:: wikimiki.org ::

Ustawa Zasadnicza Niemiec

Ustawa Zasadnicza Niemiec

Konstytucją Niemiec jest Ustawa Zasadnicza (niem. Grundgesetz, skrót GG). Obwieszczona dnia 23 maja 1949 przez Radę Parlamentarną (Parlamentarischer Rat) weszła w życie dnia 24 maja 1949. Ustawa Zasadnicza stwierdza, jakie prawa ma każdy obywatel (prawa zasadnicze, niem. Deutschengrundrechte) oraz każdy człowiek (prawa człowieka) wobec przestawicieli władzy państwowej (Staatsgewalt).
Ustawa Zasadnicza określa również organizację państwa i wyznacza podstawowe zadania państwa oraz jego sposoby działania. Ustawa Zasadnicza składa się z artykułów, które były zmieniane, jednak fundamentalne zasady struktury państwa (Staatsstruktur) nie podlegają żadnym zmianom (art. 1, 20 i 79 ustęp 3). Nie oznacza to, że parlament (Bundestag i Bundesrat), jako władza ustawodawcza, uprawniona do zmiany konstytucji, nie może wkraczać w całość praw zasadniczych (Grundrechte) każdorazowo większością 2/3 głosów. Przestrzeganie i wykładnia Ustawy Zasadniczej jest nadzorowane przez Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht). Ażeby podkreślić prowizoryczny charakter tej konstytucji wobec podziału Niemiec po II wojnie światowej, przyjęto określenie Ustawa Zasadnicza, uwarunkowując ostateczną konstytucję ponownym zjednoczeniem (niem. Wiedervereinigung). ----

Tekst źródłowy Ustawy Zasadniczej (fragmenty)

Tłumaczenie tekstu uwzględniającego zmiany na dzień 26 listopada 2001 roku.
Ustawa składa się z preambuły i 146 artykułów uszeregowanych w rozdziałach.

Ustawa Zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec

z dnia 23 maja 1949 wraz z późniejszymi zmianami

Spis treści

- Preambuła
- I. Prawa zasadnicze
- II. Federacja i kraje związkowe
- III. Bundestag
- IV. Rada Federalna (Bundesrat)
- IVa. Komisja wspólna
- V. Prezydent federalny
- VI. Rząd federalny
- VII. Ustawodawstwo federalne
- VIII. Stosowanie prawa federalnego i zarządzanie Federacją
- VIIIa. Zadania wspólne
- IX. Sądownictwo
- X. Finanse
- Xa. Przypadek obrony
- XI. Przepisy przejściowe i końcowe

Preambuła

Niemiecki naród świadom swej odpowiedzialności przed Bogiem i ludźmi siłą swych uprawnień konstytucyjnych, natchnięty wolą, aby jako równouprawniony człon w zjednoczonej Europie służyć światowemu pokojowi, przyjął jako obowiązującą tę Ustawę Zasadniczą.
Niemcy (jako obywatele) w krajach związkowych
- Badenia-Wirtembergia (Baden-Würtemberg)
- Bawaria (Bayern)
- Berlin
- Brandenburgia (Brandenburg)
- Brema (Bremen)
- Hamburg
- Hesja (Hessen)
- Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern)
- Dolna Saksonia (Niedersachsen)
- Nadrenia Północna-Westfalia (Nordrhein-Westfallen)
- Nadrenia-Palatynat (Rheinland-Pfalz)
- Saara (Saarland)
- Saksonia (Sachsen)
- Saksonia-Anhalt (Sachsen-Anhalt)
- Szlezwik-Holsztyn (Schleswig-Holstein)
- Turyngia (Thüringen) w swobodnym samostanowieniu dopełnili jedność i wolność Niemiec. Z tego wynika, że ta Ustawa Zasadnicza jest obowiązująca dla całego narodu niemieckiego.

I. Prawa zasadnicze

Artykuł 1. [Godność człowieka, prawa człowieka, zobowiązanie prawne praw zasadniczych]
- (1) Godność człowieka jest nienaruszalna. Wszelkie władze państwowe są zobowiązane szanować ją i chronić.
- (2) Naród niemiecki uznaje dlatego nienaruszalne i niezbywalne prawa człowieka jako podstawę wszelkiej ludzkiej wspólnoty, pokoju i sprawiedliwości na świecie.
- (3) Poniższe prawa zasadnicze są obowiązujące dla ustawodawstwa, władzy wykonawczej i sądownictwa jako bezpośrednio obowiązujące prawo. Artykuł 6. [małżeństwo - rodzina - dzieci]
- (1) Małżeństwo i rodzina znajdują się pod szczególną ochroną systemu państwowego.
- (2) Opieka nad dziećmi i wychowanie dzieci są naturalnym prawem rodziców oraz przede wszystkim im przynależnym obowiązkiem. Nad ich działaniem czuwa wspólnota państwowa.
- (3) Dzieci mogą być oddzielone od rodziny wbrew woli osób uprawnionych do wychowania tylko na podstawie ustawy, jeśli osoby uprawnione do wychowania nie stoją na wysokości zadania albo jeśli dzieciom grozi z innych powodów demoralizacja.
- (4) Każda matka ma prawo do ochrony i opieki ze strony wspólnoty.
- (5) Dzieciom pozamałżeńskim należy stworzyć prawnie równe warunki do ich cielesnego i duchowego rozwoju i ich pozycji (miejsca) w społeczeństwie jak dzieciom urodzonym w małżeństwie. Artykuł 7. [Szkolnictwo]
- (1) Całe szkolnictwo znajduje się pod nadzorem państwa.
- (2) Osoby odpowiedzialne za wychowanie dziecka mają prawo do ustalania o udziale dziecka w lekcjach religii.
- (3) Nauczanie religii w szkołach publicznych, z wyjątkiem szkół bezwyznaniowych, jest zwykłym przedmiotem nauczania. Niezależnie od nadzoru państwowego nauczanie religii odbywa się zgodnie z zasadami wspólnot religijnych. Żaden nauczyciel nie może być zobowiązany wbrew swojej woli do nauczania religii.
- (4) Gwarantuje się prawo do zakładania szkół prywatnych. Szkoły prywatne jako uzupełnienie szkół publicznych obowiązuje uzyskanie zezwolenia ze strony państwa i podlegają prawu krajów związkowych. Zezwolenie będzie udzielone, jeśli szkoły prywatne nie ustępują szkołom publicznym pod względem
- celów nauczania i wyposażenia, oraz
- wykształcenia naukowego sił nauczycielskich, oraz nie będzie popierane różnicowanie uczniów ze względu na stan majątkowy rodziców.
Zezwolenia nie udziela się, jeśli ekonomiczne i prawne położenie sił nauczycielskich nie jest dostatecznie zapewnione.
- (5) Prywatna szkoła podstawowa (Volksschule) jest tylko wtedy dopuszczana, jeśli organ zarządzający nauczaniem uzna szczególny interes pedagogiczny, bądź na wniosek osób odpowiedzialnych za wychowanie dziecka będzie miała być założona jako szkoła świecka (Gemeinschaftsschule), jako szkoła wyznaniowa bądź światopoglądowa i jeśli nie istnieje w gminie publiczna szkoła podstawowa tego rodzaju.
- (6) Szkoły wstępne (Vorschulen) pozostają zamknięte.

II. Federacja i kraje związkowe

Artykuł 20. [zasady konstytucyjne - prawo do stawiania oporu]
- (1) Republika Federalna Niemiec jest demokratycznym i socjalnym państwem związkowym.
- (2) Wszelka władza państwowa pochodzi od narodu. Jest sprawowana przez naród poprzez wybory, głosowania i przez właściwe organy ustawodawcze, władzy wykonawczej i sądownictwa.
- (3) Ustawodawstwo jest związane ustrojem konstytucyjnym, a władza wykonawcza i sądownictwo są związane ustawami i prawem.
- (4) Wszyscy Niemcy mają prawo do stawiania oporu przeciw każdemu, kto usiłuje ten ustrój usunąć, jeśli inne środki zaradcze nie są możliwe.

XI. Przepisy przejściowe i końcowe

Artykuł 116. [Pojęcie Niemiec - ponowne przyznanie obywatelstwa]

- (1) Niemcem w sensie tej Ustawy Zasadniczej z zastrzeżeniem innych regulacji prawnych jest ten, kto posiada niemiecką przynależność państwową lub jako uciekinier lub wypędzony niemieckiej narodowości lub jako ich współmałżonek lub potomek został przyjęty na obszarze Rzeszy Niemieckiej według stanu z dnia 31 grudnia 1937 roku.
- (2) Dawniejszym obywatelom niemieckim, których pozbawiono przynależności państwowej między 30 stycznia 1933 roku a 8 maja 1945 roku ze względów politycznych, rasowych lub religijnych, i ich potomkom należy na podstawie wniosku ponownie przyznać obywatelstwo. Oni nie są uważani jako pozbawieni obywatelstwa, jeśli po 8 maja 1945 roku zamieszkali w Niemczech i nie wyrazili sprzeciwu. Artykuł 146. [Okres ważności Ustawy Zasadniczej]
Ta Ustawa Zasadnicza, która po spełnieniu jedności i wolności Niemiec obowiązuje cały naród niemiecki, traci swą ważność w dniu, w którym zacznie obowiązywać konstytucja, która w swobodnym rozstrzygnięciu będzie ustanowiona przez niemiecki naród. ----

Linki zewnętrzne

- Kompletny tekst Ustawy Zasadniczej
- tekst źródłowy na serwerze rządu RFN
http://www.bundesregierung.de/Gesetze/-,4222/Grundgesetz.htm
- wersja z wszelkimi zmianami na serwerze uniwersyteckim
http://user.cs.tu-berlin.de/~gozer/verf/ggbrd1949/
- pełny tekst konstytucji w języku polskim
http://ambasadaniemiec.pl/files/file_2430.pdf Kategoria:Polityka Niemiec Niemiec 1949 ja:ドイツ連邦共和国基本法

Konstytucja

Konstytucja (od łac. constituo,-ere - urządzać, ustanawiać, regulować) - akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie. W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne zagadnienia. Konstytucja może więc określać: podstawy ustroju społeczno - gospodarczego państwa, ponadto organizację, kompetencje i sposób powoływania najważniejszych organów państwowych, oraz podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywatela. Konstytucje można dowolnie klasyfikować. W doktrynie prawa konstytucyjnego najczęstsze klasyfikacje to podział na konstytucje:
- pisane (formalne) i niepisane (materialne),
- pełne (regulujące całość spraw wchodzących w skład materii konstytucyjnej) i częściowe, tzw. małe konstytucje,
- uchwalane (przez: jedynie zwykły organ przedstawicielski albo konstytuantę lub jedynie naród w referendum lub przez ciało ustrojodawcze i następnie naród) oraz oktrojowane (nadane przez panującego),
- sztywne i elastyczne (zależnie od łatwości jej zmiany),
- proste i złożone (gdy całość regulacji zawarta jest w jednej lub kilku ustawach). W Polsce w czasach do konstytucji 1791 roku określenie konstytucja sejmowa było synonimem zwykłej ustawy, gdyż sejm wydawał wówczas tzw. constitutiones, czyli konstytucje. Niektóre organizacje nazywają konstytucją główny zestaw reguł, którymi kierują się w działalności. Link zewnętrzny:
- [http://www.constitution.org/cons/natlcons.htm Strona z odnośnikami do tekstów konstytucji wielu krajów świata]
- [http://nojasne.pl/sciaga_wypracowanie/503_KonstytucjaMalaMarcowaKwietnio.html Konstytucja Mała, Marcowa, Kwietniowa] Kategoria:Tablice ! Kategoria:prawo konstytucyjne zh-min-nan:Hiàn-hoat ko:헌법 ja:憲法 simple:Constitution

Niemcy

Niemcy (nazwa oficjalna Republika Federalna Niemiec, niem. Bundesrepublik Deutschland) – państwo położone w Europie Środkowej, będące członkiem Unii Europejskiej, Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8 oraz NATO. Do 1970 (do traktatu pomiędzy RFN a Polską) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (NRF). Niemcy mają dostęp do Morza Bałtyckiego i Morza Północnego. Stolica to Berlin (przed przyłączeniem NRD - Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego).

