La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitajinformoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio.
(NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.)
----
:Historio de Scienco kaj Teknologio
Historio > Jarcentoj
----
Jarcento ampleksas tempon de 100 jaroj.
La jarcentoj post Kristo do komenciĝas je la 1-a de januaro de jaro ..01 kaj finiĝas je la 31-a de decembro ..00. Ekzemple la 20-a jarcento daŭris de la 1-a de januaro1901 ĝis la 31-a de decembro 2000. Tiu oficiala difino ne kongruas kun la populara difino, kiu emas festi la ŝanĝon de la jarcenta cifero en la jarnumero, ekzemple je jarŝanĝo 1999/2000.
La jarcentoj antaŭ Kristo (kiam la Gregoria kalendaro ne estis konata) komenciĝis je la 1-a de januaro de iu jaro ..00 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro ..01. Ekzemple la unua jarcento antaŭ Kristo komenciĝis je la 1-a de januaro -100 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro -1. La sekvan tagon, la 1-an de januaro 1, komenciĝis la unua jarcento post Kristo.
Jarcentoj antaŭ kaj post Kristo:
Kategorio:Tempoja:年表simple:Century
Nicolas Louis de LA CAILLE
Sciencisto > Nicolas Louis de LA CAILLE
----
Nicolas Louis de la Caille (naskiĝis 1713, mortis 1762) estis franca astronomo kaj geodeziisto.
Nicolas Louis de la Caille naskiĝis en Rumigny apud Reims. Unue li studis teologion, sed post ioma tempo li forlasis tiun ĉi karieron kaj plene okupiĝis pri matematiko kaj astronomio.
Li studis la sudan ĉielon kaj observis pli ol dek mil stelojn en 14 konstelacioj. En 1762 li mortis en Parizo.
LA CAILLE, NICOLAS LOUIS DEja:ニコラ・ルイ・ド・ラカーユ
5-a de oktobro
Historio > Tagoj > la 5-a de oktobro
----
La 5-a de oktobro estas la 278-a tago de la jaro (la 279-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 87 tagoj restas.
Je la 5-a de oktobro okazis, interalie:
Denis DIDEROT naskiĝis en Langres (Ĉampanjo-Ardenoj) je la 5-a de oktobro1713. Post studadoj en la "Kompanio de Jesuo", li vivas malrektan kaj malriĉan vivon dum kelkaj jaroj. Tiam li trankviliĝas kaj vivas pli ordinaran vivon. Frue, li turnas sin for de katolikismo, kaj eĉ fariĝas kontraŭulo de tiu religio, skribante kompletan kritikon. Post mallonga diista periodo, li fariĝas ateistano, kaj akiras materialistan vidon de la mondo. Tial Diderot disvolvas tezojn proksimajn de Fatalismo: por ekzemplo, ke voleco estas meĥanika, kaj nia sento de libereco nur iluziono. Liaj ideoj aperas en 1749, en la "Letero pri la blinduloj por tiuj kiuj vidas" (france "Lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient"). Pro tiu skribaĵo, li estas enprizonigita en la fortiko de Vincennes, apud Parizo, dum tri monatoj.
Li fariĝas unu el la plej gravaj filozofoj de la Jarcento de la Lumoj, tiu kiu realigos la enciklopedian idealon de la Klerismo. Li inventas la kritikon pri artoj ("Salonoj", france "Salons", inter 1759 kaj 1781), kaj li proksimigas sciencon kaj metafizikon (Letero pri la blinduloj). Lia famo plejparte rilatas al la Enciklopedio, kiun li verkis kun Jean d'Alembert.
Li mortas en Parizo je la 31-a de julio1784. Sia korpo ripozas en la preĝejo Saint-Roch.
Senvalorigo de la verko de Diderot dum la 19-a jarcento
La graveco de la verko de Diderot ne ĉiam ĝuste valoris, ekzemple en la 19-a jarcento. Tio rilatas unue al grava miskompreno de lia verko, kiu ŝajnas fuŝa al iuj. Fakte, tio estis intenco de Diderot mem: li ne volis verki kiel la klasikaj verkistoj. Lia verko estas aŭdaca kaj havas sian propran koherecon.
Due, multe da liaj tekstoj ne estis eldonitaj dum lia vivo ; kelkaj el ili estis eĉ nur eldonitaj en la 20-a jarcento. Nur ekde tiu jarcento oni povas havi kompletan ideon pri Diderot. Liaj kunvivantoj konis lin ĉefe pro lia laboro en la Enciklopedio, ĉar li inventis novan teatran stilon ("dramo") kaj verkis romanon (La maldiskretaj juveloj, france Les bijoux indiscrets), kaj pro kelkaj filozofiaj skribaĵoj. Kelkaj el liaj plej gravaj verkoj, ekzemple Jacques le Fataliste kaj Le neveu de Rameau, estos konitaj de la publiko nur multe da jaroj post lia morto, ĉar ili ne estis eldonitaj dum lia vivo. Eble li decidis tion li mem.
