Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
10-a De Majo

10-a de majo

Historio > Tagoj > la 10-a de majo ---- La 10-a de majo estas la 130-a tago de la jaro (la 131-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 235 tagoj restas. Je la 10-a de majo okazis, interalie:

Eventoj


- 1857 : Hinda ribelado kontraŭ la britoj komenciĝis

Naskiĝoj


- 1727 : Anne Robert TURGOT, ŝtatisto
- 1760 : Johann Peter HEBEL, poeto
- 1816 : Friedrich GERSTÄCKER, verkisto
- 1838 : John Wilkes BOOTH, murdisto de Abraham LINCOLN
- 1878 : Gustav STRESEMANN, politikisto kaj nobelpremiita pri paco
- 1899 : Fred ASTAIRE, usona kantisto, dancisto kaj aktoro
- 1923 : Heydar ALIEV, azerbajĝana politikisto

Mortoj


- 1521 : Sebastian BRANT, verkisto
- 1566 : Leonhart FUCHS, medicinisto kaj botanikisto
- 1863 : Thomas Stonewall JACKSON, generalo en la konfederacia armeo, Usono
- 1955 : Tommy BURNS, boksisto, mondĉampiono

Specialaj tagoj kaj festoj


-

Tagoj de semajno

La 10-a de majo estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Mardo en jaroj: 1583 1588 1594 1605 1611 1616 1622 1633 1639 1644 1650 1661 1667 1672 1678 1689 1695 1701 1707 1712 1718 1729 1735 1740 1746 1757 1763 1768 1774 1785 1791 1796 1803 1808 1814 1825 1831 1836 1842 1853 1859 1864 1870 1881 1887 1892 1898 1904 1910 1921 1927 1932 1938 1949 1955 1960 1966 1977 1983 1988 1994 2005 2011 2016 2022 2033 2039 2044 2050 2061 2067 2072 2078 2089 2095;
- Merkredo en jaroj: 1589 1595 1600 1606 1617 1623 1628 1634 1645 1651 1656 1662 1673 1679 1684 1690 1702 1713 1719 1724 1730 1741 1747 1752 1758 1769 1775 1780 1786 1797 1809 1815 1820 1826 1837 1843 1848 1854 1865 1871 1876 1882 1893 1899 1905 1911 1916 1922 1933 1939 1944 1950 1961 1967 1972 1978 1989 1995 2000 2006 2017 2023 2028 2034 2045 2051 2056 2062 2073 2079 2084 2090;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1584 1590 1601 1607 1612 1618 1629 1635 1640 1646 1657 1663 1668 1674 1685 1691 1696 1703 1708 1714 1725 1731 1736 1742 1753 1759 1764 1770 1781 1787 1792 1798 1804 1810 1821 1827 1832 1838 1849 1855 1860 1866 1877 1883 1888 1894 1900 1906 1917 1923 1928 1934 1945 1951 1956 1962 1973 1979 1984 1990 2001 2007 2012 2018 2029 2035 2040 2046 2057 2063 2068 2074 2085 2091 2096;
- Vendredo en jaroj: 1585 1591 1596 1602 1613 1619 1624 1630 1641 1647 1652 1658 1669 1675 1680 1686 1697 1709 1715 1720 1726 1737 1743 1748 1754 1765 1771 1776 1782 1793 1799 1805 1811 1816 1822 1833 1839 1844 1850 1861 1867 1872 1878 1889 1895 1901 1907 1912 1918 1929 1935 1940 1946 1957 1963 1968 1974 1985 1991 1996 2002 2013 2019 2024 2030 2041 2047 2052 2058 2069 2075 2080 2086 2097;
- Sabato en jaroj: 1586 1597 1603 1608 1614 1625 1631 1636 1642 1653 1659 1664 1670 1681 1687 1692 1698 1704 1710 1721 1727 1732 1738 1749 1755 1760 1766 1777 1783 1788 1794 1800 1806 1817 1823 1828 1834 1845 1851 1856 1862 1873 1879 1884 1890 1902 1913 1919 1924 1930 1941 1947 1952 1958 1969 1975 1980 1986 1997 2003 2008 2014 2025 2031 2036 2042 2053 2059 2064 2070 2081 2087 2092 2098;
- Dimanĉo en jaroj: 1587 1592 1598 1609 1615 1620 1626 1637 1643 1648 1654 1665 1671 1676 1682 1693 1699 1705 1711 1716 1722 1733 1739 1744 1750 1761 1767 1772 1778 1789 1795 1801 1807 1812 1818 1829 1835 1840 1846 1857 1863 1868 1874 1885 1891 1896 1903 1908 1914 1925 1931 1936 1942 1953 1959 1964 1970 1981 1987 1992 1998 2009 2015 2020 2026 2037 2043 2048 2054 2065 2071 2076 2082 2093 2099.