Ludność

Liczba ludności: 82 500 800 (2004) - największa wśród państw UE Struktura wiekowa (2000):
- 0-14 lat: 16% (chłopcy 6 679 930; dziewczynki 6 333 110)
- 15-64 lat: 68% (mężczyźni 28 638 814; kobiety 27 693 630)
- powyżej 64 lat: 16% (mężczyźni 5 133 121; kobiety 8 318 803) Grupy etniczne: Około 75 212 900 (91,12%) mieszkańców Niemiec posiada obywatelstwo niemieckie. Spośród nich około 7 mln (ok. 9%), posiada często dwa obywatestwa, nie urodziło się w Niemczech, lub język niemiecki nie jest ich językiem ojczystym. Dla lepszego zrozumienia możnaby wskazać na różnicę w znaczeniu pojęć Narodowość i Obywatelstwo, czego się w Niemczech z powodu historycznego obciążenia pojęcia Naród (zobacz też Nazizm) nie robi. Bezsprzecznie, można jednak powiedzić, iż znaczną część społeczeństwa stanowią przybyli do Niemiec po II wojnie światowej imigranci lub ich potomkowie. Pozostałe 9 % ludności (ok. 7 mln) stanowią obywatele innych krajów, mieszkający na stałe w RFN: Turcy (2,4 mln), narody byłej Jugosławii(1,0 mln), Włosi(0,5 mln), Grecy (0,3 mln), Polacy (bez niem. obywatelstwa 0,3 mln), Austriacy(0,2 mln) i inni. Całkowita Polska emigracja do Niemiec wynosi grubo ponad 2 mln ludzi, z których większość, ze względów podobieństw kulturowych, relgijnych, kulinarnych i innych, jest dobrze zintegrowana z ludnością niemiecką. Stosunek imgracji do emigracji zmienił się w ostatnich 10 latach i zmienia w rosnącym tempie nadal. W roku 2004 wyemigrowało w sumie ok. 150 tys. obywateli Niemiec, z czego większość do USA (ok. 13 tys.), ale też Polska jest jednym z ulubionych celi emigracji Niemieckiej (ok. 10 tys. 3. miejsce). Niemieccy emigranci są w większości wysoko kwalifikowanymi, poszukiwanymi na światowym i europejskim rynku pracy specjalistami, którzy ze względu na trudności ekonomiczne Niemiec i złe perspektywy zawodowe zdecydowali się z Niemiec wyjechać. Np. lekarze i pracownicy naukowi w Niemczech są stosunkowo źle opłacani, ich warunki pracy i szanse na karierę pozostawiają wiele do życzenia, a czas pracy i stawiane wymagania przekraczają te, w innych wysoko rozwiniętych krajach. W Niemczech istnieją ponadto stosunkowo nieliczne historyczne mniejszości etniczne. Na północy, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn zamieszkuje mniejszość duńska, w Dolnej Saksonii i Szlezwiku-Holsztynie mniejszość fryzyjska, a w Saksonii i Brandenburgii - mniejszość Serbów Łużyckich. Serbów Łużyckich]]Grupy religijne: (2004)
- ewangelicy 25 836 000 (31,3%),
- katolicy 26 165 000 (31,7%),
- żydzi 102 000 (0,012%)
- inni, w tym bezwyznaniowcy, muzułmanie lub inne wyznania 37%

Geografia

Położone w środkowej Europie pomiędzy Morzem Północnym i Morzem Bałtyckim na północy a Alpami na południu. Graniczą na północy z Danią, na wschodzie z Polską, na południowym-wschodzie z Czechami, na południu z Austrią i Szwajcarią, a na zachodzie z Francją, Luksemburgiem, Belgią i Holandią. Najwyższy szczyt Zugspitze (2962 m n.p.m.) w Bawarii.

Ważniejsze miasta (alfabetycznie)

Ustrój polityczny

Zugspitze] Zugspitze] Stolicą federalną jest Berlin, a rząd federalny Niemiec (Bundesregierung) ma swą siedzibę w Berlinie, jednak część ministerstw znajduje się w Bonn. Część centralnych urzędów mieści się w innych miastach, m.in. Karlsruhe i Norymberdze. System polityczny Niemiec jest zorganizowany w oparciu o konstytucję (Verfassung), którą jest Ustawa Zasadnicza Niemiec (Grundgesetz) według zasady podziału władz (Gewaltenteilung). Głową państwa jest prezydent federalny, wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (złożonego z Bundestagu i przedstwicieli krajów związkowych) na pięcioletnią kadencję (możliwość jednokrotnego powtórzenia). Ma on czysto reprezentacyjne znaczenie - jest symbolem państwa, moderatorem. Nie ma prawa wetowania ustaw (może je jedynie odesłać do Trybunału). Posiada prawo mianowania ambasadorów i konsuli oraz wysuwania kandydatury kanclerza. Władzą ustawodawczą (die Legislative) jest Bundestag wraz z drugą izbą Radą Federalną Niemiec (Bundesrat). Bundestag wybierany jest co cztery lata w wyborach pięcioprzymiotnikowych: powszechnych, równych, bezpośrednich (jendostopniowych), systemie mieszanym (zasadniczo proporcjonalnym, jednak z zapewnieniem wejścia do parlamentu wszystkich kandydatów, którzy w swych okręgach uzyskali większość) i w głosowaniu tajnym. Ustawowa liczba posłów liczy 598, ale wskutek tego skomplikowanego systemu wyborczego ta liczba może zwiększać się o tzw. mandaty nadwyżkowe. Tak jest w Bundestagu XVI kadencji, który liczy 614 posłów. Posłowie grupują się we frakcjach, do tworzenia których potrzebne jest 5% ogólnej liczby posłów. Obecne frakcje to:
- SPD
- CDU/CSU
- Związek 90/Zieloni
- FDP
- Die Linkspartei. Bundestag na wniosek prezydenta dokonuje wyboru kanclerza i rządu, kontroluje jego prace, zatwierdza umowy międzynarodowe, uchwala ustawy, wybiera (wraz z Bundesratem) prezydenta. Na czele izby niższej stoi przewodniczący Bundestagu (wraz ze swoimi zastępcami). Obecnie jest nim Norbert Lammert z CDU. Władzę wykonawczą (die Exekutive) stanowi rząd federalny z kanclerzem federalnym (Bundeskanzler) na czele. Pozycja kanclerza jest mocniejsza niż polskiego premiera. Ma on prawo bezpośrednio ingerować w prace swoich ministrów. Rząd odwołany być może jedynie w drodze konstruktywnego wotum nieufności (tak np. było w roku 1982). Parlament nie można odwoływać poszczególnych ministrów (zasada odpowiedzialności rządu en bloc). Władzą sądowniczą (die Judikative, czyli Justiz) są sądy, najwyższymi instancjami są:
- Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht),
- Federalny Sąd Administracyjny (Bundesverwaltungsgericht),
- Trybunał Federalny (Sąd Najwyższy) Bundesgerichtshof.

Partie polityczne

System partyjny Niemiec porównawszy chociażby z krajami Europy Zachodniej jest wyjątkowo stabilny i uporządkowany. Wykrystalizowaniu uległ po II wojnie światowej. Partią o najstarszej tradycji jest pochodząca z 1870 r. partia środowiska katolickiego Zentrum (pol. Centrum). Drugą co do wieku partią jest pochodząca z 1875 r. i wyrosła z ruchu robotniczego SPD. Od końca XIX wieku, uczestniczyła w rządach Republiki Weimarskiej, aż do 1933 roku była najsilniejszą partią niemiecką. Obok SPD do tzw. Volksparteien (partii ogólnonarodowych) należy również chadecja (CDU i CSU). Wykształciła się ona po II wojnie światowej ze środowisk dawnej katolickiej partii "Centrum", poszerzonej o środowiska ewangelickie (CDU jest partią ponadkonfesyjną). Na wzmocnienie jej roli wpłynął długi okres rządów (1949-1969) oraz charyzmatyczni liderzy: Konrad Adenauer, Ludwig Erhard i Jakob Kaiser. W latach 1982-1998 CDU/CSU była znów u władzy stanowiąc główną siłę rządu Helmuta Kohla. Tradycyjnie rolę języczka u wagi pełnili liberałowie z FDP (rządzili prawie nieprzerwanie aż do 1998 roku, raz z CDU, raz z SPD - stąd też często nazywani są partią "obrotową". FDP wykształciła się po 1948 roku ze środowisk związanych z przedwojennymi partiami DDP i DVP. Były w niej obecne zarówno elementy wolnomyślicielskie, antyklerykalne jak i nacjonalistyczne (przez pewien czas po wojnie sytuowano FDP "na prawo" od CDU). Z partią związane były takie nazwiska jak pierwszy prezydent RFN Theodor Heuss, jej powojenny lider Erich Mende, przedstawiciele lewego skrzydła Wolfgang Mischnick czy Günter Verheugen. Członkami FDP byli też wieloletni minister spraw zagranicznych RFN Hans Dietrich Genscher (1974-1992), Walter Scheel (1969-74 szef MSZ, prezydent RFN 1974-79) czy Klaus Kinkel (minister sprawiedliwości i spraw zagranicznych w rządzie Helmuta Kohla). FDP miała swój udział w odważnej polityce wschodniej rządu Willego Brandta i Helmuta Schmidta. W 1982 na skutek różnic w pomysłach na politykę gospodarczą i społeczną FDP zrezygnowała z udziału w rządach lewicy i związała się z chadecją. Małżeństwo z CDU, choć niewolne od kłótni i nieporozumień, przetrwało 16 lat. Od 1998 rolę języczka u wagi dla SPD spełniała istniejąca od 1979/80 r. partia Zielonych (BÜNDNIS 90/DIE GRÜNEN). Jej członkiem przewodniczącym był minister spraw zagranicznych Josef Fischer. Partią izolowaną na szczeblu ogólnokrajowym jest Die Linkspartei. - następczyni honeckerowskiej SED. W latach 1990-2002 i ponownie od 2005 reprezentowana była w Bundestagu, głównie przez posłów z byłego NRD, w zachodniej części Niemiec nie udało jej się zapuścić korzeni aż do zawarcia koalicji z dysydentami z SPD. PDS krytykowała z pozycji lewicowych rząd Schrödera, zarzuca mu odejście od lewicowych ideałów, które jakoby zawsze bliskie były PDS. Partia Lothara Bisky'ego współrządzi w dwóch niemieckich landach - Berlinie i Meklemburgii/Pomorzu Przednim (wraz z SPD).

