:: wikimiki.org ::
| 1908 |
1908Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1908
----
Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1908 post Kristo okazis, interalie:
Eventoj
- 4-a Universala Kongreso de Esperanto en Dresdeno
- 26-a de septembro okaziĝis kunveno de Moskvaj kuracistoj dediĉita al la propagando kaj praktika aplikado de Esperanto.
- Fondo de UEA, Federacio Esperantista Rodana, la Ligo de Germanlingvaj Esperanto Grupoj, Dia Regno kaj Esperanto Grupo de Palermo.
- La esperantistoj ĉesigas kunlaboron kun Delegacio por alpreno de lingvo internacia;
- Ekaperas la Oficiala Gazeto Esperantista;
- La Paro MEGAHY, Augusts KAZOKS, Leo BLAAS, John H. FAZEL kaj Ernest ARCHDEACON eklernis Esperanton.
- Ido-skismo.
- Starigo de Delegita reto
- Aperas supera komisiono de Lingva Komitato.
- Fondo de "ŝtateto" Amikejo, unua "Esperanta regno" en la mondo.
- Theodor ĈEIKA publikigis vortaron Esperanto-Ĉeĥan.
- P. Jovan JOVANOVIĈ publikigis unuan lernolibron al serbioj.
- Skismo en Ĉeĥa Esperanta movado.
- Doktoriga tezo Utileco kaj ebleco de alpreno de internacia helplingvo por la Medicino prezentita de Pierre CORRET.
- Publikitaj Interpreso kaj Panariŝo.
- Svisa Bankunio enkondukis ĉekojn internaciajn kun spesmilaj valoroj.
- Olimpiadoj de Londono
- 13-a de januaro: Henry FARMAN traflugis unu kilometron ronde per balono.
- "La Bonne Auberge" la unua pornografia filmo.
- 8-a de marto: Usono: Fajro de la Triangula Fabrikejo en Bostono, kie 129 virinoj perdis siajn vivojn dum ili strikis. La datrevenon oni festas en multaj landoj sub la nomo Virina Tago.
- Unua aro de japanoj al Brazilo por anstataŭigi nigrajn sklavulojn
- Bulgario sendependiĝas de Turkio.
- Brazilo : Cearao : Fortalezo: La Teatro José de Alencar ekkonstruatas.
Naskiĝoj
- Oswaldo ARRUDA STEIN
- Li NAIXI
- Tomáš BALDA
- 1-a de januaro : Hungario : Edward TELLER
- 9-a de januaro: Simone de BEAUVOIR
- 22-a de februaro : John MILLS
- 5-a de marto : Britio: Rex HARRISON
- 7-a de marto : Anna MAGNANI
- 7-a de marto: Zbigniew Marian ZIEBINSKI, Brazila teatrologisto
- 9-a de marto: Luís Cosme,Brazila komponisto
- 14-a de marto: Maurice MERLEAU-PONTY
- 14-a de marto: Arnaldo ESTRELLA, Brazila muzikisto
- 21-a de marto: João de SOUZA LIMA, Brazila muzikisto
- 28-a de marto: Luís VIANA Filho, Brazila verkisto
- 5-a de aprilo : Usono : Bette DAVIS
- 23-a de majo: Sílvio CALDAS, Brazila kantisto kaj komponisto
- 27-a de majo: Zeferino VAZ, Brazila klerulo
- 28-a de majo : Britio : Ian FLEMING
- 26-a de junio : Willy BURGEMEISTER
- 27-a de junio: João GUIMARÃES ROSA, Brazila verkisto
- 4-a de julio: Adolfo CASAIS MONTEIRO, Portugala poeto
- 3-a de aŭgusto: Ernesto GEISEL, Brazila diktatoro
- 26-a de aŭgusto: Simão MATHIAS, Brazila kemiisto
- 28-a de aŭgusto : Robert MERLE
- 9-a de septembro : Italio : Cesare PAVESE
- 19-a de septembro : Finnlando : Mika WALTARI
- 11-a de oktobro: Cartola, Brazila muzikisto kaj komponisto
- 15-a de oktobro: Otávio de FARIA, Brazila verkisto
- 12-a de novembro : Germanio : Hans Werner RICHTER
- 26-a de decembro: Charles Julius DUNLOP, Brazila verkisto
- 31-a de decembro: Simon WIESENTHAL
Mortoj
- 9-a de januaro : Wilhelm BUSCH
- 28-a de januaro: Sankta Josef FREINADEMETZ
- 24-a de junio : Grover CLEVELAND
- 22-a de julio: Randal CREMER
- 9-a de aŭgusto: José Plácido de CASTRO
- 25-a de aŭgusto : Francio : Antoine Henri BECQUEREL
- 29-a de septembro: MACHADO de ASSIS, Brazila verkisto
- 22-a de oktobro: Artur Nabantino GONÇALVES de AZEVEDO, Brazila verkisto
- 21-a de decembro : P. DIAKONOV
- 21-a de decembro: Klara POELZL, patrino de Adolf HITLER
- 27-a de decembro: Vicgrafo de SINIMBU, brazila eks-ĉefministro
----
1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1908年
ko:1908년
simple:1908
th:พ.ศ. 2451
HistorioLa historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio.
(NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.)
----
:Historio de Scienco kaj Teknologio
Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)
:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj
Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj
: datadmetodoj - arĥivoj
Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj
:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -
:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro
vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)
- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo
:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro
Imperioj
Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj)
:Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio
Mapoj
:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500]
Vidu ankaŭ: Geografio
Diaoyu-Insularo De Ĉinio
vidu la Listo de militoj
Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj
Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj
Okazintaĵoj
:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto
:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp
Rolantoj
:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj
Komparu kun:
ja:19世紀
ko:19세기
simple:19th century
th:คริสต์ศตวรรษที่ 19
zh-min-nan:19 sè-kí
Superjaro komenciĝanta merkredeSuperjaro komenciĝanta merkrede.
Ĉi tiaj jaroj estas (laŭ gregoria kalendaro):
1592 1620 1648 1676 1716 1744 1772 1812 1840 1868 1896 1908 1936 1964 1992 2020 2048 2076 2116 2144 2172
Kalendaro de la jaro kun semajnoj komenciĝantaj je lundo
Kalendaro de la jaro kun semajnoj komenciĝantaj je dimanĉo
kategorio:Kalendaro
Universala Kongreso de EsperantoEsperanto > Esperanta kulturo > Esperanto-Kongresoj > Universala Kongreso de Esperanto
----
Universala Kongreso de Esperanto (UK) estas, laŭ la Jarlibro de UEA, internacia manifestacio de la esperantistaro, organizata de UEA. Ĝi estas kulturfesto, tutmovada forumo, turisma festo kaj laborkunveno de la organoj de UEA.
UEA okazigas la Kongreson ĉiujare en malsama lando, provante respekti la geografian distribuon kaj organizajn fortojn de la movado.
Pri la loko de la kongreso decidas la Estraro de UEA. Gravan rolon ludas ankaŭ la Ĝenerala Direktoro de UEA, kiu subskribas la koncernajn dokumentojn, sed la ĉiutagan laboron pri la UK faras Konstanta Kongresa Sekretario, oficisto de UEA en Roterdamo. En la kongres-urbo mem agadas la Loka Kongresa Komitato.
La kongresoj estas similaj, sed kompreneble varias de jaro al jaro. En UK estas:
- klerigaj programeroj, kiel prelegoj kaj debatoj pri la Kongresa Temo, la Internacia Kongresa Universitato, kaj prelegoj pri la kongresa lando.