Vidu ankaŭ jenon:


- 9-a de majo | 11-a de majo
- 10-a de aprilo | 10-a de junio
- Januaro | Februaro | Marto | Aprilo | Majo | Junio | Julio | Aŭgusto | Septembro | Oktobro | Novembro | Decembro
- Historio - Tagoj kategorio:Almanako kategorio:Majo ja:5月10日 ko:5월 10일 simple:May 10 th:10 พฤษภาคม

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj


- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato


- Jarcentoj
  - 19-a jarcento
  - 20-a jarcento
  - 21-a jarcento
  - ...
- Tagoj
  - januaro
    - 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Tagoj

Historio > Tagoj ----

Tagoj en historio:

laŭ aranĝo de 2005

Sentabele:


- januaro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- februaro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, (30)
- marto
  - 1, 2, 3, 4, 5,6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- aprilo
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- majo
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- junio
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- julio
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- aŭgusto
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- septembro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- oktobro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- novembro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- decembro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31

Vidu ankaŭ


- Tago
- Festa kaj Feria Tago Kategorio:Almanako ja:365日 ko:366일 zh-cn:历史上的今天 zh-tw:歷史上的今天

1857

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1857 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1857 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj


- Janos KISS
- Julius PATZELT
- Antoni GRABOWSKI
- 21-a de januaro : Firmin DURIEŬ
- 23-a de januaro : Péter TÖRÖK
- 22-a de februaro : Heinrich Rudolf HERTZ
- 22-a de februaro: George GORDON
- 2-a de junio : Edward ELGAR, angla komponisto
- 24-a de julio : Henrik PONTOPPIDAN
- 13-a de septembro : Milton HERSHEY
- 15-a de septembro : William H. TAFT
- 26-a de novembro : Ferdinand de SAUSSURE
- 30-a de novembro : Odo BUJWID

Mortoj


- 2-a de majo : Alfred de MUSSET
- 23-a de majo : Augustin Louis CAUCHY
- 26-a de novembro : Joseph VON EICHENDORFF, germana poeto ----
1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1857년 simple:1857

1727

Historio > Jarcentoj > 18-a jarcento > 1727 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1727 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 11-a de junio Georgo la 2-a iĝis reĝo de Britio.

Naskiĝoj


-

Mortoj


- Britio : Neŭtono ----
1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732
17-a jarcento - 18-a jarcento - 19-a jarcento
ko:1727년

Johann Peter HEBEL

Literaturo > Germanlingva Literaturo > Johann Peter HEBEL < Germana Lingvo ---- Johann Peter HEBEL [johan pete hebl] (naskiĝis la 10-an de majo 1760 en Basel, mortis la 22-an de septembro 1826 en Schwetzingen) estis germana verkisto. Li studis teologion en Erlangen kaj laboris ekde 1780 kiel instruisto kaj vikario en Hertingen kaj Lörrach. Ekde 1791 li instruis en la gimnazio de Karlsruhe kaj de 1808 ĝis 1814 li okupis la postenon de ĝia direktoro. En la jaro 1819 li fariĝis prelato kaj deputito de la badena parlamento. La verkaro de Johann Peter Hebel konsistas ĉefe el poemoj, rakontoj kaj anekdotoj en la alemana dialekto, parolata en trilanda regiono kuniganta partojn de Germanio, Francio kaj Svislando.

