:: wikimiki.org ::

Hans Kelsen

Hans Kelsen

Hans Kelsen (ur. 11 października 1881 w Pradze, zm. 19 kwietnia 1973), austriacki prawnik i filozof prawa, przedstawiciel normatywizmu, twórca koncepcji "czystej nauki prawa" (Reine Rechtslehre). Od 1883 mieszkał z rodziną w Wiedniu; studiował prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim, w 1906 obronił doktorat, w 1911 habilitował się. Od 1919 był profesorem prawa publicznego i administracyjnego na Uniwersytecie Wiedeńskim, pracował nad projektem konstytucji austriackiej z 1920, został mianowany dożywotnim członkiem Trybunału Konstytucyjnego. Zmiana klimatu politycznego doprowadziła jednak do usunięcia Kelsena, sympatyzującego z socjaldemokracją, w 1930. Wyjechał wówczas do Kolonii, gdzie był profesorem miejscowego uniwersytetu. Po dojściu do władzy Hitlera w 1933 przeniósł się do Genewy, a w 1940 do USA, gdzie pozostał do końca życia. Był m.in. profesorem University of California w Berkeley. Koncepcja "czystej nauki prawa" Punktem wyjścia teorii Kelsena jest radykalny rozdział prawa i moralności. Granice tego rozdziału wyznacza dualizm bytu (Sein) i powinności (Sollen). Moralność mieści się w sferze bytu, a prawo w sferze powinności. Za mieszanie tych sfer Kelsen krytykował pozytywizm prawniczy. O powinnościach wypowiadamy się za pomocą norm, które są specyficznym konstruktem językowym wyrażającym powinność. Tym samym norma jest elementarną strukturą prawa. Normy nie można ostatecznie dookreślić bez pojęcia systemu prawnego. Norma prawna nie może znajdować się poza systemem normatywnym, dlatego aby stwierdzić że norma obowiązuje, należy wykazać, że należy ona do systemu. Kelsen opracował trzy koncepcje systemu: statycznego, dynamicznego i mieszanego. Wszystkie łączy ujmowanie systemu jako całości hierarchicznej, autonomicznej, uporządkowanej, zamkniętej jedną normą najwyższą. W systemie statycznym powiązania między normami mają charakter treściowy: z treści normy bezpośrednio wyższej wyprowadzić można treść normy niższej. Normą najwyższą jest ta, którą uznajemy za oczywistą, której przypisujemy najwyższą wartość. W systemie dynamicznym relacje między normami mają charakter formalno-kompetencyjny: norma bezpośrednio wyższa jest formalną podstawą obowiązywania normy niższej, czyli zawiera kompetencję do jej wydania. Normą najwyższą jest norma podstawowa (Grundnorm), którą Kelsen określa jako "czysto pomyślaną lub sfingowaną"; jest ona transcendentalno-logicznym domknięciem sytemu. Kelsen, Hans Kelsen, Hans ja:ハンス・ケルゼン

11 października

- imieniny: Aldona, Brunon, Burchard, Dobromiła, Dobrosława, Domaczaja, Emil, Emilian, Emiliusz, Gardomir, Gromisław, Maria i Marian.

- 1815 - Maksymilian Jackowski, polski działacz społeczny i gospodarczy w Wielkopolsce (zm. 1905)
- 1876 - Gertrud von Le Fort, niemiecka pisarka i publicystka (zm. 1971)
- 1884 - Friedrich Bergius, niemiecki chemik (zm. 1949)
- 1885 - Francois Mauriac, francuski pisarz (zm. 1970)
- 1895 - Wolfram von Richthofen, niemiecki lotnik (zm. 1944)
- 1914 - Reuben Fine, amerykański arcymistrz szachowy (zm. 1993)
- 1916 - Julian Kawalec, polski poeta, prozaik i publicysta
- 1939 - Maria Bueno, brazylijska tenisistka
- 1962 - Joan Cusack, amerykańska aktorka
- 1966 - Luck Perry, amerykański aktor
- 1983 - Rusłan Ponomariow, ukraiński szachista

- 1303 - Bonifacy VIII, papież (ur. ok. 1235)
- 1304 - Konrad II Garbaty, książę ścinawski i żagański (ur. 1260/65)
- 1531 - Huldrych Zwingli, szwajcarski teolog i humanista, działacz reformacji (ur. 1484)
- 1896 - Anton Bruckner, austriacki kompozytor (ur. 1824)
- 1779 - Kazimierz Pułaski, polski żołnierz, uczestnik konfederacji barskiej oraz rewolucji amerykańskiej (ur. 1745)
- 1889 - James Joule, angielski fizyk (ur. 1818)
- 1940 - Vito Volterra, włoski matematyk i fizyk (ur. 1860)
- 1943 - Jan Mosdorf, polski działacz polityczny i publicysta (ur. 1904)
- 1944 - Józef Kałuża, polski piłkarz i trener (ur. 1896)
- 1961 - Leonard Marx, zwany Chico, amerykański aktor (ur. 1887)
- 1963 - Edith Piaf, francuska piosenkarka i aktorka (ur. 1915)
- 1963 - Jean Cocteau, francuski pisarz i malarz (ur. 1889)
- 1967 - Halina Poświatowska, polska poetka (ur. 1935)
- 1969 - Kazimierz Sosnkowski, generał broni Wojska Polskiego, polityk, działacz niepodległościowy (ur. 1885)
- 1996 - Lars Valerian Ahlfors, amerykański matematyk pochodzenia fińskiego (ur. 1907)
- 2000 - Pietro Palazzini, włoski duchowny katolicki (ur. 1912)
- 2005 - Edward Szczepanik, polski polityk, ostatni premier polskiego rządu na uchodźstwie (ur. 1915)

- 1918 - polskie organizacje działające w Rzeszy wydały wspólny komunikat opowiadający się jawnie za niepodległością Polski.
- 1919 - uroczyste otwarcie Uniwersytetu Wileńskiego.
- 2004 - rozpoczęła się prywatyzacja największego polskiego banku PKO BP.

- 1531 - w Szwajcarii katolicy pokonali protestantów w bitwie pod Kappel.
- 1954 - Viet Minh przejął kontrolę nad Wietnamem Północnym.
- 1962 - papież Jan XXIII otworzył Sobór Watykański II. październik 11 ko:10월 11일 ms:11 Oktober ja:10月11日 simple:October 11 th:11 ตุลาคม

1881

- 1881 ko:1881년 nb:1881

Praga

Praga (czes. Praha) - stolica i największe miasto Czech. Nazwa została wyprowadzona od słowa czeskiego "prah" które oznacza próg domu (związane jest to z legendą o Libuszy) ale także próg na rzece. Położona po obu stronach rzeki Wełtawy. Obszar 496 km²; 1.205.000 mieszkańców (2002), główny ośrodek gospodarczy kraju. Przemysł maszynowy, elektrotechniczny, włókienniczy i inne. Uczelnie: m.in. Uniwersytet Karola (data założenia 1348, najstarszy uniwersytet w Europie Środkowej).

