:: wikimiki.org ::
| Môr Y Gogledd |
Môr y Gogledd
Mae Môr y Gogledd yn ran o'r Môr Iwerydd. Fe'i leolir i'r gogledd o gyfandir Ewrop, rhwng Norwy a Denmarc i'r dwyrain, Prydain Fawr i'r gorllewin, a Ffrainc, Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a'r Almaen i'r de.
Gogledd, Môr y
ja:北海
Môr Iwerydd
Y cefnfor ail fwyaf yn y byd yw'r Cefnfor Iwerydd, rhwng De a Gogledd America yn y gorwellin ac Ewrop ac Affrica yn y dwyrain. Mae cyfaint y môr yn 3×1017m³.
Iwerydd, Cefnfor
ja:大西洋
simple:Atlantic Ocean
th:มหาสมุทรแอตแลนติก
zh-min-nan:Tāi-se-iûⁿ
Ewrop
Mae Ewrop yn gyfandir.
Am ddaearyddiaeth Ewrop gweler Daearyddiaeth Ewrop
Gwledydd Ewrop
- Albania
- Yr Almaen
- Andorra
- Awstria
- Belarus
- Gwlad Belg
- Bosna-Hercegovina
- Bwlgaria
- Cyprus
- Croatia
- Denmarc
- Y Deyrnas Unedig
- Yr Eidal
- Estonia
- Dinas y Fatican
- Ffrainc
- Y Ffindir
- Gwlad Groeg
- Gwlad yr Iâ
- Hwngari
- Yr Iseldiroedd
- Gweriniaeth Iwerddon
- Latvia
- Liechtenstein
- Lithuania
- Luxembourg
- Cyn-weriniaeth Iwgoslafaidd Macedonia
- Malta
- Moldova
- Monaco
- Norwy
- Portiwgal
- Gwlad Pwyl
- România
- Ffederasiwn Rwsia
- San Marino
- Sbaen
- Serbia a Montenegro
- Slofacia
- Slovenija
- Sweden
- Y Swistir
- Gweriniaeth Tsiec
- Twrci
- Wcráin
Gwelwch:
- Undeb Ewropeaidd
!
als:Europa
ja:ヨーロッパ
ko:유럽
ms:Eropah
roa-rup:Evropa
simple:Europe
th:ทวีปยุโรป
zh-min-nan:Europa
NorwyMae Norwy yn wlad ar ochr ddwyreiniol Môr y Gogledd. Ynghyd a'i chymydog Sweden i'r dwyrain, mae'n un o wledydd Llychlyn.
Hanes
O dan y Llychlynwyr (Vikings yn Saesneg) unwyd y wlad erbyn yr 11eg ganrif. Ym 1387 bu farw brenin olaf y linell Norwyaidd, a daeth y wlad o dan reolaeth Denmarc. Gelwid yr adeg yma yn 'noson 400 mlynedd' gan y Norwywyr, gan fod Norwy yn bartner gwan yn yr undeb. Ym 1814, ar ôl i Ddenmarc gefnogi Napoleon yn y rhyfeloedd Ewropeaidd, daeth Sweden i reoli Norwy. Blinodd y Norwywyr ar reolaeth Sweden, ac ym 1905 daeth Norwy yn annibynnol wrth i'r llywodraeth gynnig brenhiniaeth y wlad i Dywysog Carl o Ddenmarc, a ddaeth yn frenin y wlad newydd, gan gymeryd yr enw Haakon VII.
Yn yr Ail Ryfel Byd fe wnaeth byddinoedd yr Almaen o dan Adolf Hitler oresgyn Norwy, ac oherwydd hyn daeth y wlad yn aelod o NATO ym 1949 er mwyn diogelwch. Roedd hefyd yn aelod o'r Cenhedloedd Unedig o'r dechrau. Mae Norwy yn aelod o EFTA ac Ardal Economaidd Ewrop, ond mae'r etholaeth wedi pleidleisio dwywaith (ym 1972 ac ym 1994) yn erbyn ymuno a'r Undeb Ewropeaidd.
Gwleidyddiaeth
Mae Norwy yn frenhiniaeth ond mae'r pŵer gwleidyddol yn nwylo'r senedd, y Storting. Mae'r gyfundrefn yn debyg i'r hyn a gaed yn y Deyrnas Unedig, gan fod ambell i swyddogaeth pwysig gan y brenin, ond fe'u defnyddir trwy gyngor y Cabinet fel arfer.
