:: wikimiki.org ::
| Markizy |
Markizy
Markizy (franc. Îles Marquises) - grupa wulkanicznych wysp na Oceanie Spokojnym w Polinezji Francuskiej,
położonych 1497 km na północ od Tahiti.
Odkryte w 1595 przez Hiszpana Alvaro Mendana de Neyra, a nazwane na cześć markiza de Mendozy, ówczesnego wicekróla Peru. Od 1842 roku kolonia francuska w ramach Polinezji Francuskiej.
Powierzchnia 1,3 tys km², 8.6 tys. mieszkańców (1995)
Główna wyspa - Nuku Hiva (ośrodek administracyjny Taiohae) o powierzchni 330 km². Pozostałe ważniejsze wyspy wchodzące w skład Markizów to: Fatu Iva (Fatu Hiva), Hiva Oa (Atuona - ośrodek administracyjny południowej grupy wysp), Tahuata, Ua Huka oraz Ua Pou.
Na Hiva Oa spędził ostatnie lata swojego życia słynny malarz Paul Gauguin. Tam też na cmentarzu w Atuonie znajduje się jego grób.
Kategoria:Archipelagi
Kategoria:Polinezja
Wulkan
Wulkan (z łac. Vulcanus - imię rzymskiego boga ognia) - miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy wulkaniczne i materiał piroklastyczny. Terminu tego używa się również jako określenie form terenu powstałych wskutek działalności wulkanu, choć bardziej poprawne są takie terminy jak: góra wulkaniczna, stożek wulkaniczny, kopuła wulkaniczna czy wulkan tarczowy.
Wulkany
Rodzaje wulkanów
wulkan tarczowy
wulkan tarczowy
Aktywność wulkaniczna zmienia się wraz z czasem. Obserwowana aktywność wulkanów umożliwiła wprowadzenie ich podziału na wulkany:
- czynne - stale lub sporadycznie objawiające swoją działalność (np. Wezuwiusz, Etna, Stromboli),
- drzemiące - ich działalność obserwowano w czasach historycznych (np. Fuji, Tambora),
- wygasłe - ich działalność nie została zaobserwowana w czasach historycznych (np. stożki wulkaniczne w Niemczech i Polsce).
Szacuje się, że w ciągu ostatnich 10 tys. lat na kuli ziemskiej czynnych było 1500 wulkanów. W tym okresie miało miejsce około 7900 erupcji. Obecnie liczbę czynnych wulkanów szacuje się na około 600. Ponadto można spotkać kilka tysięcy nieczynnych wulkanów na lądzie oraz kilkadziesiąt tysięcy pod wodą.
Inny podział bierze pod uwagę miejsce, z którego wypływa magma, wyróżnia się wówczas wulkany:
- stożkowe
- tarczowe
- linijne - magma wypływa z podłoża
Wulkany różnią się dominującym rodzajem materiału, jaki się z nich wydobywa:
- lawowe(efuzywne) - wypływa tylko lawa, ich erupcja ma łagodny przebieg. Wulkany lawowe należą do bezpiecznych, najbardziej przewidywalnych wulkanów. Dzielą się na:
- tarczowe (hawajskie) - niskie i rozległe (lawa z nich wypływająca jest rzadka, zasadowa, bazaltowa, o małej lepkości), osiągają szerokość nawet do 40 kilometrów.
- kopuły lawowe (bardzo gęsta, kwaśna, krzemionkowa lawa), które wyglądają jak pół sfery (kuli)
- stratowulkany (mieszane)- oprócz lawy wyrzucane są też inne materiały, należą do najbardziej eksplozywnych. Stratowulkany posiadają wysokie stożki (kąt nachylenia ok 30 stopni) (np. Wezuwiusz).
- eksplozywne - wyrzucają tzw. materiał piroklastyczny
- maary
- wulkan błotny - z którego wydobywa się na powierzchnię błotnista mieszanina wody, iłu, piasku itp. Proces ten związany jest z przejawami wygasającego już wulkanizmu - wydobywaniem się gorącej wody lub pary wodnej.
Rozmieszczenie wulkanów
Zobacz więcej: Wulkany na świecie
Europa
W Europie jest kilka działających wulkanów, głównie we Włoszech i na Islandii:
- Etna (Włochy) - 3323 m n.p.m.
- Beerenberg (Jan Mayen) - 2277 m n.p.m.
- Grimsvotn (Islandia) - 1719 m n.p.m.