- distraj kaj artaj programeroj, kiel la nacia kaj internacia vesperoj, koncertoj, teatraj prezentoj, balo, kaj la Belartaj Konkursoj.
- organizaj kunsidoj, de la organoj de UEA, de fakaj asocioj de UEA, kaj de aliaj Esperantaj asocioj.
- Tagoj de la Libro, de la Lernejo, de la Paco.
- libroservo.
- prezentaĵoj de movadaj aktivaĵoj en ĉiuj sferoj de la vivo.
La UK celas esti revuo de la Esperanto-movado en ĝia tuta amplekso, kaj laŭeble diskonigi Esperanton al neesperantistoj.
Specialaj kasoj akceptas donacojn de kongresanoj kaj aliaj Esperantistoj. Donacoj, kiuj atingas la Centran Oficejon de UEA antaŭ la somero, estas rekonataj en la Kongresa Libro. La kasoj en 2001 estis Blindula (por helpi la blindulan Esperanto-movadon), Gepatra (por subvencii la Infanan Kongreseton, Tria Mondo (por subvencii partoprenon de triamondaj esperantistoj), kaj la Ĝenerala Kaso (por ĝenerale apogi la organizadon de la UK).
La kvindekjaran jubileon de la UK oni festis dum la 40-a UK 1955 en la itala Bolonjo, kiu komencis tiam urboĝemeliĝon kun Boulogne-sur-Mer.
En marto 2005 okazis kongreso en Boulogne-sur-Mer kiu rememorigis pri la 1-a UK 1905 cent jarojn antaŭe.
Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj UK-oj
Eksteraj Ligiloj
[http://www.uea.org/kongresoj/index.html Informoj] de UEA pri la UK-oj
Literaturo
- Ziko Marcus SIKOSEK: Sed homoj kun homoj. Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905-2005, UEA: Rotterdam 2005, 217 p.
Kategorio:Esperanto-movado
-
DresdenoGeografio > Eŭropo > Germanio > Saksio > Dresdeno < Urboj
----
Dresdeno estas la ĉefurbo de la germana federacia lando Saksio. Ĝi situas apud la rivero Elbo kaj estas la politika, scienca kaj kultura centro de la regiono.
Faktoj
- germana nomo: Dresden [dresdn]
- loko: 51.03 Norde, 13.75 Oriente
- horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)
- loĝantaro: 511.759 (2002)
- areo: 328,30 km2
Esperanto en Dresdeno
En la jaro 1908 Dresdeno estis gastiganto de la 4-a Universala Kongreso de Esperanto. En ĝi estis 1368 kongresanoj el 40 landoj. Okazis la unua kunveno de UEA kaj Esperanto-teatraĵo kun famaj aktoroj. La urbo ankoraŭ nun havas aktivan esperantistaron kaj (ekde 2001) eĉ Esperanto-Bibliotekon. Pli da informoj troveblas ĉe: http://www.esperanto-dresden.de
Gravaj geesperantistoj rilataj al Dredeno
- Dresdeno estas naskiĝloko de Elisabeth WUNDERLICH;
Elisabeth WUNDERLICH
ja:ドレスデン
ko:드레스덴
simple:Dresden
UEAUniversala Esperanto-Asocio (UEA) estas la plej granda internacia organizo de parolantoj de Esperanto, kun membroj en 119 landoj (laŭ la Jarlibro de 2001) kaj en oficialaj rilatoj kun la Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko. Krom individuaj membroj, 95 landaj Esperanto-asocioj aliĝis al UEA. La nuna prezidanto de UEA estas Renato CORSETTI.
La hodiaŭa UEA estas kunfandaĵo de la malnova UEA, fondita la 28-an de aprilo 1908 en Svislando fare de interalie Hector HODLER, kaj de Internacia Esperanto-Ligo, fondita la 18-an de septembro 1936 en Britio. La kunfandiĝo okazis en 1947.
UEA havas Centran Oficejon en Roterdamo, Nederlando. Tie rezidas oficiale ankaŭ TEJO. Krom tio ekzistis kaj ekzistas pluraj aliaj centroj, ekz. la Serva Centro en Ĝenevo (1947-1960/1980) aŭ la novjorka oficejo ĉe la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj.
UEA celas, laŭ la Statuto el 1980:
:a) disvastigi la uzadon de la internacia lingvo Esperanto;
:b) agadi por la solvo de la lingva problemo en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon;
:c) plifaciligi la ĉiuspecajn spiritajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj, malgraŭ diferencoj de nacieco, raso, sekso, religio, politiko aŭ lingvo;
:ĉ) kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidareco, kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj.
Ĉiujare, UEA organizas la Universalan Kongreson (UK), kiun partoprenas kutime 1500-3000 homoj. UEA eldonas librojn, havas [http://www.uea.org/katalogo/ la plej grandan perpoŝtan Esperanto-libroservon en la mondo] (kun pli ol 4000 libroj, kompaktdiskoj, kaj aliaj), tenas informejon kaj gravan Esperanto-bibliotekon, nome Biblioteko Hector Hodler. UEA tenas ankaŭ delegitan reton de reprezentantoj el la tuta mondo kiuj informas pri sia loko aŭ profesia fako.
UEA eldonas monatan oficialan organon Esperanto kaj manlibron pri la Esperanto-movado Jarlibro.
UEA ĉiujare organizas Belartajn Konkursojn pri diversaj artaĵoj en Esperanto.
UEA havas rilatojn kun multaj fakaj Esperanto-asocioj. Kelkaj estas "aliĝintaj", simile al landaj asocioj, kaj sendas komitatanon al la UEA-Komitato. La plej multaj havas nur "kunlaboran" kontrakton kun UEA, inter ili ĉiuj "neneŭtralaj" asocioj kiel ekzemple la religiaj.
Krom kun UN kaj Unesko, UEA havas konsultajn rilatojn ankaŭ kun UNICEF kaj Konsilio de Eŭropo kaj ĝeneralajn kunlaborajn rilatojn kun Organizo de Amerikaj Ŝtatoj. UEA oficiale kunlaboras ĉe Internacia Organizo por Normigado (ISO). La Asocio aktivas por informado ĉe Eŭropa Unio kaj laŭokaze ĉe aliaj interŝtataj kaj internaciaj organizoj kaj konferencoj. UEA membras en Eŭropa Lingva Konsilio, komuna forumo de universitatoj kaj lingvaj asocioj por antaŭenigi la konon pri lingvoj kaj kulturoj en kaj ekster la Eŭropa Unio.
Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) estas la junulara sekcio de UEA. Simile al la Universala Kongreso de UEA, TEJO organizas Internacian Junularan Kongreson ĉiujare en malsama loko. IJK estas semajndaŭra okazaĵo de koncertoj, prezentaĵoj, ekskursoj, kaj ĝenerala amuziĝo kiu allogas junuloj el la tuta mondo.
