i osobine
Javlja se u obliku 2 postojana izotopa - 3He i 4He kao i 4 nepostojana: 5He, 6He, 7He i 8He.
Helijum je plemeniti gas, najneaktivniji hemijski element, sa veoma velikom energijom jonizacije. Nema nikakav biološki značaj.
Upotreba
- Helijum se u tečnom obliku koristi za hlađenje tamo gde su potrebne veoma niske temperature, zbog njegove niske tačke ključanja.
- Tečni helijum koristi se za magnetne rezonance.
- Kao najlakši siguran gas (nezapaljiv) koristio se za punjenje balona. Sada se sve rjeđe koristi zbog velikih troškova pri dobijanju, a umjesto njega se najčešće koristi zagrijan vazduh.
- Zbog male rastvorljivosti u krvi koristi se kao sastojak mješavine za ronjenje na velikim dubinama.
100 px
Dobijanje helijuma
Helijum se dobija uglavnom iz zemnog gasa koji je bogat ovim elementom. Ovog bogatog helijumom gasa najviše ima u SAD. Helijum se dobija i frakcionom destilacijom tečnog vazduha.
Svjetska produkcija helijuma iznosi oko 4500 tona u toku godine.
Način isporuke u industriji
- Isporučuje se u gasovitom i tečnom stanju.
- Gasoviti helijum se isporučuje komprimovan u čeličnim bocama, zapremine 6m3; 7,5m3 i 10m3.
Postoji nekoliko vrsta čistoća: balon -gas 4.6; 5.0 i 6.0
- Tečni helijum čistoće 5.0 se isporučuje u posudama, zapremina 50, 100, 250, 380 i 450 litara.
Vanjski Linkovi
[http://www.tehnogas.co.yu Proizvođač u Beogradu]
Category:Hemijski element
Metan
=Izvori=
=Reakcije=
=Upotreba=
Prirodni satelitiZajednička imenica mjesec se koristi u smislu značenja pojma prirodni satelit drugih planeta. Postoji najmanje 140 mjeseca unutar našeg Sunčevog sistema, a vjerovatno i mnogi drugi koji orbitiraju oko planeta u drugim solarnim sistemima. Obično veći gasoviti giganti imaju obimne sisteme mjeseca. Merkur i Venera nemaju nikakvih mjeseca, Zemlja ima jedan svoj veliki Mjesec, Mars ima dva mala mjeseca (Fobos i Demos), i Pluton malog pratioca koji se zove Haron (pa se ponekad zajedno smatraju dvostrukom planetom).
Porijeklo
Za mnoge mjesece se pretpostavlja da su nastali iz iste oblasti protoplanetarnog diska koja se sažimala i koja je stvorila njegovo primarno tijelo. Ipak, postoje mnogi izuzeci i varijacije u ovom standardnom modelu nastajanja mjeseca koji su trenutno poznati ili se teoretišu. Za neke se mjesece misli da su zarobljeni strani objekti, fragmenti ili veći mjeseci raštrkani kao posljedica velikih udara (kometa), ili (kao u slučaju sa Zemljinim Mjesecom) dio planete čije je dijelove izbacio u njenu orbitu veliki udar. Budući da je većina mjeseca poznata samo na osnovu nekoliko dalekih opservacija preko proba i teleskopa, mnoge teorije o njima su još nepouzdane.
Fizikalne karakteristike
Mnogi mjeseci u Sunčevom sistemu su plimski povezani sa svojim primarnim tijelima, a izuzetak je Saturnov mjesec Hiperion, koji rotira haotično zbog raznih vanjskih uticaja. Nijedan poznati mjesec nema sopstveni mjesec, jer plimski efekti njihovih primarnih tijela stvaraju nestabilne orbite oko njih. Ipak, neki mjeseci imaju pratioce u svojim Lagrangeovim tačkama (npr. Saturnovi mjeseci Tetida i Diona).