Listo de verkoj


- Alemannische Gedichte (poemoj, 1803)
- Schatzkästlein des rheinischen Hausfreundes (rakontoj kaj anekdotoj, i.a. Kannitverstan, 1811)
- Biblische Geschichten (rakontoj, 1824)

En Esperanto aperis


- [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5802/kannitverstan.html Kannitverstan] / trad.: Joseph F. BERGER als:Johann Peter Hebel

Friedrich GERSTÄCKER

Literaturo > Germanlingva Literaturo > Friedrich GERSTÄCKER < Germana Lingvo ---- Germana Lingvo Friedrich GERSTÄCKER [fridriĥ GEsteke] (naskiĝis la 10-an de majo, 1816 en Hamburgo, mortis la 31-an de majo, 1872 en Braunschweig) estis germana verkisto. Pro aventuremo li dum pluraj jaroj vojaĝadis tra Usono, Suda Ameriko kaj Aŭstralio. Siajn spertojn li fiksis en taglibroj kaj vojaĝraportoj, sed ankaŭ en aventuraj rakontoj kaj romanoj, kiuj ekz. influis la verkadon de Karl MAY.

Listo de verkoj


- Streif- und Jagdzüge durch die Vereinigten Staaten Nord-Amerikas (taglibro, 1844)
- Die Regulatoren von Arcansas (romano, 1846)
- Mississippibilder (vojaĝraporto, 1847)
- Die Flusspiraten des Mississippi (romano, 1848)
- Gold (romano, 1858)
- Hell und Dunkel (rakontoj, 1859)
- Unter dem Äquator (vojaĝraporto, 1860)
- Wilde Welt (rakontoj, 1865-67)
- Der Erbe (romano, 1867)
- Unter den Penchuenchen (romano, 1867)
- Das Wrack des Piraten (romano, 1870)
- In Mexico (vojaĝraporto, 1871)

En Esperanto aperis:

La ŝipĉarpentisto : rakonto el la marista vivo / El germana lingvo trad. Egruho. Ilustr. de Georg Zimmer. - Horrem bei Köln: Heroldo de Esperanto, 1928. - 59 p. : ilustr. – (IIlustrita Biblioteko ; 6/7)

John Wilkes BOOTH

John Wilkes BOOTH vivis de 1838 ĝis 1865. Li estis aktoro kaj havis sukceson en ŝekspiraj dramoj. Dum la Usona Enlanda Milito li batalis partizane por la sudanoj (konfederacio). Je la 14-a de aprilo 1865 li eniris la teatran loĝion de prezidento Abraham LINCOLN en la Ford-teatro en Vaŝingtono (dum prezentado de la komedio Our American Cousin, "Nia Usona Kuzo") kaj mortpafis la prezidenton. Poste li sukcesis eskapi, kriante la ŝtatan moton de Virginio "sic semper tyrannis" ("tiel ĉiam al tiranoj"). Li eĉ atingis la teritorion de Marilando kaj poste de Virginio, kie li post dek du tagoj estis trovita kaj mortpafita. Pro kelkaj neklarigitaj cirkonstancoj (la facila eskapo, la rifuzo de gardisto, kiun la prezidento estis petinta) estas suspektoj, ke BOOTH ne agis individue, sed havis potencajn komplicojn, al kiuj ne plaĉis la repaciĝema sinteno de LINCOLN post la venko. ja:ジョン・ウィルクス・ブース simple:John Wilkes Booth

1878

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1878 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1878 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 17-a de decembro: L. L. Zamenhof unue montris Pra-Esperanton.

Naskiĝoj


- Rudolf FRIDRICH
- Theodor ČEJKA
- Hungario : Jenö FUCHS
- 2-a de januaro: Lehman WENDELL
- 24-a de januaro: João PESSOA
- 29-a de januaro : JOŜINO Sakuzo
- 26-a de februaro: Hugo STEINER
- 1-a de aprilo : Germanio : Carl STERNHEIM
- 6-a de aprilo : Erich MÜHSAM
- 15-a de aprilo : Svislando : Robert WALSER
- 1-a de junio : John MASEFIELD
- 15-a de julio : Arnold MIMBECK
- 15-a de julio : Wilfrid Walwyn PADFIELD
- 10-a de aŭgusto : Alfred DÖBLIN
- 12-a de septembro : Josep M. TERRICABRAS
- 20-a de septembro : Upton SINCLAIR
- 20-a de oktobro: Andrés PIÑÓ ALEGRET
- 7-a de novembro : Aŭstrio : Lise MEITNER
- 26-a de decembro: István ZÖLDY

Mortoj


- 12-a de junio : William Cullen BRYANT ----
1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1878년

1899

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1899 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1899 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Helena HEMPEL fariĝis la 4724-a esperantisto.
- Ors. Vicente INGLADA, John William PICKARD kaj Georgi OREŜKOV ekesperantiĝis.
- Novan metro-etalonon, kun kversekco X-forma, el plateno-iridio elektita kiel novan prototipan metron.