- Hekla (Islandia) - 1491 m n.p.m.
- Katla (Islandia) - 1363 m n.p.m.
- Wezuwiusz (Włochy) - 1277 m n.p.m.
- Stromboli (Włochy) - 926 m n.p.m.
- Vulcano (Włochy) - 500 m n.p.m.
- Stromboli (Grecja) - 131 m n.p.m.
W Polsce odnaleźć można ślady dawnego wulkanizmu w Pieninach (Wdżar) oraz w Sudetach.
Reszta świata
Na świecie do najważniejszych zaliczamy:
- Antafalla (Argentyna) - 6450 m n.p.m.
- Asama (Japonia) - 2540 m n.p.m.
- Colima (Meksyk) - 4265 m n.p.m.
- Cotopaxi (Ekwador) - 5896 m n.p.m.
- Demavend (Iran) - 5268 m n.p.m.
- Erebus Wyspa Rossa - 4020 m n.p.m.
- Fudżi (Japonia) - 3776 m n.p.m.
- Guallatira (Chile) - 6060 m n.p.m.
- Kamerun (Kamerun) - 4094 m n.p.m.
- Kilauea USA -1250 m n.p.m.
- Kilimandżaro (Tanzania) - 5895 m n.p.m.
- Kluczewska Sopka (Rosja) - 4957 m n.p.m.
- Krakatau (Indonezja) - 813 m n.p.m.
- Lascar (Chile) - 5990 m n.p.m.
- Llullaillaco (Argentyna/Chile) 6723 m n.p.m.
- Maipo (Chile) - 5323 m n.p.m.
- Marapi (Indonezja) - 2890 m n.p.m.
- Mauna Kea (Hawaje) - 4205 m n.p.m.
- Mauna Loa (USA) - 4170 m n.p.m.
- Meru (Tanganika) - 4570 m n.p.m.
- Orizaba Meksyk - 5700 m n.p.m.
- Pico de Teyde - Wyspy Kanadyjskie - 3716 m n.p.m.
- Pinatubo - (Filipiny) - 1600 m n.p.m.
- Popocatepetl - Meksyk - 5452 m n.p.m.
- Purace - (Kolumbia) - 4700 m n.p.m.
- Rainier - USA - 4390 m n.p.m
- Ruapehu - (Nowa Zelandia) - 2800 m n.p.m.
- Sangay - (Kolumbia) - 5325 m n.p.m.
- Semeru - (Indonezja) - 3680 m n.p.m.
- St. Helen - (USA) - 3000 m n.p.m.
- Tupungatito - (Chile) - 5640 m n.p.m.
- Villarica - (Chile) - 2840 m n.p.m.
- Wrangell - (USA) - 4270 m n.p.m.
Po kolejnych erupcjach wysokość wulkanu może ulec zmianie.
Wulkany we wszechświecie
Wulkany można znaleźć także na innych obiektach Układu Słonecznego, m.in. na Marsie (Olympus Mons), Io (księżycu Jowisza) czy Trytonie (księżycu Neptuna)
Wielkie erupcje wulkaniczne
- Santorini (Thira) - ok. 1450 r. p.n.e.
- Krakatau - 27 sierpnia 1883 r.
- Mount St. Helens - 18 maja 1980 r.
Wulkanologia
1980
Powstawanie wulkanów
Występowanie wulkanów na Ziemi jest ściśle związane ze strefą młodej górotwórczości i z obszarami aktywnych trzęsień ziemi. Związek tych zjawisk tłumaczy teoria tektoniki płyt litosfery. W miejscach, gdzie jedna płyta litosfery zagłębia się pod drugą, wulkany powstają wzdłuż ich krawędzi - na kontynencie oraz wzdłuż rowów oceanicznych, np. wybrzeże Pacyfiku, Europa Południowa, Japonia, Filipin. Wulkany powstają także w miejscach rozsuwania się płyt litosfery od siebie, czyli w grzbietach śródoceanicznych i w dolinach ryftowych, np. w Grzbiecie Śródtlantyckim, na Islandii, w Wielkich Rowach Afrykańskich.
