Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
1816

1816

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1816 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1816 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 11-a de decembro : Indianao fariĝis la 19-a ŝtato de Usono.
- Argentino sendependiĝas de Hispanio.
- Francio: Sklaveco estas leĝe malpermesata.
- Johano la 6-a de Portugalio kronita.

Naskiĝoj


- 21-a de aprilo : Charlotte BRONTË, verkistino
- 10-a de majo : Friedrich GERSTÄCKER, verkisto

Mortoj


- 20-a de marto: Maria la 1-a de Portugalio ----
1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1816년 simple:1816

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj


- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato


- Jarcentoj
  - 19-a jarcento
  - 20-a jarcento
  - 21-a jarcento
  - ...
- Tagoj
  - januaro
    - 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

19-a jarcento

Historio > Jarcentoj: 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento Jaroj:
18011802180318041805 18061807180818091810
18111812181318141815 18161817181818191820
18211822182318241825 18261827182818291830
18311832183318341835 18361837183818391840
18411842184318441845 18461847184818491850
18511852185318541855 18561857185818591860
18611862186318641865 18661867186818691870
18711872187318741875 18761877187818791880
18811882188318841885 18861887188818891890
18911892189318941895 18961897189818991900
ja:19世紀 ko:19세기 simple:19th century th:คริสต์ศตวรรษที่ 19 zh-min-nan:19 sè-kí

11-a de decembro

Historio > Tagoj > la 11-a de decembro ---- La 11-a de decembro estas la 345-a tago de la jaro (la 346-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 20 tagoj restas. Je la 11-a de decembro okazis, interalie:

Eventoj


- 1816 : Indianao fariĝis la 19-a ŝtato de Usono.
- 1911 : La norvego Roald AMUNDSEN iĝis la unua homo atingi la Sudan Poluson.

Naskiĝoj


- 1761 : Joanna Angélica de Jesus
- 1843 : Robert KOCH
- 1894 : Rolf BUGGE PAULSEN
- 1913 : Jean MARAIS

Mortoj


-

Specialaj tagoj kaj festoj


- ---- Vidu ankaŭ :
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31,
- 10-a de decembro | 12-a de decembro
- 11-a de novembro | 11-a de januaro
- januaro | februaro | marto | aprilo | majo | junio | julio | aŭgusto | septembro | oktobro | novembro | decembro
- Historio - Tagoj. ja:12月11日 ko:12월 11일 simple:December 11 th:11 ธันวาคม

Indianao

Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono > Indianao ---- Indianao (kiu signifas "La lando de la Indianoj") estas ŝtato de Usono. Ĝia ĉefurbo estas Indianapolis. Ĝia poŝta mallongigo kaj ISO-3166-kodo estas IN. Loĝanto de Indianao estas nomata "Hoosier" (prononcita "HU-ĵer"), kaj tiel Indianao estas estas kromnomata "The Hoosier State" (aŭ "La Hoosier-Ŝtato").

Historio

Indianao estis antikve ekloĝata ĉirkaŭ 100 p.K. La indiĝenoj loĝas tie dum pli ol 1500 jaroj, ĝis eŭropaj koloniistoj venis dum la 17-a jarcento. Tiam, la triboj de Miami kaj Shawnee loĝis tie. Francio pretendis la teritorion en la 17-a jarcento, tiam donita al Britio post la fino de la Franca-kaj-Indiana Milito. La lando estis donita al Usono kiel parto de la Nordokcidenta Teritorio, kaj poste la Indianaa Teritorio. Ĝi aligis Usonon en 1818 kiel la 19-a ŝtato.

Geografio

Indianao limas norde al Miŝigano kaj Miŝigana Lago, oriente al Ohio, sude al Kentukio (trans Ohio-Rivero) kaj okcidente al Ilinojo. La landlimo al Ilinojo estas en sia norda duono rektlinia kaj en la suda sekvas riveron Vabaŝo (Wabash), ĝis ties enfluo en Ohio-Riveron.

