Neutronska zvijezda

Neutronska zvijezda je kompaktna zvijezda kod koje težina zvijezde zavisi od pritiska slobodnih neutrona. Također se zove i degenerirana zvijezda. Neutron je elementarna čestica koja gradi atomsko jezgro. Neutroni su električki neutralni (po čemu su i dobili naziv), a koji za razliku od protona, mogu se sabijati i tako oformiti ekstremno velika "jezgra" čak i do nekoliko puta većih masa od mase Sunca. Neutronske zvijezde su prva bitna nebeska tijela čije postojanje je prvi put pretpostavljeno u teoriji (1933. god.) i kasnije (1968. god.) otkrivene, u prvom redu kao radio-pulsari. Neutronske zvijezde imaju masu istog reda veličine kao i Sunce. Njihova veličina (radijus) je reda veličine 10 km, tj. 70000 puta manji je od Sunčevog. Tako je masa neutronske zvijezde sadržana u volumenu 70000³ ili približno 10¹⁴ puta manjem nego što je Sunčev, a srednja gustoća mase mođe biti 10¹⁴ puta veća nego gustoća Sunca. Tako gusta materija se ne mođe proizvesti u laboratoriju. Neutronske zvijezde su najgušći poznati objekti. To odgovara gustoći atomskog jezgra. Dakako, i neutronska zvijezda se može smatrati gigantskim atomskim jezgrom, vezanim gravitacionom silom. Zbog njene male veličine i velike gustoće, neutronska zvijezda posjeduje površinsko gravitaciono polje koje je za 2×10¹¹ veće od Zemljinog. Jedna od mjera za gravitaciju je i izlazna brzina, tj. brzina koju treba dati nekom tijelu da bi ono moglo izaći iz gravitacionog polja u beskonačnost. Za neutronsku zvijezdu takve brzine su tipično oko 100.000 km/s, što čini 1/3 brzine svjetlosti. Obratno: tijelo koje pada na površinu neutronske zvijezde bi se sudarilo sa zvijezdom također pri brzini od 100.000 km/s. Gledajući iz perspektive, ako bi prosječno ljudsko biće došlo u dodir sa neutronskom zvijezdom, oni bi se sudarili tako žestoko što bi proizvelo nuklearnu eksploziju od 100 megatona. Neutronske zvijezde su jedne od nekoliko mogućih krajnjih tačaka evolucije zvijezda, pa se ponekad zato i zove mrtvom zvijezdom. Nastaju pri eksploziji supernove kao ostak masivne zvijezde (supernova tipa II ili Ib), ili kao ostatak kolabirajućeg [bijeli patuljak|bijelog patulka]] od supernove tipa Ia. Neutronske zvijezde su obično prečnika oko 20 km i imaju masu koja je za 1,4 puta veća od Sunčeve (Čandraseharova granica, ispod koje bi umjesto toga bile bijeli patuljci), ali i manju masu od Sunčeve za oko 3 puta (inače bi bile crne rupe), te se okreću vrlo brzo (jedna revolucija može trajati čak od 30 sekundi do stotine sekundi). Materija na površini neutronske zvijezde se sastoji redovito od nukleusa i joniziranih elektrona. Zvijezdina "atmosfera" je oko 1 m debljine, ispod koje se nalazi čvrsta "kora". U unutrašnjosti se nalazi jezgro s rastućim brojem neutrona. Takvi nukleusi bi se brzo raspali na Zemlji, ali se održavaju u stabilnom stanju zahvaljujući velikim pritiscima. Još dublje, nalazi se tačka zvana tačka neutronskog curenja gdje slobodni neutroni ističu iz jezgra. U ovoj oblasti imamo jezgra, slobodne elektrone i slobodne neutrone. Nukleusi postaju sve manji i manji sve dok ne dosegnu jezgro, prema definiciji tačke gdje zajedno nestaju. Egzaktna priroda superguste materije u jezgru još nije sasvim razjašnjena. Neki istraživači ovu teoretsku materiju kao neutronij, mada ovaj termin može dovesti u nedoumicu i češće se koristi u naučnoj fantastici. To može biti supertečna mješavina neutrona sa nekoliko protona i elektrona, ali i druge visokoenergetske čestice poput piona i kaona mogu biti prisutne, pa čak i subatomska kvarkna materija. Ipak takve opsevacije još nisu otišle daleko i nisu dokazane.