Zobacz też
- efuzja (geologia), wulkan błotny,
Linki zewnętrzne
- [http://www.volcano.si.edu/ Wulkany świata - Global Volcanism Program]
Kategoria:Wulkanizm
-
ms:Gunung berapi
ja:火山
simple:Volcano
th:ภูเขาไฟ
Ocean Spokojny
Ocean Spokojny, Pacyfik to ocean znajdujący się pomiędzy Azją, Ameryką Północną i Ameryką Południową, Antarktydą i Australią. Ocean ten jest największym, najgłębszym i najstarszym na świecie zbiornikiem wodnym. Z powierzchnią równą 179,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Południkowo rozciąga się pomiędzy Morzem Beringa, a Antarktycznym Morzem Rossa na około 15,500 km. Największą rozpiętość równoleżnikową Pacyfik osiąga między Indonezją, a wybrzeżem Kolumbii i jest to 19,800 km.
Australią
Australią
Nazwa (hiszp. pacífico - spokojny) została nadana przez żeglarza portugalskiego w służbie hiszpańskiej Ferdynanda Magellana. Przez większość jego wyprawy ocean ten faktycznie pozostawał spokojny. Jednakże pacyficzne wyspy nękane są przez liczne huragany i tajfuny, a otaczające lądy naszpikowane są wulkanami. Często spotykane są trzęsienia ziemi, a te podwodne powodują wielkie fale zwane tsunami.
W centrum dno oceaniczne położone na średniej głębokości 4,270 m jest przeważnie jednolite. Zachodnia część basenu urozmaicona jest przez podwodne pasma górskie, które wynoszą się ponad powierzchnię jako archipelagi wysp. Do grzbietów przylegają ogromne rowy oceaniczne takie jak Rów Mariański (11,034 m), Filipiński, Tonga, czy Japoński.
Temperatura wód Oceanu Spokojnego waha się od bliskiej zeru w okolicach podbiegunowych do ok. 29 st. C w pobliżu równika. Zasolenie również zmienia się stopniowo. Woda opodal równika i biegunów jest mniej słona (ok. 30‰) od tej znajdującej się na zwrotnikach (ponad 35‰).
Cyrkulacja powierzchniowa wody w północnej części oceanu jest zgodna z ruchem wskazówek zegara, w części południowej jest odwrotnie. Główne prądy ciepłe: Północno- i Południoworównikowy, Równikowy Wsteczny, Kuro-siwo, Północnopacyficzny, Aleucki oraz Prąd Wschodnioaustralijski. Natomiast prądy zimne to głównie Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy (Dryf Wiatrów Zachodnich) i jego odnoga Prąd Zachodnioaustralijski, a także Prąd Kalifornijski i Oja-siwo.
Nieregularną linię brzegową otaczają morza, z których największe to: Morze Celebes, Morze Koralowe, Morze Wschodniochińskie, Morze Japońskie, Morze Tasmana, Morze Południowochińskie, Morze Żółte oraz Morze Ochockie.
Na oceanie tym znajduje się około 25,000 wysp, czyli więcej niż na reszcie zbiorników wodnych razem wziętych. Ich ogół na Oceanie Spokojnym nosi nazwę Oceanii.Ważniejsze wyspy i ich archipelagi:
Aleuty, W-y Japońskie (Hokkaido, Honsiu, Sikoku, Kiusiu), Tajwan, Filipiny, Arch.Malajski (Sumatra, Borneo, Celebes, Jawa, W-y Sundajskie, Timor), Nowa Gwinea, Mikronezja, Polinezja, Melanezja (W-y Salomona, Nw.Hebrydy, Nowa Kaledonia), Tasmania, Nowa Zelandia, W-y Marshalla, Fidżi, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Hawaje, Tahiti, W-y Galapagos.
Na północy jedynie wąska i płytka Cieśnina Beringa oddziela Ocean Spokojny od Oceanu Arktycznego (zwanego również Morzem Arktycznym), na południu granicą jest południk przechodzący przez Przylądek Horn. Granicą z Ocean Indyjskim jest umowna linia biegnąca od Cieśniny Malakka, wzdłuż zachodniego wybrzeża Indonezji, Nowej Gwinei do Przylądek York w Australii, dalej przez Tasmanię, a następnie południkiem 147 długości geograficznej wschodniej do Antarktydy.
Tylko wnętrze Australii, Nowa Gwinea i Nowa Zelandia pozostają poza wpływem klimatycznym Oceanu Spokojnego, w którego obrębie występuje pięć znacząco różnych stref klimatycznych: okołobiegunowa, umiarkowana chłodna, podzwrotnikowa, zwrotnikowa oraz równikowa. Zarówno w północnych, jak i południowych średnich szerokościach geograficznych strumienie powietrza z zachodu powodują spore różnice temperatur w różnych porach roku. Bliżej równika równomiernie wiejące pasaty zapobiegają dużym wahaniom temperatury stabilizując ją na poziomie 21-27 st. C przez cały rok.