Historia

Miasto zostało założone w średniowieczu przez pierwszych Przemyślidów. Od 973 roku było siedzibą pierwszego biskupstwa na tych terenach. Szczególny rozkwit osiągnęło za rządów Karola IV. W roku 1344 praskie biskupstwo zostało podniesione w hierarchii koscielnej do rangi arcybiskupstwa. Od 1526 pozostawało pod rządami Habsburgów. W 1419 roku miała tam miejsce słynna defenestracja katolików (wojny husyckie), zaś w 1618 roku podobne wydarzenie (wyrzucenie przez okno namiestników cesarza) stało się bezpośrednią przyczyną wojny trzydziestoletniej. W 1848 roku powstanie (w czasie Wiosny Ludów). W latach 1939-45 okupowana przez Niemcy, wyzwolona w 1945. W 1968 roku główna arena praskiej wiosny. W roku 1993 po odłączeniu się Słowacji, miasto zostało stolicą Republiki Czeskiej.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Praga jest uważana za jedno z najbardziej atrakcyjnych miast Europy, z tego względu corocznie odwiedzają ją liczne rzesze turystów. Niektórymi z atrakcji turystycznych są:
- Stare Miasto
- Ratusz Staromiejski (XIV wiek) ze słynnym zegarem astronomicznym Orloj na Staroměstské náměstí
- różne miejsca powiązane z Franzem Kafką
- Malá Strana - pełna kościołów, pałaców i ogrodów
- Hradczany z zamkiem oraz gotycką katedrą Św. Wita, św. Wacława i św. Adalberta (św. Wojciecha)
- Tynský Hram - Kościół Marii Panny przed Tynem, kiedyś centrum husytyzmu
- barokowy kościół św. Mikołaja z XVIII wieku na Malostranské náměstí
- Most Karola
- ściana Johna Lennona
- dzielnica żydowska Josefov
- Zamek Wyszehradzki
- Złota Uliczka w Pradze
- Wzgórze Petřín
- praski metronom
- wieża telewizyjna z platformą widokową, w dzielnicy Žižkov
- Galeria Narodowa Sztuki Europejskiej (kolekcje malarstwa europejskiego)
- zabytkowe piwiarnie np. U Fleku czy U sv. Tomaše

Znane dzielnice

- Holešovice
- Hradčany
- Josefov
- Karlín
- Libeň
- Malá Strana
- Nové Město
- Smíchov
- Staré Město
- Vinohrady
- Vršovice
- Vyšehrad
- Zbraslav
- Žižkov

Linki zewnętrzne

- [http://www.praga.infoczechy.pl Centrum Informacji o Pradze]
- [http://www.praskie-gospody.siec.com.pl Przewodnik po Pradze - jej gospodach, kulinariach i zwyczajach]
- [http://www.infoczechy.pl Centrum Informacji o Republice Czeskiej]
- [http://www.prague-city.cz/ Oficjalne strony praskie (ang.)]
- [http://www.prague.cz/ informator nt. Pragi (ang.)]
- [http://www.dpp.cz/ Komunikacja miejska w Pradze (czes.)]
- [http://www.discoverczech.com/prague/index.php4 informacje nt. Czech (ang.)]
- [http://wikitravel.org/en/article/Prague przewodnik po Pradze na Vikitravel (ang.)]
- [http://www.opera.cz/en/intro.htm Praska Opera (ang.)]
- [http://www.idos.cz/ Rozkłady jazdy autobusów, pociągów i komunikacji miejskiej] ! ko:프라하 ja:プラハ simple:Prague

1973

- 1973 als:1973 ko:1973년 ja:1973年 nb:1973 simple:1973 th:พ.ศ. 2516

Normatywizm

Normatywizm - kierunek w filozofii prawa, będący kontynuacją pozytywizmu prawniczego. W prawie miała być hierarchia, system norm prawa czyli pozytywność prawa. Według tego kierunki państwo jest ponad empirycznym bytem jednostek, jest wartością samą w sobie. Kategoria:Teoria prawa

1883

- 1883 ko:1883년 ms:1883 nb:1883 th:พ.ศ. 2426

Wiedeń

Wiedeń (niem. Wien, łac. Vindobona) jest stolicą Austrii,jej największym miastem oraz kulturalnym i politycznym centrum kraju, położony nad Dunajem, na krańcu Lasu Wiedeńskiego; obszar 415 km², ludność 1 597 000 (2001). Wiedeń stanowi także jeden z dziewięciu krajów związkowych Austrii. Jest to jedno z bardziej znanych miast zachodniej Europy i jest ważnym miejscem historii i i kultury Europy.

Podział administracyjny

Wiedeń dzieli się na 23 dzielnice (Bezirke), które nie są jednak samodzielnymi jednostkami administracyjnymi (samorządowymi), odpowiadającymi powiatom w pozostałych landach Austrii, a tylko częściami jednolitej administracji miejskiej. Mają jednak pewne (wąskie) uprawnienia i są okręgami wyborczymi do rady miasta, co daje im pewną tożsamość polityczną. Dzielnice Wiednia to: #Innere Stadt (centrum) #Leopoldstadt #Landstraße #Wieden #Margareten #Mariahilf #Neubau #Josefstadt #Alsergrund #Favoriten #Simmering #Meidling #Hietzing #Penzing #Rudolfsheim-Fünfhaus #Ottakring #Hernals #Währing #Döbling #Brigittenau #Floridsdorf #Donaustadt #Liesing

Historia

- osada celtycka założona w V wieku p.n.e.
- w czasach imperium rzymskiego twierdza Castrum Vindabona
- 1221 - prawa miejskie
- 1278 - pod panowaniem dynastii Habsburgów
- stolica Świętego Cesarstwa Rzymskiego
- 1529 i 1683 odparcie oblężenia tureckiego
- bitwa pod Wiedniem (odsiecz wiedeńska pod wodzą Jana III Sobieskiego)
- od XVIII wieku wielka metropolia
- W okresie klasycystycznym Wiedeń stał się sławnym ośrodkiem muzycznym, głównie za sprawą trzech tworzących tam wówczas geniuszy muzycznych: Beethovena, Haydna i Mozarta
- 1814-1815 - kongres wiedeński
- 2. połowa XIX wieku zburzonie murów miejskich i budowa Ringu
- przed I wojną światową Wiedeń był czwartym pod względem liczby mieszkańców miastem Europy (ponad 2 mln)
- 1918 - stolica republiki

Lotniska

Na południowo-wschodniej części Wiednia znajduje się Międzynarodowe Lotnisko w Wiedniu-Schwechat, przez które w 2004 przewinęło się 14,8 mln podróżnych.

Kulinarne specjały

Tort Sachera, ciasto czekoladowe z Hotelu Sacher, znane jest dziś na całym świecie.

Zabytki i turystyka

- Centrum (Innere Stadt)
- Katedra św. Szczepana (Stephansdom)
- kościół kapucynów - krypta z nagrobkami Habsburgów
- romański kościół św. Ruprechta (XI wiek)
- Hofburg
- Staatsoper
- Burgtheater
- Kunsthistorisches Museum
- Albertina
- Kolumna Morowa
- Belweder
- Kościół św. Karola Boromeusza
- Hundertwasserhaus
- Pałac Schönbrunn (Schloss Schönbrunn)
- Centralny Cmentarz (Zentralfriedhof)
- Prater
- Kahlenberg
- Wieża Dunaju (Donauturm) ! ko:빈 ja:ウィーン simple:Vienna

1906

- 1906 ko:1906년 ms:1906 ja:1906年 simple:1906 th:พ.ศ. 2449

1919

- 1919 ko:1919년 ja:1919年 nb:1919 simple:1919 th:พ.ศ. 2462

1930

- 1930 ko:1930년 ja:1930年 simple:1930 th:พ.ศ. 2473

Adolf Hitler

Adolf Hitler (ur. 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn, zm. 30 kwietnia 1945 w Berlinie) - polityk niemiecki, przywódca Narodowo-Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej (NSDAP), ideolog niemieckiej odmiany faszyzmu zwanej od jego nazwiska hitleryzmem lub narodowym socjalizmem (nazizmem), twórca i dyktator III Rzeszy niemieckiej, odpowiedzialny za zbrodnie przeciw ludzkości. Stał na czele Niemiec w latach 1933-1945, jako kanclerz, a od śmierci Paula von Hindenburga również prezydent, faktycznie zaś jako dyktator. Po objęciu obu funkcji zmieniono nazwę jego stanowiska na "Führer und Reichskanzler" (Wódz i kanclerz Rzeszy). Uznawany jest przez większość historyków za osobiście odpowiedzialnego za politykę rasową nazistowskich Niemiec, Holocaust oraz za śmierć milionów ludzi zabitych podczas jego rządów.