Naskiĝoj


- Brazilo : Nero ABRANCHES
- Svedio: Stellan ENGHOLM
- Danio : Aksel SANDEMOSE
- Japanio : KOBAJAŜI Mokiĉi
- 7-a de januaro : Francis POULENC
- 23-a de januaro : Humphrey BOGART
- 23-a de februaro : Germanio : Erich KÄSTNER
- 24-a de marto : R. A. DVORSKÝ
- 23-a de aprilo : Vladimir NABOKOV
- 10-a de majo : Usono : Fred ASTAIRE
- 21-a de julio : Usono : Ernest HEMINGWAY
- 13-a de aŭgusto : Britio : Alfred HITCHCOCK
- 24-a de aŭgusto : Argentino : Jorge Luis BORGES
- 15-a de oktobro : Lauri Ilmari LAPPI
- 19-a de oktobro : Gvatemalo : Miguel Angel ASTURIAS
- 22-a de decembro : Gustaf GRÜNDGENS
- 30-a de decembro : Norvegio : Helge INGSTAD, esploristo

Mortoj

----
1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899| 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ja:1899年 ko:1899년 simple:1899 th:พ.ศ. 2442

1923

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1923 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1923 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 15-a Universala Kongreso en Nurenbergo.
- 7-a Brazila Kongreso de Esperanto en Rio-de-Ĵanejro.
- Eklernis Esperanton: Onisabro DEGUĈI, OGATA Tomosaburo, Aleksandr Porfirjeviĉ LOGVIN, Lászlo HALKA kaj Joaquín MOREIRA GINER.
- Ekaperis "Sennaciulo" kaj "Internacia Medicina Revuo".
- Unua radio-disaŭdigo en Esperanto en Rusio.
- Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo en Venecio.
- Granda tertremo de Tokio. Favoranto de Esperanto, NAGATA Hidezirô, tiama urbestro de Tôkyô, verkis konsolfrazon por la viktimoj de tertremego kaj enterigis ĝin kun ĝiaj esperanta kaj angla tradukoj en budaisman monton, por konservi ĝin je dek mil jaroj.
- 29-a de oktobro : Turkio sendependiĝas.
- Publikita Toito
- Fondita Radboud Universitato Nijmegen

Naskiĝoj


- 31-a de januaro : Usono: Norman MAILER
- 8-a de marto : Germanio : Walter JENS
- 10-a de marto : Zdenka BERGROVA
- 2-a de julio : Wisława SZYMBORSKA
- 15-a de oktobro : Italo CALVINO
- 20-a de oktobro : Otfried PREUSSLER
- 12-a de novembro : Germanio: Loriot
- 20-a de novembro : Sudafriko: Nadine GORDIMER
- 2-a de decembro : Usono: Maria CALLAS
- Usono : Pensilvanio: Lancaster: Ernest Waldo BECHTEL
- Miloš RUDOLF
- Jana CÍCHOVÁ
- Josef VANĚČEK

Mortoj


- Cristiano KRAEMER
- 9-a de januaro : Francio: Katherine MANSFIELD, verkistino
- 10-a de februaro : Wilhelm Conrad RÖNTGEN
- 26-a de marto : Sarah BERNHARDT
- 4-a de junio : Eduard MYBS
- 10-a de junio : Pierre LOTI, franca verkisto
- 18-a de junio: John LI. D. POLLEN
- 30-a de novembro : John MACLEAN
- 28-a de decembro : Francio: Gustave EIFFEL ----
1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1923年 ko:1923년 simple:1923 th:พ.ศ. 2466

1521

Historio > Jarcentoj > 16-a jarcento > 1521 ---- En la jaro 1521 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Meksiko: La Hispanoj venkis la Aztekojn.
- Portugalio: la reĝo Manuel la 1-a, alinomata la Feliĉa, promulgis novan leĝaron, nomata "Manuelajn Ordonleĝojn".
- 3-a de januaro: Martino LUTERO ekskomunikita (forpelita) de Katolika Eklezio.
- 17-a de marto: Fernão de MAGALHÃES malkovris la Filipinoj.
- 20-a de majo: Sankta Inacio de Lojolo vundita en batalo.
- 23-a de majo: Francio atakis urbon Logronjon en Hispanio.