Region monsunowy leży w zachodniej części oceanu pomiędzy Japonią, a Australią. Dla tej klimatycznej strefy charakterystyczne są wiatry wiejące z wnętrza kontynentu do oceanu w zimie, zaś w lecie w kierunku przeciwnym. Konsekwencją jest zauważalna sezonowość zachmurzenia i opadów. Częste tajfuny powodują wiele strat w zachodniej i południowozachodniej części zbiornika. Z największą częstotliwością występują one w trójkącie między Japonią, centralnymi Filipinami, a wschodnia Mikronezją.
Wydobycie cennych złóż mineralnych z dna Oceanu Spokojnego jest ograniczone z powodu jego ogromnej głębokości. W płytszych wodach przybrzeżnych Australii i Nowej Zelandii pozyskuje się ropę naftową i gaz ziemny. Coraz mniejsze znaczenie ma zbieractwo pereł. Najważniejszymi zasobami Pacyfiku są ryby. Poławia się: śledzie, łososie, sardynki, mieczniki, tuńczyki oraz mięczaki.
Zobacz też:
- Wyspy Oceanu Spokojnego
- Wyspy Oceanii,
- Mindanao (głębia).
Kategoria:Oceany
!
zh-min-nan:Thài-pêng-iûⁿ
ko:태평양
ja:太平洋
simple:Pacific Ocean
th:มหาสมุทรแปซิฟิก
Polinezja Francuska
Polinezja Francuska – zbiorowość zamorska Francji obejmujące 5 archipelagów i ponad 150 wysp na Oceanie Spokojnym, we wschodniej części Polinezji. Łączna powierzchnia wysp to 3521 km², a ludność - 245,5 tys. mieszk. (2002). Stolicą tego terytorium jest Papeete (26,2 tys., 2002) na wyspie Tahiti.
Językiem urzędowym jest język francuski.
język francuski
Polinezja Francuska podzielona jest na pięć podjednostek, obejmujących główne archipelagi, oraz jedną niezamieszkaną wyspę:
- Wyspy Pod Wiatrem
- Wyspy Na Wietrze
- Wyspy Tuamotu i Gambiera
- Markizy
- Wyspy Tubuai
- Wyspa Clipperton
Największą i najbardziej znaną pojedynczą wyspą jest Tahiti w archipelagu Wysp Na Wietrze. Inne znane atole, wyspy, grupy wysp należące do Polinezji Francuskiej to: Bora Bora, Huahine, Maiao, Markizy, Maupiti, Mehetia, Moorea, Raiatea, Tahaa, Tetiaroa, Tuamotu, Tubuai i Tupai oraz oddalona Wyspa Clipperton.
Kategoria:Zbiorowości zamorskie Francji
Kategoria:Polinezja
zh-min-nan:Hoat-kok Polynésie
ja:フランス領ポリネシア
TahitiTahiti – wyspa w południowej części Oceanu Spokojnego w archipelagu Wysp Towarzystwa (Wyspy Na Wietrze); największa wśród wysp Polinezji Francuskiej, polityczne, gospodarcze i kulturalne jej centrum. Pierwotna nazwa Otahiti.
Charakterystyka fizycznogeograficzna
Tahiti to wulkaniczna wyspa otoczona rafami koralowymi. Dwie zasadnicze górzyste części wyspy: większa Tahiti-Nui (Wielka Tahiti) z kulminacją wygasłego wulkanu Mt. Orohena (2241 m n.p.m.) i Tahiti-Iti (Mała Tahiti), inaczej Taiarapu, połączone są wąskim nizinnym przesmykiem. Znaczna część powierzchni pokryta gęstą roślinnością, stoki górskie poprzecinane są głębokimi, wąskimi wąwozami z licznymi wodospadami. Klimat zwrotnikowy, morski.
Osadnictwo skupia się na Tahiti-Nui, zwłaszcza w okolicy największego miasta, stołecznego Papeete. Mniejsza część jest słabo zaludniona i trudniej dostępna (częściowo tylko drogą morską). Wyspę zamieszkuje 169,7 tys. (2002), w większości są to rdzenni mieszkańcy (Polinezyjczycy – ok. 70%, a także Chińczycy (sprowadzeni jako robotnicy na plantacje bawełny, dziś należą do najzamożniejszych Tahitańczyków) i Francuzi; często spotyka się małżeństwa mieszane. Mieszkańcy posiadają obywatelstwo francuskie. Największe miasto: Papeete w północno-zachodniej części wyspy.