Historija otkrića

1939. godine James Chadwick (Džejms Čedvik) je otkrio elementarnu česticu neutron i za to otkriće dobio Nobelovu nagradu 1935. godine. 1933. godine Walter Baade i Fritz Zwicky su pretpostavili postojanje neutronske zvijezde, samo godinu dana nakon otkrića neutrona. Tražeći objašnjenje za porijeklo supernovih, pretpostavili su da se neutron formira u supernovoj. Supernove su zvijezde koje se iznenada pojavljuju na nebu i koje mogu svojim sjajem obasjavati cijelu galaksiju danima i sedmicama. Baade i Zwicky su korektno pretpostavili na vrijeme da oslobađanje gravitacione energije veze neutronskih zvijezda pokreće supernovu: "U procesu nastanka supernove masa se uveliko poništava". Ako centralni dio masivne zvijezde prije njenog sažimanja sadrži npr. 3 solarne mase, neutronska zvijezda od 2 solarne mase se ne može formirati. Energija veze E takve neutronske zvijezde, kada se izražava u jedinicama mase preko izraza E=mc², je jednaka 1 solarnoj masi. Ovo je konačno energija koja pokreće supernovu. 1967. godine Jocelyn Bell i Anthony Hewish su otkrili radio-pulseve s nekog pulsara, što se kasnije interpretiralo kao da vodi porijeklo od izolirane, rotacione, neutronske zvijezde. Izvor energije je energija rotacije neutronske zvijezde. Najveći broj poznatih neutronskih zvijezda su ovog tipa. Godine 1971. Riccardo Giacconi, Herbert Gursky, Ed Kelogg, R. Levinson, E. Schreier i H. Tananbaum su otkrili pulsiranja s periodom od 4,8 s u izvoru rendgenskog zračenja u sazviježđu Kentaur, Ken X-3. Oni su ovo interpretirali kao rezultat rotiranja užarene neutronske zvijezde u orbiti oko druge zvijezde. Izvor energije je gravitacioni i rezultira iz "kiše" gasa koja pada na površinu neutronske zvijezde.

Neke neutronske zvijezde koje se mogu opservirati

- Raspršivač X-zraka - neutronska zvijezda sa dvojnim pratiocem male mase iz koje se materija gomila što prouzrokuje nepravilna raspršenja energije sa površine neutronske zvijezde.
- Pulsar - opći izraz za neutronsku zvijezdu koja emitira usmjerene pulseve radijacije prema nama u nepravilnim intervalima usljed njihovih jakih magnetnih polja.
- Magnetar - tip slabog pojačavača gama zračenja s ekstremno jakim magnetnim poljem. Neutronske zvijezde rotiraju ekstremno brzo nakon njihovog stvaranja usljed održanja ugaonog momenta; kao što klizač na ledu pokreće svoje ruke, pa spora rotacija originalnog zvjezdinog jezgra se ubrzava dok se ona skuplja. Novonastala neutronska zvijezda može rotirati i do nekoliko puta u sekundi, a ponekad, kada orbitiraju oko druge zvijezde i kada su u stanju gomilati materiju iz nje, mogu je povećavati i do nekoliko hiljada puta u sekundi, mijenjajući oblik u spljošteni sferoid usprkos njihovoj sopstvenoj ogromnoj gravitaciji (ekvatorijalno ispupčenje). Vremenom neutronske zvijezde usporavaju svoje kretanje jer njihova rotaciona magnetska polja zrače energiju; starijim neutronskim zvijezdama treba nekoliko sekundi ili minuta za svaku revoluciju. Brzina pri kojoj neutronska zvijezda usporava svoju rotaciju je obično konstantna i veoma mala: opservirane brzine su oko 10^-12 i 10^-19 sekundi za svako stoljeće. Drugim riječima, neutronska zvijezda koja sada rotira za 1 s će rotirati 1.000000000001 s nakon jednog stoljeća. Ponekad će neutronska zvijezda pretrpiti grešku: brzo i neočekivano povećanje njene brzine rotacije (iste ekstremno male veličine dok se konstanta usporava). Greške se smatraju efektima unutrašnje reorganizacije materije koja tvori neutronsku zvijezdu, nešto poput zvjezdanih potresa (zvjezdotresa). Takav zvjezdani potres bi se registrovao na kao potres jačine 20 ili 25 stepeni Richterove skale. Neutronske zvijezde također imaju vrlo jaka magnetna polja koja su oko 10¹² jača od Zemljinih. Neutronske zvijezde mogu "pulsirati" zbog elektrona koji se ubrzavaju u blizini magnetnih polova, a koji se ne svrstavaju u red sa osom rotacije zvijezde. Ovi elektroni putuju prema vanjskoj strani iz neutronske zvijezde, sve dok ne dosegnu tačku u kojoj bi bili prisiljeni da putuju brže od brzine svjetlosti da bi još rotirali oko zvijezde. Na ovom poluprečniku, elektroni se moraju zaustaviti, te osloboditi nešto od svoje kinetičke energije u obliku X-zraka ili gama-zraka. Vanjski promatrači vide ove pulseve radijacije kad god je vidljiv i magnetni pol. Pulsevi dolaze istom brzinom kojom rotira i neutronska zvijezda, pa stoga se pojavljuju periodično. Neutronske zvijezde koje emitiraju takve pulseve se zovu pulsari. Kada su pulsari prvi put otkriveni, brza vremenska skala radio-pulseva (oko 1 s, rijetko u astronomiji danas), se smatrala da je uzrokovana od strane zemaljske inteligencije (kakvi su signali farmerske električne ograde) ili vanzemaljske inteligencije, koja se kasnije u šali tumačila kao LGM-1, tj. "Little Green Man" (Mali zeleni ljudi). Visoko regularni dijagram pulseva koji je objelodanjen nakon nekoliko sedmica opservacija je brzo isključio ovu opciju. Nastavljena regularnost nakon mnogo mjeseci je bila najiznuđeniji argument za objašnjenje rotirajuće neutronske zvijezde. Druga klasa neutronskih zvijezda, poznati kao magnetari postoji. Oni imaju magnetska polja od preko 10 gigatesla jačine, tj. dovoljno su jaki da mogu izbrisati kreditnu karticu sa Sunčeve udaljenosti i dovoljno jaki da mogu biti kobni i sa Mjesečeve udaljenosti. Poređenja radi, Zemljino prirodno magnetno polje je jačine 50 mikrotesla, pa je na Zemlji fatalno magnetno polje samo teoretska mogućnost. Neka od najjačih polja se proizvode i koriste stvarno u medicinskom slikanju. Mali magnet načinjen od rijetkoga neodima ima magnetno polje od 1 tesle, te većina medija koji se koriste za čuvanje podataka se može izbrisati jačinom izraženom u militeslama. Procesi u magnetaru uključuju komplikovane linije polja rotacije neutronske zvijezde,sve dok ne postanu iznimno guste, što uzrokuje rezonantno magnetno polje.

