La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitajinformoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio.
(NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.)
----
:Historio de Scienco kaj Teknologio
Historio > Jarcentoj
----
Jarcento ampleksas tempon de 100 jaroj.
La jarcentoj post Kristo do komenciĝas je la 1-a de januaro de jaro ..01 kaj finiĝas je la 31-a de decembro ..00. Ekzemple la 20-a jarcento daŭris de la 1-a de januaro1901 ĝis la 31-a de decembro 2000. Tiu oficiala difino ne kongruas kun la populara difino, kiu emas festi la ŝanĝon de la jarcenta cifero en la jarnumero, ekzemple je jarŝanĝo 1999/2000.
La jarcentoj antaŭ Kristo (kiam la Gregoria kalendaro ne estis konata) komenciĝis je la 1-a de januaro de iu jaro ..00 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro ..01. Ekzemple la unua jarcento antaŭ Kristo komenciĝis je la 1-a de januaro -100 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro -1. La sekvan tagon, la 1-an de januaro 1, komenciĝis la unua jarcento post Kristo.
Jarcentoj antaŭ kaj post Kristo:
Kategorio:Tempoja:年表simple:Century
Historio > Tagoj > la 8-a de februaro
----
La 8-a de februaro estas la 39-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 326 tagoj restas (327 en superjaroj).
Je la 8-a de februaro okazis, interalie:
: Pri urbo en Japanio, vidu Nanto (Japanio)
----
Geografio > Eŭropo > Francio > Luarlandoj > Loire-Atlantique > Nanto
----
Nanto (franclingve Nantes ['nãt], bretonlingve Naoned ['nonet], galolingve Nauntt) en nord-okcidenta Francio estas la ĉef-urbo de la administra regiono Luarlandoj kaj de la departemento Loire-Atlantique. Nanto estas ankaŭ historie kaj kulture rilata kun la apuda regiono Bretonio.
Loĝantaro: 277 728 en la urbo-mem kaj 674 120 kun la ĉirkaŭaĵo (1999).
Universitato kaj diversaj inĝenier-lernejoj.
:Ĉi tiu artikolo temas pri la eŭropa nacio, Francio. Por la kemia elemento de la sama nomo, vidu Francio (elemento).Geografio > Eŭropo > Francio
----
Eŭropo
Francio : franceFrance [frãs]; Franca nomo de la loĝantoj: français [frãsè']
(o) Franca Respubliko (République Française [repüblik' frãsèz'])
Ŝtato en okcidenta Eŭropo.
Geografio
Loko: okcidenta EŭropoAreo: 545.630 km²
Semotaŭga: 33%
Loĝantaro: 61.387.038 (2003, takso),
% urbana: 76% (2000)
Homoj po km²: 112,5 (2003)
Homoj po km² da semotaŭga tero: 329,5 (2000)
Kreskanta procento: 0,38% (2000, takso)
Naskoj: po 12,27 por 1000 homoj en jaro (2000, takso)
Mortoj: po 9,14 por 1000 homoj en jaro (2000, takso)
Migrantoj: po 0,66 por 1000 homoj en jaro (2000, takso)
Mortokvanto de beboj:po 4,51 mortoj por 1000 naskoj (2000, takso)
Infanoj por virino:po 1,75 infanoj naskita por virino (2000, takso)
Meza vivo longeco: 78,76 jaroj (74,85 viroj, 82,89
virinoj) (2000, takso)
Etnoj: plejparte franca (keltolatina), germana, slava, araba,
hindoĉina, eŭska, cataluno
Religio: Inter la kredantoj :
- 90% katolikismo (almenaŭ en nomo),
- 2% protestantismo,
- 1% judismo,
- 1% islamo,
- 6% aliaj
- Ateismo : 33%
Lingvo: 100% la franca.
Lingvoj kun pli ol 500 mil parolantoj:
okcitana, germana, araba, itala, portugala, berbera, bretona. cataluna
Pri regionaj lingvoj vidu ankaŭ: Alzaco, Bretonio, Eŭskio, Flandrio, Korsiko, OkcitanioAlfabeta: 99% (99% viroj, 96% virinoj) (1980 takso)
Literaturo > Norveglingva Literaturo > Henrik IBSEN < Norvega Lingvo
----
La norvega dramisto Henrik IBSEN naskiĝis je la 20-a de marto1828 en Skien. Li unue laboris en apoteko, poste studis medicinon, dume jam verkis poemojn kaj dramojn. Ekde 1851 li plene dediĉis sin al la teatra laboro, fariĝis estro de la teatroj de Bergen kaj Kristiania kaj laboris ankaŭ eksterlande : en Romo, Dresdeno kaj Munkeno. Ibsen, kies socikritika verkaro influis grandan aron da aliaj aŭtoroj, mortis je la 23-a de majo1906 en Kristiania (nuntempe Oslo).
Famaj verkoj:
- Catilina (dramo, 1850)
- Brand (dramo, 1866)
- Peer Gynt (dramo, 1866)
- Kejser og Galilæer (Imperiestro kaj galileano, dramo, 1873)
- Et dukkehjem (Puphejmo, dramo, 1879)
- En folkefiende (dramo, 1882)
- Rosmersholm (dramo, 1886)
- Fruen fra havet (dramo, 1888)
- Hedda Gabler (dramo, 1890)
- Lille Eyolf (dramo, 1894)
- John Gabriel Borkman (dramo, 1896)
Jeno aperis en Esperanto:
- Reaperantoj : familia dramo : unua akto / de Henrik Ibsen. Trad. O. Bünemann. - Berlin: Möller & Borel, [1910]. - 47 p. - (Esperanta Biblioteko Internacia ; 12)
- Reaperantoj : familia dramo / Henrik Ibsen. Trad. Oscar Bünemann. - 2. eld. - Berlin [k.a.]: Ellersiek & Borel, 1925. - 111 p. - (Esperanta Biblioteko Internacia ; 14/15)
- Imperiestro kaj galileano : mond-historia teatraĵo / de Henrik Ibsen. Trad. de H. J. Bulthuis. - Zutphen: Thième, 1930. - 276 p. Originalo: Kejser og Galilæer
- Peer Gynt : drama poemo : kun konciza komentario kaj tri norvegaj popolfabeloj / Henrik Ibsen. [El la norvega trad. Erling Anker Haugen]. - Trondheim: Eldona Rondo, 1951. - 258 p.