Vidu ankaŭ : Ĝeneralaj Direktoroj de UEA, Prezidantoj de UEA, Honoraj membroj de UEA, Honoraj prezidantoj de UEA, Honora patrona komitato, Volontuloj de UEA
Enciklopedio de Esperanto 1933-34 pri UEA
EdE-U
UEA. - Plej grava organizaĵo de E. - Jaron post jaro, precipe post la 1-a UK, sentiĝis, ke E sen reala praktikado internacia, simple kaj klare centrigita, ne havos altirpovon por reale pensanta mondo. La ideoj kristaliĝis en propono farita de A. Carles al la 2-a UK 1906 kaj ĝi tekstis jene: „Estus oportune, havi en multaj urboj konsulojn, al kiuj oni povus ĉiam sukcese sin turni kaj de kiuj per malgranda maklera pago - oni povus ricevi ĉiujn petitajn sciigojn, eĉ privatajn informojn pri komercistoj. Ankaŭ la vojaĝantoj ĉiam scius, kien ili povus sinprezenti por ricevi bonan akcepton kaj ĉiujn postulitajn informojn, ne ĝenante iun.“ La UK decidis „Rekomendi al la societoj kaj grupoj, ke ili fondu en ĉiuj lokoj, kie estos eble, E-istajn konsulejojn, kiuj povos en la landoj, kie tiu nomo ne estus akceptata de la registaro, ricevi alian nomon, kiel ekzemple, E-istaj Agentejoj.“ Tiu ĉi bonintenca forŝovo de la propono al la grupo malatentis jam tiam la neceson de speciala organizo kaj de centro, tial la propono estis praktike enterigita.
Preskaŭ du jarojn poste reprenis la proponon Th. Rousseau kaj H. Hodler. En serio de artikoloj Hodler skizis la novan organizaĵon kaj en n-ro 30 (de la 1-a majo) de ,Esperanto' 1908 aperis la informo pri la fondo de Universala Esperanto-Asocio. La unua oficiala informilo en la sama n-ro donis la formalajn kaj praktikajn detalajn de UEA.
Alia ĝermo de UEA estis la E-oficejoj la E-oficejoj, starigitaj laŭ propono de Rousseau. La unua E-oficejo estis en franca urbo Bourg en Bresse, kie vivis Rousseau, la kunfondinto de UEA.
Simpla, servopreta, malmultekosta: estas ĉefe tiuj kvalitoj, kiuj kaŭzis la rapidan kreskon de UEA. La provizora regularo aperinta en ,E' (12 majo 1908) fiksis la celojn: 1. Sub la nomo UEA estis fondita Asocio, kies celo estas la plifaciligo de la ĉiuspecaj rilatoj inter diverslingvano kaj la kreo de fortika ligilo de solidareco inter ĝiaj anoj. - 2. la sola lingvo oficiala de la UEA estas la lingvo E, tia, kia ĝi estas difinita per sia literatura kaj teknika vortaro. Konsekvence la UEA neniel enmiksiĝos en lingvaj diskutoj. - 3. La UEA estas absolute neŭtrala rilate al religio, politiko kaj nacieco. - Tiuj tri fundamentaj reguloj nur iom modititaj troviĝas ankoraŭ nun en la statuto.
La unua kunveno de UEA okazis en Dresden dum la 4-a UK 1908. La tagordo enhavis la raportojn de la fakoj ekzistintaj tiam (1. administrado, 2. konsuloj kaj oficejoj, 3. turismo), kaj proponon pri kreo de novaj fakoj: komerco kaj industrio, instruado. La jarlibro mem aperis antaŭ la kongreso kaj indikis la staton de UEA: 206 delegitoj, 46 vicdelegitoj, 94 subdelegitoj, 62 E-oficejoj, el kiuj 22 plene organizitaj; ĉio en 249 lokoj kaj en 23 landoj; pagintaj membroj: 1223.
Kiel unuan etapon de la evoluo oni povus fiksi la tempon 1908-1912, de la fondo ĝis la tielnomita Financa reformo, en Krakovo diskutita kaj akceptita. La ekstera evoluo de la asocio estis videbla el la jarlibroj, ili estas la mezuriloj plej bone videblaj de la progreso kaj de la enradikiĝo. La mizeraspektan libreton de 1908, de 24 paĝoj, anstataŭis jam en 1911 broŝuro de 184 paĝoj entenantaj 885 lokojn kun delegitoj kaj konsuloj en 47 landoj. 158 E-oficejojn, 266 entreprenojn, 7804 membrojn. La forton de la asocio ankaŭ dokumentas la fakto, ke la sinteno de la gvidantaj E-istoj de tiu ĉi tempo notinde iĝis pli favora kaj komprenema. Ja ne mankis ĵaluzo kaj malkompreno, sed antaŭ la evidenta progreso silentiĝis ankaŭ tiuj ĉi voĉoj.
La eksplodo de la milito trafis UEA en la plej bona stato: solida konduto financa, fido ĝenerala ĉe la E-ista publiko, klaraj gvidlinioj, ĝojiga membrostato. Tre gravis, ke la delegitoj de UEA en la militantaj landoj ne estis kaptitaj de la milita spirito. Tio permesis, ke la Centra Oficejo daŭrigu unue sian kutiman laboron, degeliĝanta al nenio dum la unuaj monatoj kaj nur time repreninta ioman amplekson post januaro 1915. La stabo, konsistinta kun la direktoro el ses personoj, malgrandiĝis je du por poste kreski ĝis ok kaj dek kun la libervolaj helpantoj.
UEA dissendis dum sept. 1914 cirkuleron al la delegitoj kun teksto por enpresi en tagaj gazetoj. Tiu ĉi informo tradukita en 30 lingvojn aperis en centoj da tagaj gazetoj. Ĝi tekstis: „Ĉar la militagoj okazis preskaŭ subite, multaj personoj troviĝas surprizataj en la malamikaj landoj kaj ne plu havas la eblon, korespondi kun siaj parencoj kaj amikoj. Por laŭeble helpi ilin, la oficejo de UEA, sidanta en Ĝenevo, ĵus informis siajn delegitojn en la malamikaj landoj, ke ĝi volonte servos kiel Perilo por la interŝanĝado de privataj korespondaĵoj inter la malamikaj landoj. La leteroj estas ricevataj ĉe la Ĝeneva Oficejo, el kie ili estas transdonataj al la adresato, se bezone post traduko. Estas akceptataj nur la nefermitaj korespondaĵoj, havantaj absolute nenian politikan aŭ militistan karakteron. La personoj, kiuj deziras uzi tiun servon, nun en plena funkciado, estas petataj, sendi ĉiujn leterojn, kun du internaciaj respondkuponoj, al UEA, 10. rue de la Bourse, Genève, Svislando. Dum sept. ĝis dec. 1914 la alveno de korespondaĵoj fariĝis timiga - pro la laboro kiun postulis la plenumo. Jen la dispartiĝo laŭ fakoj: 1. simpla transsendo; 2. specialaj servoj; 3. monsendo; 4. militistoj; 5. civilkaptitoj; 6. rehejmigado de civiluloj en militregionoj; 7. militkaptitoj kaj rilatoj kun la respektivaj aŭtoritatoj; 8. rilatoj kun ruĝkrucaj organizaĵoj; 9. Ruĝa Kruco, Ĝenevo; 10. variaĵoj. Neforgesindaj estas la servoj, kiujn plenumis la delegitoj Pinagel, Alfred Mahn, Bernhard Luis, Charles Brunet, Schwaiger, f-ino Gérard, prof. Christaller, St. Rudnicki, Szabunlevicz kaj aro da aliaj.