Vanjski linkovi

- [http://enciclopedia.thefreedictionary.com/neutron%20stars Farlexova Enciklopedija-poglavlje Neutronske zvijezde]
- [http://www.astro.umd.edu/~miller/nstar.html Upoznavanje sa pojmom neutronskih zvijezda]
- [http://science.howstuffworks.com/star.htm Kako rade stvari-članak o zvijezdama]
- [http://chandra.harvard.edu/xray_sources/neutron_stars.html Stranica Opservatorije Chandra-članak o neutronskim zvijezdama i dvostrukim zvijezdama koje zrače X-zrake] Category:Astronomija ja:中性子星 th:ดาวนิวตรอน

Crna rupa

Crna rupa je nebesko tijelo koncentrisano od mase s gravitacionim poljem tako jakim da čak i izlazna brzina iz najbližih tačaka prekoračuje brzinu svjetlosti. To znači da ništa, pa čak ni svjetlost, ne može izaći iz njene gravitacije,te joj otuda i naziv crna. Termin "crna rupa" je široko rasprostranjen, čak iako se ne odnosi na rupu u svakidašnjem smislu riječi, već prije na kosmičku oblast iz čega se ništa ne može vratiti. Teoretski crne rupe mogu biti bilo koje veličine, od mikroskopskih do onih veličine opservabilnog Svemira. Postojanje crnih rupa je predviđeno u teoriji opće relativnosti. Prema klasičnoj općoj relativnosti ni informacije niti materija ne mogu stići iz unutrašnjosti crne rupe do vanjskog posmatrača. Na primjer, nije moguće iznijeti ništa od njene mase napolje ili primiti odraz natrag od sijajućeg izvora svjetlosti poput džepne lampe ili doći do bilo kakve informacije o materijalu koji je ušao u crnu rupu. Efekti kvantne mahanike mogu dopustiti da materija i energija zrače iz crnih rupa. Ipak, smatra se da priroda zračenja ne zavisi od toga šta je upalo u crnu rupu u prošlosti. Postojanje crnih rupa u Svemiru je dobro podržano astronomskim opservacijama i djelimično studijama supernovih i emisijom X-zraka iz aktivnih galaktičkih jezgara.

Kvalitativna fizika

Crne rupe iziskuju opći relativistički koncept zakrivljenog prostora-vremena (prostorno-vremeskog kontinuuma), a njihove najuočljivije karakteristike se oslanjaju na izobličenje (distorziju) geometrije prostora koji ih okružuju.