- Brand : 1866 / Henrik Ibsen. [Trad. el la norvega de Erling Anker Haugen. Enkonduko de Humphrey Tonkin. Postparolo de K. Kalocsay]. - 1. eld. - Antverpeno ; La Laguna: Stafeto, 1978. - 320 p. : ilustr. - (Stafeto. Bel-Literatura Eldonserio ; 33) (Serio Oriento - Okcidento ; 13) ISBN 90-6336-004-5
- Puphejmo : (1879) / Henrik Ibsen. Trad.: Odd Tangerud. - Hokksund: Tangerud, 1987. - 57 p. ISBN 82-991075-2-0 Originalo: Et dukkehjem
Jeno estis jam surscenigita
- Reaperantoj far' Internacia Arta Teatro en 43a UK 1958, Majenco, Germanio - Puphejmo far' Kia koincido en 76a UK 1991, Bergen, Norvegio
Jeno estas rete legebla :
- [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/parnaso/nevidebla_ĥoro.html La nevidebla ĥoro]IBSEN, HenrikIBSEN, Henrikja:ヘンリック・イプセン
Norvegio
Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio
----
Dosiero:no.gif
(Norvege Norge (Bokmål) aŭ Noreg (Nynorsk))
Lando en Norda Eŭropo, sur la Skandinava duoninsulo.
- Landkodo: NO.
- E-nomo: [a] Norvegio (Norvegujo); [o] Norvega Reĝlando.
- Nacia nomo: Kongeriket Norge/Noreg [KONGerike NOReg].
- Areo: 385 199 kv.km.
- Politika sistemo: konstitucia monarkio.
- Ŝtatestro: reĝo Harald la 5-a.
- Ĉefurbo: Oslo (480 mil).
- Urboj: Bergen (181 mil), Trondheim (128 mil).
- Adm. divido: 19 provincoj [no:fylke].
- Dependaj teritorioj:
:1. Buvetinsulo
:2. Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo - Loĝantaro: 4 354 mil (1995), inter ili 96,7% norvegoj, 0,7% sameoj.
- Ŝtatlingvoj: norvega (bokmål kaj nynorsk), samea (nord-samea, sud-samea kaj lulea samea).
- Kredantoj: luteranoj.
- GNP: totala - 159 mlrd $; pokapa - 31 250 $.
- Eksporto: nafto kaj naftoproduktoj (inkl. gaso), ŝipoj, fiŝaĵoj.
- Organizoj: UNO (1945), NATO (1949)
- Nacia himno: Ja, vi elsker dette landet (Jes, ni amas nian landon)
Norvegio estas konata pro sia bela naturo,
precipe la longaj, profundaj fjordoj en la okcidenta parto de la
lando kaj pluraj grandaj glaĉeroj. Norvegio grandparte estas montaro kaj arkta tundro.
La lando konsistas el 19 provincoj aŭ gubernioj [no:fylke].
Ĉiu gubernio konsistas el komunumoj [no:kommuner], ĉiu kun propra
komunuma registaro kaj po unu komunumestro/urbestro [no:ordfører].
La plej multaj komunumoj konsistas el bienaroj [no:bygder], kun klare
difinitaj bienoj [no:gårder], ĉiu kun propra nomo. La (malmultaj)
urbaj komunumoj estas dividitaj en urbopartoj [no:bydeler], ofte kun ties
malnova disdivido (en bienoj) preservita, eĉ en lokoj kie oni ne plu okupiĝas
pri agrikulturo.
La norvega popolo parolas la norvegan, komprenata en
ĉiuj regionoj de Norvegio.
La samea minoritato parolas la samean,
ĝenerale ne kompreneblan por la resto de la loĝantaro.
Pri Esperanto, vidu Esperanto-movado/Norvegio.
Historio > Tagoj > la 9-a de septembro
----
La 9-a de septembro estas la 252-a tago de la jaro (la 253-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 113 tagoj restas.
Je la 9-a de septembro okazis, interalie:
Yıldız Savaşları (film)
Star Wars, George Lucas'ın 1970lerin başında yarattığı bilim kurgu efsanesidir. Altı filmden oluşan bu serinin ilk zinciri olan "Star Wars" adlı film ilk defa 1977'te gösterime girmiştir. Filmin başarısının ardından ikinci film çekilmiş ve üçüncü filmin çekileceği de kararlaştırılmıştır. Lucas, bunun üzerine "Star Wars" adıyla çektiği ilk filmin adını "Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut
Büyük Hun İmparatorluğu Türkler tarafından kurulan ilk imparatorluk; Hun İmparatorluğu olarak kabul edilir. Daha önceden kurulmuş Türk devletlerine nazaran oldukça büyük bir alana yayılmış, içerisinde başka milletleri de idare ederek dev bir devlet olduğu için ilk imparatorluk vasfını almıştır.
Kuruluş (M.Ö 220)
Hun İmparatorluğu Hun Türkleri tarafından M.Ö. 220 yılında kurulmuştur. Hunlar günümüzün Moğolistan bölgesinde; Çin'in