Nedavno otkriće Idinog mjeseca Daktila potvrđuje da i neki asteroidi također imaju mjesece. Neki od njih, kao što je 90 Antiopa, su dvostruki asteroidi s komponentama iste veličine.
Mjeseci u Sunčevom sistemu
Najveći mjeseci u Sunčevom sistemu (veći od 3000 km) su Zemljin Mjesec, Jupiterovi Galilejanski mjeseci Io, Europa, Ganimed i Kalisto, Saturnov mjesec Titan, te Neptunov zarobljeni mjesec Triton.
Evo i komparativne tabele u kojoj su mjeseci u našem Sunčevom sistemu klasificirani prema dijametru, što uključuje i kolonu za neke poznate asteroide, planete i objekte iz Kuiperovog pojasa.
¹ Debatabilno je da li je Kruitne ustvari pravi mjesec; a ovdje je stavljen usporedbe radi.
Dodatno mjesecima raznih planeta postoji i oko 30 poznatih asteroidnih mjeseca, tj. asteroida koji orbitiraju oko drugih asteroida.
Također vidi
- Jupiterovi prirodni sateliti
- Saturnovi prirodni sateliti
- Uranovi prirodni sateliti
- Neptunovi prirodni sateliti
- Hronologija prirodnih satelita
- Imenovanje prirodnih satelita
- Kvazisateliti
Vanjski linkovi
- [http://www.infoplease.com/ipa/A0875452.html Kako su planete i sateliti dobili ime]
- [http://encyclopedia.thefreedictionary.com/natural%20satellite Farlexova Enciklopedija - poglavlje Prirodni satelit]
- [http://www.planetary.org/news/2005/saturn_names_0225.html Planetarno društvo, stranica Emily Lakdawalla]
- [http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html USGS-ov Leksikon planetarne nomenklature]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/jupsatdata.html Podaci o Jupiterovim satelitima]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/jmoons/jmoons.html Jupiterovi novi mjeseci (otkriveni 2000. god.)]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/jup.html Jupiterovi novi mjeseci (otkriveni 2002. god.)]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/jup2003.html Jupiterovi novi mjeseci (otkriveni 2003. god.)]
- [http://www.news.cornell.edu/releases/Oct00/Saturn.moons.deb.html Saturnovi novi mjeseci (otkriveni 2002. god.)]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/sat2003.html Saturnovi novi mjeseci (otkriveni 2003. god.)]
- [http://sse.jpl.nasa.gov/whatsnew/pr/030113A.html Neptunovi novi mjeseci (otkriveni 2003. god.)]
- [http://www.planetary.org/learn/solarsystem/moons.html Mjeseci u Sunčevom sistemu (Planetarno društvo)]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites Stranica Scotta Shepparda]
- [http://ssd.jpl.nasa.gov JPL-ova Stranica o dinamici Sunčevog sistema]
- [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html NASA-ini podaci o nebeskim tijelima]
- [http://www.nineplanets.org/ Bill Arnettova stranica Devet planeta]
Category:Astronomija
Category:Sunčev sistem
Galileo Galilej
Galilei Galileo (rođen 15. februara 1564. preminuo 8. januara 1642.), talijanski matematičar, fizičar i astronom. Galilei je otac moderne astronomije. Pronašao je zakone slobodnog pada tijela, prvi uveo opitnu metodu i matematičko formuliranje fizičkih zakona i na taj način postavio temelje klasične fizike. Otkrio je cikloidu i njenu primjenu na lukove mostova. Osnovao je balistiku, određujući paraboličku putanju zrna. Konstruirao je prvi termoskop. 