Gravaj urboj

Ekstera Ligo

TTT-ejo de Indianao en la angla http://www.state.in.us Kategorio:Usonaj ŝtatoj ja:インディアナ州 ko:인디애나 주 simple:Indiana th:มลรัฐอินดีแอนา

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj


- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

Argentino

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Argentino ---- Sudameriko Sudameriko
Argentino - Argentina Lando en Sudameriko, inter Andoj kaj Atlantiko.

Bazaj informoj

vidu ankaŭ


- Argentina Esperanto-Ligo
- Listo de urboj de Argentino
- Argentina ekstera politiko
- Landnomoj
- Patagonio

Eksteraj ligoj:


- [http://www.esperanto.org.ar Esperanto Argentina]
- [http://ael.esperanto.org.ar Argentina Esperanto Ligo] Kategorio:Argentino Kategorio:Sudameriko fiu-vro:Argentina ja:アルゼンチン ko:아르헨티나 ms:Argentina simple:Argentina th:ประเทศอาร์เจนตินา

Francio

:Ĉi tiu artikolo temas pri la eŭropa nacio, Francio. Por la kemia elemento de la sama nomo, vidu Francio (elemento). Geografio > Eŭropo > Francio ---- Eŭropo Francio : france France [frãs];
Franca nomo de la loĝantoj: français [frãsè']
(o) Franca Respubliko (République Française [repüblik' frãsèz']) Ŝtato en okcidenta Eŭropo.

Geografio

Loko: okcidenta Eŭropo Areo: 545.630 km²
Semotaŭga: 33%

Regionoj kaj departementoj

vidu Francaj regionoj kaj Francaj Departementoj

Ĉefaj urboj


- Ĉefurbo: Parizo
- La plej grandaj urboj: milionoj:
vidu ankaŭ: Listo de urboj de Francio

Kelkaj ciferoj sur la loĝantaro

Loĝantaro: 61.387.038 (2003, takso), % urbana: 76% (2000)
Homoj po km²: 112,5 (2003)
Homoj po km² da semotaŭga tero: 329,5 (2000)
Kreskanta procento: 0,38% (2000, takso)
Naskoj: po 12,27 por 1000 homoj en jaro (2000, takso)
Mortoj: po 9,14 por 1000 homoj en jaro (2000, takso)
Migrantoj: po 0,66 por 1000 homoj en jaro (2000, takso)
Mortokvanto de beboj:po 4,51 mortoj por 1000 naskoj (2000, takso)
Infanoj por virino:po 1,75 infanoj naskita por virino (2000, takso)
Meza vivo longeco: 78,76 jaroj (74,85 viroj, 82,89 virinoj) (2000, takso) Etnoj: plejparte franca (keltolatina), germana, slava, araba, hindoĉina, eŭska, cataluno
Religio: Inter la kredantoj :
- 90% katolikismo (almenaŭ en nomo),
- 2% protestantismo,
- 1% judismo,
- 1% islamo,
- 6% aliaj
- Ateismo : 33% Lingvo: 100% la franca. Lingvoj kun pli ol 500 mil parolantoj: okcitana, germana, araba, itala, portugala, berbera, bretona. cataluna Pri regionaj lingvoj vidu ankaŭ: Alzaco, Bretonio, Eŭskio, Flandrio, Korsiko, Okcitanio Alfabeta: 99% (99% viroj, 96% virinoj) (1980 takso)

Historio

vidu: Historio de Francio

Politiko

Registaro: demokratia parlamenta reĝimo -- duĉambra parlamento (Nacia Asembleo kaj Senato) kaj "dukapa" ekzekutivo (Prezidento de la Respubliko kaj Ĉefministro). Multe de la ĉefuloj venas de ENA (Nacia Lernejo pri Administrado) -- la énarques (enarkoj).
Sendependiĝo: 486 -- unuigita de Reĝo Kloviso, dek jarojn post la disfalo de Romio.
Organizoj: UNO (1945), NATO (1949), EU (1950).
Konstitucio: adoptita de la franca popolo per referendumo la 28-an de septembro 1958, promulgita la 4-an de oktobro 1958 -- ĝi estigis la nuna Franca Respubliko Kvina.
Nacia Himno: La Marseljezo
Korupteco: 6,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000) vidu ankaŭ: Reĝoj, Konsiliprezidento, Ĉefministro, Prezidento de la Respubliko