Horizont događaja

"Površina" crne rupe je tzv. horizont događaja, a to je ustvari imaginarna površina koja okružuje masu crne rupe. Koristeći Gauss-Bonnetovu teoremu, Stephen Hawking je dokazao da je topologija horizonta događaja četverodimenzionalne crne rupe dvodimenzionalna sfera. U horizontu događaja, izlazna brzina je jednaka brzini svjetlosti. Tako sve što se nalazi u horizontu događaja, pa čak i foton, sprečava ekstremno jako gravitaciono polje da ga napusti. Čestice s vanjske strane ove oblasti mogu pasti u nju, preko horizonta događaja, i nikada je više napustiti. Prema klasičnoj općoj relativnosti, crne rupe se mogu u potpunosti okarakterizirati preko tri parametra: mase, ugaonog momenta i električnog naboja. Ovaj princip je John Wheeler rezimirao izrekom: "crne rupe nemaju kosu". Tijela u gravitacionom polju doživljavaju usporavanje vremena, koje se zove vremenska dilatacija. Ovaj fenomen je eksperimentalno dokazan u eksperimentu rakete Scout 1976. godine, te se koristi npr. u GPS sistemu. Blizu horizonta događaja, vremenska dilatacija brzo raste.Gledano iz tačke osmatranja vanjskog posmatrača izgleda da to traje beskonačno dugo za objekat koji se približava horizontu događaja, u kojem tačka svjetlosti koja iz njega dolazi ima beskonačno veliki crveni pomak. Za udaljenog posmatrača izgleda da tijelo koje sve sporije pada se približava horizontu događaja ali ga nikada ne dostiže. Samo tijelo ne može čak ni da primijeti tačku u kojoj prolazi preko horizonta događaja, i tako će činiti u konačnom trenutku sopstvenog vremena: karakteristika je svjetlosti koja odlazi iz blizine crne rupe i što se čini kao da tijelo nikada neće stvarno dostići horizont.

Singularnost

U centru crne rupe, u samoj unutrašnjosti horizonta događaja, opća relativnost predviđa singularnost (lat. singularitas=singularitet, neobičnost,jedinstvenost), a to je mjesto gdje prostorno-vremenska krivulja postaje beskonačna i gdje gravitacione sile postaju beskonačno jake. Prostor-vrijeme unutar horizonta događaja je pekulijaran (svojstven, poseban, čudan) a u kojem je singularnost u svakoj posmatračevoj budućnosti, pa tako sve čestice unutar horizonta događaja se kreću neumoljivo prema njemu. Ovo znači da postoji konceptualna netačnost u nerelativističkom konceptu crne rupe kao što je to prvobitno pretpostavio John Michell 1783. godine. U Michellovoj teoriji izlazna brzina je jednaka brzini svjetlosti, ali bi još teoretski moglo biti moguće, na primjer, izvući tijelo iz crne rupe koristeći uže. Opća relativnost eliminira takve rupe, jer kad je tijelo u horizontu događaja, njegov vremenski pravac sadrži krajnju tačku do njegovog vremena, i nema nikakvih mogućih svjetskih pravaca koji se vraćaju van kroz horizont događaja. Očekuje se da će buduća oplemenjenja i generalizacije opće relativnosti (u djelimičnoj kvantnoj gravitaciji) promijeniti ono što se mislilo o prirodi unutrašnjosti crnih rupa. Mnogi teoretičari interpretiraju matematičku singularnost jednakosti, kao što se pokazuje, da današnja teorija nije kompletna i da se novi fenomeni moraju uključiti u funkciju dok se jedna približava singularnosti. Pitanje može biti previše akademsko, kao što kosmička kritičarska hipoteza naglašava da nema otvorenih singularnosti u općoj relativnosti: svaka singularnost je sakrivena iza horizonta događaja i ne može se istraživati. NOVA TEORIJA Najnovije naučno otkriće postojanj CRNE SVJETLOSTI obara sve dosadašnje teorije o crnim rupama. Naime, jedan još nepoznati naučnik objašnjava postojeći spektar sunčeve svjetlosti i tvrdi kako je zanemarena jedna najrasprostranija svijetlost svakog izvora svjetlosti. On tu svjetlost naziva CRNOM SVJETLOSTI, a ona je ništa drugo već naša sjenka koju vidimo za vrijeme sunčanog dana. Kaže se kako svi predmeti filtriraju ili propuštaju pojedine djelove svjetlosti, koji su nakon filtriranja vidljivi ili ne vidljivi. Crna Svjetlost prolazi kroz sve predmete i postaje vidljiva u obliku sjenki...