Mae 165 o aelodau gan y Storting. Fe etholir yr aelodau drwy gynrychiolaeth gyfrannol o'r 19 sir yn y wlad, am gyfnodau o bedair mlynedd. Ar ôl etholiadau, mae'r Storting yn rhannu'n ddau siambr -- yr Odelsting a'r Lagting -- sydd weithiau'n cwrdd ar wahan, ac weithiau gyda'i gilydd, yn ôl y deddfwriaeth sy'n cael ei ddadlau.
Siroedd a Threfedigaethau
Rhennir Norwy'n 19 sir (fylke, lluosog fylker), sydd yn eu tro yn cael eu rhannu'n 434 cymuned (kommuner). Dyma restr o'r siroedd:
- Akershus
- Aust-Agder
- Buskerud
- Finnmark
- Hedmark
- Hordaland
- Møre og Romsdal
- Nordland
- Nord-Trøndelag
- Oppland
- Oslo
- Østfold
- Rogaland
- Sogn og Fjordane
- Sør-Trøndelag
- Telemark
- Troms
- Vest-Agder
- Vestfold
Yn ogystal â hyn, mae gan Norwy nifer o diriogaethau ar draws y byd. Ystyrir ynysoedd Svalbard a Jan Mayen i'r gogledd a'r gogledd-ddwyrain o'r wlad yn rannau o'r deyrnas. Ar y llaw arall, ystyrir Ynys Bouvet i'r de o Affrica fel trefedigaeth ar wahan i'r deyrnas ei hunan.
Mae Norwy yn hawlio rhan o dir Antarctica (Dronning Maud Land ac Ynys Pedr I) ond mae'r hawliau hyn bellach yn cael eu anwybyddu ar ôl cytundeb rhyngwladol.
Daearyddiaeth
Mae tua dwy rhan o dair o dir Norwy yn fynyddoedd, ac mae rhyw 50,000 o ynysoedd yn eistedd ger yr arfordir troellog, sydd dros 20,000 km o hyd. Mae olion Oes yr Iâ i'w weld, gyda sawl ffiord a nifer o rewlifoedd.
Mae Norwy yn rhannol o fewn Cylch yr Arctig, sydd yn golygu nad yw'r haul yn machlud yno am ran o'r haf. Serch hyn, mae'r hinsawdd yn cael ei gadw'n gynnes oherwydd dylanwad Llif y Gwlff, sef llif cynnes o ddŵr a daw o'r trofannau.
Man uchaf Norwy yw'r mynydd Galdhøpiggen, sy'n codi 2,469 medr.
Economi
Mae Norwy yn wlad llewyrchus, yn bennaf efallai oherwydd fod digonedd o adnoddau naturiol ganddi. Ceir llawer o nwy naturiol ac olew crai yn o dan Môr y Gogledd, ac mae'r wlad yn dibynnu'n gryf ar y diwydiant olew -- hwn sy'n creu 35% o holl allforion y wlad. Ond mae diwydiannau eraill pwysig gan Norwy -- er enghraifft y diwydiant pysgota. Ceisiodd Norwy ymuno âr Undeb Ewropeaidd (UE) dwywaith, ond methodd y cynlluniau am na fod Norwy am ildio rheolaeth ar y diwydiant hwn. Serch hyn mae Norwy yn aelod o farchnad cyffredin yr UE drwy cytundeb Ardal Economaidd Ewrop.
Mae gan Norwywyr safon uchel o fyw, yn bennaf oherwydd yr arian o'r diwydiant olew. Roedd pryder felly beth fyddai'n digwydd ar ôl i'r olew ddiflannu. I ddatrys y broblem, mae llywodraeth Norwy wedi bod yn buddsoddi rhan o'i hennillion o'r diwydiant mewn cronfa dramor, sy'n cynnwys (ym mis Tachwedd 2003) 114 biliwn doler Americanaidd.
Diwylliant
Mae dau ffurf ysgrifenedig i'r iaith Norwyeg, Bokmål (iaith llyfr) a Nynorsk (Norwyeg newydd). Enw'r wlad yw Norge yn Bokmål, a Noreg yn Nynorsk. Er fod y ddwy iaith yn swyddogol, y Bokmål traddodiadol sy'n fwy cyffredin. Yn y gogledd, siaredir sawl iaith Saami gan bobl y Saami; mae'r iaith hon yn gwbl wahanol i'r Norwyeg.
Mae 86% o boblogaeth Norwy yn perthyn i eglwys swyddogol Norwy, sy'n eglwys Lwtheraidd.