Kraje związkowe Niemiec

: Republika Federalna Niemiec składa się z następujących krajów związkowych: Wszystkie kraje związkowe są równouprawnione.

Gospodarka

Lothara Bisky'ego Niemcy są jednym z najsilniejszych gospodarczo krajów świata. PKB wyniósł w 2001 roku 2148 mld euro, niemiecka gospodarka jest zatem trzecią co do wielkości na świecie nominalnie i czwartą realnie. PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi: 26 035 euro i plasuje RFN na 11. miejscu w Unii Europejskiej. Mniej zadowalająco kształtuje się niemieckie zadłużenie, które osiągnęło w styczniu 2005 nowy rekordowy stan: 1 418 miliardów euro = ok. 5 672 miliardów PLN, co odpowiada ok. 17 200 € = ok. 68 800 PLN na głowę mieszkańca, do tego dochodzą przewidywane zobowiązania państwa względem przechodzących na emeryturę pracowników sfery budżetowej w randze urzędnika, które płacone są bezpośrednio z budżetu a nie przez ubezpieczenie emerytalne i do roku 2030 sumują się na kolejne 4 do 5 bilionów euro (źródło: niem. Bund der Steuerzahler). Od początku istnienia RFN wszytkie jej budżety były ujemne, a w ostatnich latach deficyty osiągają iście niewyobrażalne wymiary. Zadłużenie i związane z nim odsetki, rosnące koszty systemu opieki zdrowotnej i rentalnego, jak również ogromne bezrobocie (ok. 5 000 000 ludzi), stanowią poważny problem finansowy i tym samym gospodarczy dla tego kraju. Niemcy nie dotrzymują od lat, podpisanych w Maastricht, kryteriów konwergencji (dotyczących stabilności Euro). Dla ratowania finansów pańswa przeprowadza się od lat cięcia w systemach ubezpieczeń społecznych, co jednak nie poprawiło dramatycznej sytuacji.

Przemysł

Liczba zatrudnionych w niemieckim przemyśle wykazuje od lat tendencję spadkową. Każdego dnia z Niemiec przenosi się ok. 1500 miejsc pracy (ok. 500 000 rocznie) do krajów europy wschodniej i Azji. Mimo tego, przemysł wnosi ciągle jeszcze ok. 30%. do PKB, a jego podstawową gałęzią jest motoryzacja i związane z nią branże. Od podpisania protokołu w Kioto, podejmuje się starania dla zmiejszenia emisji dwutlenku węgla do atmosfery, choć z drugiej strony w 1998 r. postanowiono zakaz budowy nowych i czasowe ograniczenie użytkowania istniejących elektrowni atomowych.

Kultura

Literatura

- Literatura niemiecka

Malarstwo

- Lucas Cranach Starszy
- Lucas Cranach Młodszy

Film

Teatr

- Bertolt Brecht

Związki z Polską

Zobacz też

- Wikiportal:Niemcy
- III Rzesza
- Cesarze niemieccy
- Lista feldmarszałków niemieckich
- Kluby piłkarskie w Niemczech
- Polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych
- stacje telewizyjne w Niemczech

Linki zewnętrzne

- Urzędy państwowe
- [http://www.bundesregierung.de Rząd Federalny]
- [http://www.government.de Rząd Federalny]
- [http://www.bundespraesident.de Prezydent RFN]
- [http://www.bundeskanzler.de Urząd Kanclerski]
- [http://www.bundestag.de Bundestag]
- [http://www.bundesrat.de Bundesrat]
- [http://www.backinjob.de praca w Niemczech]
- [http://www.auswaertiges-amt.de Resort Spraw Zagranicznych]
- [http://www.eu-kommission.de Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej]
- [http://www.erdkunde-online.de/0351.htm Geografia Niemiec]
- [http://www.deutschland.de Oficjalny portal wielojęzyczny]
- [http://www.destatis.de/gv/suche_gv2000.htm miasta i gminy Baza danych struktury administracyjnej (Statistisches Bundesamt Deutschland) Federalny Urząd Statystyczny]
- [http://webcam.deili.info/pl,1,4 Webcam Kamery Internetowe Niemczech]
- [http://www.wetter.de aktualna pogoda]
- [http://www.thueringen.de/de/ontothetop.html#lzt/thueringen/blaetter/freistaat/content.html Historia pojęcia Freistaat (Republika)]
- [http://www.huzia.pl/gazzetta/niemcy.php Prasa niemiecka]
- [http://www.german-foreign-policy.com/pl/info/ Informacje na temat niemieckiej polityki zagranicznej]
- [http://www.asinah.org/photo-library/thumbnails.php?album=29&lang=polish Niemcy Albumy] ! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Deutschland roa-rup:Ghirmânii zh-min-nan:Tek-kok ko:독일 ms:Jerman ja:ドイツ simple:Germany th:สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี fiu-vro:S'aksamaa

Język niemiecki

Język niemiecki jest bardzo zróżnicowany regionalnie, i niektóre dialekty - takie jak dialekt używany w "niemieckojęzycznej" części Szwajcarii (schweizerdeutsch albo schwyzerdütsch, po polsku zwany też językiem alemańskim) - są czasem klasyfikowane jako osobne języki. Najbliżej spokrewniony jest z językiem niderlandzkim. = Ortografia = Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz liter klasycznych zawiera także litery ä, ö i ü (tzw. umlaut) oraz ß (ligatura sz, tzw. eszet lub scharfes s). Przy braku odpowiednich czcionek mogą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä=ae, ö=oe, ü=ue, ß=ss).

A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S   T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z

Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia prawie wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego). W 1998 r. wprowadzono reformę niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zastąpieniu ß występującego po krótkiej samogłosce przez ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia stanie się bezwzględnie obowiązującą od 2005, choć jest konsekwentnie i celowo ignorowana przez większość wydawnictw prasowych. Już jest wymagana jej znajomość na egzaminach językowych. Wygląd pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (inaczej Spitzschrift), a w latach 1935 - 1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców. Litera ß (scharfes S) jest jedynym znakiem, który występuje jedynie w postaci małej litery. Pochodzi ona z ligatury, czyli połączenia liter ſ (czyli „długiego s”) i z w piśmie ręcznym o nazwie Sütterlinschrift. Litera ta występuje wyłącznie w języku niemieckim. Warto odnotować, że litera ß nie występuje w szwajcarskiej odmianie języka niemieckiego. W piśmie ręcznym większość młodszych Niemców i Austriaków mechanicznie stawia poprzeczną kreskę na literze z (tak jak czasem w polskim ż) - nawet pisząc w języku dla siebie obcym (np. angielskim lub polskim). Dzięki temu łatwo rozpoznać rękopis pisany przez osobę, dla której język niemiecki jest językiem ojczystym. = Fonetyka = Występuje dość duże zróżnicowanie wymowy - np. miękkie h na końcu wyrazów w niektórych dialektach wymawia się podobnie do polskiego ś, w innych do polskiego h. W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:
- ch - wymawiane zwykle jak polskie h
- ck - wymawiane zwykle jak polskie k (występuje po krótkich samogłoskach)
- sch - wymawiane jak polskie sz
- tsch - wymawiane jak polskie cz
- ph - wymawiane jak polskie f (występuje wyłącznie w zapożyczeniach)
- eu i äu - wymiawiane jak polskie oj
- ei - wymiawiane jak polskie aj
- ie - oznacza najczęściej długą głoskę i, zbliżoną do polskiej Wymowa r różni się od polskiego r. Wymowa z najczęściej jak polskie c. Wymowa samodzielnego s zazwyczaj jak polskie z. Litera c występuje poza dwuznakami jedynie w nowszych zapożyczeniach (np. Container), imionach i nazwach miejscowych. Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. nn, ff) czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. = Gramatyka = Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami - męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga. Są 4 przypadki - mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz. Rzeczowniki przyjmują końcówki (doklejane, nie wymieniane jak w polskim) w niektórych przypadkach oraz może następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika. Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony. Są dwa rodzaje rodzajników - określone i nieokreślone, oba odmienne w podobny sposób przez liczby, rodzaje i przypadki. Końcówki rodzajników mogą przyjmować też przymiotniki, zaimki dzierżawcze itd., ale tylko te stojące przed rzeczownikiem. W zdaniach typu "X jest Y", Y jest w formie bazowej.

Kategorie gramatyczne

Przypadki

Są cztery przypadki:
- mianownik (Nominativ) - analogicznie jak w języku polskim oraz w orzecznikach (analogicznie do łacińskiego nominativus duplex)
- dopełniacz (Genitiv) - używany głównie do wyrażania posiadania
- celownik (Dativ) - używany dla dopełnienia dalszego oraz z większością przyimków
- biernik (Akkusativ) - analogicznie jak w języku polskim, oraz z niektórymi przyimkami Użyciem celownika i biernika w języku niemieckim rządzą dwa zaimki pytające:
- dla celownika: wo? - gdzie?
- dla biernika: wohin? - dokąd? Rada: Aby poprawnie użyć odpowiedniego przypadka należy najpierw zadać pytanie wohin? (dokąd?). Jeśli czasownik nie odpowiada na powyższe pytanie należy użyć celownika, np. Kładę ksiązkę na stół. --> dokąd kładę książkę? (nie tak jak w języku polskim gdzie kładę kiążkę!), więc po niemiecku powyższe zdanie brzmiało by: Ich lege das Buch auf den Tisch. (nie: dem Tisch) Tekst pochylony

Osoby

Tak jak w większości języków indoeuropejskich są 3 osoby. Jako form grzecznościowych używa się 3 osoby liczby mnogiej z przyimkiem Sie, który ma wielorakie znaczenie w języku polskim, m.in. Pan, Pani, Państwo. Singular / liczba pojedyncza
- ich - ja
- du - ty
- er - on
- sie - ona
- es - ono, to Plural / liczba mnoga
- wir - my
- ihr - wy
- sie - oni, one
- Sie - Pan, Pani, Państwo

Rodzaje

Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami - męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga.