Menciinda detalo en la historio de UEA estas la ĉikanoj. De 1916 la gazeto ,E' estis malpermesita en Francujo kaj malgraŭ interveno de generalo Sébert ĉe ministro Painlevé tiu ĉi malpermeso ne estis forigata. La milita aŭtoritato, kiu decidis pri tio, bazis sin sur la prijuĝo de oficiro de cenzuro, fama E-isto, fariĝinta Idisto. (La gazeto havis tiam 300 abonantojn en Francujo.) Tre malutilis ankaŭ tio, ke la poŝto por transmaraj landoj pasis Francujon. La brita cenzuro tiurilate kondutis pli larĝanime. La germana cenzuro ne ekzamenis periodaĵojn, trairintajn Germanujon, sed nur korespondaĵojn.
La agado de UEA sur E-ista kampo estis tiu de ligilo inter la ankoraŭ funkciantaj organizaĵoj en kelkaj neŭtralaj landoj kaj la aktivaj E-istoj. Aperis regule ,E‘ ĉiumonate kun artikoloj pri tutmondaj problemoj. En 1916 aperis jarlibro, kiu enhavis ĉefajn informojn kaj la adresaron de delegitoj. Plie aperis dufoje libreto: „E dum la milito“, kiu enhavis resumon de la stato de la movado. Elokvente parolis pri la sekvoj de la milito la ciferoj. En 1914 la nombro de pagintaj anoj estis 7233, en 1915 estis 2699, en 1918 1958.
Je la 11-a nov. 1918 silentis la kanonoj. Unu post la aliaj alvenis leteroj de revenintaj soldatoj. Per Alvoko al la E-istaro (jan. 1919) subskribita de Hodler kaj E. Stettler, UEA anoncis la reprenon de la laboroj. La malsano de Hodler devigis ŝanĝon en la administra gvidado, kiun akceptis E. Stettler kaj dum marto ankaŭ la Centra Oficejo translokiĝis al Bern. La jaro 1919 estis plene dediĉita rekonstrui la asocion. Je la fino de la jaro UEA kalkulis 3114 anojn. La sumo de poŝtaĵoj ricevitaj kaj senditaj atingis denove 20.000 kontraŭ 8.300 en 1918.
Du gravaj okazintaĵoj distingas la jaron 1920: la morto de la fondinto Hodler kaj la okazigo de l' unua postmilita UK en Hago. Monumenton Hodler ne bezonas, tion li kreis en UEA, en kiu li metis sian tutan koron, amon kaj inteligenton. Bela memoraĵo, kiun li lasis, estis la donaco de kapitalo, kiu devis certigi la ekziston de UEA. Dum la UK la ĉefa laboro de la UEA-kunveno estis la diskuto pri la statuto, kiu estis verkata de Stettler.
La UK en Helsinki en 1922 alportis gravan ŝanĝon: UEA fariĝis kolono de duflanka tutmonda organizaĵo E-ista. Per la kontrakto de Helsinki UEA fordonis certajn laborojn, kiujn ĝi ĝis tiam plenumis. La evoluo de UEA ĝis 1932 iris sian vojon, regule kaj decide. Ĝi ĉefe dediĉis sin al la firmigo de la propra organizaĵo, al la plibonigo de la servoj, al la plidensigo de la delegita reto kaj al la pligrandigo de la membraro.
La membraro de 1919 kreskis ĝis 1927, poste malkreskis.
- 1920: 3894
- 1921: 5570
- 1922: 6253
- 1923: 6332
- 1924: 8205
- 1925: 9424
- 1926: 8687
- 1927: 9100
- 1928: 9095
- 1929: 9113
- 1930: 9062
- 1931: 8835
- 1932: 8619
La prezidanto de UEA estis la fondinto H. Hodler ĝis la morto 1920. Okupis tiun ĉi oficon ĝis sia malsaniĝo en 1924 E. Stetter. De tiam ĝis 1928 prezidis E. Privat, poste fariĝis denove prezidanto E. Stettler, kiu rezignis pro la ofico en 1934 kaj sekvis lin L. Bastien.
Multajn partojn de la historio de UEA v. en la artikoloj: Organizo, Milito, Esperanto, Oficiala Jarlibro, Hodler, Privat Stettler, ktp. Pri la nuna stato de la organizo 1. la jarlibron 1934 p: 6-16.
Detalan, kvankam ne kompletan historion de UEA enhavas ,Historia skizo, 1908-1933, verkita de Georgo Agricola (Jarlibro 1933), kiu aperis ankaŭ en aparta represo. Nia artikolo estas kompilaĵo el la nomita skizo.
Eksteraj ligoj
[http://www.uea.org La TTT-ejo de UEA]
[http://www.tejo.org La TTT-ejo de TEJO]
----
Se vi anstataŭe volis informojn pri la brita universitato, UEA, vi povas trovi ilin ĉe University of East Anglia.
Kategorio:Esperanto-asocio
Dia RegnoDia Regno. ISSN 0167-9554. Organo de KELI, fond. en 1908; formato 28x22 cm. de Paul HÜBNER. Aperas 6-foje jare kaj depost kelkaj jaroj ĝi havas 24-paĝan A5-formaton.
Oficiala Gazeto EsperantistaKategorio:Esperanto Kategorio:Esperanto-kulturo
Kategorio:Esperanto-movado Kategorio:Enciklopedio de Esperanto
Kategorio:Enciklopedio de Esperanto O
EdE-O
Oficiala Gazeto Esperantista, estis la organo de la Esperantista Centra Oficejo (CO). La unuaj paĝoj de la kajeroj de OGE ĉiam enhavis la oficialajn komunikojn (ekz. lingvaj demandoj, preparaj kaj findokumentoj de la UK-j, propono kaj diskutoj ktp.) kaj la restanta parto sciigojn de la CO kaj la Esperantaj ligoj, asocioj ktp., listojn de societoj, oficejoj ktp., sciigojn pri gazetoj, literaturo kaj diversaĵoj. Krom verda kovrilo ĉiu kajero enhavis 4-8 verdajn kromfoliojn kun anoncoj kaj negravaj sciigoj. Redaltoro generalo Hebert kaj G. CHAVET. Entute aperis de junio 1908 ĝis majo 1920, 77 kajeroj en 7 vol. 313, 287, 391, 422, 282, 24, 190 paĝoj da teksto kaj multaj kromfolioj 25x16 de an. 1921-jan. 1922-4 ka eroj (6 n-roj.) 4xIV+192 p. 24x16.
v. Esperantista Centra Oficejo. P. TARNOW.
Augusts KAZOKSKategorio:Esperanto Kategorio:Esperanto-kulturo
Kategorio:Esperanto-movado Kategorio:Enciklopedio de Esperanto
Kategorio:Enciklopedio de Esperanto K
Augusts KAZOKS (kaĵoks), latvo, telegrafa inspektisto. Naskiĝis en 1880. E-isto de 1908. Estrarano de Latva Esperanto-Socio 1925-32. Red. de Ondo de Daugava 1925-31. Propagandis Esperanton per gazetartikoloj. Unu el la plej eminentaj latvaj poemtradukistoj: Kunlaboranto de L. M.
John H. FAZELEdE-F
- usonaj
John H. FAZEL, usonano, laŭvice multaj profesioj, dum longa tempo pastro, presbiteria evangelisto kaj farmisto. Esperantisto de 1908. Kiel armea pastro en 1917 instruis Esperanton al oficiroj kaj al simplaj soldatoj. Direktoro de la Esperanta Societo YPD (kun ĉ. 1000 anoj), kiu apartenas al EANA. Artikoloj ĉefe en skoltaj gazetoj.
