:: wikimiki.org ::
| 1990-oj |
1990-ojHistorio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1990-oj
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1960-aj jaroj - 1970-aj jaroj - 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj - 2010-aj jaroj - 2020-aj jaroj
Jaroj: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999
----
Eventoj
Scienco kaj Teknologio
- Eksploda kresko de la Interreto pro malmultekostaj komputiloj kaj komputika teknologio.
- Problemo de jaro 2000, konita ankaŭ kiel "J2K-problemo".
- Mikrosofta Vindozo iĝis ĉiea en IBM komputiloj.
- Klonado sukcesis (pri Dolly la ŝafo)
- La Linuksa operaciumo komencis de Linus TORVALDS.
Politikaĵoj
- Reunigado de germanio.
- Unua Golfa Milito
- Fino de apartismo de Sudafriko kaj elektado de Nelson MANDELA
- Pro genocido en Ruando unu miliono da homoj mortis.
- Eŭropa Unio formiĝis.
- Sovetunio dissolviĝis kaj finiĝis de la malvarma milito inter Sovetunio kaj Usono.
- La Balkana Milito en eks-Jugoslavio
ja:1990年代
ko:1990년대
simple:1990s
zh-min-nan:1990 nî-tāi
HistorioLa historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio.
(NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.)
----
:Historio de Scienco kaj Teknologio
Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)
:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj
Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj
: datadmetodoj - arĥivoj
Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj
:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -
:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro
vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)
- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo
:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro
Imperioj
Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj)
:Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio
Mapoj
:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500]
Vidu ankaŭ: Geografio
Diaoyu-Insularo De Ĉinio
vidu la Listo de militoj
Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj
Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj
Okazintaĵoj
:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto
:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp
Rolantoj
:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj
Komparu kun:
arkeologio, analo...
fiu-vro:Aolugu
ja:歴史
ko:역사
ms:Sejarah
simple:History
th:ประวัติศาสตร์
zh-min-nan:Le̍k-sú
JarcentojHistorio > Jarcentoj
----
Jarcento ampleksas tempon de 100 jaroj.
La jarcentoj post Kristo do komenciĝas je la 1-a de januaro de jaro ..01 kaj finiĝas je la 31-a de decembro ..00. Ekzemple la 20-a jarcento daŭris de la 1-a de januaro 1901 ĝis la 31-a de decembro 2000. Tiu oficiala difino ne kongruas kun la populara difino, kiu emas festi la ŝanĝon de la jarcenta cifero en la jarnumero, ekzemple je jarŝanĝo 1999/2000.
La jarcentoj antaŭ Kristo (kiam la Gregoria kalendaro ne estis konata) komenciĝis je la 1-a de januaro de iu jaro ..00 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro ..01. Ekzemple la unua jarcento antaŭ Kristo komenciĝis je la 1-a de januaro -100 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro -1. La sekvan tagon, la 1-an de januaro 1, komenciĝis la unua jarcento post Kristo.
Jarcentoj antaŭ kaj post Kristo:
Kategorio:Tempo
ja:年表
simple:Century
20-a jarcentoHistorio > Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jaroj:
ja:20世紀
ko:20세기
simple:20th century
19-a jarcentoHistorio > Jarcentoj: 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
Jaroj:
ja:19世紀
ko:19세기
simple:19th century
th:คริสต์ศตวรรษที่ 19
zh-min-nan:19 sè-kí
21-a jarcentoHistorio > Jarcentoj: 20-a jarcento - 21-a jarcento - 22-a jarcento
Jaroj:
ja:21世紀
ko:21세기
simple:21st century
1970-aj jarojHistorio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1970-oj
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1940-aj jaroj - 1950-aj jaroj - 1960-aj jaroj - 1970-aj jaroj - 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj
Jaroj: 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979
----
Eventoj
-
Inventaĵoj kaj malkovraĵoj
-
Signifaj Personoj
-
ja:1970年代
simple:1970s
1980-aj jarojHistorio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1980-oj
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1950-aj jaroj - 1960-aj jaroj - 1970-aj jaroj - 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj - 2010-aj jaroj
Jaroj: 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989
----
Eventoj
- Persona komputilo estis popularigita.