Czasy

System czasów gramatycznych niemal w całości pokrywa się z językiem łacińskim. W języku niemieckim istnieje pięć czasów:
- Präsens: czas teraźniejszy. Odpowiada polskiemu czasowi teraźniejszemu i łacińskiemu Praesens, może również wyrażać przyszłość (analogicznie do polskiego „Jutro idę do kina”).
- Perfekt: czas przeszły (dokonany). Odpowiada łacińskiemu Perfectum, oraz angielskiemu present perfect. W odróżnieniu od języka łacińskiego, jest to czas złożony, jednak używa się tutaj dwóch czasowników posiłkowych (inaczej niż w angielskim, a podobnie jak we włoskim): haben (‘mieć’) oraz sein (‘być’).
- Präteritum (Imperfekt): czas przeszły prosty, odpowiadający angielskim czasom past simple i past continuous.
- Plusquamperfekt: czas zaprzeszły, używany częściej niż w polszczyźnie, choć pełniący analogiczną funkcję. Tworzony podobnie do Perfektu, przy czym czasowniki posiłkowe występują w formie przeszłej.
- Futur I: czas przyszły, tworzony za pomocą czasownika posiłkowego werden (‘stawać się’) oraz bezokolicznika czasownika. Do wyrażenia przyszłości jest jednak częsściej wybierany Präsens.
- Futur II: Analogiczny do łac. Futurum secendum i ang. Future perfect. Jest używany sporadycznie, częściej w języku oficjalnym, urzędowym. Wyraża pogląd mówiącego, że jakieś zjawisko już nastąpiło lub nastąpi (istnieje taka możliwość). Stronę bierną tworzy się czasownikiem werden (stawać się), inaczej niż w języku polskim czy angielskim.

Części mowy

Rzeczownik

Rzeczowniki przyjmują końcówki (doklejane, nie wymieniane jak w polskim) w niektórych przypadkach oraz może następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika. Każdy rzeczownik ma rodzaj, który w przeciwieństwie do języka polskiego w niewielkim stopniu wynika z końcówki. Rzeczowniki pisze się zawsze z dużej litery.

Rodzaje

Niektóre bezokoliczniki mogą być używane jako rzeczowniki, np. Essen. Mają one zawsze rodzaj nijaki. Wszystkie rzeczowniki zakończone na "-ung", "-schaft", "-keit", "-heit" są rodzaju żeńskiego. Nazwy państw z kilkoma wyjątkami są rodzaju nijakiego i używa się ich bez rodzajnika. Wyjątki:
- die Schweiz (rodzaj żeński)
- die Ukraine (rodzaj żeński)
- die Slowakei (rodzaj żeński)
- die Türkei (rodzaj żeński)
- der Irak (rodzaj męski)
- die USA (liczba mnoga)
- die Niederlande (liczba mnoga) Formy żeńskiej rzeczowników używa się znacznie szerzej niż w języku polskim. Tworzy się ją za pomocą końcówki -in, np. Arzt, Ärztin - lekarz/lekarka, Minister, Ministerin - minister/pani minister. Takie formy (w przeciwieństwie do języka polskiego) nie mają odcienia mowy potocznej. Nazwy narodowości męskie i żeńskie mają postać par dwóch rodzajów:
- -er, -erin, np. Schweizer, Schweizerin
- -e, -in, np. Pole, Polin Zdrobnienia -chen (plus przegłos tematu) są zawsze rodzaju nijakiego, niezależnie od rodzaju podstawy (inaczej niż w języku polskim). Np. Mädchen (dziewczynka) jest rodzaju nijakiego (por. pol. dziewczę)

Odmiana

Odmiana przez przypadki jest dość uboga. W liczbie mnogiej w celowniku dochodzi -n (chyba że wyraz już się na nie kończy). W liczbie pojedynczej rodzaj żeński jest całkowicie nieodmienny, w rodzaju męskim (z wyjątkiem tzw. odmiany słabej) i nijakim występuje jedynie -(e)s w dopełniaczu. Dawniej występowało tu też -e w celowniku, obecnie zachowane tylko w pewnych wyrażeniach, np. zu Hause, zamiast zu Haus. Męska odmiana słaba ma we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej oraz w liczbie mnogiej końcówkę -en. Odmianę taką mają rzeczowniki zapożyczone zakończone na -ist (Tourist), -ent (Student) itd., rzeczowniki męskie zakończone na -e (np. Junge), imiesłowy użyte w funkcji rzeczownika oraz niektóre inne rzeczowniki (np. Mensch). Liczba mnoga jest tworzona niezbyt regularnie.

Rodzajnik

Rodzajnik stoi przed rzeczownikiem jako pierwszy z wyrazów określających. Jeśli przed rzeczownikiem stoją jakieś inne wyrazy określające, znajdują się one za rodzajnikiem lub też zamiast niego (szczególnie zaimki dzierżawcze). Wszystkie wyrazy określające przyjmują też odpowiednie końcówki. Używanie rodzajników jest ważne, gdyż fleksja rzeczowników niemieckich jest bardzo uboga, i bez nich często trudno jest zrozumieć w którym przypadku dany wyraz się znajduje. Odmiana rodzajnika określonego:

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	der	das	die
Dopełniacz	des		der
Celownik	dem		der	den
Biernik	den	das	die

Rodzajnik nieokreślony nie występuje w liczbie mnogiej.

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski
Mianownik	ein		eine
Dopełniacz	eines		einer
Celownik	einem		einer
Biernik	einen	ein	eine

Zaimki dzierżawcze oraz kein odmieniają się według modelu:

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	mein		meine
Dopełniacz	meines		meiner
Celownik	meinem		meiner	meinen
Biernik	meinen	mein	meine

Przymiotnik

Przymiotnik stojący przed rzeczownikiem, którego nie poprzedza rodzajnik ani inny wyraz odmienny (dieser, kein, zaimek dzierżawczy itd.) odmienia się według modelu "mocnego":

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	kleiner	kleines	kleine
Dopełniacz	kleinen		kleiner
Celownik	kleinem		kleiner	kleinen
Biernik	kleinen	kleines	kleine

Od odmiany dieser różni się tylko w dopełniaczu rodzajów męskiego i nijakiego. Po zaimku określonym oraz dieser występuje odmiana "słaba":

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski	Liczba mnoga
Mianownik	kleine		kleine	kleinen
Dopełniacz	kleinen
Celownik	kleinen
Biernik	kleinen	kleine		kleinen

Po rodzajniku nieokreślonym występuje odmiana "mieszana":

	Rodzaj męski	Rodzaj nijaki	Rodzaj żenski
Mianownik	kleiner	kleines	kleine
Dopełniacz	kleinen
Celownik	kleinen
Biernik	kleinen	kleines	kleine

Po zaimkach dzierżawczych oraz kein występuje w liczbie pojedynczej odmiana mieszana, w mnogiej zaś słaba. Przymiotniki mają 3 stopnie:
- równy - forma bazowa
- wyższy - dodana końcówka -er
- najwyższy - dodana końcówka -sten W stopniu najwyższym przed przymiotnikiem występującym samodzielnie stoi am, przed stojącym przed rzeczownikiem stoi odpowiedni dla danego rzeczownika rodzajnik określony. Wyjątki są nieliczne, ale często w stopniu wyższym i najwyższym dochodzi przegłos. Porównania:
- so ... wie ... - tak ... jak ...
- als ... - od ...
- je ... desto - czym ... tym ... Przymiotniki pełnią też funkcje przysłówków.

Czasownik

Czasowniki odmieniają się przez osoby, liczby, czasy i strony. Czasie teraźniejszy tworzy się z nielicznymi wyjątkami regularnie, końcówkami -e -st -t, -en -t -en, przy czym w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej może występować przegłos. Bezokolicznik również ma końcówkę -en, i z wyjątkiem sein (być) jest on zawsze równy pierwszej i trzeciej osobie liczby mnogiej. Są dwa rodzaje czasowników - słabe i mocne, oraz niewielka grupa czasowników mieszanych. Odpowiadają one mniej więcej angielskim czasownikom regularnym i nieregularnym. Czas przeszły niedokonany czasowników słabych tworzy się dodając do tematu -(e)te, oraz końcówki brak, -st, brak, -n, -t, -n. Czas przeszły dokonany tworzy się za pomocą formy teraźniejszej haben, lub dla czasowników związanych z ruchem lub zmianą stanu sein, oraz z przesuniętym na koniec zdania imiesłowem przeszłym. Imiesłów przeszły dla czasowników słabych tworzy się dodając -(e)t do tematu, oraz dla niektórych czasowników ge-. Dla czasowników rozdzielnie złożonych najpierw odmienia się temat, a dopiero potem dokleja przyrostek. ge- nie używa się dla:
- czasowników nierozdzielnie złożonych
- czasowników zapożyczonych na -ieren Czasowniki rozdzielnie złożone, np. einkaufen (robić zakupy) składają się z przedrostka i czasownika. W formach odmiennych są one rozdzielane:
- Ich kaufe ein - robie zakupy
- Ich muss einkaufen - musze zrobić zakupy Czasowniki mocne mają nieregularny czas przeszły niedokonany powstały przez wymianę samogłoski w temacie, bez doklejania -t, oraz imiesłów przeszły powstały przez wymianę samogłoski w temacie, doklejenie -en, oraz opcjonalnie ge- według tych samych zasad co dla czasowników słabych.

Czas teraźniejszy

	ich	du	er/sie/es	wir	ihr	sie
być - sein	bin	bist	ist	sind	seid	sind
mieć - haben	habe	hast	hat	haben	habt	haben
robić - machen	mache	machst	macht	machen	macht	machen
pracować - arbeiten	arbeite	arbeitest	arbeitet	arbeiten	arbeitet	arbeiten
widzieć - sehen	sehe	siehst	sieht	sehen	seht	sehen

Większość czasowników odmienia się regularnie według przedstawionego tu paradygmatu dla machen, przy czym czasowniki o temacie zakończonym na -t przyjmują dodatkowo -e-. W niektórych czasownikach w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej zachodzi przegłos. W tym wypadku trzecie osoba liczby pojedynczej i druga osoba liczby mnogiej nie są równe. Najważniejsze czasowniki o nieregularnym czasie teraźniejszym to sein i haben, używane też jako czasowniki pomocnicze.