Naskiĝoj


- 4-a de aŭgusto: Giambattista Castagna (Papo Urbano la 7-a)

Mortoj


- 28-a de aprilo: Fernão de MAGALHÃES;
- 10-a de majo: Sebastian BRANT, verkisto;
- 27-a de aŭgusto: Josquin DESPREZ;
- 1-a de decembro: Papo Leono la 10-a;
- 13-a de decembro: Manuel la 1-a, la Feliĉa, reĝo de Portugalio. ----
1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526
15-a jarcento - 16-a jarcento - 17-a jarcento
ko:1521년 simple:1521

1566

Historio > Jarcentoj > 16-a jarcento > 1566 ---- En la jaro 1566 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj


- 10-a de majo : Leonhart FUCHS, medicinisto kaj botanikisto ----
1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571
15-a jarcento - 16-a jarcento - 17-a jarcento
ko:1566년 nb:1566

Leonhart FUCHS

Sciencisto > Leonhart FUCHS ---- Leonhart FUCHS [LEonhat fuks] (
- la 17-an de januaro 1501 en Wemding, † la 10-an de majo 1566 en Tübingen) estis germana medicinisto kaj botanikisto. Studinte en Heilbronn, Erfurt kaj Ingolstadt, li en la jaro 1524 doktoriĝis pri medicino. Dum du jaroj li laboris kiel kuracisto en Munkeno kaj en 1526 li revenis al Ingolstadt kie li akiris profesoran postenon. Kiel protestanto li tie, en profunde katolika medio, spertis multajn malfacilaĵojn, pro tio li sekvis inviton al Ansbach, kie fondiĝis protestantisma universitato – kiu tamen fiaskis. En la jaro 1535 li fariĝis profesoro pri medicino en Tübingen, kie li ĝismorte agadis. Kvankam Leonhart Fuchs estis alte respektata medicinisto, lia famo fontas ĉefe el liaj meritoj kiel botanikisto. Lia majstre ilustrita botanika ĉefverko, kiu en la jaro 1542 unuafoje aperis en latino (De historia stirpium commentarii insignes) kaj unu jaron poste en la germana lingvo (New Kreüterbuch), priskribas pli ol 500 plantojn kaj estas rigardata la plej grava botanika verko de la 16-a jarcento. La fuksio (lat. Fuchsia) ricevis sian nomon honore al Leonhart Fuchs. FUCHS LEONHART

1863

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1863 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1863 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Usono : Utaho : Arĝento malkovriĝis en la ŝtato kiu komencis influon de homoj serĉantaj la valoran metalon.
- 20-a de junio : Okcidenta Virginio fariĝis la 35-a ŝtato de Usono.

Naskiĝoj


- 9-a de marto : Gerald KYFFIN-TAYLOR
- 28-a de marto : Ernest ARCHDEACON
- 19-a de julio : Hermann BAHR
- 18-a de decembro: Franz FERDINAND, Arkiduko de Aŭstrio
- 29-a de decembro : Francisco GAVIDIA

Mortoj


- 20-a de septembro : Jacob GRIMM
- 13-a de decembro : Friedrich HEBBEL ----
1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1863년 simple:1863