1610. godine je izradio poznati Galileiev durbin sa uvećanjem od 20x, na temelju već postojećeg koji je imao uvećanje od 10x, i njime otkrio planine na Mjesecu, četiri Jupiterova satelita koji nose i njegovo ime, i zvjezdanu konstrukciju Mliječne staze. Otkrio je da i planet Venera ima iste faze kao i Mjesec. U svom djelu Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo tolemaico e copernicano, objavljenog u Firenci 1632. godine, iznio je učenje heliocentričnog sustava i zbog toga ga je inkvizicija 1633. godine stavila u okove i odvela u Rim, kod pape Urbana VIII. Poslije dva tjedna provedena u karanteni na inzistiranje Ferninanda II. de Medicia, premješten je u rezidenciju toskanskog konzula. U aprilu 1633. godine je inkvizicija počela njegovo ispitivanje, da bi sa suđenjem počela 22. juna 1633. godine i u namještenom sudskom procesu ga osudila na odricanje od svog učenja, na što je on i pristao, bojeći se da ga ne bi zadesila ista sudbina kao i Giordana Bruna iz godine 1600., i na zatvor neodređenog trajanja što je kasnije papa Urban VIII. pretvorio u konfinaciju (kućni pritvor). Pritvoren do smrti u svojoj kući u Firenci, završio je svoje veliko djelo Discorsi e dimonstrazioni matematiche intorno a due nuove scienze attenenti alla meccanica, koje je objavljeno 1638. godine, a u kojem je objasnio zakone fizike i mehanike u novoj svjetlosti, po čemu se i smatra osnivačem klasične fizike i mehanike. Prvo izdanje njegovih svih knjiga izdano je u Firenci između 1842. i 1856. godine u 16 knjiga.
31. oktobra 1992. godine, 359 godina poslije procesa protiv Galileia, papa Ivan Pavao II. je zatražio oprost i ukinuo presudu inkvizicije protiv Galilea Galileia. U njegovu čast, svemirska sonda, napravljena za istraživanje Jupitera, i satelitski navigacioni sustav su nazvani njegovim imenom.
Category:Biografije
ja:ガリレオ・ガリレイ
simple:Galileo Galilei
zh-cn:伽利略·伽利莱
1613
Događaji
1613. u temama
Rođenja
Smrti
ko:1613년
th:พ.ศ. 2156
1846
Događaji
1846. u temama
Rođenja
Smrti
1989
Događaji
Januar
- 16. januar-18. januar - Rasni nemiri u Overtownu, Miami.
- 10. januar - Kubanske trupe započele povlačenje iz Angole
- 17. januar - Muškarac ubio 5 djece, ranio 30, a zatim izvršio samoubistvo u mjestu Stockton u Kaliforniji.
- 7. januar - Akihito postao car Japana, nakon smrti Hirohita.
- 20. januar - George Herbert Walker Bush naslijedio Ronalda Reagana na mjestu Predsjednika Sjedinjenih Američkih Država.
- 24. januar - Serijski ubica Ted Bundy pogubljen na električnoj stolici.
Februar
- 2. februar - Sovjetski rat u Afganistanu: Posljednja sovjetska vojna kolona napušta Kabul, s kojom je okončana osmogodišnja okupacija.
- 3. februar - Vojnim udarom Alfredo Stroessner, diktator Paragvaja oboren s vlasti.
- 3. februar - Nakon srčanog udara, P.W. Botha se povlači s pozicije šefa partije i predsjednika Južne Afrike.
- 11. februar - Barbara Clementine Harris je izabrana za prvog ženskog biskupa u Episkopskoj crkvi u SAD-u.
- 14. februar - Firma Union Carbide se složila da plati $470 miliona dolara indijskoj vladi za štetu pričinjenoj 1984. u nesreći koja se desila u Bhopalu.
- 14. februar - Iranski duhovni lider Ruhollah Homeini odobrava Muslimanima ubistvo nad autorom Salman Rushdiejem zbog njegovog romana Satanski stihovi.
- 14. februar - Prvi od 24 satelita GPS-a postavljen u orbitu.
- 15. februar - Sovjetski Savez službeno izjavljuje da su sve ruske trupe napustile Afganistan.