Czas przeszły niedokonany

Czasowniki pod względem odmiany w tym czasie, a także tworzenia form imiesłowu biernego (Partizip II) dzielą się na dwie duże grupy:
- czasowniki słabe, o odmianie regularnej
- czasowniki mocne, o odmianie nieregularnej Czasowniki słabe do tematu mają doklejone -te, oraz końcówkę zależnie od osoby: brak, -st, brak, -(e)n, -(e)t, -(e)n. Główną różnicą w porównaniu do odmiany czasu teraźniejszego jest odmiana w liczbie pojedynczej trzeciej osoby tak samo jak pierwszej. Na przykład machen (robić) odmienia się:
- ich machte
- du machtest
- er machte
- wir machten
- ihr machtet
- sie machten Czasowniki mocne tworzą czas przeszły przez wymianę samogłoski w temacie, oraz takie same końcówki (z wyjątkiem dostawienia czy też nie -e-). Na przykład fahren (jechać):
- ich fuhr
- du fuhrst
- er fuhr
- wir fuhren
- ihr fuhret
- sie fuhren

Imiesłów czynny

Imiesłów czynny (Partizip I) jest używany w funkcji przymiotnikowej i przysłówkowej w znaczeniu podmiotu danej czynności, podobnie do angielskiej formy -ing. Tworzony jest regularnie poprzez dodanie -d do bezokolicznika, i ewentualnie odpowiedniej końcówki odmiany przymiotnika. Np.:
- machend - robiąc, od machen
- sehend - widząc, od sehen
- fahrend - jadąc, od fahren Są 2 wyjątki:
- tuend - czyniąc, od tun
- seiend - będąc, od sein Użycie przysłówkowe oznacza wykonywanie jakieś czynności w trakcie wykonywania innej, i jest często zastępowane zdaniem podrzędnym z indem, während lub innym przyimkiem. Np. Ich höre das Radio, essend (jedząc słucham radia)

Imiesłów bierny

Imiesłów bierny (Partizip II) jest używany do tworzenia strony biernej, oraz czasów dokonanych, podobnie jak odpowiedni imiesłów w języku angielskim. Podobnie jak czas przeszły niedokonany, są 2 grupy czasowników:
- czasowniki słabe, tworzące imiesłów bierny przez wymianę -en na -t
- czasowniki mocne, zachowujące -en i w których ewentualnie dochodzi do wymiany samogłoski Partizip II wymaga przedrostka nierozdzielnego zarówno od czasowników słabych jak i mocnych - czasowniki mające już jakiś przedrostek zachowują go, innym dochodzi przedrostek ge-, np. bekommen pozostaje bekommen, natomiast kommen zmienia się w gekommen (oba odmiany silnej), a słaby machen przechodzi w gemacht. Niektóre czasowniki zapożyczone (wszystkie słabe) nie wymagają ge-. Dotyczy to np. wszystkich czasowników zakończonych na ieren, np. studieren (studiować) - studiert, nie
- gestudiert.

Złożone wyrażenia czasownikowe

W języku niemieckim wiele form czasownikowych składa się z wielu wyrazów. W przeciwieństwie jednak do angielskiego, w którym stoją one wszystkie razem, w niemieckim miejsce orzeczenia zajmuje tylko sam czasownik główny z ewentualnym przedrostkiem stałym i odpowiednią końcówką osobową. Reszta wyrażenia przenosi się na koniec zdania - na samym końcu te bezpośrednio dotyczące czasownika, głębiej te dalsze. Dla porównania: :Zdanie angielskie: Podmiot Czasownik-1 Czasownik-2 Czasownik-3 Dopełnienie :Zdanie niemieckie: Podmiot Czasownik-1 Dopełnienie Czasownik-3 Czasownik-2 Np. (zrobię to) :I (podmiot) will (czasownik główny) do (czasownik podrzędny) it (dopełnienie) :Ich (podmiot) werde (czasownik główny) das (dopełnienie) tun (czasownik podrzędny) Częściami przenoszonymi też przedrostki rozdzielne. Np. dla einsteigen (wsiadać):
- Ich steige ein - wsiadam

Czasowniki modalne

Czasowniki modalne służą do określania stosunku do danej czynności, i generalnie wymagają innego czasownika w bezokoliczniku. Są to:
- dürfen - móc (w znaczeniu pozwolenia, may; ich darf — wolno mi)
- können - potrafić (can)
- mögen - lubić (like)
- müssen - musieć (must)
- sollen - mieć coś zrobić (should)
- wollen - chcieć (want) Ich czas teraźniejszy charakteryzuje się końcówkami typowymi dla czasu przeszłego prostego - z równymi formami pierwszej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Na przykład können odmienia się według wzoru:

Liczba	Osoba	Präsens	Imperfekt
pojedyncza	1	kann	konnte
	2	kannst	konntest
	3	kann	konnte
mnoga	1	können	konnten
	2	könnt	konntet
	3	können	konnten

Pozostałe czasowniki modalne mają podobną odmianę. Używa się ich razem z czasownikiem w bezokoliczniku:
- Sie kann schwimmen - Ona umie pływać (she can swim)
- Ich soll zu ihm gehen - Powinienem do niego pójść (I should go to him)

Przyimek

Przyimki stoją przed frazą rzeczownikową i rządzą jednym lub dwoma rodzajami. Przyimki rządzące dwoma rodzajami mają w celowniku znaczenie statyczne a w bierniku dynamiczne, np.:
- in dem Restaurant - w restauracji (celownik)
- in das Restaurant - do restauracji (biernik)

Przyimki celownika i biernika

Niektóre przyimki mogą występować zarówno z celownikiem jak i z biernikiem. Forma biernika oznacza ruch, forma celownika spoczynek. W języku polskim pytanie gdzie ma znaczenie zarówno statyczne (gdzie jesteś ?) jak i dynamiczne (gdzie idziesz ? = dokąd idziesz ?). W niemieckim wo (gdzie) ma znaczenie tylko statyczne; wohin (dokąd) i woher (skąd) mają oczywiście znaczenie tylko dynamiczne (analogicznie do polszczyzny). Jest to podobne do rosyjskiego где, куда, откуда Przyimki tego typu, wraz z najbliższym polskim odpowiednikiem, to:
- an - przy, odpowiada także polskiemu na
- Das Bild hängt an der Wand - obraz wisi na (przy) ścianie.
- Ich hänge das Bild an die Wand - wieszam obraz na ścianę
- auf - na
- auf dem Tisch - na stole
- auf den Tisch - na stół
- hinter - za
- in - w
- neben - obok
- unter - pod
- über - nad
- vor - przed
- zwischen - pomiędzy

Formy skrócone

Przyimki i rodzajniki mają również formy skrócone, np.
- in dem -> im
- in das -> ins
- zu dem -> zum
- zu der -> zur
- an dem -> am
- itd.

Szyk zdania

Język niemiecki pozwala na tworzenie zdań o bardzo zróżnicowanej budowie. Jednak najczęściej używane schematy da się ująć w jednej, bardzo prostej regule: "W języku niemieckim obowiązuje szyk SOV, ale koniugowana część czasownika zajmuje w zdaniu drugie miejsce - poza zdaniami podrzędnymi". Przykładowo: 1) Ich lade dich ein. Klasyczne zdanie proste, w którym mamy do czynienia z rozdzielnie złożonym czasownikiem "einladen". Jak w regule: szyk to SOV (podmiot, dopełnienie, orzeczenie), ale koniugowana część (a więc "laden") przesuwa się na drugie miejsce w zdaniu (między podmiot a orzeczenie). 2)Ich würde dich einladen. Tym razem orzeczenie jest dwuczasownikowe (einladen würden). Znów na drugie miejsce w zdaniu przenosimy część koniugowaną: "würde". Pozostała część trzyma się szyku SOV. 3) Gestern trank er Bier. Teraz do schematu podmiot-dopełnienie-orzeczenie dochodzi okolicznik ("gestern"). Koniugowana część czasownika (a więc cały czasownik: "trank") zostaje przeniesiona na drugie miejsce. Na pierwszym tym razem stoi okolicznik. 4) Vor 3 Tagen bin ich nach Berlin gefahren. Zdanie przypomina schemat ze zdania 3. Pojawiają się jednak 2 okoliczniki ("vor 3 Tagen" i "nach Berlin"). Znów koniugowana część czasownika "gefahren sein" ("bin") umieszczana jest na drugim miejscu w zdaniu: tym razem po okoliczniku "vor 3 Tagen". Część nieodmienna pozostaje na końcu. Wyjątki: a) zdania pytające zaczynają się od czasownika (trankt er gestern Bier? Wird er mit uns gehen?); b) jeśli zdanie podrzędne zaczyna się od spójnika, wówczas zdanie nadrzędne musi się zacząć od orzeczenia: np. als sie hinausging, bemerkte sie sofort die glühende Hitze; c) spójniki w szyku przestawnym (patrz niżej) zachowują się jak okolicznik. Zdania będą więc miały schemat zdań 3,4 (patrz wyżej): ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.

Zdania złożone

Są 3 szyki używane w zdaniach składowych:
- szyk prosty
- szyk przestawny
- szyk zdania podrzędnego Różne rodzaje spójników wymagają różnych szyków, jednak klasy spójników dla każdego z szyków są dość dobrze określone, i nie powinno sprawić większej trudności określenie do której grupy należy nowo poznany spójnik.

Szyk prosty

Takiego samego szyku jak w zdaniach prostych używa się po "spójnikach współrzędnych" takich jak:
- aber (ale)
- denn (ponieważ)
- doch (jednak)
- oder (albo)
- sondern (ale)
- und (i) Np.: Ich trinke Bier und du trinkst Wein.

Szyk przestawny

Tzw. "spójniki wtórne" zachowują się gramatycznie jak przysłówki, i są częścią zdania składowego zajmując w nim pierwszą pozycję. Drugą musi więc zająć czasownik, a dopiero na trzecim miejscu znajduje się podmiot. Należą do nich:
- dann (potem, wówczas)
- danach (nastęonie, potem)
- deshalb (więc)
- sonst (w przeciwnym razie)
- später (później)
- trotzdem (pomimo że)
- wegen (z powodu)
- zuerst (najpierw) Np.: Ich habe Durst, deshalb trinke ich ein Bier.