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Ernest ARCHDEACONEdE-A > Ernest ARCHDEACON
Ernest ARCHDEACON (arŝdik'n), franco. Naskiĝis en la 28-a de marto 1863 en Parizo. Unue fariĝis advokato. Dum sia tuta vivo interesiĝis pri ĉiuspecaj sciencaj problemoj, eltrovis plej diversajn perfektigojn en fotografarto, kartografio, ktp. Li staras inter la unuaj apostoloj kaj praktikantoj de la interkomunikigaj sportoj: sfera balono (1885), aŭtomobila veturado, aviado. Dank' al lia kuraĝigo kaj malavareco, Serpollet, kiu estis eltrovinta la multotubetan vaporkaldronegon, povis konstrui la unuan praktikan vaporveturilon, kaj ambaŭ vojiris de Parizo al Liono (500 Kilometroj) en dekunu tagoj! Tio estis la unua vojaĝo en aŭtomobilo, naskiĝo de nova tempo. En 1896 Archdeacon kunfondis la Automobile-Club, kiu estis energie antaŭenpuŝonta la uzadon de aŭtomobilo. Archdeacon serĉis alian progreson diskutatan, li konstruis diversajn aparatojn por aerveturado, kaj, jam en 1904 aldonacis duone premion da 50 000 Frankoj por la unua eksperimentisto traflugonta unu kilometron ronde; tiun premion gajnis Henry FARMAN en la 13-a de januaro 1908: naskiĝo de nova tempo. Archdeacon serĉis alian progreson diskutatan por helpi al ĝia triumfo, kaj Esperantiĝis en 1908. Li verkis sennombrajn artikolojn en multaj Esperantaj kaj francaj ĵurnaloj kaj revuoj. Fariĝis prez. de la Pariza Grupo, poste de SFPE (de 1925). Malavare fondis kun Georges WARNIER la Domon de Esperanto, kiu celas helpi al la propagando per ĉiuspecaj rimedoj, precipe per monoferoj. Kreis multajn premiojn por kuraĝigi la lernantojn ktp. Klopodis por unuigi ĉiujn aktivajn Esperantistojn. Ĉiama propagandisto per paroladoj, artikoloj, personaj klopodoj, li altiris aŭ helpis altiri al Esperanto multajn valorajn aliĝantojn el altaj medioj. Verkis prop. libron, 1910. LK, 1932 Louis BASTIEN.
ĜidoGeografio >
Azio >
Saŭda Arabio >
Ĝido
----
Ĝido (arabe جدّة, [ĝeddah] aŭ [ĝiddah]) estas la plej granda urbo de Saŭda Arabio kaj ĝia plej grava haveno ĉe la Ruĝa Maro.
Ĝi situas en la provinco Heĝazo kaj probable havas pli ol 3.4 milionojn da loĝantoj.
Laŭ tradicio Ĝida enhavas la tombon de Evo, la biblia prapatrino de la homaro.
Ĝi estas la haveno de Mekao, situanta ĉ. 70 km oriente.
Multaj pilgrimantoj al Mekao iras tra Ĝido.
Lingva KomitatoEsperanto > Lingvaj institutoj > Lingva Komitato
----
La Lingva Komitato, fondita dum la Unua Universala Kongreso en Bulonjo-sur-Maro en 1905, estis sendependa lingva institucio, kies tasko estas konservi kaj protekti la fundamentajn principojn de la lingvo Esperanto kaj kontroli ĝian evoluon. Ĝi estas la antaŭulo de la Akademio de Esperanto. Ĝin prezidis Emile BOIRAC.
Ĝi havis "superan Komisionon" nomatan "Akademio". En 1948, kadre de ĝenerala reorganizado, la Lingva Komitato kaj ties Akademio estis kunfanditaj, kaj ricevis la nomon "Akademio de Esperanto".
(kompletigenda)
P. Jovan JOVANOVIĈEdE-J
P. Jovan JOVANOVIĈ, serbo, pensiista inspektoro de ministerio por popola klerigado en Beogrado. Eldonis en 1908 la unuan serban lernolibron. Retiriĝis de la movado.
SerbioGeografio > Eŭropo > Balkana Duoninsulo > Serbio kaj Montenegro > Serbio
----
Serbio - Србијa - Srbija
- Areo: 88.361 km²
- Loĝantaro: 9.778.991 (en 1991). Jare 2003 ĉirkaŭ: serboj 80 %, albanoj 16%, hungaroj 4%, ciganoj, alioj.
- Ĉefurbo: Beogrado
- Ŝtatlingvo: serba.
- Kredantoj: ortodoksismo (serboj), islamo (albanoj), katolikismo (hungaroj).
- Monunuo: dinaro (= 100 paraoj)
Boris Tadić - prezidento de Serbio.
Pierre CORRETD-ro med. Pierre CORRET [kore'] (naskiĝis en 1881) estis franca esperantisto.
Lia pordoktoreca tezo, kiun li prezentis kun tre granda sukceso, estis: Utileco kaj ebleco de alpreno de internacia helplingvo por la medicino (Utilité et possibilité de l'adoption d'une lange internationale aŭiliaire de la médecine), Parizo, 1908. Li estis ankaŭ tre kompetenta pri radio kaj elpensis aparatojn.
De 1908 ĝis 1911 li estis ĝenerala sekretario de SFPE. Li skribis en diversaj Esperantistaj gazetoj, kaj precipe en Lingvo Internacia, kie, kun Théophile CART, li energie atakis Idon, kontraŭbatalis ĉiun ŝanĝon aŭ neologismon, kaj partoprenis en la diskutoj inter Cart kaj Carlo BOURLET pri la vortaro Grosjean-Maupin (Franco-Esperanta).
Kiel sciencamanto li skribis en Internacia Scienca Revuo kaj turnis sian atenton precipe al la radio. Li prezidis Internacian Radio-Asocion (fonditan en 1924) kaj estis ĉefredaktoro de "Internacia Radio-Revuo" 1926.
Krom multaj artikoloj kelkaj broŝuroj kaj sia tezo, li verkis:
- Internacia Radio-Leksikono seslingva, 1925.
- Raportoj pri la 2a, 3a, 4a, 5a Kongresoj, 1906-09. (La 2a kaj 3a kun René ARTIGUES).
- Trad. de Jules ROMAINS, Knock, 1932, prezentita dum la XXIV-a Kongreso en Parizo.
Ekde 1909 li estis membro de la Lingva Komitato, ekde 1920 Akademiano.
Corret, Pierre
Corret, Pierre
InterpresoInterpreso (Interpres aŭ Interprète international) estas miksa internacia planlingvo kreita en 1908 de abato Victor HÉLY, fama franca historiisto. Ĝi estas evoluita formo de Helia lingvo.
Unuaj versoj de patro nia: Nostre pater qu ses in el celum, tu nomen sit sanctificat, tu regnum sit adveniens, tu voluntas sit fact in el terra sicut in el celum.
kategorio: planlingvoj
SpesmiloEdE-S
Spesmilo (Sm). monunuo en la internacia helpa monsistemo decimala, proponita en 1907 de René de SAUSSURE kaj uzita antaŭ la Unua Mondmilito de Esperantistoj, ĉefe de la Ĉekbanko Esperantista.
1 Spesmilo = 10 Spescentoj = 100 Spesdekoj = 1000 Spesoj. 1 Spesmilo estis egala al 0.733 gramoj aŭ 0.02356 francaj uncoj da pura oro, duondolaro, unu rublo, 2.50 svisaj frankoj ktp.