Ekonomio

Ekonomio: 334 Gd (1998, takso)
Por kapo: 5,63 kd (1998, takso)
Kreskanta procento: 2,7% (1999, takso)
Inflacio: 0,5% (1999)
Senokupa: 11% (1999, takso)
Registara buĝeto: 131,8 Gd (1999, takso)
Valuto: la eŭro EUR (= 100 cendoj)

Esperanto en Francio

vidu Esperanto-movado

Ligoj

Kategorio:Francio

Ekstera ligo

[http://www.heraldique-europeenne.org/Regions/France/Provinces_France_0.htm Blazonoj de ĉiuj francaj regionoj] als:Frankreich fiu-vro:Prantsusmaa ja:フランス ko:프랑스 ms:Perancis simple:France th:ประเทศฝรั่งเศส zh-min-nan:Hoat-kok

Sklaveco

Sklavo estas homo sen personaj aŭ civilaj rajtoj, apartenanta kiel objekto al alia homo, kiu lin aĉetis aŭ kaptis en milito. Ili formis gravan socian tavolon en la antikvo, poste parte en la koloniaj landoj. koloniaj Sklaveco estas stato de sklavo, elformiĝanta post la prakomunumo kun apero de la agrikulturo kaj bestobredado. Dum tiu epoko la sklavoj estis tute posedaĵoj de sia superulo, kiu decidis pri iliaj sortoj. La sklavoj estis ĉefe militkaptitoj, kiujn oni poste vendis sur bazaroj aŭ simple sklavigis ilin. Ili laboris komence ĉedome kiel helpantoj kaj en la metiejoj. Ili laboris en la grandaj konstruaĵoj kiel ĉe konstruado de piramidoj, irigaciaj kanaloj. (Kelkaj opinias, ke tiuj laboristoj estis servutuloj, duonsklavoj.) Tiu socia statuso ekzistis diversskale ĉe preskaŭ ĉiuj la civilizacioj de antikveco, de Ĉinio ĝis Romia imperio (kie ili estis aprte multaj) pasante tra Hindio kaj Persa imperio. La subpremo de la sklavoj kondukis kelkfoje al ribeloj, el kiuj la plej fama estis la sklavribelo de Spartako (73-71 a.K.). Tiuj ribeloj estis ĉiam venkitaj far la pli bone organizitaj kaj ekipitaj potenculoj. La vera sklaveco malfortiĝis dum ekapero de feŭdismo, sed restis heredaĵoj de tio (servuteco). La sklaveco reviviĝis pro la koloniado de Ameriko. La koloniistoj volis laborigi fortajn, kaj malmultekostajn laboristojn sur la bienegoj, en la minejoj de la novaj teritorioj. Tiel ili ekigis la sklavkomercon en la komenco de la 16-a jarcento.16-a jarcento La sklavkomerco tuŝis ĉefe la afrikajn nigrulojn. Oni kalkulas nombrojn de 15 milionoj da afrikaj sklavoj (onidire 80 % mortis dumvoje) ĝis la komenco de la 19-a jc., kiuj estis transportitaj per simplaj aŭ speciale ekipitaj sklavoŝipoj en Amerikon. Komence de la 19-a jarcento la sklaveco estis baro antaŭ la evoluo de kapitalismo; tiel ekis la movado de aboliciismo. La sklavecon forviŝis Unuiĝinta Reĝlando en 1807 (en la Brita Imperio nur en 1833), Francio en 1816 (en la kolonioj je la 27-a de aprilo 1848). En Usono oni liberigis la sklavojn en plimulto de la ŝtatoj en la 1860-aj jaroj, kiel rezulto de la Usona Enlanda Milito 1861-1865.200px Kvankam la sklaveco oficiale estis malpermesita en la 19-a jarcento en plimulto de la landoj, la sklaveco pluvivis kiel servuto, trudlaboro (Sovetunio, Nazia Germanio) aŭ laborigo de infanoj (infana sklaveco en Azio) kaj seksa sklaveco en la 20-a kaj 21-a jarcentoj. Ofte laboristoj estas kvazaŭsklavigitaj pro ŝuldoj (inside kaj false aranĝitaj intence de la mastroj) en Brazilo aŭ Nepalo (kie ŝuldoj povas estis "elaĉetitaj" de aliaj bienistoj, tiel fakte "aĉetantaj" la laboristojn). ja:奴隷 ko:노예 simple:Slavery