Szyk zdania podrzędnego

"Spójniki zdania podrzędnego" wymuszają przesunięcie całego orzeczenia na koniec zdania. Należą do nich:
- als (gdy)
- da (ponieważ)
- dass (że)
- ob (czy)
- obwohl (chociaż)
- weil (ponieważ)
- wenn (gdy) Np.: Ich trinke Bier, weil ich Durst habe. = Wpływ na inne języki = Wiele wpływów języka niemieckiego (w tym zapożyczeń) zawiera język polski. = Linki zewnętrzne =
- [http://www.101languages.net/german/ German 101] German for beginners and travelers (angielski)
- [http://abtei.thefreebizhost.com Materiały dla uczących się Niemieckiego (Abtei)]
- [http://www.dradio.de/aod/html/ Audcje radiowe z transkrypcjami] Deutschland Radio
- [http://www2.dw-world.de/polish/deutschkurs/ Kursy języka niemieckiego] Deutsche Welle
- [http://niemiecki.nauka.pl/index.php/id=index/dept=53/cath=0 Gramatyka Niemiecka] Nauka.pl
- [http://de.wikipedia.org/ Niemiecka Wikipedia]
- [http://www.steinke-institut.de Steinke Institut]
- [http://www.goethe.de Goethe-Institut]
- [http://www.dep.pl Dwukierunkowy słownik polsko-niemiecki] DeP
- [http://www.niemiecki.ang.pl Szlifuj swój niemiecki]
- [http://portalwiedzy.onet.pl/tlumacz.html?tr=nie-auto Słownik polsko-niemiecki] Onet
- [http://www.multislownik.pl/modules/multi/ MultiSłownik] De Agostini
- [http://wortschatz.informatik.uni-leipzig.de/ Słownik języka niemieckiego] Uniwersystet Lipski
- [http://www.langenscheidt.de/fremdwb/ Niemiecki słownik wyrazów obcych] Langenscheidt
- [http://faql.de FAQ grupy usenetowej de.etc.sprache.deutsch dot. języka niemieckiego] Niemiecki als:Deutsche Sprache ko:독일어 ms:Bahasa Jerman ja:ドイツ語 simple:German language th:ภาษาเยอรมัน

1949

- 1949 ko:1949년 ms:1949 ja:1949年 simple:1949 th:พ.ศ. 2492

24 maja

- imieniny: Estera, Jan, Joanna, Maria, Milena, Ubysława, Wincenty, Zula i Zuzanna
- Bermudy - Bermuda Day
- Belize - Dzień Wspólnoty Narodów
- Bułgaria - Dzień Edukacji i Kultury
- Ekwador - Uroczystość Bitwy pod Pichinchą
- Erytrea - Święto Niepodległości
- Macedonia - Święto Św. Cyryla i Metodego

- 1686 - Gabriel Daniel Fahrenheit, fizyk i inżynier (zm. 1736)
- 1819 - Wiktoria, królowa brytyjska (zm. 1901)
- 1905 - Michaił Szołochow, pisarz rosyjski (zm. 1984)
- 1940 - Josif Brodski, poeta i eseista rosyjski (zm. 1996)
- 1941 - Bob Dylan, piosenkarz i kompozytor amerykański
- 1945 - Priscilla Presley, aktorka amerykańska
- 1945 - Driss Jettou, marokański polityk, premier Maroka
- 1946 - Irena Szewińska, polska lekkoatletka
- 1952 - Krzysztof Martens, polski brydżysta i polityk

- 1543 - Mikołaj Kopernik, polski astronom
- 1627 - Luis de Góngora y Argote, poeta hiszpański (
- 1561)
- 1939 - Aleksander Brückner, polski językoznawca
- 1945 - Heinrich Himmler, jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny światowej (
- 1900)
- 1972 - - Michał Choromański, polski pisarz i dramaturg
- 1974 - Duke Ellington, amerykański pianista jazzowy (
- 1899)

- 1945 - utworzono Uniwersytet Łódzki; Politechnikę Łódzką; Politechnikę Gdańską i Politechnikę Śląską.

- 1370 - Dania podpisała z Ligą Hanzeatycką traktat stralsundzki.
- 1430 - Joanna d'Arc została schwytana przez Burgundczyków, a następnie sprzedana Anglikom.
- 1795 - Rząd francuski ogłosił zakaz zgromadzeń dla kobiet.
- 1822 - wojska generała de Sucre zwyciężyły Hiszpanów w bitwie pod Pichincha.
- 1993 - Erytrea uzyskała niepodległość od Etiopii. maj 24 ko:5월 24일 ja:5月24日 simple:May 24 th:24 พฤษภาคม

Obywatelstwo

Obywatelstwo - przynależność osoby fizycznej do danego państwa, która pociąga ze sobą podleganie prawom i obowiązkom kraju, którego obywatelstwo się posiada. Obywatelstwo nabywa się automatycznie, jeżeli przynajmniej jedno z rodziców jest obywatelem danego kraju (tzw. prawo krwi) lub gdy urodzi się na terytorium danego kraju (tzw. prawo ziemi). Obywatelstwo można także uzyskać po spełnieniu wymogów ustanowionych przez państwo (np. przebywanie na terenie jakiegoś kraju przez kilka lat, dobra znajomość języka, kultury, historii kraju itp.). Większość państw wymaga zrzeczenia się poprzedniego obywatelstwa, ale niektóre dopuszczają podwójne obywatelstwo. Zobacz: narodowość. Kategoria:prawo konstytucyjne Kategoria:Prawo administracyjne ja:市民 simple:Citizenship

Człowiek

250px
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens
(z zasobów misji Pioneer 11)

Systematyka biologiczna

Królestwo:	zwierzęta
Typ:	strunowce
Podtyp:	kręgowce
Gromada:	ssaki
Rząd:	naczelne
Rodzina:	człowiekowate
Rodzaj:	człowiek

Nazwa systematyczna

Homo

Człowiek (Homo) - rodzaj ssaka należący do rodziny człowiekowatych, rzędu naczelnych. Obecnie najbardziej dominująca istota na planecie Ziemia. Współcześnie występuje jedynie jeden gatunek z tego rodzaju:
- człowiek rozumny (Homo sapiens) Jeśli uzna się neandertalczyka (Homo sapiens neanderthalensis syn. H. neanderthalensis) za podgatunek człowieka rozumnego to obecnie występującą populację ludzi zalicza się do podgatunku człowiek współczesny (Homo sapiens sapiens). W 2004 roku na indonezyjskiej wyspie Flores odnaleziono kości nieznanego dotąd gatunku człowieka kopalnego, którego nazwano Homo floresiensis. Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nie ustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich ilości i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory. Oto niektórzy przedstawiciele:
- Homo habilis
- Homo erectus
- Homo rudolfensis
- Homo ergaster
- Homo antecessor
- Homo heidelbergensis Jedną z cech wyróżniających ludzi od innych ziemskich istot jest wrodzona zdolność do opanowania umiejętności przekazywania informacji za pomocą artykułowanych dźwięków i pisma, emocji i potrzeb wyższych również za pomocą muzyki instrumentalnej, śpiewu, tańca. Człowiek jest jedynym rodzajem na Ziemi, który dzięki przekazowi informacji pozagenetycznej wytworzył kulturę a poprzez nią sztuczne środowisko, w którym żyje. Według współczesnej antropologii głównym czynnikiem pozwalającym człowiekowi na tworzenie świata kultury była i jest o wiele bardziej niż u innych gatunków pofałdowana kora mózgowa. Samców rodzaju Homo nazywamy mężczyznami, a samice kobietami. U ludzi występuje dymorfizm płciowy, mężczyźni mają statystycznie większą masę ciała oraz są wyżsi od kobiet. Przewaga ta związana jest z silniejszą tendencją u mężczyzn do posiadania więcej niż jednej partnerki seksualnej, u kobiet ta tendecja jest słabsza. W pierwotniejszych społecznościach częściej występuje poligamia, przeważnie poligynia, poliandria występuje lub występowała bardzo rzadko. W bardziej rozwiniętych tradycyjnych i nowoczesnych przeważają formalnie związki monogamiczne. Dzieci w wieku niemowlęcym potrafią pływać. Według ekoetyki człowiek jest wartością najwyższą, lecz nie jedyną. Wszystkie istoty żywe mają prawo do istnienia, a człowiek jako istota rozumna nie ma moralnego prawa do nieograniczonego korzystania ze swego położenia, a raczej powinien poczuwać się do odpowiedzialności za los innych istot żywych. ekoetyki

Zobacz też

- anatomia człowieka
- antropomorfizm
- antropocentryzm
- zasada antropiczna
- antropologia
- prawa człowieka Kategoria:Antropologia kategoria:Ssaki Kategoria:Człowiekowate ja:ヒト ko:사람 ms:Manusia simple:Human

Prawa człowieka

Są to prawa oraz swobody, które przysługują każdemu człowiekowi (bez względu na rasę, kolor skóry, wyznanie, poglądy, płeć, język, narodowość, pochodzenie społeczne etc.). Prawa te wynikają z godności człowieka i są niezbywalne (nawet dobrowolnie), istnieją niezależnie od władzy - są nienaruszalne, czyli nie mogą być przez nią regulowane. Państwu przypisuje się rolę instytucji, której zadaniem jest ochrona owych praw. Poszanowanie praw człowieka i godności ludzkiej jest uznawane za podstawę sprawiedliwości i pokoju na świecie. Prawa te nazywane są także "absolutną koncepcją praw człowieka", istnieje też druga koncepcja, mówiąca, że prawa człowieka są relatywne, jest ona nazywana także prawami obywatela. Prawa człowieka (w oparciu o Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka z 1966 roku oraz Powszechną Deklarację Praw Człowieka)

a) prawa osobiste:

(zobacz też Art. 38 - 56 Konstytucji RP)
prawo do:
- życia
- rzetelnego sądu (patrz "gwarancje formalne" poniżej)
- decydowania o swoim życiu

b) prawa i wolności polityczne:

1. tzw. prawa negatywne - prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa ( zobacz też Art. 57 - 63 Konstytucji RP)
- prawo do obywatelstwa
- możliwość uczestniczenia w życiu publicznym
- czynne prawo wyborcze – możliwość uczestnictwa w wyborach
- bierne prawo wyborcze – możliwość kandydowania w wyborach
- wolność zrzeszania się
- prawo do uczestniczenia i organizowania pokojowych manifestacji
- prawo do składania wniosków, petycji, skarg
- dostęp do informacji o działaniach władz i osób publicznych
- równy dostęp do służby publicznej

c) wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

1. tzw. prawa pozytywne – uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz - prawa socjalne prawo do: (zobacz też Art. 68, 75 Konstytucji RP)
- ochrony zdrowia
- nauki
- pracy
- odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jednostce i jej rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej
- pomocy socjalnej (ogólnie) 2. prawa ekonomiczne: (zobacz też Art. 64 Konstytucji RP)
- prawo do własności
- prawo dziedziczenia 3. prawo solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego chrakteru prawnego) - wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia 4. prawa kulturalne: (zobacz też Art. 73 Konstytucji RP)
- wolność twórczości artystycznej
- badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników
- wolność korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania Gwarancje: #materialne (dotyczą głównie praw socjalnych, ekonomicznych i kulturowych) #formalne (prawo do ochrony prawnej jednostki)
- prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd
- prawo do fachowej obrony w postępowaniu przed organami aparatu państwowego
- prawo do skargi konstytucyjnej