- Katastrofo en Ĉernobil 1984.
- Ekmalkonstruata de la Berlina muro en 1989.
- En 1989, studentoj protestis ĉe Tian An Men-placo.
- Protestoj kontinuas kontraŭ Apartismo en Sudafriko.
- Alto de la Malvarma Milito
Inventaĵoj kaj malkovraĵoj
- Unua usona kosmopramo lanĉis en 1981.
- Kubo de Rubik, la meĥanika puzloludo estas inventita.
- Epidemio de Aidoso estas identigita kaj nomita.
- Hiphopo, metala muziko, kaj alternativa muziko populariĝis.
Precipaj Personoj
- Helmut KOHL
- Ronald REAGAN
- Margaret THATCHER
- Michael JACKSON
- Arnold SCHWARZENEGGER
- Harrison FORD
- George LUCAS
ja:1980年代
ko:1980년대
simple:1980s
zh-min-nan:1980 nî-tāi
1990-aj jarojHistorio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1990-oj
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1960-aj jaroj - 1970-aj jaroj - 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj - 2010-aj jaroj - 2020-aj jaroj
Jaroj: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999
----
Eventoj
Scienco kaj Teknologio
- Eksploda kresko de la Interreto pro malmultekostaj komputiloj kaj komputika teknologio.
- Problemo de jaro 2000, konita ankaŭ kiel "J2K-problemo".
- Mikrosofta Vindozo iĝis ĉiea en IBM komputiloj.
- Klonado sukcesis (pri Dolly la ŝafo)
- La Linuksa operaciumo komencis de Linus TORVALDS.
Politikaĵoj
- Reunigado de germanio.
- Unua Golfa Milito
- Fino de apartismo de Sudafriko kaj elektado de Nelson MANDELA
- Pro genocido en Ruando unu miliono da homoj mortis.
- Eŭropa Unio formiĝis.
- Sovetunio dissolviĝis kaj finiĝis de la malvarma milito inter Sovetunio kaj Usono.
- La Balkana Milito en eks-Jugoslavio
ja:1990年代
ko:1990년대
simple:1990s
zh-min-nan:1990 nî-tāi
2000-aj jarojHistorio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 2000-oj
Jarcentoj: 20-a jarcento - 21-a jarcento - 22-a jarcento
Jardekoj: 1970-aj jaroj - 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj - 2010-aj jaroj - 2020-aj jaroj - 2030-aj jaroj
Jaroj: 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009
----
Eventoj
-
Inventaĵoj kaj malkovraĵoj
-
Signifaj Personoj
-
ja:2000年代
ko:2000년대
simple:2000s
zh-min-nan:2000 nî-tāi
2010-aj jarojHistorio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 2010-oj
Jarcentoj: 20-a jarcento - 21-a jarcento - 22-a jarcento
Jardekoj: 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj - 2010-aj jaroj - 2020-aj jaroj - 2030-aj jaroj - 2040-aj jaroj
Jaroj: 2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 - 2016 - 2017 - 2018 - 2019
----
Eventoj
-
Inventaĵoj kaj malkovraĵoj
-
Signifaj Personoj
-
ja:2010年代
simple:2010s
1990Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1990
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj
Jaroj: 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995
----
Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je lundo (vidu ĉi tie kalendaron).
En la jaro 1990 post Kristo okazis, interalie:
Eventoj
- 75-a Universala Kongreso de Esperanto en Havano.
- Jugoslavio : Naciistoj envenas la ŝatadministradon.
- Kroatio proklamas sin sendependa, lanĉante konstitucion, kaj ekkonfliktante kun Serbio.
- Rumanio : Unua el du unuaj demokratiaj elektoj.
- Venuson unuafoje vizitas spacosondilo Magellan.
- La du Jemenoj, norda kaj suda, unuiĝis en unu Jemenon.
- La du Germanioj, okcidenta kaj orienta, unuiĝis en unu Germanion.