Historia
Pierwszymi mieszkańcami wyspy byli Polinezyjczycy, którzy dotarli tu pomiędzy 300 a 800 r. (zdaniem niektórych nawet wcześniej). Mimo że wyspa została dostrzeżona z pokładu hiszpańskiego statku już w 1606, pierwsi Europejczycy dotarli na nią dopiero w 1767 (angielski kapitan Samuel Wallis). Rok później dotarł tu Francuz Louis Antoine de Bougainville, który opisał Tahiti jako rajską wyspę, zamieszkaną przez tubylców wiodących proste, szczęśliwe, nieskalane przez cywilizację życie, tym samym przyczyniając się do rozpowszechniania stereotypu "szlachetnego dzikusa". W kolejnych latach zaczęły tu coraz częściej docierać europejskie statki, wśród nich m.in. "Bounty" (1789). Kontakt z cywilizacją białego człowieka oznaczał dla wyspiarzy również kontakt z chorobami zakaźnymi, także wenerycznymi, alkoholem itp. W efekcie tego liczba ludności znacznie spadła (James Cook w 1774 szacował ją na 200 tys., co zdaje się być wartością zawyżoną, inne szacunki z tego okresu mówiły o 122 tys.; po licznych epidemiach w 1797 żyło tu tylko 16 tys. tubylców, później już ok. 6 tys.). W 1842 Tahiti uznane za francuski protektorat. W 1880 ostatni król tahitański Pomare V zrzekł się suwerenności na rzecz Francji. W 1891 osiadł tu francuski malarz Paul Gauguin. W latach 1946-2004 terytorium zamorskie Francji.
Tradycyjne działy gospodarki Tahiti to: rybołówstwo, połów pereł, w mniejszym stopniu rolnictwo (uprawa palm kokosowych, bananów, wanilii, trzciny cukrowej, kawy i in., przetwórstwo płodów rolnych. Duże znaczenie mają dotacje rządu francuskiego. Coraz większą rolę odgrywa też turystyka. Na wyspie znajduje się międzynarodowy port lotniczy Faa'a (otwarcie 1961).
Kategoria:Wyspy Oceanu Spokojnego
Kategoria:Geografia Francji
simple:Tahiti
1842
- 1842
ko:1842년
ms:1842
simple:1842
Polinezja Francuska
Polinezja Francuska – zbiorowość zamorska Francji obejmujące 5 archipelagów i ponad 150 wysp na Oceanie Spokojnym, we wschodniej części Polinezji. Łączna powierzchnia wysp to 3521 km², a ludność - 245,5 tys. mieszk. (2002). Stolicą tego terytorium jest Papeete (26,2 tys., 2002) na wyspie Tahiti.
Językiem urzędowym jest język francuski.
język francuski
Polinezja Francuska podzielona jest na pięć podjednostek, obejmujących główne archipelagi, oraz jedną niezamieszkaną wyspę:
- Wyspy Pod Wiatrem
- Wyspy Na Wietrze
- Wyspy Tuamotu i Gambiera
- Markizy
- Wyspy Tubuai
- Wyspa Clipperton
Największą i najbardziej znaną pojedynczą wyspą jest Tahiti w archipelagu Wysp Na Wietrze. Inne znane atole, wyspy, grupy wysp należące do Polinezji Francuskiej to: Bora Bora, Huahine, Maiao, Markizy, Maupiti, Mehetia, Moorea, Raiatea, Tahaa, Tetiaroa, Tuamotu, Tubuai i Tupai oraz oddalona Wyspa Clipperton.
Kategoria:Zbiorowości zamorskie Francji
Kategoria:Polinezja
zh-min-nan:Hoat-kok Polynésie
ja:フランス領ポリネシア
Kategoria:ArchipelagiGłówny artykuł: Archipelag
Kategoria:Wyspy
Kategoria:PolinezjaKategoria:Wyspy Oceanu Spokojnego San Martiño de MondoñedoParroquia de Foz, Provincia de Lugo
Provincia de Lugo
Provincia de Lugo
Provincia de Lugo
Category:Foz
slots gu Links jastrzbia gra sylwester na sowacji mp3 download
|
|
|
|