Historia praw człowieka

- 1215 Magna Charta Libertatum – Wielka Karta Swobód wydana przez króla Anglii – "żaden wolny człowiek nie ma być pojmany ani uwięziony albo wyrzucony z posiadłości, albo proskrybowany, ani wygnany lub innym sposobem pognębiony; i ani sami na niego nie wyruszymy, ani nikogo innego przeciw niemu nie wyślemy, jak tylko na podstawie legalnego wyroku równych jemu albo na podstawie prawa ziemskiego (...)"
- teoria praw naturalnych jednostki Johna Locke'a
- rozwinięcie idei praw człowieka :
- 1628 Petition of Rights
- 1679 Habeas Corpus Act
- 1776 Bill of Rights w stanie Wirginia
- 1789 Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela
- 10 grudnia 1948 przyjęcie przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka
- 1966 Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka
- do 1989 powstało około 60 szczegółowych konwencji (m.in. o prawach dziecka)
- 1990 Dokument Kopenhaski – proklamuje demokrację parlamentarną (czyli ustrój najbardziej sprzyjający przestrzeganiu praw człowieka) jako jedyny dopuszczalny w Europie, był dziełem KBWE

Zobacz też

- Europejska Konwencja Praw Człowieka

Instytucje skargi

- Komitet Praw Człowieka w Genewie
- Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

Pozarządowe organizacje praw człowieka

- Amnesty International - http://www.amnesty.org.pl
- Helsińska Fundacja Praw Człowieka - http://www.hfhrpol.waw.pl/
- Human Rights Watch - http://www.hrw.org Kategoria:ochrona praw człowieka zh-min-nan:Jîn-kôan ja:人権

Parlament

Parlament - w państwach o demokratycznych systemach władzy, jest to najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej. Zasiadają w nim przedstawiciele obywateli danego kraju, wybrani w drodze wyborów parlamentarnych, którzy wybierani są na kadencję trwającą zazwyczaj ok. 3-5 lat. Parlament może być:
- jednoizbowy, jak np. w Szwecji
- dwuizbowy, jak np. we Francji, Niemczech W Polsce parlament składa się z dwóch izb:
- Sejm - izba niższa
- Senat - izba wyższa. Obie izby posiadają tzw. inicjatywę ustawodawczą, czyli mogą występować z nowymi projektami aktów prawnych (ustaw, uchwał, itp.). Ponadto parlamentarzyści zajmują się takimi sprawami, jak uchwalanie budżetu, powoływanie i kontrola bieżącej działalności rządu.

Zobacz też

- Parlament Europejski
- parlamenty świata
- interpelacja poselska Kategoria:Politologia Kategoria:Prawo konstytucyjne ja:議会

Rada Federalna Niemiec

Rada Federalna Niemiec (niem. Bundesrat), jako konstytucyjne przedstawicielstwo krajów związkowych, jest w Niemczech, obok Bundestagu, izbą parlamentu.
Każdy z 16 krajów związkowych ma, zależnie od liczby mieszkańców od trzech do sześciu głosów, które muszą być oddawane jednolicie. Uprawnieni do głosowania członkowie Rady muszą być członkami z prawem głosu odpowiedniego rządu krajowego.
Ustawy uchwalone przez Bundestag wymagają akceptacji Rady, jeśli mają związek z suwerennością kraju związkowego lub jeśli instytucje krajów związkowych mają udział w ich realizacji.

Link zewnętrzny:

Rada Federalna Niemiec: http://www.bundesrat.de Zobacz też Rada Federalna Kategoria:Polityka Niemiec ja:連邦参議院 (ドイツ)

Trybunał Konstytucyjny w Niemczech

Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht, BVerfG) - trybunał konstytucyjny Republiki Federalnej Niemiec. Jest strażnikiem niemieckiej konstytucji (Grundgesetz) będąc zarazem organem konstytucyjnym oraz częścią sądownictwa z dziedziny prawa konstytucyjnego. Ma siedzibę w Karlsruhe w Badenii-Wirtembergii.

Geneza

O sądownictwie konstytucyjnym w Niemczech w sensie ścisłym można mówić dopiero od II połowy XX wieku. Zresztą przez długi czas nie istniało jednolite państwo niemieckie o unitarnym charakterze. Słaba pozycja parlamentu w poszczególnych krajach niemieckich nie mogła sprzyjać wykształceniu się koncepcji suwerenności ustawy. Kontrola zgodności ustaw z konstytucją przez długi okres czasu miała charakter drugorzędny, aby nie powiedzieć marginalny. Kluczową instytucją w systemie gwarancji konstytucyjnych była konstytucyjna odpowiedzialność ministrów przed Trybunałem Stanu (Staatsgerichtshof) lub sądem najwyższym. parlament Wysuwano też koncepcję wprowadzenia skargi konstytucyjnej i sądowego trybu rozstrzygania sporów pomiędzy władcą a parlamentem. Próbę urzeczywistnienia tych postulatów podjęli twórcy konstytucji frankfurckiej w okresie Wiosny Ludów. Konstytucja ta przewidywała powołanie do życia Sądu Rzeszy (Reichsgericht) o następujących kompetencjach:
- rozstrzyganie sporów federalnych
- rozstrzyganie sporów między organami Rzeszy
- orzekanie w przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej ministrów
- orzekanie w przedmiocie skargi konstytucyjnej Mankamentem postanowień konstytucji było pozbawienie Reichsgerichtu kontroli konstytucyjności aktów normatywnych. Pomimo, że konstytucja ta nigdy nie weszła w życie to wytyczyła kierunek zmian, które zaistniały w późniejszym czasie. Bezpośrednio po Wiośnie Ludów można jednak zaobserwować regres w systemie gwarancji konstytucyjnych, a nie rozwój. Konstytucja Prus z 1850 r. nie przyznawała sądom prawa orzekania o konstytucyjności ustaw. Jeszcze bardziej niekorzystne zmiany miały miejsce w okresie Związku Północnoniemieckiego, jak i Cesarstwa Niemieckiego. Wówczas to zniesiono odpowiedzialność konstytucyjną ministrów, a spory federalne rozstrzygał Bundesrat. Zmiany te korelowały z stanowiskiem doktryny, np. teorią promulgacji P. Labanda, zgodnie z którą sam akt promulgacji jest koniecznym i wystarczającym warunkiem konstytucyjności ustawy. Bardziej postępowe zmiany, choć nie tak zaawansowane jak w Austrii, przyniosła konstytucja weimarska z 1919 r. Mocą jej postanowień utworzono Trybunał Stanu (Staatsgerichtshof) o następujących uprawnieniach:
- orzekanie w przedmiocie odpowiedzialności prezydenta i ministrów Rzeszy
- rozstrzyganie sporów federalnych
- rozstrzyganie sporów konstytucyjnych w obrębie poszczególnych krajów Rzeszy Pomimo tych kompetencji Trybunał Stanu nie pełnił roli sądu konstytucyjnego, gdyż nie posiadał prawa kontrolowania konstytucyjności aktów normatywnych. Milczenie konstytucji w tej materii zrodziło jednak spory interpretacyjne. Część doktryny opowiedziała się za prawem sędziego do odmowy stosowania niekonstytucyjnych ustaw na tle konkretnej sprawy sądowej (H. Triepel, H. Nawiasky). Dominowało jednak stanowisko przeciwników kontroli sądowej (G. Jellinek, R. Thoma, C. Schmitt, G. Radbruch). Orzecznictwo nie zważając na doktrynę opowiedziało się za dopuszczeniem kontroli konstytucyjności ustaw Rzeszy przez stosujące je sądy. Szczególnie silnie zostało to wyartykułowane w orzeczeniu Sądu Rzeszy z dnia 4 listopada 1925 r. To precedensowe orzeczenie nie utorowało jednak drogi do sądowej kontroli konstytucyjności aktów prawnych. Na zmiany trzeba było czekać do okresu po drugiej wojnie światowej. Pierwsze sądy konstytucyjne - Huter der Verfassung - powstawały na szczeblu krajowym w latach 1946-1951. Pomimo tego, że niekiedy działały pod dawną nazwą Staatsgerichtshof, to wszystkie one uzyskały prawo do kontroli zgodności ustaw krajowych z konstytucją krajową. Federalny Trybunał Konstytucyjny został przewidziany w Ustawie Zasadniczej z 1949 r. Realizując postanowienia konstytucji ustawą z dnia 12 marca 1951 r. powołano do życia Bundesverfassungsgericht - Federalny Trybunał Konstytucyjny.

Struktura Trybunału i status sędziego

1951 1951 Federalny Trybunał Konstytucyjny składa się z dwóch senatów, każdy liczący po ośmiu sędziów. Ogólna liczba sędziów wynosi zatem 16.

Dwa senaty

Podział Trybunału na dwie izby (senaty) współcześnie zapewnia większą sprawność jego działania, przy coraz większej liczbie spraw do niego trafiających. Geneza tej dychotomicznej struktury była jednak inna. Uważano bowiem, że przy zwiększonych wpływach SPD w jednym senacie, a CDU/CSU w drugim rozwiązanie powyższe zapewni względną równowagę sił. Każdy z sędziów może zasiadać tylko w jednym senacie, do którego jest przydzielony na cały okres swojej kadencji. Każdy z senatów ma też odmiennie zakreśloną właściwość rzeczową. W obrębie senatów funkcjonują też izby (Kammer), których zadania dotyczą głównie procedury związanej z rozpoznawaniem skarg konstytucyjnych. Każdy z senatów powołuje na okres roku kilka izb, składających się z 3 sędziów. Skład izby musi ulec zmianie po upływie maksymalnie 3 lat. Trybunał nie podlega żadnej kontroli zewnętrznej.