Nuntempe, nia scio pri la verko de Diderot estas pli kompleta danke al la malkovro de multe da liaj manuskriptoj en Sankt-Peterburgo, kie Diderot serĉis kunlabori kun Katarino la 2-a de Rusio (la reĝino aĉetis liajn manuskriptojn).
Bibliografio
- Essai sur le mérite et la vertu, verko de Shaftesbury, tradukita kaj komentita de Diderot (1745)
- Pensées philosophiques, eseo (1746)
- La promenade du sceptique (1747)
- Les bijoux indiscrets, romano (1748)
- Lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient (1749)
- La Enciklopedio, kolektiva verko estrante de Diderot (1750-1765)
- Lettre sur les sourds et muets (1751)
- Pensées sur l'interprétation de la nature, eseo (1751)
- Le fils naturel (1757)
- La religieuse, romano (1760)
- Le neveu de Rameau, autobiografio (1761 ?)
- Entretien entre D'Alembert et Diderot (1769)
- Le rêve de D'Alembert, eseo (1769)
- Suite de l'entretien entre D'Alembert et Diderot (1769)
- Paradoxe sur le comédien (1769 ?)
- Apologie de l'abbé Galiani (1770)
- Principes philosophiques sur la matière et le mouvement, eseo (1770)
- Entretien d'un père avec ses enfants (1771)
- Jacques le Fataliste et son maître, romano (1771-1778)
- Supplément au voyage de Bougainville (1772)
- Histoire philosophique et politique des deux Indes, kunlaborita kun Raynal (1772-1781)
- Voyage de Hollande (1773)
- Eléments de physiologie (1773-1174)
- Réfutation d'Helvétius (1774)
- Observations sur le Nakaz (1774)
- Essai sur les règnes de Claude et de Néron (1778)
- Lettre apologétique de l'abbé Raynal à Monsieur Grimm (1781)
- Aux insurgents d'Amérique (1782)
DIDEROT Denisja:ドゥニ・ディドロko:드니 디드로
Irlando
Geografio > Eŭropo > Irlando
----
Tiu ĉi artikolo estas sole pri la plena insulo, nomataIrlando.
Estas ankaŭ artikoloj pri la landoj nomatajRespubliko de IrlandokajNord-Irlando.
----
Irlando (irlandlingveÉire [EJ-re]; angllingveIreland [AJ-a-land]) estas unu de la insuloj el la Insularo de la Norda Atlantiko, kiu troviĝas okcidente de Britio, de kiu la Irlanda Maro apartigas ĝin. Ĝi enhavas la provincojn de Ulstero, Lenstero, Munstero kaj Konoĥto. La insulo enhavas la Respublikon de Irlando (kiu okupas la sudan, centran kaj nordokcidentan flankojn de la insulo) kaj Nord-Irlandon (kiu okupas la nordorientan flankon kaj estas parto de la Unuigita Reĝlando).
La centro de Irlando estas malalta, je ĉ. 60-120 metroj super la marnivelo; montetojn oni norme trovas ĉirkau la marbordo, krom kelkaj pintoj plialtaj ol 1.000 metroj - la plej alta estas Carrantuohill (1.040m), ero de la montaro Macgillicuddy's Reeks en la graflando de Kerry. La tuta okcidenta marbordo estas komplika alterno de golfetoj kaj estuaroj. Multaj el la riveroj fluas malrapide per la centra malaltejo, kaj poste ili traas fjordecajn valojn ĝis la maro. La Shannon precipe falas tra 30 metroj dum siaj finaj 26 kilometroj super Limeriko; ĝi estas uzata por hidroelektre generi elektron.
La malaltejaj ŝlimejoj, kiuj kovras partojn de centra Irlando, intermiksiĝas kun fertilaj kalkŝtonaj kamparoj kie lakto-farmado estas la ĉefa okupo. Ĉar egaj provizoj de ter-karbo mankas al Irlando, la ŝlimejoj estas gravaj fontoj de brulaĵo, kiel torfo.
La klimato estas milda, malseketa kaj ŝanĝema. La jara pluvkalkulo sur la malaltejoj varias de 76 cm oriente ĝis 203 cm okcidente, sed la akvofalo estas multe pli ega en la montetoj.
ja:アイルランド島simple:Ireland
------
=Historio de Esperanto-movado=
EdE-I
Irlando. En la fruaj jaroj de E Irlando donis al la movado kelkajn el la plej spertaj pioniroj: O'Connor kaj Geoghegan. Inter la unuaj E-istoj de la lando estis M. Fournier, A. Mc Cormick kaj J. Douglas. La unua E Societo estis fondita en 1903 en Dublin. En 1907 estis organizita Irlanda E-ista Asocio, reorganizita en 1925 per Mc Cormick kaj Mortished. Antaŭmilite laboris kontentige la E Sekcio de la Societo de Modernaj Lingvoj en Dublin. Dum la milito kaj la "maltrankvilaj tempoj" la movado ne progresis, sed poste denove oni komencis klasojn. De 1925 ĝis 1930 IEA progresis, aranĝis klasojn, kunvenojn kaj prelegojn, propagandis en ĉiuj rondoj kaj eldonis gazeteton Irlanda E-isto. En 1928 Macaulay fondis la Ligon de Katolikaj E-istoj. Dum la lastaj jaroj la movado dormetas, sed estas multaj E-istoj en diversaj rondoj, kiuj kunvenas de tempo al tempo. Dum 1932 ne estis oficialaj klasoj. La Katolika Ligo nun propagandas vigle tra la lando kaj aranĝas ekzamenojn.