- Namibio sendependiĝis de Sudafriko (Sam NUJOMA iĝas prezidento unua), membriĝante en UNO, kune kun Liĥtenŝtejno.
- Butano : Pordemokratiaj demonstracioj.
- Mongolio: Venkas la demokrata movado.
- UAE : Dubajo : emiriĝas Maktum Bin Rashid al-Maktum.
- Kreita Eurial
- La brazila piloto Ayrton SENNA gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.
Naskiĝoj
Mortoj
- Deodato de FRANÇA MELLO
- 20-a de januaro : Barbara STANWYCK
- 25-a de januaro : Ava GARDNER
- 15-a de aprilo : Usono : Greta GARBO
- 6-a de majo : Irmtraud MORGNER
- 2-a de junio : Usono : Rex HARRISON
- 26-a de septembro : Italio : Alberto MORAVIA
- 14-a de decembro : Friedrich DÜRRENMATT
----
1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1990
ja:1990年
ko:1990년
simple:1990
th:พ.ศ. 2533
1991Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1991
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj
Jaroj: 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996
----
Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron).
En la jaro 1991 post Kristo okazis, interalie:
Eventoj
- 9-a de aprilo : Kartvelio: Surbaze de tutlanda referendumo la Supera Soveto akceptas "Akton pri Restaŭro de Ŝtata Sendependeco".
- Junio : Boris JELCIN iĝas rusia guberniestro.
- 3-a de junio : Japanio : La vulkano Unzen erupcias, mortigante 43 sciencistojn kaj ĵurnalistojn.
- 27-a de julio – 3-a de aŭgusto : Norvegio : 76-a Universala Kongreso de Esperanto en Bergeno.
- 24-a de aŭgusto : Rusio eliras Sovetan Union.
- 27-a de novembro : Esperanta PEN-Centro estas fondita.
- Decembro : Rusio : Jelcin prezidentiĝas.
- 8-a de decembro : Belorusio : Belorusio eliras Sovetan Union kaj kunfondas Komunumon de Sendependaj Ŝtatoj kun Rusio kaj Ukrainio.
- Meznokto Metropola publikita de Krys UNGAR.
- Interlingvisto Rick HARRISON publikigis Vorlinon.
- La brazila piloto Ayrton SENNA gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.
- Jugoslavia Socialisma Federacia Respubliko eksurvojas al disiĝo. Slovenio eliras la union. Sekvas Makedonio.
- Bosniajn regionojn ĉelimajn ekokupas la Serba armeo. Bosn(ian)oj deklaras sendependecon, kaj ekflamas etna konflikto.
- Sovetunio : Gorbaĉevo abdikas. La respublikoj sovetaj sendependiĝas. Fino de la Fridmilito.
- Rusio heredas la postenon de Sovetunio en la Konsilio de Sekureco ĉe UNO.
- Estonio, Latvio, Litovio, Marŝaloj, Mikronezia Federacio, Norda Koreio kaj Suda Koreio membriĝas ĉe UNO.
- Bulgario : adoptitas nova konstitucio.
- Linukso kreita de Linus TORVALDS.
- Eritreo sendependiĝas de Etiopio.
- Kongolo: Mobutou dum mallonga tempo dividas potencon kun opoziciulo.
- Somalio: levo de Somalilando.
- Turkmenio: S. Niazov prezidentiĝas.
- Zambio: Frederick CHILUBA prezidentiĝas.
Naskiĝoj
Mortoj
- 3-a de aprilo : Svislando : Graham GREENE
- 5-a de aprilo : Jiří MUCHA
- 8-a de junio : Heidi BRÜHL
- 14-a de junio : Adina MANDLOVÁ
- 25-a de oktobro : Arkadij STRUGACKIJ
- 9-a de novembro : Yves MONTAND
- 23-a de novembro : Klaus KINSKI
- 24-a de novembro : Freddie MERCURY
- Svislando: Max FRISCH
- Brazilo: Francisco ALMADA
----
1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1991
ja:1991年
ko:1991년
simple:1991
th:พ.ศ. 2534
1993Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1993
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj
Jaroj: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998
----
Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron).