Biografia

Wczesne lata

Holocaust Urodził się w Austrii w miejscowości Braunau am Inn. Czynił bezskuteczne wysiłki, aby studiować malarstwo w Wiedniu. Po dwukrotnie niezdanym egzaminie na studia opuścił Wiedeń. W czasie I wojny światowej walczył jako ochotnik w armii niemieckiej, został dwukrotnie odznaczony Krzyżem Żelaznym. O zawieszeniu broni dowiedział się w wojskowym szpitalu w Pasewalku, gdzie przebywał około pół roku po czasowym oślepieniu gazem. Kapitulację Niemiec uznał za zdradę.

Kariera w NSDAP

W 1919 wstąpił do Niemieckiej Partii Robotniczej (Deutsche Arbeitspartei, DAP), której nazwę w następnym roku zmieniono na NSDAP. Stanął na jej czele w 1921. Po nieudanym puczu monachijskim w 1923 (inaczej pucz piwiarniany) został skazany na pięć lat więzienia i osadzony w więzieniu w Landsbergu (1924). Napisał tam książkę Mein Kampf (Moja walka), w której sformułował program ruchu nazistowskiego. Jej tezy powtórzył w Das zweite Buch, książce nieopublikowanej za życia Hitlera, a odnalezionej przez historyków w latach dziewięćdziesiątych. Po przedterminowym zwolnieniu z więzienia skupił wokół siebie grono ambitnych i bezwzględnych współpracowników. Momentem kluczowym dla jego partii był kryzys gospodarczy w 1929. Wówczas bowiem wyborcy zwrócili się w stronę dwóch skrajnych partii - komunistów i Narodowych Socjalistów. Jego partia po wyborach stała się najpierw drugą, a potem pierwszą frakcją w parlamencie. Wykorzystując luki prawne konstytucji Republiki Weimarskiej doprowadził do przejęcia władzy przez swoją partię w wyniku wyborów w 1933. Rok wcześniej przegrał co prawda wybory prezydenckie, ale otrzymał aż 40% głosów.

Okres po dojściu do władzy

1933 30 stycznia 1933 roku, dzięki poparciu sfer konserwatywnych, większości generalicji i czołowych przedstawicieli przemysłu i finansjery, został kanclerzem i stanął na czele koalicyjnego rządu. Poparcia specjalnym pełnomocnictwom dla jego gabinetu udzieliła chadecka Partia Centrum. 27 lutego 1933 spłonął Reichstag. Hitler - przy biernej postawie prezydenta Hindenburga - wykorzystał pożar do rozprawy z komunistami i uchwalenia ustawy Zum Schutz von Volk und Staat (O ochronie narodu i państwa), faktycznie zawieszającej prawa obywatelskie i konstytucję Republiki Weimarskiej. Po śmierci Hindenburga w 1934 został prezydentem i ogłosił się wodzem. Wobec spadku wpływów wyborczych NSDAP, rozprawił się z opozycją, tworząc dla określonych grup ludności (Żydzi, homoseksualiści, Cyganie, antyhitlerowscy księża oraz socjaldemokraci) obozy koncentracyjne. Później, w czasie wojny, obozy te zapełniły się także więźniami z terenów okupowanych. W 1934 roku bezwzględnie rozprawił się z opozycją w łonie SA oraz innymi przeciwnikami politycznymi. Podczas tzw. nocy długich noży z 29 na 30 czerwca zamordowano ok. 400 osób, oskarżonych potem o przygotowywanie zamachu stanu.

Działania wojenne

30 czerwca Rozpoczął politykę zbrojeń i pokojowych podbojów zajmując kolejno Nadrenię (1936), Austrię w 1938 (Anschluss Austrii), Kraj Sudetów (październik 1938), całe Czechy w 1939 oraz Kłajpedę (również 1939). 23 sierpnia 1939 kazał podpisać układ ze Związkiem Radzieckim, znany jako Pakt Ribbentrop-Mołotow. Był to faktyczny wstęp do II wojny światowej. Wykonując założenia paktu, 1 września 1939 wojska niemieckie wkroczyły na terytorium Polski (bez wcześniejszego wypowiedzenia wojny). Działania te zgodnie z przewidywaniami Hitlera nie pociągnęły za sobą reakcji zbrojnej Francji i Anglii kraje te poprzestały na wypowiedzeniu 3 września wojny III Rzeszy.

Ostateczne rozwiązanie

Był inicjatorem akcji planowej zagłady Żydów, w terminologii nazistowskiej zwanej ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej (niem. Endlösung). Więcej na ten temat w artykule Holocaust. Hitler dążył do usunięcia Żydów, Cyganów, homoseksualistów i osób chorych psychicznie jako tzw. podludzi (niem. Untermenschen). Wobec Słowian także planowano przesiedlenia na wschód, tak zwany Generalny Plan Wschodni (Generalplan Ost).

Okres końcowy

W wyniku działań wojennych przez pewien czas znaczna część Europy znalazła się pod panowaniem niemieckim. W 1941 zdecydował się na uderzenie na ZSRR. Po przegranej bitwie pod Moskwą (grudzień 1941) przejął osobiste dowództwo nad kampanią wschodnią i w efekcie kierowania się względami ideologicznymi bardziej niż militarnymi doprowadził do klęski armii niemieckiej w wojnie z ZSRR. W latach 1943-1944 skoncentrowane uderzenia alianckie odebrały III Rzeszy inicjatywę na wszystkich frontach. W obliczu zbliżającej się klęski Niemiec 20 lipca 1944 grupa spiskowców z Clausem von Stauffenbergiem na czele dokonała w Wilczym Szańcu nieudanego zamachu na życie Hitlera. Przyjmuje się, że 30 kwietnia 1945, podczas oblężenia Berlina, Hitler wraz z poślubioną dzień wcześniej Ewą Braun popełnił samobójstwo w podziemnym schronie (wcześniej trując swoją sukę). Miał wtedy 56 lat. Zwłoki dyktatora i jego małżonki zostały prawdopodobnie spalone przez esesmanów ze straży przybocznej. Jednak okoliczności jego śmierci są niejasne i istnieją hipotezy mówiące, że w rzeczywistości uciekł z oblężonego Berlina i wyjechał do Argentyny. Wydaje się to jednak mało prawdopodobne, biorąc pod uwagę, że pod koniec życia był już psychicznym i fizycznym wrakiem (m.in. w styczniu 1945 stwierdzono u niego chorobę Parkinsona).

Dziedzictwo

Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał cztery organizacje powołane przez Hitlera (NSDAP, SS, SD i Gestapo) za przestępcze. Artykuł 6 statutu Trybunału zaliczył do zbrodni hitlerowskich:
- Zbrodnie przeciw pokojowi: ściślej - planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie i prowadzenie wojny napastniczej, albo wojny gwałcącej traktaty, umowy i porozumienia międzynarodowe, lub udział w planie, którego celem jest dokonanie wymienionych czynów;
- Zbrodnie wojenne: złamanie prawa wojennego, w tym złe traktowanie i deportacje do niewolniczych obozów ludności z terytoriów okupowanych, morderstwa i złe traktowanie jeńców wojennych, plądrowanie publicznej i prywatnej własności, niszczenie miast i wsi, dewastacja nie podyktowana względami strategicznymi;
- Zbrodnie przeciw ludzkości: morderstwa, niewolniczą eksploatację i inne nieludzkie czyny popełniane przeciw cywilom przed i w trakcie wojny. W wielu krajach głoszenie poglądów politycznych zbliżonych do Hitlera jest zakazane z mocy prawa. W Polsce regulują to:
- Kodeks Karny (Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r z późniejszymi zmianami): "Art. 256: Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2."
- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002, I KZP 5/02 (OSNKW 2002/5-6/32): "Propagowanie, w rozumieniu art. 256 k.k., oznacza każde zachowanie polegające na publicznym prezentowaniu faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa, w zamiarze przekonania do niego."
- Konstytucja RP: "Art. 13: Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwoływujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur i członkostwa." Hitlera przedstawiono między innymi w filmie produkcji niemieckiej "Upadek" (2004 r.), ukazującym ostatnie dni z życia Hitlera , które spędził w swoim berlińskim bunkrze. Rolę Hitlera zagrał Bruno Ganz.