Dethlir diwrnod cenedlaethol Norwy ar 17 Mai. Ar y diwrnod hwnnw mae llawer o'r Norwyiaid yn gwisgo bunad (gwisg
draddodiadol) ac yn gwylio gorymdeithiau ar hyd y strydoedd.
Norwywyr enwog:
- Henrik Ibsen -- dramodydd
- Roald Amundsen -- y dyn cyntaf i gyrraedd Pegwn y De
- Edvard Munch -- arlunydd
- Edvard Grieg -- cyfansoddwr
- Knut Hamson -- nofelydd; enillydd Gwobr Llenyddiaeth Nobel ym 1920
Category:Ewrop
zh-min-nan:Norge
[[got:
Prydain Fawr#AIL-CYFEIRIO Y Deyrnas Unedig
Ffrainc
Gweriniaeth yng ngorllewin Ewrop yw Ffrainc. Mae'n ffinio
â Gwlad Belg a Lwcsembwrg yn y gogledd, yr Almaen, y Swistir, Monaco a'r Eidal yn y dwyrain, Sbaen ac Andorra yn y de, a'r Cefnfor Iwerydd yn y gorllewin. Paris ydy'r brifddinas.
Mae mwyafrif o bobl Ffrainc yn siarad Ffrangeg, ond mae nifer o ieithoedd eraill hefyd, megis Llydaweg ac Ocitan.
Daearyddiaeth Ffrainc
Tyfir gwenith yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc, ac yno hefyd mae'r diwydiannau trymion. O gwmpas y maes glo sy'n ymestyn o Bethune hyd at Valenciennes mae'r diwydiannau haearn a dur, cemegau a gweolion. Mae ffatrioedd y cwmni rwber Michelin yn Massif Central. Yn y de-ddwyrain tyfir gwinwydd, ffrwythau a llysiau ac wrth gwrs mae cynhyrchu gwin yn bwysig yn Ffrainc.
Category:Ewrop
als:Frankreich
fiu-vro:Prantsusmaa
ja:フランス
ko:프랑스
ms:Perancis
simple:France
th:ประเทศฝรั่งเศส
zh-min-nan:Hoat-kok
Gwlad Belg
Gwlad yng ngorllewin Ewrop yw Gwlad Belg (België yn yr Iseldireg, Belgique yn y Ffrangeg a Belgien yn yr Almaeneg). Mae rhwng yr Iseldiroedd, yr Almaen, Luxembourg, Ffrainc a Môr y Gogledd. Mae yn fan cyfarfod rhwng y diwylliant Almaenig a'r diwylliant Ffrengig ac felly mae diwylliant y wlad yn rhannu yn ddau gwahanol iawn. O ganlyniad, mae sefydliadau a hanes y wlad braidd yn gymhleth.
Gwelwch: Rhestr gwladwyr Belg enwog
ja:ベルギー
ko:벨기에
ms:Belgium
simple:Belgium
th:ประเทศเบลเยียม
zh-min-nan:Belgien
Yr AlmaenYr Almaen (Almaeneg: Bundesrepublik Deutschland). Gweriniaeth ffederal yng nghanol Ewrop yw'r Almaen. Mae'n ffinio â Môr y Gogledd, Denmarc, a'r Môr Baltig (Almaeneg: Ostsee, sef Môr y Dwyrain) yn y gogledd, Gweriniaeth Tsiec a Gwlad Pwyl yn y dwyrain, y Swistir ac Awstria yn y de, a Ffrainc, Luxembourg, Gwlad Belg a'r Iseldiroedd yn y gorllewin. Berlin yw'r brifddinas.
Ni chafwyd chwyldro Almaenaidd ond y mae’r modd yr ymatebodd y tiroedd Almaenaidd i her chwyldroadol y Chwyldro Ffrengig, gan addasu syniadau 1789, wedi llunio datblygiad gwleidyddol a chymdeithasol yr Almaen i mewn i’r ugeinfed ganrif.
Daearyddiaeth yr Almaen
Ac eithrio yr afon Donaw (Danube) yn y De mae afonydd yr Almaen yn llifo tua'r Môr Tawch a'r Môr Baltig, gan gynnwys yr Elbe, y Weser a'r Ems, sy'n llifo tua'r gogledd.
Deutsche Mark
Gwledydd y byd | Ewrop | Cyngor Ewrop
als:Deutschland
ja:ドイツ
ko:독일
ms:Jerman
roa-rup:Ghirmânii
simple:Germany
th:สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี
zh-min-nan:Tek-kok Castell de VallparadísEl castell cartoixa de Vallparadís és una antiga edificació de Terrassa, situada vora el torrent de Vallparadís. Des de 1959 és la secció principal de les sis que actualment conformen el Museu de Terrassa.