En la jaro 1993 post Kristo okazis, inter alie:
Eventoj
- 78-a Universala Kongreso de Esperanto en Valencio.
- Hugo RÖLLINGER iĝis honora membro de Germana Esperanto-Asocio.
- 10-a de decembro : la PEN-Mondkongreso akceptas la Esperantan PEN-Centron.
- Aleksandr POSTNIKOV rehabilitata.
- Andoro : Post referendumo akceptitas la unua konstitucio.
- Belgio: Albert la 2-a surtroniĝas.
- Ĉeĥoslovakio disiĝas je du ŝtatoj : Ĉeĥio kaj Slovakio. Vaclav HAVEL ekas kiel la unua Ĉeĥa prezidento.
- Burundo : Murdinte novelektitan prezidenton, militistoj prenas la regon.
- Ekvatora Gvineo : unuaj elektoj.
- Kazaĥio : prezidentiĝas Nursultan NAZARBAJEV.
- Niĝero : Unuaj multpartiaj elektoj.
- Usono : Bill CLINTON elektatas prezidento. Eksprezidentiĝas George BUSH.
- Japanio : LDP perdas la elektojn.
- Uzbekio : Islam KARIMOV prezidentiĝas.
- Al UNO aniĝas Andoro, Ĉeĥio, Eritreo, Makedonio, Monako kaj Slovakio.
Naskiĝoj
Mortoj
- 20-a de januaro : Svislando : Audrey HEPBURN
- 23-a de marto : Germanio : Hans Werner RICHTER
- 19-a de junio : William GOLDING
- 14-a de julio : Léo FERRÉ
- 31-a de julio : Baldueno la 1-a, kvina reĝo de la belgoj
- 31-a de oktobro : Italio : Federico FELLINI
- 31-a de oktobro: Usono: River PHOENIX
- 25-a de novembro : Anthony BURGESS
- decembro : Mladen VRTUNSKI
- 12-a de decembro: ANTALL József, hungara ministerprezidento
TAga kroniko
Januaro 1993
- 1 a. CSFR dividiĝas: Ĉeĥa kaj slovaka respublikoj iĝas sendependaj ŝtatoj.
- 3a. Prezidanto de Kenjo, Moi, reelektiĝas.
- 3a. Bush kaj Jelcin subskribas en Moskvo Start-2-konvencion pri redukto de nukleaj armiloj.
- 3a. Unuafoje ĉiuj konfliktopartioj en eksa Jugoslavio kune konferencas en Ĝenevo.
- 3a. Perua parlamento refunkcias post 9monata interrompo.
- 4a. Kadre de Komunumo de Sendependaj Statoj (KSS) _ en Taŝkento formiĝas „Komunumo de Statoj de Meza Azio kaj Kazahio".
- 11a. Registaro de Taĝikio lanĉas armean atakon kontrau Ia islama opozícío.
- 11 a. Nova iraka atako kontrau Ia teritorio de Kuvajto.
- 13a. Usonaj, britaj kaj francaj miiítaviadiloj bombas raketbazojn en sudo de irako. 13a. Eksa GDR-ĉefo Honecker estas liberigita kaj forflugas al Ĉilio.
- 14a. Dana ĉefministro Schlüter demisias. Rasmussen- iĝas lia posteulo.
- 18a. Okcidentaj aviadiloj ree bombas militbazojn en Irako.
- 20a. Nova prezidento de Usono, Clinton, oficiale enoficiĝas.
- 22a. Kroatoj lanĉas atakon kon traŭ la regiono Krajina, kontrolata de serboj. Tiuj ĉi agrese respondas ĉie en la militregionoj. Ankaŭ kroatoj kaj islamaj bosnianoj pafas unu kontraŭ Ia alia.
- 22a.-Malsukcesa konferenco de Komunumo de Sendependaj,' Ŝtatoj (KSS) en Minsk: la organizaĵo disfalas pli kaj pli ĉefe pro la individuemo de Ukrainio, Moldovo kaj Turkmenio.
- 26a. Havel elektiĝas unua prezidanto de Ĉeĥa Respubilko.