Noto. La artikolon tralegis H. MaEaulay.
F. R. A. Mc CORMtCK.
----
Literaturo > Anglalingva Literaturo > Laurence STERNE < Angla Lingvo
----
Laurence STERNE (naskiĝis la 24-an de novembro, 1713, mortis la 18-an de marto, 1768) estis angla verkisto.
Sterne naskiĝis en Clonmel, Irlando kaj frue en la vivo venis al Anglio, studis teologion en Kembriĝo, poste fariĝis pastro en Yorkshire kaj - kvankam liaj religiaj konvinkoj ne estis fortaj - li akceptis la postenon de vikario en la regiono de York.
Lian ĉefverkon, la romanon The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman ("La vivo kaj opinioj de Tristram SHANDY, sinjoro"), li eldonis en pluraj volumoj ekde 1759. En ĝi li plene neglektis la tradiciojn de la anglalingva romano: La okazaĵoj ne montras logikan sinsekvon; vortludoj, ne-finitaj frazoj kaj ellasaĵoj stimulas la fantazion de la legantaro. Pro tio, Sterne estas ofte konsiderata antaŭulo de la Modernismo.
Lia dua plej grava verko A Sentimental Journal through France and Italy estiĝis en Francio kaj Italio, kie la aŭtoro dum kelkaj jaroj vivis por kuraci sian tuberkulozon. Sterne mortis malriĉa viro en Londono.
Listo de verkoj
- The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman (1759-67)
- A Sentimental Journal through France and Italy (1768)
- el: La vivo kaj la opinioj de Tristram Shandy, sinjoro / Lawrence Sterne. - En: Angla antologio ; p.290 - 296, vol. 1
8-a de januaro
Historio > Tagoj > la 8-a de januaro
----
La 8-a de januaro estas la 8-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 357 tagoj restas (358 en superjaroj).
Je la 8-a de januaro okazis, interalie:
article présentant ce concept en ne tenant pas compte des recherches historiques effectuées depuis le dernier demi-siècle!! C'est du pur Carcopino... (Carcopino était un collabo pendant la Seconde Guerre mondiale qui avait théorisé la "fainéantise" des Romains... ouvrages à manier avec précaution pour les étudiants en Histoire romaine...). J'ai mis une définition plus "moderne" et "neutre" de l'évergétisme sur la page discussion de l'article. Cette définition est intégralement recopiée d'un ou
- Voir page de discussion : Discuter:Financement
Non el bandeaulero soudain devenu anonyme et qui se rappelle tout aussi soudainement de la procédure à suivre, c'est ici qu'on discute de la question. On attend donc tes arguments ici, qu'on rigole. Sinon, retrait du bandeau bidon --Pgreenfinch 16 octobre 2005 à 18:19 (CEST)
La discussion dégénére mais l'article n'avance pas. Le paragraphe
Cet article réussit l'exploit d'être composé de Wikipédia:contenu évasif à 100 %. J'hésite à le proposer à la suppression. Turb 26 jun 2005 à 02:21 (CEST)
Même si je suis plutot d'accord avec le contenu de l'article, il n'est carrément pas neutre, c'est clair... Pingos 18 août 2005 à 15:
Debat deplacé dans Discuter:Franc-maçonnerie. Une synthèse serait utile. ske
:Juste une question en passant: j'ai toujours vu cet article ici depuis que je suis sur WP, (plus d'un an et demi). Doit-il y rester ad vitam aeternam?--fl0 3 octobre 2005 à 14:50 (CEST)fl0
::Tiens c'est vrai qu'il est sur les rangs pour le con
Cette page est une véritable hagiographie ou tout élément un tant soi peu négatif est relativisé ou comparé aux vissicitudes de la droite. Pire, les tentatives de rééquilibrage ou autres insertions historiques qui ne sont pas au crédit de FM sont effacées sans préavis. Un député UDF est même qualifié de droite extrême ! Certains faits présentés demandent aussi à être vérifié (Jean Monnet et Paul Raynaud seraient ainsi passés de Jean Lecanuet à FM en 1965 !) . Seulement, il f
Les deux derniers paragraphes sont évasifs et reflètent un jugement de valeur :
- "le fonctionnement de Freenet en 2005 est critiqué", par qui ?
- "du fait du peu de ressources alloués par certains utilisateurs peu scrupuleux", rien à voir: si il suffit que la ressource soit rare pour qu'on mette plus de temps a la trouver
- "certains utilisateurs qui sont plus attirés par des solutions alternatives come I2P.", c'est un système différent et non une alternative (un système différent est parfois une al