Johano la 6-a de Portugalio

left Joahano la 6-a, (portugallingve João Maria José Francisco Xavier de Paula Luís António Domingos Rafael de BRAGANÇA aŭ D. João VI) naskiĝis en la 13-a de majo de 1767 kaj mortis en la 10-a de marto de 1826 en Lisbono. Oficiale alinomita "la klementa", li estis reĝo de Portugalio de 1816 ĝis 1826. Johano estis filo de reĝino Maria la 1-a kaj la kunreganta princo Petro. Li iĝis hereda princo kiam mortis lian plej aĝan fraton Jozefo, duko de Bragança jam kiam li estis plenkreskulo. Sekve Johano ne estis edukita por esti reĝo kaj ricevis tre nesufiĉan edukadon. Post la morto de ŝia edzo, la reĝino Maria freneziĝis kaj, en 1792, la princo Johano provizore prenis la povon. En 1799, ĉar la reĝino ne resaniĝis kaj Johano fariĝis definitive reganto de Portugalio. La princo ricevis ultimaton de Napoléon BONAPARTE, kiu jam surtronigis sian fraton en Hispanio, por malfermi la havenoj al anglaj ŝipoj. Li malcedis al ultimato kaj, en 1807 la napoleonaj armeoj invadis Portugalion. La reĝa familio fuĝis al Brazilo kaj Johano transportis la ĉefurbon de Portugala regno al Rio-de-Ĵanejro. Li alvenis Rio-de-Ĵanejron en 1808, poste faris defendan aliancon kun Britio. La brazilaj havenoj estis malfermitaj al internacia komerco kaj finis la kolonia monopolo. Rio-de-Ĵanejro fariĝis ĉefurbo de Portugalio. La princo kreis la Imprensa Nacional (Nacian Presejon) (13-a de majo 1808), la Banco do Brasil (Brazilan Bankon) (12-a de oktobro 1808), la Caixa Econômica (Ŝparkason) ktp. Tiuj fondaĵoj ekzistis ĝis hodiaŭ kaj estas simboloj de nacia sendependo. En 1816 mortis la reĝino Maria kaj Johano estas kronita reĝo. En 1822 okazis revolucion en Portugalio kaj la ribelantoj postulis ke la ĉefurbo estos denove Lisbono. Johano cedis kaj reiris tien. Ĝi mortis en marto de 1826.

Idaro

Kun sia edzino, Carlota Joaquina de BOURBON, reĝidino de Hispanio (1775-1830):
- Maria Teresa de BRAGANÇA (1793-1874);
- Francisco António, princo de Beira (1795-1801);
- Maria Isabel de BRAGANÇA (1797-1818), edzino de Fernando la 7-a de Hispanio;
- Petro, Reĝo de Portugalio kaj Imperiestro de Brazilo (1798-1834);
- Maria Francisca de BRAGANÇA (1800-1834);
- Isabel Maria de BRAGANÇA (1801-1876)
- Miguel la 1-a de Portugalio (1802-1866)
- Maria da Assunção de BRAGANÇA (1805-1834)
- Ana de Jesus Maria de BRAGANÇA (1806-1857).