- 24. februar - Ajatolah Homeini nudi 3 miliona američkih dolara za smrt Salmana Rushdiea.
mart
Ajatolah
- March 1 - The Berne Convention is ratified and enters into force with regard to the United States
- March 1 - A curfew is imposed in Kosovo where protests continue at the alleged intimidation of the Serb minority
- March 1 - Louis Wade Sullivan starts his term of office as U.S. Secretary of Commerce, serving under President George H. W. Bush
- March 1 - James D. Watkins starts his term of office as U.S. Secretary of Energy, serving under President George H. W. Bush
- March 1 - The Politieke Partij Radicalen, Pacifistisch Socialistische Partij, Communistische Partij Nederland and the Evangelische Volks Partij amalgamate to form Netherlands political party the GroenLinks (GL, GreenLeft)
- March 2 - 12 European Community nations agree to ban the production of all chlorofluorocarbons (CFCs) by the end century
- March 4 - Time, Inc. and Warner Communications announce plans for a merger, forming Time Warner
- March 4 - The Purley rail crash - 5 dead, 94 injured
- March 4 - First ACT (Australian Capital Territory) elections held
- March 7 - Iran breaks off diplomatic relations with United Kingdom over Salman Rushdie's "The Satanic Verses"
- March 9 - A strike forces financially-troubled Eastern Airlines into bankruptcy
- March 12 - Musician Billy was born
- March 14 - Gun control: President George H. W. Bush bans the importation of assault rifles into the United States
- March 14 - Christian General Michel Aoun declares a 'War of Liberation' to rid Lebanon of Syrian forces and their allies.
- March 15 - Surgeon Bimal Ghosh removes a huge gallbladder weighing 10.4 kg (23 lbs) at the National Naval Medical Center in Bethesda, Maryland, USA
- March 18 - In Egypt, a 4,400-year-old mummy is found in the Great Pyramid of Giza
- March 20 - Australian Prime Minister Bob Hawke weeps on national television as he admits marital infidelity.
- March 23 - Stanley Pons and Martin Fleischmann announce cold fusion at the University of Utah
- March 23 - A 300m (1,000 ft) diameter Near-Earth asteroid misses the Earth by 500,000 km (400,000 miles)
- March 24 - Exxon Valdez oil spill: In Alaska's Prince William Sound the Exxon Valdez spills 240,000 barrels (11 million gallons) of oil after running aground
- March 27 - The first free elections for the Soviet parliament go against the Communist Party.
april-maj
- April 4 - Richard M. Daley elected mayor of Chicago, Illinois
- April 6 - National Safety Council of Australia chief executive John Friedrich is arrested after defrauding investors to the tune of $235 million
- April 7 - Soviet submarine Komsomolets sinks in the Barents Sea - 41 dead
- April 9 - Massacre of Georgian demonstrators by Red Army soldiers in Tbilisi's central square during a peaceful rally; 20 citizens are killed (most of them young women), many injured. The use of toxic gas by the Soviets was alleged. [http://www.phrusa.org/research/health_effects/humsov.html]
- April 15 - Hillsborough disaster, one of the biggest tragedies in European football, takes place
- April 19 - Gun turret explodes on the US battleship Iowa - 47 dead
- April 20 - NATO debates modernising short range missiles; although the US and UK are in favour, West German chancellor Helmut Kohl obtains a concession defering a decision.
- April 21 - Tiananmen Square protests of 1989: Students in Beijing, Shanghai, Xian, Nanjing started to strike.
- April 25 - End of term for Baginda Almutawakkil Alallah Sultan Iskandar Al-Haj ibni Almarhum Sultan Ismail as the 8th Yang di-Pertuan Agong of Malaysia
- April 26 - Sultan Azlan Muhibbudin Shah ibni Almarhum Sultan Yusuff Izzudin Shah Ghafarullahu-lahu, Sultan of Perak, becomes the 9th Yang di-Pertuan Agong of Malaysia
- May 2 - Hungary dismantles 150 miles of barbed wire fencing, opening its border to Western Europe.
