:: wikimiki.org ::

Legionærsygen

Legionærsygen

Legionærsjuka er ein infeksjonssjukdom som skuldast bakterien Legionella pneumophila, som veks fort i varmt vatn. Sjukdommen vart fyrst nemnt i 1976 i Philadelphia. Der var det eit større utbrot av sjukdommen under årsmøtet til organisasjonen av krigsveteranar i Sambandsstatane, som ber namnet the American Legion, og slik fekk sjukdommen namnet sitt. Men legionærsjuke har truleg opptredd hjå menneske heilt sidan 1950-talet, då klimaanlegg vart vanlege. Legionærsjuka smittar ikkje frå person til person. Smitterisikoen kjem frå konsentrerte skyar av legionellabakteriar i kjøletårn, ismaskiner, sprinklaranlegg for brannslokking, luftesystem/klimaanlegg og andre varmtvassanlegg der vatnet ikkje vert varma opp høgt nok til å drepa bakteriane. Sjukdommen gjev betennelse i lungevevet etter ei inkubasjonstid på truleg 10–20 dagar. Ein kan behandla han med antibiotika.

Utbrot i Noreg

- 2001 - Stavanger, 28 sjuke, 7 døde. Dette var aller fyrste gongen legionærsjuke vart påvist i Noreg.
- 2002 - Stavanger, mange sjuke, ingen døde.
- 2005 - Østfold (Sarpsborg/Fredrikstad), 10 døde.

Større og viktige epidemiar

- 1976 - Philadelphia - sjukdommen vart oppdaga - 221 sjuke, 34 døde
- 1999 - Bovenkarspel i Nederland - 200 sjuke, 32 døde
- 2001 - Murcia i Spania, 449 stadfesta sjukdomstilfelle, 6 døde
- 2001 - Stavanger, 28 sjuke, 7 døde
- 2002 - Barrow i England - 172 sjukdomstilfelle, 7 døde
- 2005 - Østfold (Fredrikstad), 10 døde.

Eksterne lenkjer

- [http://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/legionellosis_t.htm Centers for Disease Control and Prevention: Legionellosis]
- [http://www.osha.gov/dts/osta/otm/otm_iii/otm_iii_7.html Occupational Safety and Health Administration]
- http://www.idph.state.il.us/public/hb/hblegion.htm
- http://www.astdhpphe.org/infect/legion.html
- [http://www.multiline.com.au/~mg/legionella.Murcia.Spain1.html Legionella; Murcia- Spain 28th June to 14th July 2001; the world's largest outbreak of legionnaries'disease].
- http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol9no8/03-0337.htm
- [http://www.fhi.no/ Folkehelseinstituttet] Kategori:Sjukdommar

Legionella pneumophila

Legionella pneumophila er ein bakterie av slekta Legionella, som kan forårsaka den dødelege sjukdommen med det same namnet, også kalla legionærsjuke, hjå menneske. Kategori:Bakteriar

1976

Hendingar

Utlandet

- Transkei vert den første bantustanen i Sør-Afrika. Med Kaiser Matanzima som president.

Noreg

Fødde

Døde

Antibiotika

Antibiotika er stoff som hemmar eller drep bakteriar. Bakteriane sjølve produserar og sprer slike stoff for å hevda seg i konkurransen med andre bakteriar. Antibiotika blir berre brukt til å behandla eller forebygga sjukdom på grunn av bakteriar, det er ikkje brukande mot virus. Antibiotikabehandling som er meint å ramma ein spesiell sjukdomsframkallande bakterie vil også ramma mange fleire bakteriar som er del av mennesket sin normalflora, dette kan mellom anna føra til diaré som ein bivirkning. Bakteriar er veldig tilpassningsdyktige og utviklar difor ofte resistens, dette er eit stort og aukande problem innan behandling av tuberkulose. Det har vorte estimert at verda brukte 50 millionar kg antibiotika i 1995, inkludert behandling av dyr.