Charlotte BRONTË

Literaturo > Anglalingva Literaturo > Charlotte BRONTË < Angla Lingvo ----

Charlotte Brontë
Charlotte BRONTË (naskiĝis la 21an de aprilo, 1816, mortis la 31an de marto, 1855) estis angla verkistino. Ŝi naskiĝis en Thornton, Yorkshire la filino de pastro kaj pasigis sian junaĝon en la soleca etoso de la pastra domo en Yorkshire. Kun siaj du fratinoj Anne kaj Emily kaj sia frato Branwell ŝi frue elpensis fantaziajn rakontojn. En la jaro 1846 la tri fratinoj (la frato fariĝis alkoholulo) publikigis sian unuan poemkolekton: Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell. Timante antaŭjuĝojn ili uzis virajn pseŭdonimojn: Charlotte aperis kiel Currer BELL. La verko apenaŭ rikoltis atenton. Sukceson gajnis ŝiaj parte membiografiaj romanoj, kiuj pritraktis sociajn problemojn kaj la rolon de la virinoj tiutempe. En 1854, Brontë edziniĝis kun Arthur Bell NICHOLLS, pastoro. Ŝi mortis dum gravedeco kaj estis enterigita en la Preĝejo de Santa Mikaelo kaj Ĉiuj Anĝeloj en Haworth, West Yorkshire.

Listo de verkoj


- Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell (poemoj, 1846)
- Jane Eyre (romano, 1847)
- Shirley (romano 1849)
- Villette (romano, 1853)
- The Professor (romano, eld. 1857)

En Esperanto aperis

Jane Eyre / el la angla lingvo trad. de H. J. Bulthuis. – Zutphen : Thieme, 1931. – 493 p. BRONTË, Charlotte ja:シャーロット・ブロンテ simple:Charlotte Bronte

Friedrich GERSTÄCKER

Literaturo > Germanlingva Literaturo > Friedrich GERSTÄCKER < Germana Lingvo ---- Germana Lingvo Friedrich GERSTÄCKER [fridriĥ GEsteke] (naskiĝis la 10-an de majo, 1816 en Hamburgo, mortis la 31-an de majo, 1872 en Braunschweig) estis germana verkisto. Pro aventuremo li dum pluraj jaroj vojaĝadis tra Usono, Suda Ameriko kaj Aŭstralio. Siajn spertojn li fiksis en taglibroj kaj vojaĝraportoj, sed ankaŭ en aventuraj rakontoj kaj romanoj, kiuj ekz. influis la verkadon de Karl MAY.

Listo de verkoj


- Streif- und Jagdzüge durch die Vereinigten Staaten Nord-Amerikas (taglibro, 1844)
- Die Regulatoren von Arcansas (romano, 1846)
- Mississippibilder (vojaĝraporto, 1847)
- Die Flusspiraten des Mississippi (romano, 1848)
- Gold (romano, 1858)
- Hell und Dunkel (rakontoj, 1859)
- Unter dem Äquator (vojaĝraporto, 1860)
- Wilde Welt (rakontoj, 1865-67)
- Der Erbe (romano, 1867)
- Unter den Penchuenchen (romano, 1867)
- Das Wrack des Piraten (romano, 1870)
- In Mexico (vojaĝraporto, 1871)

En Esperanto aperis:

La ŝipĉarpentisto : rakonto el la marista vivo / El germana lingvo trad. Egruho. Ilustr. de Georg Zimmer. - Horrem bei Köln: Heroldo de Esperanto, 1928. - 59 p. : ilustr. – (IIlustrita Biblioteko ; 6/7)

20-a de marto

Historio > Tagoj > la 20-a de marto ---- La 20-a de marto estas la 79-a tago de la jaro (la 80-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 286 tagoj restas. Je la 20-a de marto okazis, interalie:

Eventoj


- 1815 : Napoléon BONAPARTE revenoj al Parizo al regulo dum la Cent Tagoj.
- 1956 : Tunizio memstariĝis

Naskiĝoj


- 1770 : Friedrich HÖLDERLIN
- 1799 : Honoré de BALZAC
- 1828 : Henrik IBSEN
- 1833 : Daniel Dunglas HOME

Mortoj


- 1619 : Matiaso la 2-a
- 1727 : Isaac NEWTON
- 1816 : Maria la 1-a de Portugalio
- 1988 : Gil EVANS, Usono, ĵazmukisto