- May 9 - Andrew Peacock deposes John Howard as Federal Opposition Leader
- May 11 - ACT (Australian Capital Territory) Legislative Assembly meets for 1st time
- May 12 - a Southern Pacific Railroad freight train crashes on Duffy Street in San Bernadino, California
- May 14 - Mikhail Gorbachev visited China, he was the first Soviet leader to visit China since the 1960s.
- May 15 Australia's 1st Private tertiary institution Bond University Opens On the Gold Coast
- May 15 - Jackie Mann, a 74-year-old former Battle of Britain pilot, is abducted in Beirut
- May 19 - Tiananmen Square protests of 1989: Zhao Ziyang met the demonstrators in Tiananmen Square.
- May 20 - Tiananmen Square protests of 1989: The Chinese government declared martial law in Beijing.
- May 30 - Tiananmen Square protests of 1989: The 10 m (33 ft) high "Goddess of Democracy" statue is unveiled in Tiananmen Square by student demonstrators
- May 30 Ananda Marga Member Tim Anderson is arrested on charges related to the 1978 Hilton Bombing
juni
- June 1 - The SkyDome stadium is opened in Toronto
- June 3 - The Ayatollah Khomeini dies
- June 4 - The Tiananmen Square massacre takes place in Beijing and is covered live on television
- June 4 - Solidarity's victory in the first partly free parliamentary elections in post-war Poland spark off a succession of peaceful anti-communist revolutions in Eastern Europe.
- June 4 - Train disaster: A natural gas explosion near Ufa, Russia kills 645 as two trains passing each other throw sparks near a leaky pipeline
- June 8 - Kurt Waldheim elected president of Austria
- June 13 - The wreck of the German battleship Bismarck, which was sunk in 1941, is located 600 miles west of Brest, France
- June 14 - Actress Zsa Zsa Gabor is arrested in Beverly Hills, California after slapping a motorcycle police officer. [http://www.mugshots.net/zsa_zsa_gabor/]
- June 21 - British police arrest 250 citizens for celebrating the summer solstice at Stonehenge
- June 22 - Ireland's first universities established since independence in 1922 are set up:Dublin City University and University of Limerick
juli
- July 2 - Andreas Papandreou, Prime Minister of Greece resigns. New government formed under Tzannis Tzannetakis
- July 5 - The television show Seinfeld premiers.
- July 6 - At 01:23:45 AM the time and date by British reckoning was 01:23:45 6/7/89. This was also true 12 hours later excepting 24-hour time.
- July 19 - A Douglas DC-10 carrying United Airlines flight 232 crashes in Sioux City, Iowa killing 112 but due to extraordinary efforts by the pilot and his crew, 184 on board survive
- July 19 - The BBC programme "Panorama" accuses Lady Porter Tory Leader of Westminster City Council of "gerrymandering"
- July 20 - Burmese opposition leader Aung San Suu Kyi placed under house arrest
- July 26 - A federal grand jury indicts Cornell University student Robert Tappan Morris, Jr. for releasing a computer virus, making him the first person to be prosecuted under the 1986 Computer Fraud and Abuse Act
avgust
- August 6 - The comic strip Bloom County ends.
- August 7 - US Congressman Mickey Leland (D-TX), and 15 others die in a plane crash in Ethiopia.
- August 8 - STS-28: The Space Shuttle Columbia takes off on a secret five-day military mission.
- August 9 The asteroid 4769 Castalia is the first asteroid directly imaged, by radar from Arecibo.
- August 13 - 13 people die in hot air balloon accident near Alice Springs NT.
- August 18 - Leading presidential hopeful Luis Carlos Galán is assassinated near Bogotá in Colombia.
- August 19 - Polish president Wojciech Jaruzelski nominates Solidarity activist Tadeusz Mazowiecki to be Prime Minister, thus becoming the first non-communist in power in 42 years.
- August 20 - In Beverly Hills, California, Lyle and Erik Menendez shoot their wealthy parents to death in their family's den.