Peikarar ut

- [http://www.lommelegen.no/art/art797.asp lommelegen.no] - temaside om antibiotika
- [http://www.unn.no/fagfolk/norm/antibiores/ unn.no] - antibiotika og antibiotikaresistens

Kjelde

- ko:항생제 ja:抗生物質

Stavanger

Stavanger er den fjerde største bykommunen i Noreg, og ligg sørvest i landet, midt mellom Nord- og Sør-Rogaland. Han er det administrerande, økonomiske og kulturelle senteret i fylket. Stavanger sentrum er lite og kompakt. Vågen, der ein tidlegare lasta og lossa skip, er no det sosiale samlingspunktet i byen, med torg, ei rekke serveringsstader, og kai for fritidsbåtar. Stavanger domkyrkje har utsikt over Vågen på ei side og Breiavatnet på den andre. På andre sida av vatnet ligg Rogaland Teater og fleire museum. Smale brusteinsgater og kvite trehus pregar det som er igjen av den gamle byen, men det finst óg bygningar av betong og glas som fortel om ei ny tid.

Historie

Namnet til byen kjem frå norrønt stafr, ‘stav’, og angr, ‘fjord’. Det har budd folk i området sidan den siste istida, men Stavanger blei først ein by under Sigurd Jorsalfar då kyrkja oppretta eit nytt bispedøme med sete der. Stavanger blei ein kjøpstad i 1425, og utvikla seg gradvis som eit handelssenter for sild, laks, hummar og trevyrke. Statusen som bispesete var likevel det viktigaste grunnlaget for byen, noko som førde til nedgangstider etter reformasjonen. Kristian IV ville helst leggja ned heile byen etter at han hadde flytta bispesetet til Kristiansand. Men Stavanger overlevde, og bygde seg opp innan sildeindustri og skipsfart. I 1960-åra fekk Stavanger eit oppsving då ein byrja å bora etter olje i Nordsjøen. Utanlandske oljeselskap og arbeidarar slo seg ned i byen, som snart fekk eit meir fleirkulturelt preg. Om lag kvar tiande siddis er i dag opphavleg frå utlandet.

Siddisar

Forfattaren Alexander Kielland, diktaren Sigbjørn Obstfelder, målaren Lars Hertervig og komponisten Fartein Valen vaks alle opp i Stavanger.

Museum og minnesmerke

- Arkeologisk Museum
- Fluberget
- Jarnaldergarden på Ullandhaug
- Norsk Barnemuseum
- Norsk Hermetikkmuseum
- Norsk Oljemuseum
- Rogaland Kunstmuseum
- Stavanger Museum
- Stavanger Sjøfartsmuseum
- Sverd i fjell
- Valbergtårnet

Lenkjer ut

- http://www.stavanger.kommune.no/
- http://www.stavanger-web.com/ Kategori:Byar i Rogaland Kategori:Kommunar i Rogaland
- ja:スタヴァンゲル

2005

Hendingar

- Verdas fysikkår - Dei sameinte nasjonane (SN eller FN) har vedteke at 2005 skal vera fysikkår. Det er 100 år sidan Albert Einstein kom fram til Relativitetsteorien.
- Intenasjonalt år for mikrokreditt
- Internasjonalt år for sport og fysisk fostring
- Det norske friluftslivsåret 2005 - oppretta som Miljøverndepartementet sitt bidrag til Hundreårsmarkeringa
- Hundreårsmarkeringa 1905-2005 - Eit eige selskap er oppretta for å markera at det er 100 år sidan unionsoppløysinga i 1905.
- Frigjeringsjubileet 2005 - I 2005 er det 60 år sidan frigjeringa 8. mai 1945. Den andre verdskrigen var slutt i Europa.

Utlandet

- 9. april - Prins Charles av Wales gifta seg med Hertuginne Camilla av Cornwall.
- 5. november - Storbritannia: firehundreårsdag for krutsamansverjinga, eller the Gunpowder Plot.
- 7. november - Juntaen i Myanmar flyttar hovudstaden frå Yangon til Pyinmana.

