La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitajinformoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio.
(NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.)
----
:Historio de Scienco kaj Teknologio
Historio > Jarcentoj
----
Jarcento ampleksas tempon de 100 jaroj.
La jarcentoj post Kristo do komenciĝas je la 1-a de januaro de jaro ..01 kaj finiĝas je la 31-a de decembro ..00. Ekzemple la 20-a jarcento daŭris de la 1-a de januaro1901 ĝis la 31-a de decembro 2000. Tiu oficiala difino ne kongruas kun la populara difino, kiu emas festi la ŝanĝon de la jarcenta cifero en la jarnumero, ekzemple je jarŝanĝo 1999/2000.
La jarcentoj antaŭ Kristo (kiam la Gregoria kalendaro ne estis konata) komenciĝis je la 1-a de januaro de iu jaro ..00 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro ..01. Ekzemple la unua jarcento antaŭ Kristo komenciĝis je la 1-a de januaro -100 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro -1. La sekvan tagon, la 1-an de januaro 1, komenciĝis la unua jarcento post Kristo.
Jarcentoj antaŭ kaj post Kristo:
Kategorio:Tempoja:年表simple:Century
- Loko: 42,5 No, 12,5 Or (okcidenta Eŭropo)
- Areo: 294.020 km² semotaŭga: 31%
- Loĝantaro: 57.634.327 (2000, takso),
- Urbanoj: 67% (2000)
- Homoj sur kv. km: 196,0 (2000)
- Homoj sur kv. km da semotaŭga tero: 632,3 (2000)
- Jara kresko: 0,09% (2000, takso)
- Naskoj: 9,13 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
- Mortoj: 9,99 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
- Migrantoj: 1,74 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
- Mortokvoto de beboj: 5,92 mortoj por 1000 naskoj (2000, takso)
- Infanoj po virino: 1,18 infanoj naskita por virino (2000, takso)
- Meza vivodaŭro: 79,03 jaroj (75,85 viroj, 82,41 virinoj) (2000, takso)
- Ĉefurbo: Romo - La plej grandaj urboj: (milionoj en 2000, takso) 3,80 Milano; 3,30 Romo; 3,00 Napolo. Listo de urboj de Italio - Etnoj: itala
- Religio: plejparte katolikismo, kun komunumoj de protestantismo, Judismo kaj Islamo - Lingvo: la itala. En la provinco Bolcano estas samrajta, sed pli vaste parolata, la germana. En la regiono Aosta Valo estas samrajta la franca. Aliaj indiĝenaj malplimultoj, kun diversgradaj lingvaj rajtoj: slovena, greka, albana, sardinia, okcitana, ladina. La plej gravaj novaj malplimultoj de eksterlanda deveno parolas la araban, la hispanan kaj la albanan.
- Alfabeteca: 98% (1998, takso)
- Registaro: parlamenta demokratio kun multaj malgrandaj partioj grupiĝintaj en du ĉefaj blokoj.
- Sendependo: la 17-an de marto1861, kiel la regno de Italio, sed ne unuigita ĝis 1870. Antaŭe Italio longe estis dispecigita inter la papo, la germana imperiestro, lokaj princoj kaj urboj.
- Internaciaj Organizoj: UNO (1955), NATO (1949), EU (1950).
- Konstitucio: la 1-an de januaro 1948 - Korupteco: 4,8 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2004)
- Ekonomio: 267 Gsk (1998, takso) por kapo 4,63 ksk (1998, takso)
- Jara kresko: 1,3% (1999, takso)
- Inflacio: 1,7% (1999)
- Senlaboreco: 11,5% (1999, takso)
- Registara buĝeto: 191,2 Gsk (1999, takso)
- Valuto: eŭro EUR (= 100 cendoj).
Johano Amoso KOMENIO (ĉeĥe Jan Amos Komenský, latine Comenius [komenius]; naskiĝis la en Nivnice apud Uherský Brod; mortis la en Amsterdamo) estis elstara ĉeĥafilozofo, fondinto de la moderna pedagogio ("instruisto de la nacioj") kaj ĉefa reprezentanto de la ĉeĥa kulturo en la 17-a jarcento. Sur liaj principoj pri pedagogio ankoraŭ hodiaŭ staras la moderna lernejsistemo kaj pedagogia scienco. Li ankaŭ skribis pri la neceso kaj naturo de universala lingvo.