La radika unuo estis la speso. Ĝi estis tre malgranda por eviti onajn nombrojn.
Vidu ankaŭ Esperantismo kaj mono.
Esperantismo kaj mono
Spesmilsigno
"Sm" monogramo, aspektante kiel majuskla "S" el kies malsupra “vosto” plufluas minuskla manskriba "m"; ambaŭ kutime kursivaj. (Pro kursivklino eblas misinterpreti ĝin kiel "mS".)
Uzata ĉefe bilde, en diversaj mondokumentoj; en flua teksto kutime kompostita per apartaj literoj "Sm"; uzo de la aparta signo malofta en flua teksto, verŝajne nur kiam tipografie ebla.
Eksteraj ligoj
- [http://www.eventoj.hu/arkivo/eve-050.htm "Streboj al internacia mono"], el "Franca Esperantisto", januaro de 1994
- [http://www.oanda.com/convert/classic?user=printable&exch=XAU&value=0.02356&lang=eo Kalkulu la nunan kurzon de 0.02356 uncoj da oro] (esperante)
Kategorio:Esperanto Kategorio:Esperanto-kulturo
Kategorio:Esperanto-movado Kategorio:Enciklopedio de Esperanto
Kategorio:Enciklopedio de Esperanto S
EdE-S
Spesmilo. (Sm.) Unuo en la int. helpa monsistemo decimala, proponita en 1907 de R. de Saussure kaj la antaŭmilite de E-istoj ĉefe de Ĉekbanko E-ista. 1 Spesmilo = 10 Spescentoj = 100 Spesdekoj = 1000 Spesoj. l Spesmilo estis egala al duondolaro, unu rublo, 2.50 svisaj frankoj ktp.
LondonoGeografio > Eŭropo > Britio > Londono < Urboj
----
Londono (angle London) estas la ĉefurbo de Britio.
Historio
- Tie naskiĝis Robert MURRAY.
- Tie mortis John BUCHANAN.
Vidu ankaŭ jenon:
- Greater London
- Brita Muzeo
- Palaco Buckingham
- Londona Okulo
- Granda Incendio de Londono
- Universitato de Westminister - London
- Esperanto-movado
Esperanto-movado
Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo
Kategorio:Urboj de Britio
als:London
fiu-vro:London
ja:ロンドン
ko:런던
ms:London
simple:London
th:ลอนดอน
zh-min-nan:London
13-a de januaroHistorio > Tagoj > la 13-a de januaro
----
La 13-a de januaro estas la 13-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 352 tagoj restas (353 en superjaroj).
Je la 13-a de januaro okazis, interalie:
Eventoj
- 1847 : La Traktato de Cahuenga finis la Militon Meksikia-Usonan en Kalifornio.
- 1908 : Henry FARMAN gajnis premion por traflugis unu kilometron ronde per balono.
Naskiĝoj
- 1815 : Ernst Elias NIEBERGALL
- 1890 : Josef FRIEDRICH
Mortoj
- 1717 : Maria Sibylla MERIAN
- 1941 : James JOYCE
- 2004 : Harold SHIPMAN, brita kuracisto kaj murdisto
Specialaj tagoj kaj festoj
-
La 13-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
- Mardo en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099;
- Merkredo en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095;
- Vendredo en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096;
- Sabato en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091;
- Dimanĉo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097.
Vidu ankaŭ jenon:
- Historio - Tagoj.
ja:1月13日
ko:1월 13일
simple:January 13
th:13 มกราคม
Henry FARMANTransporto > Aviado > Henry FARMAN
----
Henry FARMAN (26-a de majo, 1874 - 18-a de julio, 1958) estis aviadisto.
Naskita en Parizo, Francio. Li estis la filo de korespondanto de angla ĵurnalo laboranta en Parizo. Farman lernis pentrarton ĉe École des Beaux Arts, sed rapide obsediĝis de novaj meĥanikaj inventoj kiuj rapide aperadis en la fino de la 19a jarcento. Ĉar lia familio havis sufiĉajn monajn rimedojn, li povis pluflegi siajn ŝatokupojn kiel amatora sportisto. En la jaroj 1890-aj li iĝis ĉampiona ciklisto, kaj je la jarcentŝanĝo li malkovris la motoran konkuradon.
Kiam Charles VOISIN ekproduktis vendendan motoraviadilon en 1907, Henry Farman estis inter la unuaj aĉetintoj. Li atingis la rekordon de plej longa flugo en Eŭropo, kaj en 1908 daŭrigis partoprenante la unuan flugkonkuradon en Eŭropo. Elpensinte sian propran aviadilon je la 29-a de majo, 1908, li flugigis la unuan pasaĝeron en Eŭropo. Partnere kun siaj du fratoj li ekkonstruis ege sukcesan kaj novelpensitan aviadilfabrikon. Ilia 1914-a modelo estis abunde uzata por milita observado dum la Unua Mondmilito. La aviadilkonstrua firmao de Farman Goliath estis la unua aertransporta kompanio sur longa distanco, ekante regulajn flugojn Parizo-Londono je la 8-a de februaro 1919.
Li estis nomita kavaliro de la Légion d'honneur (Franca honora legio, oficala ŝtata meritularo) en 1919 kaj emeritiĝis en 1937 kiam la franca registaro ŝtatigis la aviadan industrion.
Henry Farman mortis en Parizo je la 18-a de julio 1958 kaj estas entombigita en Cimetière de Passy, Parizo, Francio.
FBASEinleitung
Bei der Entwicklung der Fernsehtechnik in den 20er Jahren mußte eine Möglichkeit gefunden werden, das Bild, welches eine Kamera aufnimmt, zum Empfänger zu transportieren. Die Verwendung einer parallelen Übertragung der einzelnen Bildpunkte wurde verworfen, da man auf diese Weise für jeden zu übertragenden Bildpunkt einen Sendekanal (z.B. ein Kabel) benötigt hätte. So würde man für ein Fernsehbild mit heutiger PAL-Auflösung ca. 440.000 Sendekanäle benötigen (575 Bildzeilen x 766 Bildpunkte pro Zeile).
Somit wurde eine serielle Übertragung des Fernsehsignales gewählt, bei der das Fernsehbild zeilenweise übertragen wird. Dabei wird nur ein einzelner Sendekanal benötigt. Um dies zu realisieren, gab es verschiedene Ansätze, z.B. die Nipkow-Scheibe. Durchgesetzt hatte sich schließlich die Abtastung mittels einer Videoröhre.
Heute werden Bilder in Fernsehkameras ausschließlich durch CCD-Chips abgetastet.
BAS-Signal
Unter dem BAS-Signal versteht man das komplette Fernsehsignal für die Schwarzweiß-Bildübertragung, das sich aus dem Bildsignal (B), dem Austastsignal (A) und dem Synchonisationssignal (S) zusammensetzt. (Bild-Austast-Synchron-Signal, vulgo "Schwarz-Weiß-Signal"). BAS (Bild-, Austast-, Synchron-Signal) in Fernsehtechnik ist die deutsche Übersetzung für das so genannte VBS (Video Baseband Signal). Darunter versteht man die Komposition von einem Schwarzweiß-Bildsignal, das sich aus Bild- (Video), Austast- (Blanking), und Synchronisation-Information zusammensetzt. In der Farbbildübertragung kommt entsprechend das FBAS (Farb-BAS) bzw. CVBS (Colour Video Baseband Signal) zum Einsatz, das zusätzlich die Farbinformationen enthält.