Noreg

- 1. januar - Universitetet i Stavanger vert oppretta ved at Høgskolen i Stavanger (HiS) skiftar namn til Universitetet i Stavanger (UiS).
- 1. januar - Universitetet for miljø- og biovitskap vert oppretta ved at Noregs landbrukshøgskole (NLH) skiftar namn til Universitetet for miljø- og biovitskap (UMB).
- 1. mai – Bokbransjeavtalen vert endra. Det er ikkje lenger fastpris på nye skjønnlitterære bøker, det vert høve til å gje inntil 12,5% avslag i prisen
- 8. juni – Smittekjelda for ein epidemi av legionærsjuke som har krevd minst 10 dødsofre på Austlandet vert lokalisert til eit renseanlegg på Borregaard sitt anlegg i Sarpsborg
- 10. juni – Offisiell opning av den nye Svinesundsbrua
- 12. september - Stortingsvalet 2005

Fødde

- 8. april - Leah Isadora Behn, dotter av Prinsesse Märtha Louise og Ari Behn.
- 3. desember - Prins Sverre Magnus av Noreg, son av H.K.H. Kronprins Haakon og Kronprinsesse Mette-Marit.

Døde

- 7. januar - Ivar Medaas, norsk visesongar
- 20. januar – Per Borten, norsk politikar (Sp), tidlegare statsminister (f. 1913)
- 22. mars – Lars Leiro, norsk politikar (Sp), tidlegare samferdsleminister
- 2. april - Pave Johannes Paul II
- 6. april – Fyrst Rainier III av Monaco
- 23. juni – Hanna Kvanmo, norsk politikar (f. 1926)
- 20. juli – Finn Gustavsen, norsk politikar (DnA og SF/Sosialistisk Venstreparti) (f. 1929)
- 24. oktober – Rosa Parks, amerikansk borgarretsforkjempar.
- 10. november – Vidar Sandbeck, norsk visesongar, visediktar og forfattar.
- 24. november – George Best, nordirsk fotballspelar (f. 1946)
- 3. desember – Kåre Kristiansen, norsk politikar (Kristeleg Folkeparti (f. 1920)
- 5. desember – John I. Alvheim, norsk politikar (Kristeleg Folkeparti og Framstegspartiet) (f. 1930) ja:2005年 ko:2005년 ms:2005 simple:2005 th:พ.ศ. 2548 zh-min-nan:2005 nî

Sarpsborg

Sarpsborg er ein bykommune i Østfold fylke.

På verdsveven

- [http://www.ssb.no/kommuner/region.cgi?nr=01 Kommunefakta Østfold frå Statistisk Sentralbyrå]
- [http://www.sarpsbork.com Sarpsborg kommune sine heimesider]
- Kategori:Kommunar i Østfold Kategori:Byar i Østfold

Fredrikstad

Fredrikstad er ein by og ein kommune i Østfold fylke.

På verdsveven

- [http://www.ssb.no/kommuner/region.cgi?nr=01 Kommunefakta Østfold frå Statistisk Sentralbyrå] Kategori:Fredrikstad Kategori:Kommunar i Østfold Kategori:Byar i Østfold

1976

Hendingar

Utlandet

- Transkei vert den første bantustanen i Sør-Afrika. Med Kaiser Matanzima som president.

Noreg

Fødde

Døde

2001

Hendingar

Utlandet

- Ariel Sharon blei statsminister i Israel.
- 20. januar: George W. Bush blei presiden i USA etter Bill Clinton
- 13. januar: Eit jordskjelv ramma El Salvador — meir enn 5.000 menneske omkom.
- 26. januar: Eit Douglas DC-3 styrta i nærleiken av Ciudad Bolivar i Venezuela, 24 menneske omkom.
- 26. januar: Eit jordskjelv ramma Gujarat i India, meir enn 20.000 menneske omkjem.
- 13. februar: Jordskjelv (6.6 på Richters skala) i El Salvador, meir enn 400 menneske omkom.
- 1. juni: Fleire medlemmer av det nepalske kongehust blei drepne i eit familiedrama.
- 7. juni: Valet i Storbritannia gav Labour fortsatt regjeringsmakt.
- 28. juli: Alejandro Toledo Manrique blei vald til president i Peru.
- 11. september: Terrorangrep mot verdshandelssenteret i New York, og mot Pentagon, hovudkvarteret åt det amerikanske forsvarsdepertementet, nærme Washington DC.
- 4. oktober: 78 menneske omkom då Ukraina skaut ned ein sivil Tupolev TU-154.
- 20. november: Folketingsval i Danmark der Anders Fogh Rasmussen blei statsminister.
- 11. desember: Kina slutta seg til WTO.
- 17. desember: Det amerikanske flagget blei heist for første gong sidan 1989 ved ambassaden i Kabul i Afghanistan.