Post la studoj ĉe la universitatoj en Herborn kaj Heidelberg li loĝis dum kelkaj jaroj en la moravia urbo P?erov (legu Prĵerov) kiel instruisto de la "Unuiĝo de Fratoj" (husana eklezio) kaj pli poste kiel pastoro en Fulnek.
Post la jaro 1620, kiam estis venkita la bohemaprotestantismo, Komenio devis kun miloj da samkonfesiuloj forlasi sian patrujon. Antaŭ la ekzilo en kaŝejoj li verkis ĉeĥlingve amaran satiron Labirinto de la mondo kaj paradizo de la koro. Kiel ekzilito li loĝis en Leŝno, la tiama pola sidejo de la Unuiĝo (1628-1655), intertempe restadis en Britio (1641-1642), Svedio (1642-1648), en la teritorio de la hodiaŭa Slovakio (1650-1654) kaj fine en Nederlando (1656-1670). Li estas entombigita en Narden, kie troviĝas lia muzeo.
Al tiuj ĉi landoj, precipe al Svedio, li estis invitita por reformi tie la lernejaron kaj la publikan vivon laŭ siaj proponoj. Komenio estas konata ĉefe kiel granda pedagogo, sur kies principoj ankoraŭ hodiaŭ staras la moderna lernejsistemo kaj pedagogia scienco. Lia unua mondfama verko estis Ĉeĥa didaktiko (1632), pli poste reverkita en la latina sub la titolo Didactica Magna (legu didaktika magna) - Granda didaktiko.
Vastan eĥon atingis la prilingvaj verkoj kaj lernolibroj de Komenio: Janua Linguarum Reserata (Pordego de la lingvoj malfermita, 1631), kaj Orbis Pictus (orbis piktus) - Mondo en bildoj, 1658. Siajn pedagogiajn verkojn Komenio eldonis en unu kolekto en Amsterdamo sub la titolo Opera Didactica Omnia (Ĉiuj didaktikaj verkoj, 1657).
Dum sia tuta vivo Komenio okupiĝis pri la ideo de reeduko de la homa socio surbaze de morala kaj racia edukado de la homoj. Liaj porpacaj kaj humanismaj klopodoj, lia kredo pri la bona estonteco de la propra nacio kaj interfratiĝo de ĉiuj popoloj, respeguliĝis ankaŭ en liaj traktadoj kun politikaj reprezentantoj de la tiama Eŭropo. Tiun ĉi lian agadon rilatas unue en Britio verkita libro Via lucis (La vojo de la lumo), kies 19-a ĉapitro parolas pri neceso de artefarita internacia lingvo kiel portanto de la lumo, kaj precipe la ampleksa kaj nefinita verko Ĝenerala Konsulto pri la Rebonigo de la Homaj Aferoj, kies kvina parto "Panglottia" estas dediĉita al la problemo de universala lingvo.
Li dividis la homan junecon je kvar partoj po 6 jaroj (infano, knabo, adoleskanto, junulo), al kiuj apartenas respondaj lernejoj (patrina, elementa, gimnazio, universitato). En ĉiuj oni instruu ĉion, sed je diferencaj niveloj.
Jam la infano lernas fundamentojn de la matematiko (kalkuli per fingroj), astronomio (suno, luno, steloj, jarsezonoj), fiziko (granda, malgranda, varma, malvarma ktp.), moralo (ĝentileco, ne mensogi) ktp. Liaj lernolibroj de lingvoj konsistis el mil frazoj, priskribantaj la mondon (ekz.: La steloj kvazaŭ lanternoj pendigitaj sur la firmamento prilumas la nokton kaj mezuras la tempon.) Li postulis, ke lernejon devige vizitu la tuta junularo, eĉ la malriĉa, eĉ la knabinoj (stulta patrino ne povas eduki saĝajn filojn).
La universalan lingvon li postulis kiel portanton de la lumo de klereco al ĉiuj nacioj. Ĝi devas esti neŭtrala por ne veki ĵaluzon de nacioj kaj multe pli facila ol la latina, kiun multaj ne kapablas ellerni. Li proponis aŭ simpligi la latinan aŭ krei lingvon tute novan. Li estis unu el la raraj (kun Zamenhof) kiu opiniis, ke tiu lingvo devus estis bela', por ke la homoj havus plezuron lerni kaj paroli ĝin.