Zobacz też

- Kwatery Hitlera
- Narodowy socjalizm
- Blondie

Linki zewnętrzne

- [http://www.eksplorator.os.pl/77.htm Kwatery Hitlera]
- [http://www.hitler.org/ Hitler Historical Museum]
- [http://www.adolfhitler.ws/index.php Anglojęzyczny serwis poświęcony historycznej postaci Adolfa Hitlera]
- http://www.wolfsschanze.home.pl Strona o Wilczym Szańcu, miejscu zamachu na Hitlera Hitler, Adolf Hitler, Adolf Hitler, Adolf roa-rup:Adolf Hitler ko:아돌프 히틀러 ms:Adolf Hitler ja:アドルフ・ヒトラー simple:Adolf Hitler th:อดอล์ฟ ฮิตเลอร์

Genewa

- Genewa - miasto w Szwajcarii
- Genewa - kanton w Szwajcarii ja:ジュネーブ

Stany Zjednoczone

Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States of America, United States, w skrócie: USA, US) – państwo położone w Ameryce Północnej. Graniczy z Kanadą od północy i Meksykiem od południa; od wschodu granicę kraju stanowi Ocean Atlantycki, a od zachodu Ocean Spokojny. Trzecie państwo świata pod względem terytorium (po Rosji i Kanadzie) oraz trzecie pod względem liczby ludności (po Chinach i Indiach).

Ustrój polityczny

Podział władzy: Konstytucja USA (przyjęta 17 września 1787, weszła w życie 4 marca 1789) wprowadziła trójpodział władzy oraz system "hamulców i równowagi", polegający na wzajemnym równoważeniu się różnych rodzajów władz. Władzę wykonawczą sprawuje prezydent (obecnie George W. Bush), który jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu (administracji). Prezydent (i wiceprezydent) wybierany jest w formalnie pośrednich wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję, może powtórnie sprawować urząd tylko raz. Rząd jest powoływany przez prezydenta po uzyskaniu aprobaty Senatu. Władzę ustawodawczą sprawuje Kongres, składający się z dwóch izb: Izby Reprezentantów (izba niższa) i Senatu (izba wyższa). Izba Reprezentantów ma kadencję 2-letnią, liczy 435 członków, jest wyłaniana w wyborach powszechnych i bezpośrednich; liczba reprezentantów poszczególnych stanów jest proporcjonalna do liczby ich mieszkańców (każdy stan musi mieć co najmniej 1 przedstawiciela). Senat ma kadencję 6-letnią, liczy 100 członków, wszystkie stany mają równą reprezentancję — po 2 senatorów (co 2 lata odnawia się 1/3 składu w wyborach częściowych); stołeczny Dystrykt Kolumbii nie ma reprezentacji w Kongresie. Na czele władzy sądowniczej stoi Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (nie mylić z Sądami Najwyższymi poszczególnych stanów i wspólnot).

Partie polityczne

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych] W Stanach Zjednoczonych istnieje system wielopartyjny, ale faktycznie politykę kontrolują jedynie dwie partie: Demokraci (Partia Demokratyczna) i Republikanie (Partia Republikańska). Ponadto w kraju istnieje kilkanaście partii politycznych, ale ich dostęp do życia publicznego jest znikomy. Zazwyczaj jedna partia kontroluje przez dekady konkretny powiat. W przypadku przejęcia władzy w legislaturze stanowej, wszystkie kluczowe stanowiska są obsadzane przez współpracowników jednej partii. Lista partii politycznych w USA:
- Republikanie
- Demokraci
- Liberałowie
- Zieloni Źródło: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html World Factbook]

Podział terytorialny

(główny artykuł: Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych)
(W nawiasach podano oryginalną pisownię, jeśli różni się od polskiej) 50 stanów (poniżej) i 1 okręg (Okręg stołeczny - dystrykt Kolumbii (Columbia District)) oraz terytoria zależne (poniżej). Uwaga: Niektóre jurysdykcje nazywają siebie "wspólnotami" (Commonwealth), a nie stanami ("State"). Stany: Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, Connecticut, Dakota Południowa (South Dakota), Dakota Północna (North Dakota), Delaware, Floryda (Florida), Georgia, Hawaje (Hawaii), Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kalifornia (California), Kansas, Karolina Południowa (South Carolina), Karolina Północna (North Carolina), Kentucky (wspólnota), Kolorado (Colorado), Luizjana (Louisiana), Maine, Maryland, Massachusetts (wspólnota), Michigan, Minnesota, Missisipi (Mississippi), Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork (New York), Nowy Meksyk (New Mexico), Ohio, Oklahoma, Oregon, Pensylwania (Pennsylvania) (wspólnota), Rhode Island, Tennessee, Teksas (Texas), Utah, Vermont, Waszyngton (Washington), Wirginia (Virginia) (wspólnota), Wirginia Zachodnia (West Virginia), Wisconsin, Wyoming Wyoming Terytoria zależne: Samoa Amerykańskie (American Samoa), Baker (Baker Island), Guam, Howland (Howland Island), Jarvis (Jarvis Island), Johnston (Johnston Atoll), Kingman (Kingman Reef), Midway, Navassa (Navassa Island), Mariany Północne (Northern Mariana Islands), Palmyra (Palmyra Atoll), Portoryko (Puerto Rico), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (U.S. Virgin Islands), Wake (Wake Island)

Przestrzeganie praw i swobód

Freedom in the World 2005

W raporcie "Freedom in the World 2005", ogłoszonym przez Freedom House, USA znalazły się w kategorii państw „Wolne” ze wskaźnikiem 1.0 w 7-stopniowej skali. Zobacz: [http://www.freedomhouse.org/research/freeworld/2005/essay2005.pdf Freedom in the World 2005 (s. 21)]. Raport "Freedom in the World" jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 r.

Wolność prasy i mediów

- w raporcie "Freedom of the Press 2004" (Freedom House) USA znalazły się w kategorii państw "Wolne" na 17 miejscu na 193 ze wskaźnikiem 13 w 100-stopniowej skali. Źródło: [http://www.freedomhouse.org/pfs2004/pfs2004.pdf "Freedom of the Press 2004" (od s. 18)]
- w rankingu "World Press Freedom Ranking 2004" organizacji Reporterzy bez granic, USA są na 23 miejscu na 167. [http://www.rsf.org/IMG/pdf/Eur_index_Eng_2004.pdf zobacz: raport 2004 (od s. 5)].

System karny

W niektórych stanach wykonywana jest kara śmierci. Według danych z czerwca 2003, amerykański system penitencjarny przetrzymuje 2 miliony 78 tysięcy 670 osób (ok. 1% dorosłej ludności kraju), co rocznie kosztuje 57 miliardów dolarów. Większość z nich to stosunkowo młodzi mężczyźni. W USA w dowolnej chwili około 20% mężczyzn - czarnych lub pochodzenia latynoskiego - przebywa w więzieniu. W miastach takich jak Waszyngton i Baltimore ponad połowa czarnych mężczyzn w wieku od 18 do 30 lat jest przetrzymywanych w więzieniach, na zwolnieniu warunkowym lub poddanych probacji. W USA przebywa w więzieniach od 6 do 10 razy więcej ludzi niż w innych krajach demokratycznych. Średnio na 100 000 mieszkańców wypada 715 więźniów,gdy tymczasem w Australii na 100 tysięcy ludności przypada 114 skazanych, 116 w Kanadzie, 95 we Francji i 96 w Niemczech. Dla porównania, w Polsce współczynnik ten wynosi 215 (83 tysiące osadzonych na 38,6 miliona mieszkańców w roku 2005).