Vanjski linkovi

- [http://enciclopedia.thefreedictionary.com/black%20holes Farlexova Enciklopedija-poglavlje Crne rupe]
- [http://science.howstuffworks.com/black-hole.htm Kako rade stvari-članak o crnim rupama] ja:ブラックホール ko:블랙홀 ms:Lubang gelap simple:Black hole th:หลุมดำ

Category:Astronomija

Category:Prirodne nauke ja:Category:天文学 ko:분류:천문학 ms:Category:Astronomi th:Category:ดาราศาสตร์ zh-min-nan:Category:Thian-bûn-ha̍k

Arsenal F.C.

L’Arsenal FC è una squadra di calcio inglese fondata nel 1886 che gioca nel Campionato di calcio inglese.

Storia

Campionato di calcio inglese Nel 1886 degli operai del Royal Arsenal di Woolwich fondano la squadra che sin d’allora si chiama “Royal Arsenal“, in seguito “Woolwich Arsenal” tra il 1891 ed il 1914. I « Reds » di Woolwich all'epoca sono ancora un club abbastanza modesto del sud-est londinese, tuttavia però, dal 1893, l'Arsenal diviene il primo club di Londra e di tutto il sud del regno ad entrare a far perte della grande lega dei club del nord. All'inizio del XX secolo con la Guerra anglo-boera l'arsenale reale è molto sollecitato ed è a causa di ciò che la tribuna dello stadio di Manor Field venne soprannominata « Kop » o « Spion Kop », dal nome della collina sudafricana dove 322 soldati trovarono la morte nel gennaio 1900. I Gunners lasciano il Manor Ground il 26 aprile 1913 per giocare alla periferia nord di Londra nel campo di Highbury. Sulla scia di questo trasloco il club muta il suo nome semplicemente in "Arsenal". Lo stadio di Highbury (38 500 posti) è situato alla periferia nord di Londra, precisamente a Islington. Prossimamente sarà rimpiazzato da un nuovo stadio di circa 60 000 posti situato non lontano da Highbury. I colori del club sono il rosso ed il bianco. La famosa casacca rossa a maniche bianche venne inaugurata nel 1933. Sotto la guida dell'alsaziano Arsène Wenger, la squadra ha battuto il record d'invincibilità in Premier League riuscendo a giocare ben 49 partite senza perdere. Con Wenger, inoltre, l'Arsenal ha fatto dimenticare il soprannome di boring Arsenal (Arsenal noioso) che si portava dietro da diversi decenni.

Palmarès

Premier League] Premier League]]
- Campione d'Inghilterra (14): 1931, 1933, 1934, 1935, 1938, 1948, 1953, 1971, 1989, 1991, 1998, 2002, 2003, 2004.
- Vicecampione d'Inghilterra (7): 1926, 1932, 1973, 1999, 2000, 2001, 2005.
- Vincitore della Coppa d'Inghilterra (11): 1930, 1936, 1950, 1971, 1979, 1993, 1998, 2002, 2003, 2005.
- Finalista della Coppa d'Inghilterra (7): 1927, 1932, 1952, 1972, 1978, 1980, 2001.
- Vincitore della Coppa di Lega (2): 1987, 1993.
- Finalista della Coppa di Lega (3): 1968, 1969, 1988.
- Vincitore della Coppa delle Coppe (1): 1994.
- Finalista della Coppa delle Coppe (2): 1980, 1995.
- Vincitore della Coppa UEFA (1): 1970.
- Finalista della Coppa UEFA (1): 2000.

Rosa Attuale

Grandi giocatori del passato

Contatti esterni

- [http://www.arsenal.com/index.asp Sito ufficiale del club]
- [http://www.arseweb.com Sito non ufficiale del club] ---- Categoria:Società calcistiche inglesi ja:アーセナル simple:Arsenal F.C. th:สโมสรฟุตบอลอาร์เซนอล

thrifty car rental tablice gry strategiczne Sepsa piesni

:: RELATED NEWS ::

المسجد الحرام
المسجد الحرامهو أعظم وأقدس بقعة على وجه الكرة الأرضية هو قبلة المسلمين في صلاتهم.يقع المسجد الحرامفي مكة المكرمة في غرب 1906 صدرت أوامر الحكومة فى مصر لعمد بعض البلاد بمساعدة فرقة تابعة لـالإستعمار البريطانى آنذاك مكونة من خمسة جنود ممن كانوا يرغبون فى صيد الحمام ببلدة (دنشواى) المشهورة بكثرة حمامها كما أعتاد