Zeilenweise Übertragung
Logischerweise werden aufeinanderfolgende Einzelbilder (Frames) bzw. Halbbilder (Fields, Bilder mit halbierter vertikaler Auflösung) nacheinander übertragen. Jedes Bild besteht nun aus mehreren Zeilen, die ebenfalls aufeinanderfolgend gesendet werden. D.h. im Grunde besteht das Fernsehsignal aus der Abfolge der einzelnen Zeilen.
Nun muß der Empfänger jedoch
- zum einen wissen, wann eine neue Zeile anfängt und wann sie aufhört (Horizontale Synchronisation) und
- wann ein neues Bild beginnt und wann es endet (Vertikale Synchronisation).
Hierzu dienen die Synchronsignale. Alle Angaben zum Timing beziehen sich auf das in Deutschland übliche PAL-System.
Horizontale Synchronisationen
Jeder Zeilenbeginn muß einzeln markiert werden, damit sich der Empfänger erneut synchronisieren kann. Dies soll anhand der Darstellung einer Bildzeile gezeigt werden.
Achtung, dies ist schon das modulierte Signal, vielleicht kann man hier nochmal eine unmodulierte Darstellung einer Zeile einfügen, die ja dann noch richtigrum ist.
BAS-Signal
Dieses Bild zeigt eine Zeile eines Fernsehsignals, wie man es mit einem Oszilloskop darstellen könnte, wenn ein Graubalkentestbild verwendet wird. Es zeigt nur die positiven Halbwellen des Trägersignals (rot dargestellt) mit dem aufmodulierten BAS-Signal. Die negativen Halbwellen beinhalten nocheinmal das selbe BAS-Signal. Deshalb müsste man es "herunterklappen".
Der Elektronenstrahl des Empfängers zeichnet zuerst das 1. Halbbild ("ungerade Zeilen" = Zeilen 1, 3, 5, 7,... usw.), danach das 2. Halbbild ("gerade Zeilen" = Zeilen 2, 4, 6,...usw.). Ist er mit dem "zeichnen" des Zeileninhaltes fertig, so wird er von der ansteigenden Flanke des Zeilensynchronimpulses wieder an den Zeilenanfang links gebracht (Zeilenrücklauf). Dies geschieht sehr schnell und der Elektronenstrahl wird dabei dunkelgetastet. Ist das 1. Halbbild fertig, so gibt es einen sogenannten Bildrücklauf (Vertikalrücklauf).
vordere Schwarzschulter:
Ist das Zeilende weiß (Pegel bei 10%), so muss der Pegel sehr schnell auf 75% ansteigen. Dies ist zum Beispiel in unserem Bild der Fall. Dies kostet Zeit und es würde zu einem verzögerten Zeilenrücklauf kommen. Das Ergebnis würde eine falsche Synchronisation zwischen Sender und Fernsehgerät bedeuten. Um die Zeit auszugleichen, fügt man die vordere Schwarzschulter mit einer Dauer von 1,5µs ein. Dies verkürzt aber die sichtbare Zeile um den gleichen Betrag.
hintere Schwarzschulter:
Das Vorhandensein der hinteren Schwarzschulter hat eine schaltungstechnische Ursache.
Nach dem besonders schnellen Zeilenrücklauf treten am Anfang des Zeileninhaltes (Hinlauf) Einschwingerscheinungen auf. Durch die hintere Schwarzschulter sind diese im unsichtbaren Bereich der Zeilenaustastlücke.
Zeilenaustastlücke:
Zeilensynchronimpuls, vorder und hintere Schwarzschulter bilden zusammen die Zeilenaustastlücke. Diese kann sichtbar gemacht werden, wenn man das Fernsehbild nach links verschiebt und die Helligkeit voll aufdreht. Dabei ist die vordere und hintere Schwarzschulter als graue senkrechte Balken und dazwischen der Zeilensychronimpuls als schwarzer senkrechter Balken zu erkennen.
Vertikale Synchronisation
Die Impulse für die vertikale Synchronisation liegen in einem Pegelbereich zwischen 75% und 100% des Trägersignals. Um eine Unterscheidung zwischen Zeilen- und Vertikalimpuls hinzubekommen ist Letzterer von der Dauer her 2,5 Zeilen (2,5 x 64µs) lang. Damit die Horizontalablenkung während des vertikalen Rücklaufes nicht ausfällt ist dieser in 5 Impulse aufgeteilt. Diese 5 Impulse können dabei zur horizontalen Ablenkung eingesetzt werden.
Nun hat man mehrere Impulse für den Vertikalrücklauf, aber man benötigt eigentlich nur einen.
Dies erreicht man durch Integration dieser Impulse zum Beispiel durch ein RC-Glied, welches ein Spannungswert erzeugt, den man als Schaltniveau bezeichnet.
Folgende Impulse sind für die Vertikalablenkung zuständig:
- 5 Vortrabanten
- 5 Hauptimpulse
- 5 Nachtrabanten
Hier möge ein Experte bitte noch etwas über die technischen Details der vertikalen Synchronisation schreiben -- Vor-, Haupt- und Nachtrabanten, deren Timing, Vertikale Schwarzschultern, Unterscheidung zwischen den beiden Halbbildern, etc. Vielen Dank im voraus'
Timing
Vertikales Timing
Es werden 25 Vollbilder je Sekunde übertragen, jedes Vollbild besteht aus 15.625/25=625 Zeilen, von denen jedoch nur maximal 575 Zeilen sichtbar sind; der Rest stellt die "vertikale Austastlücke" dar. Auf den meisten realen Fernsehern sind nur gut 550 Zeilen tatsächlich zu sehen, der Rest der theoretisch sichtbaren Zeilen verschwindet "hinter dem Bildrand".
Jedes einzelne Vollbild besteht aus zwei "Halbbildern" zu je 312,5 Zeilen. Das erste Halbbild enthält nur die ungeradzahligen Zeilen des Vollbildes, das zweite nur die geradzahligen Zeilen. Die beiden Halbbilder werden nacheinander übertragen und angezeigt, wie zwei ineinander verschachtelte Kämme. Diese als Zeilensprung bekannte Maßnahme diente zur Zeit der Entwicklung des Fernsehens dazu, das mit dem damaligen Stand der Technik unvermeidliche Flimmern zu minimieren. Heute hat sie sich leider zu einem Hindernis auf dem Weg zu besserer Bildqualität entwickelt, jedoch müssen die Fernsehanstalten weiterhin mit Zeilensprung senden, da fast alle bisher produzierten Fernseher dies erwarten und mit einem anderen Signal nichts anfangen können. Würden die Anstalten Zeilensprung aufgeben, so würden auf einen Schlag alle bisherigen Fernseher wertlos, was wirtschaftlich gesehen unsinnig wäre.
#Das Bild fängt an mit einem weißen Balken. 10% der Trägeramplitude.
#Daran schließen sich immer dunkler werdende graue Balken an.
#Schwarz ist erreicht bei einer Trägeramplitude von 73%, dahinter liegt die vordere Schwarzschulter des Signals bei 75% des Trägers.
#Der Horizontalsynchronimpuls. Der Spannungspegel liegt noch höher als bei "Schwarz", diese Tatsache wird von einer Synchronisationsschaltung im Empfänger bemerkt, die dann den Rücklauf des Elektronenstrahls zum linken Bildrand bewirkt. Der Horizontalimpuls liegt bei 100% der Trägeramplitude.