Geografia

- Obszar:
- całkowity: 9,6 mln km²
- lądu: 9,2 mln km²
- wodny: 470 tys. km² Uwaga: dane dotyczą jedynie 50 stanów i okręgu stołecznego
- Porównanie: obszar ten odpowiada mniej więcej: 1/2 powierzchni Rosji, 3/10 powierzchni Afryki; 1/2 powierzchni Ameryki Południowej; jest nieco większy od Chin, około dwa i pół raza większy od Europy Zachodniej i prawie 31 razy większy od Polski.
- Granice lądowe:
- długość całkowita: 12248 km
- granica z Kanadą: 8893 km (w tym 2477 km z Alaską), z Meksykiem: 3326 km
- Linia brzegowa: 19924 km Klimat: w większości umiarkowany, ale tropikalny na Hawajach i Florydzie, arktyczny na Alasce, półsuchy na Wielkich Wyżynach na północ od Mississippi oraz suchy na południowym zachodzie. Ukształtowanie powierzchni: równiny centralne, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; krajobraz wulkaniczny na Hawajach.
- najniższy punkt: Death Valley (Dolina Śmierci) 86 m p.p.m.
- najwyższy punkt: (Alaska) Mount McKinley 6194 m n.p.m. Zasoby naturalne: węgiel, miedź, ołów, molibden, fosforany, uran, złoto, rtęć, nikiel, potas, srebro, wolfram, cynk, ropa naftowa, gaz ziemny, drewno Naturalne zagrożenia: tsunami, wulkany, trzęsienia ziemi, huragany wzdłuż wybrzeża Atlantyku i w Zatoce Meksykańskiej, tornada na obszarach centralnych i południowo-wschodnich, lawiny błotne i pożary w Kalifornii, powodzie.

Demografia

Ponad 295 mln ludności (275,6 mln w roku 2000). Ponad 1/3 przyrostu ludn. stanowi imigracja, gł. z Meksyku, wschodniej Azji i Europy. Ponad 77% ludn. mieszka w miastach, wśród których wyróżniają się wielkie aglomeracje miejskie (ludność w mln): Nowy Jork 21,1, Los Angeles - San Diego 16,4, Chicago 9,3, San Francisco-Oakland (Bay Area) 7,1, Waszyngton - Baltimore 7,0, Filadelfia 6,1, Boston 5,7, Detroit 5,3, Dallas - Fort Worth 4,4, Houston 4,2. W 61 obszarach metropolitalnych, liczących w kwietniu 2000 roku co najmniej milion mieszkańców, żyło 138,4 mln mieszkańców, czyli połowa ludności. Średnia gęstość zaludnienia 30,2 os./km²
- Grupy rasowe: ludność biała 77,1%, ludność czarna 12,9%, Azjaci 4,2%, Indianie i rodowici alaskańczycy 1,5%, Hawajczycy i wyspiarze Pacyfiku 0,3%, inni 4% (2000).
- Religie: protestancka 52%, rzymskokatolicka 24%, mormoni 2%, żydowska 1%, muzułmanie 1%, inne 10%, żadna 10% (2002).
- Piśmienność: 97% populacji w wieku powyżej 15 lat jest piśmienna.

Gospodarka

Największa i najsilniejsza technologicznie gospodarka świata. Rozwinięty przemysł samochodowy (wielkie koncerny, m.in.: General Motors, Ford Motor Company, Chrysler), petrochemiczny (Exxon Mobil), elektroniczny (IBM), energetyczny (General Electric), lotniczy i kosmiczny (Lockheed, Douglas Aircraft Company, Boeing, maszynowy, metalurgiczny, włókienniczy, chemiczny, farmaceutyczny, kosmetyczny, spożywczy (mięsny, młynarski, mleczarski, owocowo-warzywny), drzewny, celulozowo-papierniczy. Największy producent żywności na świecie. Użytki rolne stanowią 46% powierzchni. Uprawia się: kukurydzę, soję, jęczmień, sorgo, bawełnę, tytoń, drzewa owocowe, warzywa. Hodowla bydła, trzody chlewnej, drobiu.
- Produkt krajowy brutto:
- 11,75 bln USD (2004, przy zachowaniu parytetu siły nabywczej, pzp)
- PKB na 1 mieszkańca (2004, pzp): 40,100 USD
- Realny wzrost PKB (2004): 4,4%
- W strukturze PKB (2004) udział rolnictwa wynosi 0,9%, przemysłu 19,7%, usług 79,4%.
- Budżet:
- dochody: 1,862 bln USD.
- wydatki: 2,338 bln USD.
- Dług publiczny: 65% PKB (2004).
- Dług zagraniczny: 1,4 bln USD (2001).
- Rezerwy w złocie i walutach : 85,94 mld USD (2003).
- Struktura zatrudnienia (2004): usługi 76,6%, przemysł i transport 22,7%, rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo 0,7%.
- Handel zagraniczny:
- Eksport: 795 mld USD. Eksportuje się głównie: dobra inwestycyjne, samochody, środki zaopatrzenia przemysłu, materiały surowe, dobra konsumpcyjne, produkty rolne, do: Kanady (23,4%), Meksyku (13,5%), Japonii (7,2%), Wielkiej Brytanii (4,7%).
- Import: 1,476 bln USD. Importuje się ropę i produkty petrochemiczne, maszyny, samochody, dobra konsumpcyjne, materiały surowe, żywność i napoje, z: Kanady 17,4%, Chin 12,5%, Meksyku 10,7%, Japonii (9,3%), Niemiec (5,3%).
- Inflacja: 2,5% (2004).
- Bezrobocie: 5,5% (2004).
- Ludność poniżej granicy ubóstwa: 12%
- Statystyka wymiany handlowej [http://www.polishexchange.com/raportwaszyngtonski Raport Waszyngtonski]

Kultura

Rankingi międzynarodowe

- IMD International: [http://www01.imd.ch/wcy/ Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005], ranking 60 gospodarek (państw i regionów)
- Światowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Global+Competitiveness+Programme%5CGlobal+Competitiveness+Report Światowy Raport Konkurencyjności 2004-2005], ranking wzrostu konkurencyjności 104 państw
- A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine: [http://www.atkearney.com/main.taf?p=5,4,1,116 Wskaźnik Globalizacji 2005], ranking 62 państw
- Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP): [http://hdr.undp.org/reports/global/2004/ Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2004], ranking 177 państw
- Save the Children: [http://www.savethechildren.org/mothers/report_2004/images/pdf/SOWM_2004_final.pdf Sytuacja Matek Świata 2004], ranking 119 państw
- Heritage Foundation/The Wall Street Journal: [http://www.heritage.org/research/features/index/ Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005], ranking 155 państw
- The Economist: [http://www.economist.com/theworldin/international/displayStory.cfm?story_id=3372495&d=2005 Quality of Life Index 2005], ranking 111 państw
- Transparency International: [http://www.transparency.org/pressreleases_archive/2004/2004.10.20.cpi.en.html Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004], ranking 146 państw
- Reporterzy bez granic: [http://www.rsf.fr/article.php3?id_article=11715 Wskaźnik Wolności Prasy 2004], ranking 167 państw.