- 27a.9jara mailibereja;puno por; la vidvino de la iama KP-ĉefo de Albanuo, Hoĝa, pro misuzo de ŝtata mono.
Februaro 2003
- 2a. Havel enposteniĝas kiel unua prezidanto de Ĉeha Respubliko.
- 3a. Papo Johano Paŭlo 2a dum 10taga vojaĝo tra Afriko vizitas Beninon, Ugandon kaj Sudanon.
- 3a.'Belorusio nuligas la malpermeson de sia Komunista Partio.
- 4a. 5 disidentaj membroj forlasas Ia Liberalan Partion de Aüstrío gvi datan de la dekstremulo Jörg Haider kaj formas propran parlamentan frakcion.
- 5a. Mobutu eksoficigas sian ĉefministron Ĉisekedi. Pluraj okcidentaj landoj postulas la demision de -Ia diktisto.
- 6a. EK havigas aI Ia Moldova Respubliko specialan gaststatuson, kiun ĝuas ankaŭ atiaj eksaj komunistaj respublikoj.
- 7a. En Liĥtenŝtejno la libera Listo rompas la 55jaran regadon de la 2 tradiciaj partioj. Cefministro' Brunhart demisias. Estro de la registaro iĝas la 33jaraĝa juristo Büchel.
- 7a. La reganta Kroata Demokratia Unio de prezidanto Tudjman venkas en la elektoj. Sed en Istrio, parto de Kroatio, ĝi fiaskas.
- 11 a. La ĉefo de Ia Itala Socialista Partio, Craxi, demisias, pro suspekto de koruptado. Li gvidis Ia partion dum 17 jaroj kaj estis ĉefministro dum 4 jaroj. Lia adepto, Benvenuto, iĝas lia posteulo.
- 12a. Eksa diktisto de -Malo, Traoré, estas kondamnita je morto.
- 14a. Ekskomunisto Brazauskas gajnas Ia prezidantajn elektojn en Litovio.
- 15a. La nova prezidanto de Kipro nomiĝas Klerides. Danke al la apogo de Ia naciistoj li venkis la ĝisnunan prezidanton Vasilioj.
- 15a. La Nacia Konsilio de Slovakio elektas Kovaĉ unua prezidanto.
- 17a. UN haltigas Ia liveradon de helpmaterialoj al Bosnio pro malhelpo flanke de la militantoj.
- 18a. La eksprezidanto de Sovetio, Gorbaĉov, devas defendi sin antaŭ t.n. ,popoIjuĝejo". Al li oni riproĉas „kontraŭkonstituciajn agojn' kontraŭ Ia sovetiaj popoloj". La ĉefakuzito mem ne aperas. La proceson oni konsideras kiel farson de la komunistoj.
- 22a. La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia kreon de juĝejo pri la militkrimoj en- eksa Jugoslavio. UN denove liveras helpmaterialon' al Bosnio. La serboj pafatakas la kroatan urbon,Zadar.
- 23a. Okaze de la Tago de la Armeo en Moskvo miloj da komunismemaj homoj postulas puĉon kontraŭ Jelcin.
- 24a. La kanada Lefministro- Mulroney, kiu oficis 8-jarojn,- anoncas sian demision.
- 24a. La ĝenerala sekretario-de UN, Boutros Ghali, konsentas pri la projekto de la usona prezidanto Clinton, peraviadife disĵeti helpmaterialon super Bosnio.
- 24a. La usona ministro pri eksteraj aferoj Christopher vizítas Ia deportitajn'palestinanojn en suda Libano. Diplomatie li montras komprenemon-por la vidpunktoj kaj de palestinanojn kaj de israelo.
- 25a. En la somalia ĉefurbo Mogadiŝu eksplodas pafada inter UN-' trupoj kaj somaliaj armeanoj.
- 25a. En Kubo okazas unuafoje liberaj elektoj de la membroj de la „politburoo" kaj de la parlamentaj kaj provincaj deputitoj. La ŝtatestro Castro, kiu submetiĝas al la - voĉdonado, anoncas ke li antaŭvidas forlasi sian postenon post 5 jaroj.