Noreg

- 1. januar: Bryne fekk bystatus.
- 16. juli: Den ideelle organisasjonen Linux i Skolen blei stifta
- 19. oktober: Utnemninga av Andre regjeringa til Kjell Magne Bondevik.
- 3. november: Folketeljing, 4.520.900 innbyggjarar i Noreg.

Fødde

Døde

- 11. januar: Denys Lasdun, britisk arkitekt
- 16. januar: Laurent Kabila, president i Kongo, drepen
- 4. februar: Iannis Xenakis, gresk/fransk komponist
- 8. februar: Ivo Caprino, norsk animatør
- 15. april: Joey Ramone, amerikansk musikar (Ramones)
- 11. mai: Douglas Adams, engelsk forfattar
- 25. august: Aaliyah, amerikansk musikar.
- 22. september: Isaac Stern, fiolinist
- 29. november: George Harrison, britisk musikar ko:2001년

Spania

Spania er det største landet på den iberiske halvøya sørvest i Europa. Landet er eit konstitusjonelt monarki med hovudstad i Madrid. Det grensar mot Andorra og Frankrike i nord, Portugal i vest, og mot Gibraltar og Middelhavet i sør. Utanfor det spanske fastlandet høyrer Kanariøyane i Atlanterhavet, Menorca, Mallorca og dei ubebudde øyane Plazas de soberanía til landet. Byane Ceuta og Melilla grensar til Marokko, medan Llívia er ein eksklave i Frankrike.

Historie

Forhistorisk tid

Tidlege innbyggjarar på den iberiske halvøya er ukjende, men kan ha inkludert baskarar. Den viktigaste kulturen frå førhistorisk tid finn ein rundt byen Tartessos. Sjøfarande fønikarar, grekarar og kartagenarar grunnla handelsbyar langs kysten til Middelhavet, som Gadir (dagens Cádiz), Emporion (Empúries) og Carthago Nova (Cartagena). Frå 800-talet f.Kr. vandra keltiske stammar inn i landet over Pyreneane.

Romartid

Romarane kom til den iberiske halvøya under den andre puniske krigen mot Kartago på 100-talet f.Kr. I løpet av to århundre med krigar nedkjempa romarane alle dei tidlegare innbyggjarane på halvøya og la det under seg som Hispania. Seinare blei Hispania delt i mindre provinsar, medan Lusitania, som svarar nokonlunde til dagens Portugal, blei skilt ut. Språket, lovane og grunnleggjande kulturelle trekk i dagens Spania stammar frå denne tida.

Muslimsk tid

Då Romarriket fall blei Spania hovudsakleg teke over av visigotarar, men blei raskt erobra av muslimske maurarar frå Nord-Afrika frå 711 av. Dei la hovudstaden i landet dei kalla Al-Andalus til Córdoba og innleia ei glanstid for kunst og vitskap. Tre små område som seinare blei til kongedøma Asturias, Navarra og Aragon haldt seg kristne. Mot slutten av den muslimske tida blei det vanskelegare å vera kristen eller jøde i Al-Andalus. Samstundes hadde dei kristne kongedøme styrka makta si, og vann tilbake landet i det som er blitt kjend som La Reconquista, gjenerobringa. Den siste muslimske staten, Granada, blei erobra i 1492.

Spansk renessanse

Spania blei eitt rike då Ferdinand II av Aragon og Isabella I av Castile sameinte rika sine i ein personalunion. Deira utvising av jødar og muslimske maurarar førte til ein økonomisk og kulturell tilbakegang. Riket skulle likevel snart få tilgang på nye rikdommar. På 1500-talet ekspanderte Spania som kolonimakt etter at Christopher Columbus oppdaga Amerika med spansk støtte. Landet la under seg store landområde både i den nye verda og den gamle, inkludert Portugal med koloniar i ein kort periode frå 1580 til 1640. Dei store rikdommane førte til ein spansk gullalder både i morlandet og koloniane. Auka konkurranse frå andre europeiske land, som England og Nederland svekka det spanske imperiet. På 1800-talet frigjorde mange av dei spanske koloniane seg og Spania stod framfor ein nedgang. Den spansk-amerikanske krigen sette ein endeleg stopp for den spanske dominansen i Latin-Amerika.