Klasikaĵo fariĝis lia alegoria satiro Labirinto de la Mondo kaj Paradizo de la Koro (1623). Junulo volas trovi sian lokon en la mondo, kiu estas priskribita kiel urbo kun ses stratoj: tie loĝas familioj, metioj, sciencoj, religioj, administracio kaj nobelaro. La junulo esploras la stratojn kun siaj du akompanantoj Scivolemo kaj Iluzio, kiuj surnazigis al li okulvitrojn, tra kiuj ĉio aspektas bela, sed ili ne sidas bone sur lia nazo kaj li vidas el sub ili la veron. Kontrasto inter bela ŝajno kaj amara vero donas akran satiran sarkasmon. Post trarigardo de la mondo kun ĉiuj ĝiaj teruraĵoj la junulo fermiĝas en sia koro kun Kristo.
Pri Komenio aperis multaj esperantlingvaj artikoloj, broŝuroj kaj libroj. Ni citu kelkajn:
- Walter Hube: Jan Amos Komenský, pioniro de la internacia lingvo, P?erov 1970
- Oldřich Kníchal, Vlastimil Novobilský: Komenio kaj la internacia lingvo, ĈEA 1974
- František Kožík: Lumo en tenebroj, ĈEA 1992 (romano pri Komenio kun aldonoj el liaj pedagogiaj libroj kaj el la satiro Labirinto de la mondo kaj paradizo de la koro) Seminario pri Komenio, ĈEA 1992
Vidu ankaŭ: Alois JIRÁSEK, František KOŽÍKja:コメニウス
Post studo de juro DE MONTAIGNE en 1557 iĝis parlamenta konsilisto kaj poste urbestro de Bordeaux.
En la jaro 1570 li rezignis pri ĉiuj oficoj kaj retiriĝis en sian kastelon. Tie li komencis skribi sian ĉefan verkon, la "Eseojn", kiujn li daŭre re-prilaboris. La titolvorton eseo, kiu en la franca signifas "provo", li uzis por distanciĝi de la scienco. En liaj eseoj li priparolas subjektivajn spertojn kaj reflektadojn.
Oni ofte dividas liaj esoj en tri pensaj periodoj: la unua forte stampita de stoikismo, la dua far skeptika krizo (Apologie de Raymon SEBON), la tria personforme epikura, la tuto sen perdi la akiron de la antaŭaj periodoj.
Dum lia juneco li flegis grandan amikecon al Etienne de LA BOETIE, kiun li vartis ĉe mortlito kiam tiu-ĉi mortis pro pesto. LA BOÉTIE forte influis lin favore al stoikaj ideoj, precipe rilate morto. DE MONTAIGNE flegis amikan rilaton al Marie DE GOURNAY, kiun li komisiis administri lian literaturan heredaĵon.
Verkoj
En la jaro 1580 DE MONTAIGNE skribis siajn unuajn eseojn:Pri potenco kaj regado, Pri la maljunaĝo, pri la simileco inter infanoj kaj patroj kaj pliaj.
Stoika malestimo de eksteraĵoj, kritiko de superstiĉa sciencokredemo, de homa arogo kontraŭ aliaj naturestaĵoj kaj skeptiko pri ĉiaj dogmoj karakterizas liaj eseojn. En ili la liberpensulo traktas vastan temaron, interalie literaturon, filozofion etikon kaj edukon.
Citaĵoj
- La plej bona pruvo de saĝeco estas konstanta bonhumoro.
James L. Halperin (born October 31, 1952 in Boston, Massachusetts) is an American author and businessman. Halperin authored a groudbreaking text on grading coins, as well as two popular, futurist fiction books, The Truth Machine (1996) and The First Immortal (1997).
Halperin attended Middlesex School in Concord, Massachusetts, then attended Harvard University between 1970-1971 where he majored in psychology and later philosophy. After three semesters, Halperin took a permanent leave of absence to pursue his numismatic career. In 1982, he ultimately settled in Dallas, Texas.
Halperin also directs the world's largest rare coin company and America's third largest auction firm, Heritage Galleries & Auctioneers, and endows a health education foundation which supports several charities.
He has been married to Gayle since 1984 and they have two sons, David (born 1991) and Michael (born 1995).