- August 20 - 51 people die when the Marchioness pleasure boat collides with a barge on the River Thames adjacent to Southwark Bridge.
- August 23 - Baltic Way, uninterrupted 600 kilometre human chain, in which two million indigenous people of Estonia, Latvia and Lithuania, then still occupied by the Soviet Union, joined hands to demand freedom and independence.
- August 23 - Hungary removes border restrictions with Austria.
- August 23 - All of Australia's 1,645 domestic airline pilots resign over an airline's move to sack and sue them over a dispute.
- August 24 - Indonesia's first privately-owned television station, Rajawali Citra Televisi Indonesia, (RCTI) begins broadcasting.
- August 25 - Voyager II passes the planet Neptune and its moon Triton.
- August 29 - Yusef Hawkins shot in Bensonhurst section of Brooklyn, New York, sparking racial tensions between African Americans and Italian Americans.
septembar
- September 5 - President George Bush holds up a bag of cocaine purchased across the street at Lafayette Park in his first televised speech to the nation.
- September 10 - The Hungarian government opens the country's western borders to refugees from the German Democratic Republic.
- September 21 - Hurricane Hugo makes landfall in South Carolina, causing 7 billion dollars in damage.
- September 22 - Deal barracks bombing: IRA bomb explodes at the Royal Marine School of Music in Deal, United Kingdom - 11 dead, 22 injured
oktobar
- October 5 - US TV Evangelist Jim Bakker is found guilty of embezzlement of $158 million
- October 9 - An official news agency in the Soviet Union reports the landing of a UFO in Voronezh.
- October 9 - In Leipzig, East Germany protesters demand the legalization of opposition groups and democratic reforms
- October 17 - The Loma Prieta earthquake, measuring 7.1 on the richter scale, strikes the San Francisco-Oakland-San Jose and Santa Cruz areas in the American state of California, killing 63.
- October 19 - The Guildford Four are freed after 14 years
- October 30 - The qualification for the 1990 Football World Cup ends.
novembar
1990 Football World Cup
- November 4 - Typhoon Gay devastates the Thai province of Chumphon.
- November 7 - Douglas Wilder wins the governor's seat in Virginia and becomes the first elected African American governor in the United States.
- November 7 - Cold War: The Communist government of East Germany resigns, although SED leader Egon Krenz remains head of state.
- November 7 - David Dinkins becomes the first African American mayor of New York City.
- November 7 - In California, convicted murderer Richard Ramirez (the "Night Stalker") is sentenced to death.
- November 9 - Cold War: East Germany opens checkpoints in the Berlin Wall, allowing its citizens to freely travel to West Germany for the first time in decades (the next day celebrating Germans began to tear the wall down).
- November 10 - After 45 years of Communist rule in Bulgaria, Bulgarian Communist Party leader Todor Zhivkov is replaced by Foreign Minister Petar Mladenov, who changes the party's name to the Bulgarian Socialist Party.
- November 10 - Gaby Kennard becomes the first Australian woman to fly non-stop around the world.
- November 12 - Brazil holds its first free presidential election since 1960
- November 16 - Six Jesuit priests, their housekeeper and her teenage daughter are shot in San Salvador, El Salvador
- November 16 - South African President FW de Klerk announces scrapping of Separate Amenities Act
- November 17 - Cold War: Velvet Revolution begins - In Czechoslovakia a peaceful student demonstration in Prague is severely beaten back by riot police. This sparks a revolution aimed at overthrowing the Communist government (it succeeded on December 29)
- November 20 - Cold War: Velvet Revolution - The number of peaceful protesters assembled in Prague, Czechoslovakia swells from 200,000 the day before to an estimated half-million.
- Tuesday, November 21, 1989 - North Carolina celebrates its bicentennial statehood.
- November 22 - In west Beirut, a bomb explodes near the motorcade of Lebanese President Rene Moawad and kills him.