Zobacz też

- Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki
- hymn państwowy
- godło Stanów Zjednoczonych, flaga Stanów Zjednoczonych
- abolicjonizm
- literatura amerykańska
- aktorki amerykańskie
- obszary metropolitalne w USA
- Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych

Rząd USA

- [http://www.firstgov.gov Strony rządowe] - oficjalny portal rządu USA
- [http://www.whitehouse.gov Biały Dom] - oficjalna strona Prezydenta USA
- [http://www.state.gov/ Departament Stanu USA] - oficjalna strona amerykanskiego MSZ
- [http://www.senate.gov Senat] - oficjalna strona Senatu USA
- [http://www.house.gov Izba] - oficjalna strona Izby Reprezentatów USA
- [http://www.supremecourtus.gov Sąd Najwyższy] - oficjalna strona Sądu Najwyższego USA
- [http://usinfo.state.gov/usa/infousa/facts/factover/homepage.htm Portret USA] - publikacja Agencji Informacyjnej USA, wrzesień 1997.
- [http://www.census.gov/hhes/www/ US Census Bureau] - statystyka domowa i ekonomiczna.
- [http://nationalatlas.gov/ Atlas] Atlas Narodowy USA.
- [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html CIA World Factbook, dane o USA]
- [http://poland.usembassy.gov/poland-pl/ Ambasada USA w Polsce]

Inne

- [http://www.mediatico.com/en Gazety USA według stanów]
- [http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm Narodowe motto: historia i konstytucyjność]
- [http://www.nationalcenter.org/HistoricalDocuments.html Historia] Dokumenty historyczne
- [http://www.travel-directory.org/Destinations/North_America/United_States/index.html Informacje o USA, wg stanów]
- [http://www.teacheroz.com/states.htm Linki do informacji o każdym ze stanów]
- [http://www.adbusters.org/jams/history/timeline.swf Archiwum 163 interwencji USA]
- [http://www.moneyfactory.com/section.cfm/4 Banknoty USA]

Linki zewnętrzne

- Statystyka wymiany handlowej [http://www.polishexchange.com/raportwaszyngtonski Raport Waszyngtonski] [http://www.swulinski.com/podroze/UnitedStates.html Fotografia podróżnicza - Stany Zjednoczone] - galerie zdjęć i informacje dotyczace wielu miejsc w USA Kategoria:NATO zh-min-nan:Bí-kok ko:미국 ms:Amerika Syarikat ja:アメリカ合衆国 simple:United States th:สหรัฐอเมริกา

Berkeley

Berkeley - miasto w USA (stan Kalifornia, hrabstwo Alameda), należące do zespołu miejskiego San Francisco. Założone w 1853 r., prawa miejskie uzyskało w 1878. Od południa graniczy z siedzibą hrabstwa, Oakland, od wschodu z parkiem regionalnym (regionalny odpowiednik parku narodowego) Tildena. Miasto znane jest z kampusu Uniwersytetu Kalifornijskiego, a także lewicowości i liberalizmu, wieloetniczności i wielokulturowości oraz wyszukanej kuchni. Od lat siedemdziesiatych miasto połączone jest z metropolią San Francisco za pomocą systemu metra BART. Ludność: 102.743 mieszkańców i 44.955 gospodarstw domowych. W mieście znajduje się ośrodek nauki i badań komputerowych, muzeum, zabudowania uniwersyteckie z XIX wieku. W przeszłości ośrodek badań jądrowych. W 1986 r. w wyniku lokalnego referendum Berkeley ogłoszone zostało strefą wolną od energii nuklearnej. Mniejszy reaktor uniwersytecki nieobjęty zakazem zastąpiony został ośrodkiem obliczeniowym w latach dziewięćdziesiątych. Siedziba prestiżowego kampusu Uniwersytetu Kalifornijskiego, skąd pochodzi m.in. BSD (Berkeley Software Distribution), popularna rodzina systemów operacyjnych klasy UNIX.
W latach sześćdziesiątych kampus Berkeley stał się miejscem protestów studenckich i narodzin amerykańskiego studenckiego ruchu w obronie wolności słowa.
Przy uniwersytecie mieści się laboratorium ministerstwa energii - Lawrence Berkeley National Laboratory, a także Lawrence Hall of Science i Mathematical Sciences Research Institute. Inną ważną instytucją edukacyjną miasta jest zjednoczenie dziewięciu niezależnych uczelni teologicznych różnych odłamów chrześcijaństwa - Graduate Theological Union. Przemysł: głównie maszynowy, metalurgiczny, farmaceutyczny i poligraficzny. Biotechnologiczne centrum badawcze niemieckiego koncernu Bayer AG.

Linki zewnętrzne

- [http://www.ci.berkeley.ca.us/ Oficjalna strona domowa miasta (ang.)]
- [http://www.berkeley.edu/ Uniwersytet Kalifornijski, Berkley (ang.)]
- [http://www.terragalleria.com/california/california.berkeley.html Galeria zdjęć (ang.)]
- [http://www.berkeley.edu/webcams/ Obraz z kamer internetowych na miasto]
- [http://www.bayerus.com/communities/berkeley/index.html Centrum badawcze firmy Bayer] Kategoria:Kalifornia Kategoria:Miasta USA ja:バークリー (カリフォルニア州)

Prawo

Definicje prawa

Prawo ze względu na wielość opinii jest pojęciem wyjątkowo trudnym do zdefiniowania. Dla potrzeb encyklopedii przedstawiamy kilka głównych koncepcji pojęcia prawa. W spojrzeniu pozytywistycznym prawo jawi się jako zespół norm prawnych regulujących stosunki społeczne. Koncepcje prawno naturalne podkreślają służebną rolę prawa stanowionego przez państwo w stosunku do prawa naturalnego. Istnieją również koncepcje podkreślające realny wymiar prawa. Ich zwolennicy twierdzą, że prawo nie jest tym co zapisane w tekstach prawnych, ale jest faktem społecznym. Wedle nich, prawo spisane, które z pewnych względów nie obowiązuje nie może być uznane prawem. Powyższe definicje ujmują prawo w sposób przedmiotowy. Przeciwstawić temu spojrzeniu można prawo w ujęciu podmiotowym, czyli prawo konkretnego podmiotu (np. osoby fizycznej lub osoby prawnej) do określonego zachowania, któremu odpowiada obowiązek nałożony na inny podmiot/podmioty. Przykładem prawa podmiotowego może być przysługujące osobie prawo własności rzeczy, któremu odpowiada obowiązek nienaruszania jego prawa przez wszystkie inne podmioty. Źródłem praw podmiotowych jest prawo w ujęciu przedmiotowym. W dalszej części hasła prawo jest rozumiane w znaczeniu przedmiotowym. Jednakze w akademickich sporach czesto po prostu uwaza sie ze prawo jest niemozliwe do zdefiniowania i uzywa sie definicji w odniesieniu do danej koncepcji.

Gałęzie prawa

Gałąź prawa stanowi podzespół norm prawnych, które ze względu na wybrane kryterium konstytuują względnie spójną całość.

Podział ze względu na metodę regulacji

Jednym z podziałów prawa jest podział na gałęzie przez uwzględnienie metody regulacji.
- Prawo cywilne reguluje relacje między podmiotami prawa w relacji poziomej, czyli żaden z podmiotów pozostającym w stosunku prawnym nie jest władny narzucić swojej woli drugiej stronie. (cywilnoprawna metoda regulacji).
- Prawo pracy reguluje stosunki między pracodawcą a pracownikiem, a także organizacjami pracowników (związki zawodowe) metodą w zasadzie cywilnoprawną, jednak z dużym zakresem norm semiimperatywnych służących wyznaczeniu minimalnego poziomu ochrony pracownika. Zobacz też: Kodeks Pracy.
- Prawo karne jest zbiorem norm mających na celu eliminację zachowań aspołecznych najcięższej wagi poprzez zastosowanie sankcji kary. (karnoprawna metoda regulacji).
- Prawo administracyjne reguluje relacje między podmiotami w stosunku pionowym, tj. wówczas gdy jeden z podmiotów może władczo kształtować sytuację prawną drugiego podmiotu. (administracyjnoprawna metoda regulacji).