S'hi accedeix pel parc de Vallparadís i pel carrer Salmerón. En aquest mateix carrer, pocs metres més amunt, hi ha el Centre de Documentació i Museu Tèxtil, gestionat per la Diputació de Barcelona.
Història
El primer esment d'una fortificació vora el torrent de Vallparadís es troba en un document del 1110, quan Berenguer de Sanlà i la seva dona Ermessendis compren al comte de Barcelona, Ramon Berenguer III, unes terres per construir-hi la seva residència senyorial. El castell de Vallparadís, doncs, pertanyerà a aquesta família, que van adoptar el cognom de Terrassa, fins al 1344, en què Blanca de Centelles, filla de Bernat de Centelles i de Saurina de Terrassa, cedeix el castell a monjos cartoixans d'Escaladei i de la seva filial de Sant Pol de Mar, que per a la seva nova funció de monestir van introduir reformes importants, com la creació del claustre a l'antic pati d'armes, la sala capitular i la capella.
Com a cartoixa de Sant Jaume de Vallparadís subsistirà fins al 1413, en què la comunitat es trasllada a Tiana, a la nova cartoixa de Montalegre. Aquell any passa a mans dels carmelitans de l'Hospital de la Santa Creu de Barcelona i, més endavant, és adquirida per Jofre de Sentmenat el 1432. Els Sentmenat van ser els senyors de la quadra de Vallparadís fins al 1830, en què aquest territori va passar sota la jurisdicció del municipi de Terrassa. L'antic castell, aleshores esdevingut una gran masia, encara va ser adquirit, el 1852, per la família Maurí. El 1944 fou declarat monument històric, i el 1947 els Maurí el van cedir a l'Ajuntament de la ciutat, que, després d'una intensa i fantasiosa campanya de restauració i reconstrucció duta a terme per l'arquitecte Alexandre Ferrant, hi va decidir instal·lar el Museu de Terrassa el 1959.
L'edifici
El castell actual –que conserva poques restes de l'original, voltat d'un fossat i amb una gran torre central– és de planta rectangular, de murs amb espitlleres i amb quatre torres quadrades als angles i tres bestorres (o mitges torres) al mig dels costats nord, est i sud. Les transformacions arquitectòniques per adequar-lo a les funcions com a cartoixa encara es conserven. Hi destaca el claustre, de dos pisos –l'inferior d'obertures bastant irregulars, i el superior més uniforme, d'arcs apuntats i capitells geomètrics sense decorar–, amb l'antiga sala capitular al costat est, coberta amb volta de creueria. L'antiga església del monestir és la sala anomenada avui el Tinellet, de coberta plana aguantada per quatre arcs apuntats diafragmàtics.
El museu
Inaugurat el 1959 com a Museu Municipal d'Art, alberga l'exposició permanent i disposa d'una sala d'exposicions on s'exhibeixen les col·leccions del seu fons, formades per peces arqueològiques i artístiques provinents de la ciutat, del terme municipal i de la comarca, que procedeixen de la col·lecció de l'antiga Biblioteca Museu Soler i Palet, creada el 1928 per l'advocat i historiador Josep Soler i Palet i situada al centre de Terrassa. També conserva la col·lecció d'aparells de ràdio d'Eduald Aymerich, que va cedir-la a la ciutat el 1974.
La nova exposició permanent data del 1994 i està estructurada en diferents àmbits cronològics:
- Medi natural: els tres hàbitats principals del Vallès (boscos, rieres i torrents, zones agrícoles).
- Prehistòria i món antic: peces dels jaciments neolítics i ibèrics i de l'Ègara romana, entre d'altres.
- Món medieval: restes arqueològiques de les esglésies de Sant Pere, el castell de Vallparadís i l'antic castell palau de Terrassa; la Mare de Déu de Sant Cugat (talla del segle XIII), pintures murals de Rellinars, etc.
- Etapa moderna: objectes i restes de tipus religiós, com retaules dels segles XVII i XVIII.
- Etapa contemporània: les formes de vida rural i industrial al segle XIX.
- Cultura i societat: hi destaca la col·lecció de pintura del segle XX, amb obres de Joaquim Vancells, Joaquim Torres García, etc.
Categoria:Castells
Categoria:Terrassa
pozycjonowanie stron online spielautomaten milan italy hotels nadwaga mieszne filmy
|
|
|
|