Specialaj tagoj kaj festoj

Tagoj de semajno

La 20-a de marto estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1589 1595 1600 1606 1617 1623 1628 1634 1645 1651 1656 1662 1673 1679 1684 1690 1702 1713 1719 1724 1730 1741 1747 1752 1758 1769 1775 1780 1786 1797 1809 1815 1820 1826 1837 1843 1848 1854 1865 1871 1876 1882 1893 1899 1905 1911 1916 1922 1933 1939 1944 1950 1961 1967 1972 1978 1989 1995 2000 2006 2017 2023 2028 2034 2045 2051 2056 2062 2073 2079 2084 2090;
- Mardo en jaroj: 1584 1590 1601 1607 1612 1618 1629 1635 1640 1646 1657 1663 1668 1674 1685 1691 1696 1703 1708 1714 1725 1731 1736 1742 1753 1759 1764 1770 1781 1787 1792 1798 1804 1810 1821 1827 1832 1838 1849 1855 1860 1866 1877 1883 1888 1894 1900 1906 1917 1923 1928 1934 1945 1951 1956 1962 1973 1979 1984 1990 2001 2007 2012 2018 2029 2035 2040 2046 2057 2063 2068 2074 2085 2091 2096;
- Merkredo en jaroj: 1585 1591 1596 1602 1613 1619 1624 1630 1641 1647 1652 1658 1669 1675 1680 1686 1697 1709 1715 1720 1726 1737 1743 1748 1754 1765 1771 1776 1782 1793 1799 1805 1811 1816 1822 1833 1839 1844 1850 1861 1867 1872 1878 1889 1895 1901 1907 1912 1918 1929 1935 1940 1946 1957 1963 1968 1974 1985 1991 1996 2002 2013 2019 2024 2030 2041 2047 2052 2058 2069 2075 2080 2086 2097;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1586 1597 1603 1608 1614 1625 1631 1636 1642 1653 1659 1664 1670 1681 1687 1692 1698 1704 1710 1721 1727 1732 1738 1749 1755 1760 1766 1777 1783 1788 1794 1800 1806 1817 1823 1828 1834 1845 1851 1856 1862 1873 1879 1884 1890 1902 1913 1919 1924 1930 1941 1947 1952 1958 1969 1975 1980 1986 1997 2003 2008 2014 2025 2031 2036 2042 2053 2059 2064 2070 2081 2087 2092 2098;
- Vendredo en jaroj: 1587 1592 1598 1609 1615 1620 1626 1637 1643 1648 1654 1665 1671 1676 1682 1693 1699 1705 1711 1716 1722 1733 1739 1744 1750 1761 1767 1772 1778 1789 1795 1801 1807 1812 1818 1829 1835 1840 1846 1857 1863 1868 1874 1885 1891 1896 1903 1908 1914 1925 1931 1936 1942 1953 1959 1964 1970 1981 1987 1992 1998 2009 2015 2020 2026 2037 2043 2048 2054 2065 2071 2076 2082 2093 2099;
- Sabato en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Dimanĉo en jaroj: 1583 1588 1594 1605 1611 1616 1622 1633 1639 1644 1650 1661 1667 1672 1678 1689 1695 1701 1707 1712 1718 1729 1735 1740 1746 1757 1763 1768 1774 1785 1791 1796 1803 1808 1814 1825 1831 1836 1842 1853 1859 1864 1870 1881 1887 1892 1898 1904 1910 1921 1927 1932 1938 1949 1955 1960 1966 1977 1983 1988 1994 2005 2011 2016 2022 2033 2039 2044 2050 2061 2067 2072 2078 2089 2095.

Vidu ankaŭ jenon:


- 19-a de marto | 21-a de marto
- 20-a de februaro | 20-a de aprilo
- Januaro | Februaro | Marto | Aprilo | Majo | Junio | Julio | Aŭgusto | Septembro | Oktobro | Novembro | Decembro
- Historio - Tagoj kategorio:Almanako kategorio:Marto ja:3月20日 ko:3월 20일 simple:March 20 th:20 มีนาคม