- November 26-27 night - Group of Bob Denard's mercenaries ousts Ahmed Abdullah Abderemane in the Comoros. Said Mohammed Djohor becomes interim president
- November 28 - Cold War: Velvet Revolution - With other Communist regimes falling all around it and with growing street protests, the Communist Party of Czechoslovakia announces they will give up their monopoly on political power (elections held in December brought the first non-communist government to Czechoslovakia in more than 40 years)
- November 30 - Deutsche Bank board member Alfred Herrhausen is killed by a terrorist's bomb (the Red Army Faction claimed responsibility of the murder)
- November 30 - A storeowner in Palm Harbor, Florida named Richard Mallory takes a ride with Aileen Wuornos and is seen for the last time. Mallory became the first of seven people killed by the female serial killer over the next year.
decembar
- December 1 - Cold War: East Germany's parliament abolishes the constitutional provision granting the Communist-dominated SED its monopoly on power. Egon Krenz, the Politburo and the Central Committee resign two days later.
- December 3 - Cold War: In a meeting off the coast of Malta, US President George Herbert Walker Bush and Soviet leader Mikhail Gorbachev release statements indicating that the Cold War between their nations may be coming to an end.
- December 6 - The École Polytechnique Massacre (or Montreal Massacre): Marc Lépine, an anti-feminist gunman, murders fourteen young women at the École Polytechnique in Montreal.
- December 14 - Chile holds its first free election in 16 years.
- December 15 - Drug baron Jose Gonzalo Rodriquez Gacha is killed by Colombian police
- December 17 - Romania - Timişoara: The start of the uprising that toppled the communist regime in Romania.
- December 17 - Brazil holds its first free election in 29 years. Fernando Collor de Mello wins the election.
- December 20 - United States invades Panama (Operation Just Cause) to overthrow Manuel Noriega - he takes refuge in the Vatican mission until January 3 1990.
- December 22 - After a week of bloody demonstrations, Ion Iliescu takes over as president of Romania, ending Nicolae Ceauşescu's communist dictatorship.
- December 22 - Two tourist coaches collide on the Pacific highway north of Kempsey, Australia, 35 killed and 39 injured.
- December 25 - Nicolae Ceauşescu and his wife Elena are executed.
- December 25 - Bank of Japan governors announce a major interest rate hike, eventually leading to the peak and fall of the "bubble economy".
- December 28 - A magnitude 5.6 earthquake hits Newcastle, New South Wales, Australia, killing 13 people.
- December 29 - Václav Havel elected the president of Czechoslovakia - a big victory of the Velvet Revolution.
- December 29 - Riots break-out after Hong Kong decides to forcibly repatriate Vietnamese refugees.
nepoznati datumi
- Alan Bond's Bond Corporation goes into receivership with the largest debt in Australian history
- Homosexual Acts between consenting adults decriminalized in Western Australia
- Rice University celebrates the demisesquicentennial anniversary of its founding
- Kamchatka opened to Russian civilian visitors
- Retirement of the Alize propeller-driven anti-submarine planes from carrier service in the French Navy
- The first national park, in Schiermonnikoog, is established in The Netherlands
- Soviet submarine K-173, Chelyabinsk, commissioned
- The wreck of the Lady Elgin discovered off Highland Park, Illinois by Harry Zych
- Margaret Rey establishes the Curious George Foundation to help creative children and prevent cruelty to animals
- Veikko "Jammu" Siltavuori abducts and murders two 8 year old girls in Myllypuro suburb in Helsinki, Finland