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj


- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

Gregoria kalendaro

Gregoria kalendaro estas la ĉefa kalendaro de la Okcidento kaj tutmonda komerco. Ĝi estas reformo de la antikva julia kalendaro de Julio Cezaro. La gregoria kalendaro estas suna kalendaro: ĝi precize sekvas la sunon (jarojn) sed ne la lunon. Kvankam la monatoj historie devenas de luna periodo, la monatoj komenciĝas kun la nova luno nur tute hazarde. Kontraste, la islama sekvas la lunon, ne la sunon, kaj la hebrea kalendaro la sunon kaj la lunon. Monatoj: la kalendaro havas 12 monatojn:
- januaro - 31 tagoj
- februaro - 28 aŭ 29 tagoj
- marto - 31 tagoj
- aprilo - 30 tagoj
- majo - 31 tagoj
- junio - 30 tagoj
- julio - 31 tagoj
- aŭgusto - 31 tagoj
- septembro - 30 tagoj
- oktobro - 31 tagoj
- novembro - 30 tagoj
- decembro - 31 tagoj La kalendaro sekvas la sunon, ne la lunon, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto. Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la superjaro -- la kvara jaro kaj kvara jarcenta jaro -- februaro havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992, 1996, 2000 kaj 1600, ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993, 1994, 1900 kaj 1700, ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro, kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700. Pro tio, la gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 sekundoj tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj). Semajno: aldone al la cikloj de monatoj kaj jaroj, estas la ciklo de la semajnoj. La semajno havas sep tagojn:
- dimanĉo
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato La 1-a de januaro 2000 estis sabato. Dimanĉo kaj sabato estas la "semajnfino", kutime tagoj de ripozo en la Okcidento. Sabato estas la tradicia juda tago de ripozo kaj dimanĉo la tradicia kristana tago de ripozo. Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la kristana erao. Pro kuniĝo de semajna kaj superjara cikloj en la kalendaro estadas 14 tipoj de jaroj:
- Normalaj jaroj komenciĝantaj je :
  - lundo
  - mardo
  - merkredo
  - ĵaŭdo
  - vendredo
  - sabato
  - dimanĉo
- Supejaroj komenciĝantaj je :
  - lundo
  - mardo
  - merkredo
  - ĵaŭdo
  - vendredo
  - sabato
  - dimanĉo Tagoj: la tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn horojn. ... Reformo: Aprobo de Julia kalendaro siatempe estis grava antaŭenpaŝo, sed ĝi ankaŭ havis malgrandan malprecizecon: suna jaro kompare al Julia jaro estis mallonga je 11 minutoj kaj 14 sekundoj. Dum jaroj tiu ĉi diferenco fariĝis tagoegala kaj kaŭzis malprecizecojn. En la fino de 14-a jarcento diferenco pligrandiĝis tiomgrade ke printempa tagegaleco anstataŭ 21 de marto trafis al 11 de marto. Do Pasko, ferio printempa, iafoje okazis en la vintro! Papo Gregorio la 13-a decidis korekti la eraron. Li invitis specialan komisionon kaj tagokalkulo antaŭenigis je 10 tagoj. Por ke en estonto similaj eraroj ne okazu, ili decidis en ĉiuj kvarcentjaroj forĵeti tri tagojn, sekve kvanto de superjaroj fariĝis malpli je 3, ol en Julia kalendaro. Tio estis la solvo de Aloysius LILIUS en 1580. La fakta bazo estis la kalkulo de Koperniko pri la longeco de la jaro. En 1530, Koperniko esploris la kalkuladon de Ptolemeo en 139 kaj al-Battani en 882 kaj kalkulis la jaron por si mem kaj eldonis la nombron 365,2425, kiu fariĝis la longeco de la jaro en la gregoria kalendaro. Ĉi tiu nova kalendaro nomiĝis Gregoria aŭ jarkalkulo laŭ nova stilo kaj Julia kalendaro estis nomita jarkalkulo laŭ malnova stilo. En 1582 jaro, kiam Gregoria kalendaro estis enkondukita, diferenco inter du stiloj estis 10 tagoj, en 1900 ĝi atingis 13 tagojn. En venontaj jaroj ĝi pligrandiĝos plu. Gregoria kalendaro estis aprobita en diversaj landoj en malsamaj tempoj:
- 1582 - Hispanio, Italio, Pollando, Portugalio, Francio, Luksemburgio, katolika Nederlando
- 1583 - Bavario, Tirolo
- 1583-1585 - Katolika Germanio kaj Svislando
- 1584 - Aŭstrio, Ĉeĥio
- 1587 - Hungario
- 1590 - Transilvanio
- 1610 - Prusio
- 1700 - Danio, Norvegio, kaj la protestantaj regionoj de Germanio, Nederlando kaj Svislando (escepte de Sankt Gallen)
- 1724 - la svisa kantono Sankt Gallen
- 1752 - Anglio kaj kolonioj (ekz, la nuna Usono)
- 1753 - Svedio, Finnlando, Japanio
- 1911 - Ĉinio
- 1912 - Albanio
- 1915 - Litovio
- 1916 - Bulgario
- 1918 - Rusio, Estonio
- 1