References
- [http://www.heritagecoins.com/common/about.php?target=halperin James L. Halperin] biography
- [http://www.heritagegalleries.com/ Heritage Galleries & Auctioneers]
- [http://www.truthmachine.com/ The Truth Machine]: free download
- [http://www.firstimmortal.com/ The First Immortal]: free download
- [http://www.coingrading.com/ How to Grade U.S. Coins]
Category:1952 birthsCategory:American writersCategory:People from Massachusetts
Mažeikių rajono savivaldybė
Mažeikių rajonas - Telšių apskrities rajonas, esantis šiaurės vakarų Lietuvoje, prie Ventos upės. Šiaurėje ribojasi su Latvijos Respublika, rytuose - su
Kernitas
Kernitas (dar vadinamas razoritu arba hidratuoto natrio borato hidroksidu; Na2B4O7·4H2O, bespalvis, truputį baltas kristalinis mineralas, kuris buvo pirminis svarbiausias borakso šaltinis. Jis taip pat yra kai kurių boro medžiagų šaltinis.
min
Mezozojus
Mezozojus - geologinė era prasidėjusi prieš 251 mln. ir pasibaigusi prieš 65,5 mln. metų.
Geologiškai mezozojaus pradžioje visa sausuma sudarė vieną superkontinentą - Pangėją. Mezozojaus metu Pangėja skilo į Lauraziją ir Gondvaną. Laurazija vėliau skilo į Šiaurės Ameriką ir Euraziją, o Gondvana pasidalino į keturis žemy
Pop Rock
Pop rock - bendrinis Rock muzikos, labiau orientuotos į plačiąją publiką bei populiarių radijo stočių programas, pavadinimas. Iš esmės, pati Pop rock muzika niekuo neišsiskiria iš įprastinės Rock, tačiau jai nepriskiriamos grupės, grojančios šiurkštesnius, sudėtingesnius kūrinius, kuriančios tekstus politinėmis ar kitomis "sunkiomis" temomis. Daugeliu atvejų Pop rock muzika ribojasi su Glam rock bei
Nu Metal
Nu-metal (aggro metal) - vienas iš naujausių metalo stiliaus muzikos žanrų. Populiarėjant hip-hop stiliui bei kultūrai tai palietė ir sunkiąją muziką. Taip susiformavo nu-metal stilius, kai kur dar vadinamas new metal.
Nu-metal yra vienas iš paprastesnių metalo stilių. Jaučiama nemažai hip-hop bei kitų pop muzikos stilių elementų, gitaros naudojamos tik paprastai ritmikai palaikyti, dažniausiai nebūna gitarų
Power Metal
Power metal - sąlyginai išskiriamas Heavy metal stilius, savo bruožais daugmaž atitinkantis klasikinį Heavy metal, grotą Accept, Iron Maiden, Judas Priest. Pirmąja "tikra" power metal grupe dažniausiai laikoma vokiečių Grave Digger, kurios tekstai angliški, lengvai įsimenami, įkurta
Speed Metal
Speed Metal (iš angl. speed - greitas) - gana sunkiai kategorizuojama Heavy metal muzikos pakraipa, pasižyminti itin technišku atlikimu bei dideliu muzikos greičiu. Išsivystė XX a. 9-ojo dešimtmečio pradžioje, kaip itin techniškas ir šiurkštus klasikinio Heavy metal variantas. Šiai pakraipai galima priskirti visas greitai ir šiurkščiai grojančias klasikines Heavy metal
Industrial
Industrial metal, industrial - tai metalo stilius, kuriam sunkumo suteikiama naudojant kompiuternius elementus.
Kompiuterinė muzika ilgą laiką neturėjo su metalu nieko bendra. Pirmieji DJ`ų eksperimentai pasibaigė tuo, kad grupė Ministry pabandė sugroti sunkiai.
Eksperimentuojant su kompiuteriais, buvo pasiektas labai didelis "sunkumas". Industrial pradėjo vadintis vienu iš sunkiausių metalinių stiliumi. Gryno industrialo populiarumas buvo pasiektas 1994-ais metais, kai atsirado nauj
Apatitas
Apatitas - fosfatų mineralų grupė, kuriai priklauso hidroksilapatitas, fluorapatitas, ir chlorapatitas. Mineralai pasižymi didele OH-, F-, ar Cl- jonų koncentracija kristalinėje gardelėje. Trijų dažniausiai pasitaikančių atmainų formulė yra Ca5(PO4)3(F,Cl,OH).
Taikymas
Apatitas – vienas iš nedaugelio mineralų, kuris yra gaminamas ir naudojamas biologinėse sistemose. Hidroksilapatitas yra pagrindini