- Richard C. Duncan introduces the Olduvai theory, about the collapse of the Industrial Civilization
- The Museum of Jurassic Technology, is founded in Culver City, California by David and Diana Wilson
- The unknown Swede Marcus Schenkenberg is discovered by a photographer when rollerskating on Venice Beach, California
- 1,000,000th Ford Taurus sold
Smrti
January to April
- January 3 - Robert Banks, American chemist (b. 1921)
- January 7 - Frank Adams, British mathematician (b. 1930)
- January 7 - Hirohito, Emperor of Japan (b. 1901)
- January 21 - Billy Tipton, American musician (b. 1914)
- January 23 - Salvador Dalí, Spanish artist (b. 1904)
- January 24 - Ted Bundy, American serial killer (executed) (b. 1946)
- February 1 - Elaine de Kooning, American artist (b. 1919)
- February 3 - John Cassavetes, American actor and author (b. 1929)
- February 6 - Roy Eldridge, American musician (b. 1911)
- February 6 - Barbara W. Tuchman, American historian (b. 1912)
- February 9 - Osamu Tezuka, Japanese artist (b. 1928)
- February 11 - George O'Hanlon, American actor and director (b. 1912)
- February 24 - Sparky Adams, American baseball player (b. 1894)
- February 27 - Paul Oswald Ahnert, German astronomer (b. 1897)
- February 27 - Konrad Lorenz, Austrian zoologist, recipient of the Nobel Prize in Physiology or Medicine (b. 1903)
- March 6 - Harry Andrews, British actor (b. 1911)
- March 8 - Carl Stuart Hamblen, American musician (b. 1908)
- March 9 - Robert Mapplethorpe, American photographer (b. 1946)
- March 14 - Edward Abbey, American author and environmentalist (b. 1927)
- March 14 - Stephen D. Bechtel, Sr., American businessman (b. 1900)
- March 19 - Alan Civil, English French horn player (b. 1929)
- March 27 - Malcolm Cowley, American author (b. 1898)
- March 27 - Jack Starrett, American actor and director (b. 1936)
- April 1 - Ace Bailey, Canadian hockey player (b. 1903)
- April 12 - Gerald Flood, British actor (b. 1927)
- April 15 - Hu Yaobang, General Secretary of the Communist Party of China (b. 1915)
- April 16 - Jocko Conlan, baseball player and umpire (b. 1899)
- April 21 - Princess Dukhye of Korea (b. 1912)
- April 22 - Emilio G. Segrè, Italian physicist, Nobel Prize laureate (b. 1905)
- April 26 - Lucille Ball, American entertainer (b. 1911)
- April 30 - Sergio Leone, Italian film director (b. 1929)
- April 30 - Yi, Bang-ja, Crown Princess of Korea (b. 1901)
May to August
- May 9 - Keith Whitley, American singer (b. 1955)
- May 14 - E.P. Taylor, Canadian business tycoon (b. 1901)
- May 19 - C.L.R. James, English writer and journalist (b. 1901)
- May 20 - John Hicks, English economist, Nobel Prize laureate (b. 1904)
- May 20 - Gilda Radner, American comedian and actress (b. 1946)
- May 29 - John Cipollina, American musician (Quicksilver Messenger Service) (b. 1943)
- June 3 - Ayatollah Ruhollah Khomeini, Iranian political figure (b. 1900)
- June 4 - Dik Browne, American cartoonist (b. 1917)
- June 7 - Don the Beachcomber, American restaurateur (b. 1907)
- June 9 - George Wells Beadle, American geneticist, recipient of the Nobel Prize in Physiology or Medicine (b. 1903)
- June 15 - Victor French, American actor and director (b. 1934)
- June 20 - Hilmar Baunsgaard, Danish politician (b. 1920)
- June 27 - Alfred Ayer, British philosopher (b. 1910)
- June 28 - Joris Ivens, Dutch filmmaker (b. 1898)
- July 3 - Jim Backus, American actor (b. 1913)
- July 10 - Mel Blanc, American voice actor (b. 1908)
- July 11 - Laurence Olivier, English actor and director (b. 1907)
- July 16 - Herbert von Karajan, Austrian conductor (b. 1908)
- July 18 - Donnie Moore, baseball player (suicide) (b. 1954)
- July 20 - Forrest H. Anderson, American politician (b. 1913)
- July 22 - Martti Talvela, Finnish bass (b. 1935)
- July 23 - | | |