Podział ze względu na przedmiot regulacji

Podziału prawa na gałęzie można także dokonać w płaszczyźnie przedmiotu regulacji danego zespołu norm. Jako przykładowe gałęzie wedle tego kryterium można wymienić:
- prawo bankowe,
- prawo budowlane,
- prawo celne,
- prawo energetyczne,
- prawo farmaceutyczne,
- prawo geodezyjne i kartograficzne,
- prawo geologiczne i górnicze,
- prawo konstytucyjne,
- prawo kanoniczne,
- prawo lotnicze,
- prawo międzynarodowe,
- prawo o ruchu drogowym,
- prawo ochrony środowiska,
- prawo autorskie,
- prawo upadłościowe.

Źródła prawa

Prawo wywodzi się z wielu źródeł. Podstawowym i często mylonym podziałem źródeł prawa jest podział na: źródła prawa sensu stricto (z łac. fontes iuris) i źródła poznania prawa (z łac. fontes iuris cognoscendi). Pierwszy termin - źródła prawa oznacza akty normatywne, czy też inaczej akty prawne zawierające przepisy prawa oraz tryb tworzenia takich aktów. Natomiast drugi termin - źródła poznania prawa obejmuje wszelkie materiały służące poznaniu prawa oraz wszelkie formy przekazu o prawie (dokumenty, publikacje, nawet internet). Ze względu na dopuszczalność istnienia różnych źródeł prawa, można wyróżnić w kulturze zachodniej dwa systemy prawne: anglosaski system common law i europejski (kontynentalny) system civil law. Podstawową różnicą między nimi (przynajmniej ze względu na źródła prawa) jest to że system common law dopuszcza tworzenie prawa przez sądy w wyniku precedensowych rozstrzygnięć. Pamiętając o tym, że również w wielu kontynentalnych systemach prawnych wyroki sądów (zwłaszcza najwyższych) mają znaczenie przy późniejszych interpretacjach prawa stanowionego (i mogą zapoczątkować jakąś "linię" orzecznictwa), zwrócić należy uwagę że wyroki sądów w systemach civil law mają jednak o wiele mniejsze znaczenie niż wyroki sądów w systemach common law. Te ostatnie bowiem tworzą prawo, a te pierwsze tylko je interpretują. Fakt, że w systemach typu common law sądy biorą udział w tworzeniu prawa nie oznacza jednak braku wpływu normalnych demokratycznych władz na tworzenie prawa w państwach stosujących ten system. Bowiem obok prawa precedensowego (czyli właśnie common law) egzystuje również tzw. statute law czyli prawo stanowione przez organ przedstawicielski (parlament).

Źródła polskiego prawa

:Zobacz też: polskie prawo Źródła polskiego prawa można podzielić na źródła powszechnie obowiązujące i źródła wewnętrznie obowiązujące. Obowiązująca Konstytucja z 1997 roku do źródeł powszechnie obowiązujących zalicza Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego (z zastrzeżeniem że obowiązują one tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły). Nadto źródłami powszechnie obowiązującego prawa są przepisy stanowione przez organizację międzynarodową, jeśli umowa międzynarodowa konstytuująca tę organizację przewiduje taką skuteczność prawną tych przepisów w prawie wewnętrznym. Natomiast jako źródła prawa wewnętrznie obowiązujące Konstytucja wymienia uchwały i zarządzenia Rady Ministrów. Należy przy tym podkreślić, że o ile katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego jest w zasadzie zamknięty i nie może być rozszerzany to katalog źródeł prawa wewnętrznie obowiązującego jest otwarty i istnieją również inne akty prawne wewnętrznie obowiązujące nie wymienione w Konstytucji (okólniki, zalecenia itp.). Kwestią kontrowersyjną jest czy w Polsce do źródeł prawa należy zaliczyć prawo zwyczajowe. Konstytucja nie zalicza prawa zwyczajowego do źródeł prawa. W doktrynie polskiego prawa konstytucyjnego przyjmuje się, że Konstytucja wymienia jedynie katalog źródeł prawa stanowionego i nie wyklucza istnienia obok prawa stanowionego prawa zwyczajowego; prawo to jednak nie może stanowić podstawy decyzji organów państwowych wobec obywateli.

Interpretacja tekstu prawnego

Litera prawa pisanego może być interpretowana w różny sposób, i często prawo de facto zmienia się z czasem, pomimo iż formalnie cały czas ma się do czynienia z tym samym tekstem prawa. Ewolucję taką widać na przykład w przypadku Konstytucji USA, w której wiele zapisów było reinterpretowanych w sposób, który uczynił ich odmiennym od znaczenia jakie miały one w chwili powstania - pomimo iż nie została zmieniona ich treść. Koncepcja dynamicznej (zmieniającej się w czasie) interpretacji prawa znajduje szerokie uznanie w szybko zmieniających się współcześnie realiach.

Nauki o prawie

Nauki dotykające przedmiotu prawa można najogólniej podzielić na ogólne nauki o prawie i szczegółowe nauki o prawie.

Ogólne nauki o prawie

Ogólne nauki o prawie to teoria prawa, filozofia prawa, socjologia prawa, jurysprudencja ogólna, historia prawa

Szczegółowe nauki o prawie

Szczegółowe nauki o prawie zajmują się wybranymi obszarami obowiązującego prawa (nauka prawa karnego, nauka prawa cywilnego). Zajmują się prawem aktualnie obowiązującym wewnętrznie i zewnętrznie. siła nauk dogmatycznych polega na związku z praktyką, zaś słabość na tym, że przedmiot badań czyli prawo ulega ciągłym zmianom. nauki szczegółowe czyli dogmatyka prawa ( dogmat-coś stałego, niepodważalnego) wywodzą się z metody badania prawa, badania tylko tekstu prawnego.

Prawo w płaszczyźnie realnej

Wiele aktów prawnych nie jest w praktyce przestrzegane. Jednak przyzwolenie społeczne na ich łamanie i świadomy i celowy brak reakcji ze strony organów mających prawa te egzekwować sprawia, że można powiedzieć że reguły te nie są prawem obowiązującym w danym społeczeństwie, a ściślej, że zostały uchylone na mocy tzw. desuetudo. Jeżeli brak reakcji organów państwa nie jest świadomy (np. funkcjonariusze publicznie nie wiedzą, że dane zachowanie jest niedozwolone bądź nakazane przez prawo; albo nie podejmują działań nie dlatego, że negatywnie oceniają normę prawną, tylko dlatego, że im się nie chce) mamy do czynienia z "martwym prawem", które obowiązuje, ale po prostu nie jest przestrzegane. Tak ma się to np. z zakazem homoseksualnych stosunków płciowych w niektórych stanach USA czy zakazem rozpowszechniania utworów które są objęte prawami autorskimi które nie są już aktywnie egzekwowane (abandonware). Występuje też sytuacja niewielkiej choć niezerowej egzekwowalności - np. w przypadku zakazu czerpania korzyści majątkowej z cudzej prostytucji czy też wymiany plików objętych prawami autorskimi w sieciach P2P.