Ufred

Spania blei okkupert av Napoleon tidleg på 1800-talet, men spanjolane reiste seg til ein voldsam geriljamotstand. Etter frigjeringskrigen (1808–1814) gjekk landet igjennom ei rekke konfliktar mellom liberalarar og rojalistar, og over arvefølga. Landet var republikk frå 1871 til 1873 før monarkiet blei gjeninnført gjennom ein serie statskupp. Den andre spanske republikken blei innført i 1931, men eit mislukka kuppforsøk i juli 1936 starta den spanske borgarkrigen som ende med siger for den fascistiske generalen Francisco Franco. Spania var eit diktatur fram til Franco døydde i 1975, og arvingen han sjølv hadde utpeikt, kong Juan Carlos, gradvis ga makta tilbake til folket.

Lenkjer ut

Kjelder

- :en:Spain
- :sv:Spanien kategori:land i Europa kategori:EU-land kategori:NATO-land zh-min-nan:Se-pan-gâ ko:에스파냐 ms:Sepanyol ja:スペイン simple:Spain th:ประเทศสเปน

2001

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde

2002

Hendingar

Utlandet

- 1. januar: Euroen blei introdusert i store delar av EU.
- 9. januar: Det amerikanske justisdepartementet annonserte etterforsking av Enron.
- 12. februar: Ein iransk Tupolev TU-154 styrta under landing i Khorramabad i Iran. 119 menneske døydde.
- 26. mars: Telia og Sonera kunngjorde fusjon.
- 20. mai: Aust-Timor fekk sjølvstende.
- 14. juli: Under feiringa av Frankrikes nasjonaldag unngjekk president Jacques Chirac eit attentatforsøk.
- 13. desember: EU annonserte at 10 nye medlemmer (Estland, Latvia, Litauen, Polen, Tsjekkia, Slovakia, Ungarn, Slovenia, Malta og Kypros) skulle bli med i unionen frå 1. mai 2004.

Noreg

- August: Audun Hugleiksonspelet gjekk av stabelen for første gong på Ålhus i Jølster. Oppsettet vart ein publikumssuksess.

Fødde

Døde

- 12. januar: Cyrus Vance, amerikansk innanriksminister
- 28. januar: Astrid Lindgren, svensk forfattar
- 27. februar: Spike Milligan, britisk forfattar og komikar
- 2. mars: Halfdan Rasmussen, dansk diktar zh-min-nan:2002 nî als:2002 ko:2002년 ms:2002 ja:2002年 simple:2002 th:พ.ศ. 2545

2005

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

- 8. april - Leah Isadora Behn, dotter av Prinsesse Märtha Louise og Ari Behn.
- 3. desember - Prins Sverre Magnus av Noreg, son av H.K.H. Kronprins Haakon og Kronprinsesse Mette-Marit.

Døde

Østfold fylke

Østfold er det søraustlegaste fylket i Noreg. Det ligg på den austre sida av Oslofjorden, med grense til Akershus i nord og vest og til Sverige og dei svenske fylka Värmlands län og Västra Götalands län i aust. Østfold har seks byar: Askim, Mysen, Fredrikstad, Halden, Moss og Sarpsborg. Kategori:Fylke i Noreg

Kategori:Sjukdommar

Kategori:Medisin nb:Kategori:Sykdommer nb:Kategori:Sykdommer

ბერლინი

ბერლინი (გერმ. Berlin) არის გერმანიის დედაქალაქი და ფართობისა და მოსახლეობის რაოდენობის მხროვ ყველაზე დიდი გერმანული ქალაქი. იგი წარმოადგენს ქალაქ-სახელმწიფოს და ავტონომიური უფლებების მქონე ფედერაციულ მიწას. კატეგორია:გერმანიის ქალაქები

elitarne.info keno House Barcellona hotel dog breeders

:: RELATED NEWS ::