Maria la 1-a de Portugalio

Maria da Glória Francisca Isabel Josefa Antónia Gertrudes Rita Joana, naskiĝis en Lisbono en la 17-a de decembro de 1734 kaj mortis en Rio-de-Ĵanejro en la 20-a de marto de 1816. Ŝi estis reĝino de Portugalio de 1777 ĝis 1816 kaj ankaŭ dukino de Bragança kaj princino de la regiono Beira. Ŝi postigis sian patron la reĝo Jozefo la 1-a. En 1760 ŝi daŭrigis la dinastion Bragança per edziniĝo al sia onklo Petro la 1-a, kaj ŝi estis la unua reĝino de Portugalio kiu ekzercis faktan povon super la lando. Oficiale Maria la 1-a estas alinomita "La Kompatema" (interalie pro la konstruado de Basílica da Estrela, kaj pro donado de azilo al azilpetantoj) kaj en la lastaj jaroj oni ankaŭ nomis ŝin "La Freneza" pro la mensa malsano kiu atingis la reĝinon speciale dum la lastaj 24 jaroj. Sia unua ago kiel reĝino estis la demisio kaj puno per ekzilo de la despoto Markizo de Pombal, al kiu ŝi neniam pardonis la kruelan agadon kontraŭ la familion Távora dum la fama Proceso de (familio) Távora. Ŝi ordonis en la 5-a de januaro 1785 detrui ĉiujn fabrikojn kaj teksilojn en Brazilo, kio kaŭzis ribelojn. Ŝi permesis azilon al multaj francaj nobeluloj, senesperaj pro la ferocaj kaj sangaj kontraŭaristrokatiaj agadoj de la Franca Revolucio (1789). La mensa sano de la reĝino multe suferadis kaj, en 1792, sia filo kaj heredulo princo Johano provizore prenis la povon. En 1799, ĉar la reĝino ne resaniĝis, Johano fariĝis definitive regento de Portugalio. Portugalio ricevis ultimaton de Napoleono, kiu jam surtronigis sian fraton en Hispanio, por malfermi la havenoj al anglaj ŝipoj. Li malcedis al ultimato kaj, en 1807 la napoleonaj armeoj invadis Portugalion. La reĝa familio fuĝis al Brazilo kaj Johano transportis la ĉefurbon de Portugala regno al Rio-de-Ĵanejro. Tie la reĝino mortis en 1816.

1811

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1811 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1811 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Guria iĝas parto de Rusio.

Naskiĝoj


- 7-a de novembro : Ĉeĥio : Karel Jaromir ERBEN.

Mortoj


- 8-a de januaro : Friedrich NICOLAI
- 21-a de novembro : Heinrich von KLEIST ----
1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1811년

1812

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1812 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1812 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 11-a de februaro : Usono : La ŝtatestro de Masaĉuseco Elbridge GERRY faris la unuan fi-dislimadon (kiu ricevis la nomon en la angla gerrymandering).
- 30-a de aprilo : Luiziano fariĝis la 18-a ŝtato de Usono.
- La Milito de 1812 inter Britio kaj Usono. La usonanoj kaptis la urbeton de York (Toronto, Kanado) kaj la Britoj kaptis la ĉefurbon de Vaŝingtono. La Kanadaj provincoj restis sendependaj de Usono.

Naskiĝoj


- 7-a de februaro : Britio : Charles DICKENS
- 12-a de majo : Britio : Edward LEAR

Mortoj


- ----
1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1812년 simple:1812

1813

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1813 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1813 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 21-a de januaro: Batalo de Raisin River inter Usono kaj Britio.
- 20-a de februaro: Batalo de Salta - Argentino.
- 24-a de februaro: Usona batalŝipo USS Hornet frakasis la britan batalŝipon HMS Peacock.
- 12-a de majo: Aprobo de 'Reglamento de Gobierno' (provizora Konstitucio de Paragvajo).
- 27-a de majo: usona armeo atakis kaj kapturis la britan gardaron de Fort George.
- 7-a de aŭgusto: Simon BOLÍVAR eniris pace en Karakaso (Venezuelo).
- 30-a de aŭgusto: Indiĝenoj venkis brankulojn de Fort Mims (Alabamo - Usono).
- 5-a de oktobro: Batalo de Thames inter Usono kaj Britio.
- 8-a de decembro: Unua prezentado de la 8ª Sinfonio de Ludwig van BEETHOVEN.
- Eŭskio: Donostio fajre detruiĝas.