#Die hintere Schwarzschulter. Bei 75% der Trägeramplitude. Die Schwarzschulter wird auch "Ultraschwarz" genannt, da der Spannungswert etwas höher als bei Schwarz liegt.
#Anfang der neuen Zeile, wieder mit weiß.
Horizontales Timing
Abhängig von der Fernsehnorm werden in Europa zumeist genau 15.625 Bildzeilen pro Sekunde übertragen, das heißt: eine komplette Bildzeile dauert genau 64µs (Mikrosekunden). Davon werden 52µs lang Bilddaten übertragen, dazu kommen 1,5µs vordere Schwarzschulter, 4,7µs Synchronimpuls und 5,8µs hintere Schwarzschulter. Die beiden Schwarzschultern und der Synchronimpuls werden zusammen als "horizontale Austastlücke" bezeichnet, diese dauert insgesamt 1,5+4,7+5,8=12µs. Die Übertragung des Bursts liegt innerhalb der hinteren Schwarzschulter und beginnt 5,8µs nach dem Anfang des Syncimpulses, also bei korrektem Timing 1.1µs nach dem Anfang der hinteren Schwarzschulter. Der Burst enthält ca. 10 Sinuswellen und dauert 2.25µs. Am Ende der hinteren Schwarzschulter beginnen dann wieder die Bilddaten der nächsten Zeile. Bei Schwarzweiß-Sendungen gibt es keinen Burst; der Empfänger erkennt dieses Fehlen und schaltet seine Farb-Dekodierungs-Schaltkreise ab.
FBAS-Signal
Farb-Bild-Austast-Synchron-Signal, vulgo "Farbfernsehen"; engl. CVBS: Colour Video Blanking Signal. Desweiteren als Composite-Signal bezeichnet.
FBAS-Normbalkenfolge
In diesem Bild sehen wir die Waveform-Darstellung einer Zeile eines PAL-modulierten Fernsehbildes für die Normbalkenfolge mit einer Farbsättigung von 75% (European Broadcasting Union-Testsignal).
#Das Bild beginnt mit einem weißen Balken.
#Daran schließen sich weitere Balken mit den Farben in abnehmender Helligkeit an. Man erkennt, im Bild blau eingefärbt, die übertragene Farbinformation. Die Farbintensität äußert sich in der Stärke des Farbsignals (hier: Höhe des grauen Bereichs im Diagramm), der Farbton in der Phasenlage relativ zu dem Farbträger (im Diagramm nicht dargestellt).
#Schwarz und die vordere Schwarzschulter. Bei Schwarz und bei Weiß ist keine Farbmodulation zu erkennen, Schwarz und Weiß enthält auch nur Helligkeits- und keine Farbinformation. Da bei der von PAL und NTSC verwendeten Quadraturmodulation auch kein Träger übertragen wird, im Gegensatz zu der bei SECAM verwendeten Frequenzmodulation, kann anhand diesen Merkmals PAL/NTSC von SECAM unterschieden werden. Bei SECAM wäre auf dem Helligkeitssignal für Weiß und Schwarz der (unmodulierte) Farbträger zu erkennen, auf dem Oszilloskop würden diese für das bloße Auge genauso wie ein farbiger Balken aussehen.
#Der Synchronimpuls.
#Die hintere Schwarzschulter mit dem PAL-Burst (engl. für "plötzlicher Durchbruch"). Normalerweise ist der Farbträger wie oben erwähnt unterdrückt, nur während dieses kurzen Zeitraums "bricht er durch"; es werden ca. 10 Sinuswellen des Farbträgers direkt übertragen; der Zweck ist folgender: der Schaltkreis, der im Empfänger den Farbträger neu erzeugt, wird während dieses Zeitraums jeweils auf den Farbträger des Senders abgestimmt, für den Rest der Zeile kann er dann auf Basis dieser Abstimmung selbständig arbeiten. Das Bild für SECAM wäre ähnlich, da dort zwecks Erkennung, dass eben SECAM vorliegt und nicht PAL oder NTSC, während dieser Phase unmoduliert der Träger übertragen wird. (In der Anfangszeit von SECAM dienten zur Erkennung spezielle Bildzeilen während der Vertikalaustastlücke, diese wollte man aber später für Videotext, VPS und andere Dienste zur Verfügung haben.)
#Der Anfang der nächsten Zeile.
Spektrum des Fernsehsignals
Spektrum des Fernsehsignals von Sender (oben) und Empfänger
In diesem Bild wird das Frequenzspektrum eines Fernsehsignals dargestellt -- CCIR-Norm für den Bildsender-Amplitudenfrequenzgang (oben) und die Empfänger-Durchlasskurve (unten). Angegebene Frequenzen beziehen sich auf die in Deutschland verwendete PAL B/G-Fernsehnorm und beziehen sich relativ zum Bildträger.
Die Abbildung bezieht sich so nur auf das bereits hochfrequent aufmodulierte Signal, wie es über Antenne oder Fernsehkabel ins Haus kommt. Ein Basisband-Videosignal, wie es z.B. über SCART-Kabel von einem Videorekorder oder einer Spielkonsole zu einem Fernseher übertragen wird, hat keinen Bildträger und der entsprechende Punkt entspricht genau 0 Hz, in diesem Fall sind die angegebenen Frequenzen als absolute Werte zu verstehen. Da es keine negativen Frequenzen gibt, hat ein Basisband-Videosignal natürlich kein unteres Restseitenband. Auch das Tonsignal ist bei Basisband nicht im Videosignal vorhanden, sondern wird ohne Träger über eigene Leitungen geschickt; dadurch kann die Frequenz eines Basisband-Videosignals nach oben theoretisch unbegrenzt sein.
#Das untere Restseitenband. Das Fernsehsignal wird amplitudenmoduliert, wobei von einem Seitenband nur ein Teil übertragen wird. Die ansteigende Flanke ist die Nyquistflanke. Das untere Restseitenband ist ca. 0,75 MHz breit (übertragen werden 1,25 MHz).
#Der Bildträger. Der Punkt, wo die Nyquistflanke den Träger schneidet, heißt Nyquistpunkt. Er sollte höhenmäßig genau mittig liegen.
#Das Helligkeitssignal. Dieses geht bis ca. 5 MHz.
#In den oberen Teil des Helligkeitssignals ist das Farbsignal eingeschachtelt. Der Farbträger liegt bei ca. 4,43 MHz und ist unterdrückt -- er wird im Empfänger neu erzeugt.
#Das Tonsignal. Der Tonträger liegt bei 5,5 MHz. Sein Pegel liegt 12dB niedriger als der des Bildträgers.
#Der zweite Tonträger, falls stereo oder eine Zweikanaltonübertragung vorliegt. Er liegt 250kHz oberhalb des 1. Tonträgers und sein Pegel ist 6dB geringer als dieser.
Beide Tonträger sind mit einem Frequenzhub von 50kHz frequenzmoduliert.
Siehe auch
- Frequenzen der Fernsehkanäle
Weblinks
- [http://www.mediaprofis.net/knowhow-19.html Analoge Übertragungformate / Anschlüsse im Überblick]
http://stshome.de/elektronik/steckerbelegung/fbas/
Kategorie:Fernsehtechnik
sluby Nurkowanie hosting hotel a Venezia download sitemap
|
|
|
| |