Sędziowie

Sędziowie są powoływani w połowie przez Parlament Federalny (Bundestag), w połowie przez Radę Federalną (Bundesrat). Bundestag dokonuje wyboru w wyborach pośrednich przy pomocy Komisji Wyboru Sędziów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego liczącej 12 członków, z których co najmniej 8 musi zaaprobować kandydaturę. Z kolei Bundesrat wybiera sędziów większością 2/3 głosów ogólnej liczby swych członków. Sędziów wybiera się na kadencje indywidualne, co sprawia, że z reguły nie powstaje potrzeba jednoczesnego obsadzenia większej liczby wakatów. Członkowie trybunału muszą posiadać kwalifikacje na urząd sędziego, przy czym po trzech sędziów każdego senatu wybiera się spośród sędziów najwyższych organów sądowych Federacji legitymujących się co najmniej 3-letnim stażem. Muszą też mieć ukończone 40 lat życia. Piastowania urzędu sędziowskiego nie mogą łączyć z żadną inną działalnością zawodową z wyjątkiem stanowiska wykładowcy prawa w niemieckiej szkole wyższej. Procedura powoływania sędziów wymaga poczynienia uzgodnień pomiędzy najsilniejszymi frakcjami w Parlamencie. Za sprawą takiego kompromisu unika się wyboru sędziów o poglądach radykalnych, skrajnych. Ponadto w drodze politycznego zwyczaju przyjęło się, że po opróżnieniu stanowiska sędziego wybranego z inicjatywy chadecji prawo wskazania kandydata na jego miejsce pozostaje nadal w gestii CDU/CSU, a pozostałe siły polityczne nie powinny się temu sprzeciwić. Sytuacja jest analogiczna, gdy wakat nastąpił w związku z upływem kadencji sędziego z ramienia SPD. Uchwały senatu dla swojej ważności wymagają obecności przynajmniej 6 sędziów. Rozstrzygnięcia zapadają większością głosów sędziów obecnych na posiedzeniu, chyba że ustawa stanowi inaczej. W sprawach o pozbawienie praw zasadniczych, o sprzeczność partii politycznych z konstytucją, o odpowiedzialności konstytucyjnej prezydenta i w przedmiocie odpowiedzialności sędziów federalnych i krajowych orzeczenia niekorzystne dla strony oponującej wniosek zapadają większością 2/3 członków senatu. Plenum Federalnego Trybunału Konstytucyjnego rozstrzyga natomiast większością 2/3 sędziów każdego senatu kwestie prawne, gdy jeden senat zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu drugiego senatu. Kadencja sędziego Trybunału wynosi 12 lat. Niedopuszczalny jest ponowny wybór tego samego sędziego po upływie kadencji. Przed upływem 12-letniej kadencji sędzia ustępuje z urzędu jeśli osiągnie wiek emerytalny, który wynosi 68 lat życia. Ponadto Prezydent Federalny na wniosek Trybunału poparty większością 2/3 członków może przenieść sędziego w stan spoczynku w przypadku trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków lub zwolnić sędziego w razie prawomocnego skazania za czyn popełniony z niskich pobudek, skazania na karę pozbawienia wolności powyżej 6 miesięcy czy poważnego, zawinionego naruszenia obowiązków.

Prezydent Federalnego Trybunału Konstytucyjnego

Na czele Trybunału stoi prezydent, będący przełożonym wszystkich jego urzędników oraz według oficjalnego protokołu piątą osobą w państwie (po prezydencie federalnym, przewodniczącym Bundestagu, kanclerzu i przewodniczącym Bundesratu. Dotychczas następujące osoby sprawowały ten urząd: Bundesrat

Siedziba Trybunału

Siedzibą Federalnego Trybunału Konstytucyjnego jest Karlsruhe. Trybunał zajmuje zbudowany w latach 60. XX wieku zespół stalowo-szklanych pawilonów, zaprojektowany przez Paula Baumgartena i swoją lekkością i przejrzystością symbolizujący demokratyczne idee. Stanowiący zachodnią pierzeję placu Zamkowego (Schlossplatz) i położony między zamkiem a galerią sztuki zespół budynków otoczony jest niewielkim obszarem, na którym zakazane są wszelkie manifestacje i inne zgromadzenia.

Właściwość Trybunału

Właściwość rzeczowa Federalnego Trybunału Konstytucyjnego jest silnie rozbudowana. Określa ją art. 93, 99, 100 Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec i art. 13 ustawy o Federalnym Trybunale Konstytucyjnym. Do najważniejszych kompetencji Trybunału należy orzekanie w przedmiocie: # formalnej lub materialnej zgodności prawa federalnego lub prawa krajowego z ustawą zasadniczą # zgodności prawa krajowego z pozostałym prawem federalnym # skargi konstytucyjnej (sprawy dotyczące skargi konstytucyjnej stanowią 95% wszystkich rozpoznawanych przez Trybunał spraw) # odpowiedzialności konstytucyjnej prezydenta federalnego # sprzeczności działalności partii politycznych z konstytucją i zakazu działalności # pozbawienia praw zasadniczych # zgodności rozstrzygnięcia parlamentu Federalnego o ważności wyborów oraz o nabyciu lub utracie mandatu w Parlamencie Federalnym # sporów o zakres praw i obowiązków najwyższych organów federalnych lub innych podmiotów wyposażonych we własne prawa tzw. spory kompetencyjne # sporów co do praw i obowiązków Federacji i poszczególnych krajów # sporów konstytucyjnych z terenu danego kraju, jeżeli ustawa krajowa kompetencję do ich rozstrzygnięcia powierzyła Federalnemu Trybunałowi Konstytucyjnemu # złożenia sędziego federalnego lub krajowego z urzędu, przeniesienia na inne stanowisko lub w stan spoczynku w przypadkach przewidzianych w art. 98 ust 2 i 5 ustawy zasadniczej # odpowiedzialności sędziów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Kategoria:Prawo konstytucyjne Kategoria:Niemcy ja:連邦憲法裁判所

2001

- 2001 zh-min-nan:2001 nî als:2001 ko:2001년 ms:2001 ja:2001年 simple:2001 th:พ.ศ. 2544

Badenia-Wirtembergia

] Badenia-Wirtembergia (niem. Baden-Württemberg) to kraj związkowy w południowej części Niemiec.

Informacje ogólne

- stolica: Stuttgart
- liczba mieszkańców: 10,7 miliona (2003)
- powierzchnia: 35 742 km²
- gęstość zaludnienia: 299 os./km²
- ważniejsze miasta: Mannheim, Karlsruhe, Fryburg Bryzgowijski, Heidelberg, Heilbronn, Ulm, Pforzheim.

Historia

Kraj związkowy Badenia-Wirtembergia powstał 25 kwietnia 1952 przez połączenie trzech krajów: Badenii Południowej, Wirtembergii-Badenii i Wirtembergii-Hohenzollern. Graniczy z krajami związkowymi Nadrenią-Palatynatem, Hesją, Bawarią oraz ze Szwajcarią i Francją.

Polityka

- Premier: Günther Oettinger (CDU)
- Partia rządząca: koalicja CDU-FDP
- Landtag (128 miejsc): CDU - 63, SPD - 45, FDP/DVP - 10, B90/Zieloni - 10
- Ostatnie wybory: 25 III 2001
- następne wybory: 2006 Premierzy Badenii-Wirtembergii (od 1952):
- 1952 - 1953 : Reinhold Maier (DVP)
- 1953 - 1958 : Gebhard Müller (CDU)
- 1958 - 1966 : Kurt Georg Kiesinger (CDU)
- 1966 - 1978 : Hans Karl Filbinger (CDU)
- 1978 - 1991 : Lothar Späth (CDU)
- 1991 - 2005 : Erwin Teufel (CDU)
- od 2005 : Günther Oettinger (CDU)

Geografia

Wzdłuż zachodniej granicy Nizina Górnoreńska, ograniczona na wschodzie masywem górskim Schwarzwaldu, a na północnym wschodzie górami Odenwald. Większa część Badenii-Wirtembergii należy do dorzecza Renu (główny dopływ - Neckar), płynącego na granicy z Francją, pozostała do dorzecza Dunaju. Na granicy szwajcarskiej leży Jezioro Bodeńskie.

Gospodarka

W regionie występuje przemysł samochodowy (główny ośrodek przemysłu samochodowego w Niemczech - DaimlerChrysler, Porsche, Bosch), maszynowy, elektrotechniczny i elektroniczny, optyczny, precyzyjny (zwłaszcza zegarmistrzowski), ponadto włókienniczy, odzieżowy i chemiczny. Niewielkie znaczenia ma górnictwo (sól kamienna). Uprawia się tutaj zboża, buraki cukrowe, tytoń, chmiel, ziemniaki, warzywa oraz winorośl.

Turystyka

Badenia-Wirtembergia jest atrakcyjna pod względem turystycznym i charakteryzuje ją rozwinięty ruch turystyczny, zwłaszcza w Schwarzwaldzie i nad Jeziorem Bodeńskim. Spośród uzdrowisk najbardziej znane jest Baden-Baden. Atrakcję stanowią zabytkowe miasta uniwersyteckie Heidelberg i Tybinga, katedry w Fryburgu Bryzgowijskim i Ulm, zabytki i muzea w Stuttgarcie, Karlsruhe i Konstancja, zamki, pałace i klasztory nad Renem, Neckarem i Dunajem oraz barokowe kościoły i klasztory w Górnej Szwabii.

Podział administracyjny

Badenia-Wirtembergia dzieli się na 35 powiatów oraz 9 powiatów miejskich, które łącznie tworzą 4 okręgi regencyjne. Badenia-Wirtembergia jest też podzielona na 12 regionów. Jeden region tworzy kilka powiatów. Okręgi regencyjne (Regierungsbezirke): Fryburg, Karlsruhe, Stuttgart i Tybinga Regiony (Regionen): Bodensee-Oberschwaben, Donau-Iller, Heilbronn-Franken, Hochrhein-Bodensee, Mittlerer Oberrhein, Neckar-Alb, Nordschwarzwald, Ostwürttemberg, Rhein-Neckar-Odenwald, Schwarzwald-Baar-Heuberg, Stuttgart, Südlicher Oberrhein Powiaty ziemskie (Landkreise): Alb-Donau, Biberach, Bodensee, Böblingen, Breisgau-Hochschwarzwald, Calw, Emmendingen, Enz, Esslingen, Freudenstadt, Göppingen, Heidenheim, Heilbronn, Hohenlohe, Karlsruhe, Konstancja, Lörrach, Ludwigsburg, Main-Tauber, Neckar-Odenwald, Ortenau, Ostalb, Rastatt, Ravensburg, Rems-Murr, Reutlingen, Rhein-Neckar, Rottweil, Schwarzwald-Baar, Schwäbisch Hall, Sigmaringen, Tuttlingen, Tybinga, Waldshut-Tiengen, Zollernalb Powiaty miejskie (Stadtkreise): Baden-Baden, Fryburg Bryzgowijski, Heidelberg, Heilbronn, Karlsruhe, Mannheim, Pforzheim, Stuttgart, Ulm Patrz też: Badenia, Wirtembergia, Szkoła badeńska ----

Link zewnętrzny

- [http://www.baden-wuerttemberg.de/ Oficjalna strona Badenii-Wirtembergii]
- [http://www.baden-wuerttemberg.tk/ Webportal Badenia-Wirtembergia] Kategoria:Podział administracyjny Niemiec als:Baden-Württemberg ko:바덴뷔르템베르크 주 ja:バーデン＝ヴュルテンベルク州 simple:Baden-Württemberg

Bawaria

Bawaria (niem. Bayern) to najdalej położony na południe i o największej powierzchni kraj związkowy w