Naskiĝoj


- 18-a de marto : Friedrich HEBBEL
- 19-a de marto: David LIVINGSTONE (Dr-o Livingstone, mi prezumas...)
- 5-a de aŭgusto : Norvegio : Ivar AASEN
- 9-a de oktobro : Giuseppe VERDI
- 17-a de oktobro : Georg BÜCHNER

Mortoj


- 20-a de januaro : Christoph Martin WIELAND
- 10-a de aprilo : Joseph-Louis de LAGRANGE
- 29-a de julio: Andoche JUNOT ----
1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1813년 simple:1813

1815

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1815 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1815 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Svislando proklamis eternan neŭtralecon.
- 8-a de januaro: Batalo de Novorleanso inter angloj kaj usonanoj.
- 23-a de januaro: Simón BOLÍVAR iĝis Capitán General de la Confederación de la Nueva Granada (Kapitano-Ĝeneralo de l' Konfederacio de Nova Granado).
- 26-a de februaro: Fernando ORTOGUÉS iĝis 'Gobernador intendente de Montevideo' (Guberniestro de Montevideo).
- 26-a de februaro : Napoleon BONAPARTE eskapis el Elba.
- 6-a de marto: malkovro de kometo Olbers'.
- 9-a de marto: Jean-Chrisostôme IMBERT reiĝis prezidento de Haitio.
- 20-a de marto: Napoleon BONAPARTE revenis al Parizo.
- 26-a de marto: Ribelo en Urugvajo pro sendependenco.
- 29-a de majo: La Jesua Societo restarigita en Hispanio.
- 31-a de majo: Traktado pri Unuiĝo inter Nerderlando kaj Belgio.
- 18-a de junio: Napoleono venkita en Batalo de Waterloo.
- 22-a de junio: Napoleono re-rezignis.
- 24-a de junio: Fondiĝis la framasona loĝo "Comércio e Artes" en Rio-de-Ĵanejro.
- 09-a de julio: Charles Maurice de TALLEYRAND-PÉRIGORD iĝis ĉefministro de Francio.
- 10-a de septembro: José Gervasio ARTIGAS aprobis la 'reglamento provisorio', (provizoran konstitucion) de Urugvajo.
- 26-a de septembro: Armand Emmanuel du PLESSIS iĝis ĉefministro de Francio.
- 16-a de decembro: Kreita la Unuigita Regno de Brazilo, Portugalo kaj Algarveso.

Naskiĝoj


- 1-a de januaro: Charles-Bernard RENOUVIER
- 11-a de januaro: John Alexander MacDONALD
- 13-a de januaro : Ernst Elias NIEBERGALL
- 19-a de marto: José MONTALEGRE FERNÁNDEZ
- 1-a de aprilo: Otto Von BISMARCK
- 30-a de aprilo: Joaquim Pedro de OLIVEIRA MARTINS portugala verkisto
- 15-a de aŭgusto: Sankta Johano BOSCO
- 23-a de oktobro: Barono de Cotegipe brazila politikito
- 5-a de novembro: Zacarias de GÓES e VASCONCELOS brazila politikisto

Mortoj


- 21-a de januaro : Matthias CLAUDIUS, verkisto
- 24-a de februaro: Robert FULTON
- 13-a de oktobro: Joachin MURAT Napoleona reĝo de Napolo. ----
1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1815년 simple:1815 th:พ.ศ. 2358

1817

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1817 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1817 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Publikita Solresolo.
- 10-a de decembro : Misisipio fariĝis la 20-a ŝtato de Usono.

Naskiĝoj


- 5-a de septembro : Aleksej Konstantinoviĉ TOLSTOJ
- 14-a de septembro : Theodor STORM
- 30-a de novembro : Theodor MOMMSEN
- Usono : Pensilvanio : Franklin (konteo): Henry HARBAUGH

Mortoj


- 30-a de junio : Abraham Gottlob WERNER
- 18-a de julio : Anglio: Jane AUSTEN ----
1812 | 1813