Postaci zasłużone dla nauki prawa

Z Polski
- Juliusz Bardach
- Kazimierz Kolańczyk
- Marek Safjan
- Leon Petrażycki
- Bronisław Malinowski
- Henryk Kupiszewski Ze świata
- Arystoteles
- Augustyn
- John Austin
- Jeremy Bentham
- Cyceron
- Grocjusz
- Herbert Hart
- Rudolf von Jhering
- Georg Jellinek
- Immanuel Kant
- Hans Kelsen
- Niccolo Machiavelli
- Karol Marks
- Marsyliusz z Padwy
- Ernst Rabel
- Monteskiusz
- Papinian
- Tomasz z Akwinu
- Eduardo Volterra

Zobacz też

- common law
- glosariusz prawa
- prawo rzymskie
- kultury prawne
- norma prawna
- prawo międzynarodowe
- prawo Unii Europejskiej
- prawo cywilne
- międzynarodowe prawo handlowe
- przegląd zagadnień z zakresu prawa
- historia prawa niemieckiego
- prawo handlowe

Linki

- [http://www.student.lex.pl/index_n.html Serwer Studentów Prawa LEX]
- [http://www.academiaiuris.pl Strona Fundacji Academia Iuris, zajmującej się bezpłatną pomoca prawną dla osób niezamożnych]
- [http://forumprawne.org Dyskusje na tematy prawne oraz bezpłatna pomoc prawna użytkowników forum]
- ja:法 (法学) simple:Law th:กฎหมาย

Norma prawna

Norma prawna jest to norma postępowania uznawana za wiążącą prawnie ze względu na należycie wydane przepisy prawne, czy też inne fakty, uznawane w danym systemie prawa za fakty prawotwórcze. Norma prawna może mieć charakter generalny i abstrakcyjny lub indywidualny i konkretny. Generalność oznacza, iż norma nie jest skierowana do jednego, ściśle oznaczonego adresata (np. Jana Kowalskiego), ale do grupy podmiotów określonych przy pomocy nazwy rodzajowej (np. podatnik lub każdy człowiek). Abstrakcyjność oznacza, iż nakazane czy też zakazane zachowanie jest wymagane od adresata normy w każdym przypadku, gdy ziszczą się określone w normie prawnej okoliczności. Indywidualność oznacza, że norma jest skierowana do wskazanego podmiotu. Konkretność oznacza, ze norma dotyczy ściśle wskazanej sytuacji. Normy prawne o charakterze generalnym i abstrakcyjnym są najczęsciej spotykane w aktach prawa powszechnie obowiązującego (np. w kodeksie cywilnym), zaś normy o charakterze konkretnym i indywidualnym w aktach administracyjnych (np. pozwolenie budowlane).

Zobacz też

- przepis prawa
- język prawny
- język prawniczy Kategoria:Teoria prawa

Kategoria:Austriacy

Kategoria:Austria Kategoria:Biografie według narodowości ko:분류:오스트리아 사람 ja:Category:オーストリアの人物 ru:Категория:Персоналии:Австрия

Kategoria:Prawnicy

Kategoria:Biografie Kategoria:Prawo

Закон Авогадро

Закон Авога́дро — одно из важных основных положений химии, гласящее, что «в одинаковых объемах различных паров и газов при одинаковых условиях (температуре и давлении) находится одинаковое число частиц». Было сформулированно ещё в 1811 году Амедео Авогадро (1776—1856), профессором физики в Турине. Следствие из закона Авогадро: один моль любого газа при одинаковых условиях занимает одинаковый объем. В частности, при нормальных условиях, т.е. при 0° С (273К) и 101,3 кПа, объем 1 моля газа, равен 22,4 л. Этот объем называют молярным объемом газа V_m. Положение это имело громадное значение для развития химии, так как оно дает возможность определять частичный вес тел, способных переходить в газообразное или парообразное состояние. Если через m мы обозначим частичный вес тела, и через d — удельный вес его в парообразном состоянии, то отношение m должно быть постоянным для всех тел. Опыт показал, что для всех изученных, переходящих в пар без разложения, эта постоянная равна 28,9, если при определении частичного веса исходить из удельного веса воздуха, принимаемого за единицу, но эта постоянная будет равняться 2, если принять за единицу удельный вес водорода. Означив эту постоянную, или, что то же, общий всем парам и газам частичный объем через С, мы из формулы имеем с другой стороны m = dC. Так как удельный вес пара определяется легко, то, подставляя значение d в формулу, выводится и неизвестный частичный вес данного тела. Элементарный анализ, например, одного из полибутиленов указывает, в нем пайное отношение углерода к водороду, как 1 к 2, а потому частичный вес его может быть выражен формулой СН₂ или C₂H₄, C₄H₈ и вообще (СН₂)_n. Частичный вес этого углеводорода тотчас определяется, следуя закону Авогадро, раз мы знаем удельный вес, т. е. плотность его пара; он определен Бутлеровым и оказался 5,85 (по отношению к воздуху); т. е. частичный вес его будет 5,85 · 28,9 = 169,06. Формуле C₁₂H₂₂ отвечает частичный вес 154, формуле C₁₂H₂₄ — 168, а C₁₃H₂₆ — 182. Формула C₁₁H₂₄ близко отвечает наблюденной величине, а потому она и должна выражать собою величину частицы нашего углеводорода CH₂. Category:Химия ja:アボガドロの法則

pharmacy Zapraszamy WAKACJE tapety motorola online slots

:: RELATED NEWS ::

Christologie
Christologie is het onderdeel van de christelijke theologie dat bestudeert en definiëert wie Jezus Christus was en is. Men is meestal minder geïnteresseerd in de details van zijn leven, maar meer in wie hij was, in zijn incarnatie en in de belangrijke gebeurtenissen in zijn leven (zijn geboorte, dood en opstanding). Belangrijke onderwerpen in de christologie zijn:
- De menselijke natuur van Jezus
- De goddelijke natuur van Jezus
- De re

Kleurige wolfsmelk
Kleurige wolfsmelk (Euphorbia polychroma) is een plant uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae). Het is een vaste plant die in Nederland in siertuinen gebruikt wordt als bodembedekker. Oorspronkelijk komt de plant uit Centraal-Europa tot aan Turkije en Oekraïne. Het witte melksap kan huidirritatie veroorzaken. De plant kan 45 cm hoog worden en bloeit in mei en juni met gele bloemen, waarvan de gele schutbladen het opvallendste zijn. De bloem heeft hartvormige plant uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae). Het is een vaste plant die in Nederland in siertuinen gebruikt wordt als bodembedekker. Oorspronkelijk komt de plant uit Centraal-Europa tot aan Turkije en Oekraïne. Het witte melksap kan huidirritatie veroorzaken. De plant kan 45 cm hoog worden en bloeit in mei en juni met gele bloemen, waarvan de gele schutbladen het opvallendste zijn. De bloem heeft hartvormige IUPAC-naam 2-chloor-1,3-butadieen; het is een kleurloze vloeistof, ontvlambaar, weinig oplosbaar in water, met een typerende geur (ether-achtig). De damp is zwaarder dan lucht en kan explosieve mengsels met lucht vormen. De molecule heeft twee dubbele bindingen en polymeriseert gemakkelijk, ook bij kamertemperatuur. Voor opslag en vervoer moet er dan ook een inhibitor aan toegevoegd worden om de vloeistof te stabiliseren en spontane polymerisatie te voorkomen. Al

Kind en Gezin
Kind en Gezin is een Vlaamse overheidsinstelling die zich bezighoudt met preventieve gezondheidszorg voor jonge kinderen. Zo zijn zij verantwoordelijk voor:
- de erkenning van kwaliteitsvolle kinderopvang.
- de criteria waaraan adoptie-organisaties dienen te voldoen.
- aanspreekpunt voor meldingen van mogelijke kindermishandeling.
- de preventieve gezondheiszorg van baby's en peuters, o.m. via het opvolgen van de verplichte inentingen. Ti

Slingerapen
Slingerapen (Ateles) zijn een apengeslacht uit de onderfamilie Atelinae. De dieren worden ook kwatta, spinaap of bosduivel genoemd. Er worden zes tot zeven soorten onderscheiden:
- Witbuikslingeraap (Ateles belzebuth). Oost-Colombia, Ecuador, Venezuela, Noordoost-

Redekunst
Retorica staat voor welsprekendheid, maar in uitgebreide zin slaat het op effectief spreken en schrijven en de kunst van het overtuigen. Oorspronkelijk was deze kunst bittere noodzaak in de politiek en de rechtspraak. Vooral in het oude Griekenland was het voor politici belangrijk dat zij de retorica beheersten. De retorica werd dan ook wel onderwezen. Later in het Romeinse keizerrijk was het belang van de