- 25a. En suda Koreio enposteniĝas la nova prezidanto Kim Young Sam kiel posteulo de Ro Tae Wu..
- 26a. La litova prezidanto Brazaus - kas nomumas la komerciston Siezevicius ĉefministro.
Marto de 1993
- 2a. La 39jara generalmajoro Ruslan Auŝev fariĝas la unua prezidanto de la aŭtonoma inguŝa respubliko en Kaŭkazo.
- 3a. Usono komencas peraviadile disĵetadi nutraĵojn kaj medikamentojn super Bosnio.
- 3a. Beogrado konfirmas la novan ĉefministron de Rest-Jugoslavio": Radoje Kontiĉ, lojalujo de Míloŝeviĉ;.
- 3a. Pro la neelekto de la oficiala kandidato de la socialista partio de Svislando por la konfederacia registaro, eksplodas akra diskuto ĉu la socialistoj forlasu Ia tradician registaran koalicion kaj estonte ludu fa rolon de vera politika opozicio.
- 8a. Scalfaro, itala prezidanto, rifuzas subskribi dekreton, kiu kvazaŭ senŝarĝus la koruptajn partifunkciulojn. Pluraj altrangaj politikistoj demisias pro sia supozata enmiksiĝo en la mafio.
- 9a. Kuracisto Albert Zafy, opozicia gvidanto de Malagasio, venkas la prezidantajn elektojn. Per tio la 17jara erao de Didier Ratsiraka finiĝas.
- 10a. La svisa parlamenta krizeto solviĝas per la elekto de la juddevena socialistino Ruth Dreifuss en la registaron. Si estas la dua virino en la historio de la svisa registaro.
- 11 a. Por la sesa sinsekva vojo Suharto fariĝas prezidanto de Indonezio.
- 11 a. Ekskomunisto Slezevicius iĝas nova ĉefministro de Litovio.
- 12a. La rusa kongreso de popoldeputitoj, kiu post Ia disiĝo ankoraŭ ne reelektíĝis kaj do plimulte konsistas el ekskomunistoj, esence limigas la povon de prezídanto Jelcin.
- 12a. Norda Koreio anoncas, ke ĝi forlasos la internacian kontrakton pri neapliko de atomarmiloj, Suda Koreio malpermesas- al siaj civitanoj komerci kun la nordo.
- 14a En - Aŭstralio la laborpartio kun sia ĉefministro Keating venkas la elektojn je la kvína sinsekva.fojo
- 15a. La nova konstitucio de Andoro unuafoje donas al ĝia popolo Ia politikan suverenecon. 16a.lslamaj radikaluloj murdas altrangulojn en Alĝerio kaj bombatakas turistajn busojn en, Egipto. La egipta polico severe reagas. Alĝerio rompas Ia diplomatiajn rilatojn kun Irano.
- 16a. La nova komunisma popolkongreso de Kubo kanfirmas Fide1 Castro-n kiel ŝtatestron. Diverslandaj nobelpremlitoj protestas kontraŭ Ia malrespekto de la homaj rajtoj sur la insulo.
- 17a. Pluraj bombeksplodoj en Kalkato kaj Bombajo maltrankviligas Híndion.
- 17a. En Abĥazio ekscesas sanga batalo inter sendependemuloj kaj kartvelaj ŝtataj armetaĉmentoj.
- 19a. Wörner, ĝenerala sekretario de NATO, unuafoje vizitas Albanion.
- 20a. Pro la publike anoncita dekreto de Jelcin, enkonduki limigitan prezidantan reĝimon en Rusio, la politika konflikto en Moskvo atingas sian kulminon, Jelcin postulas, ke la rusa popalo decidu mem pri la estonta politiko en la lando.
- 22a. Ĉe Ia Intemacia Kortumo en Hago Bosnio oficiale plendas kontraŭ „Rest-Jugoslavio" pro genocido. En Bosnio dume la milito furoradas.
- 23a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, anoncas eksoficiĝan proceduron kontraŭ Jelcin. Usono kaj pluraj aliaj okcidentaj ŝtatoj vorte apogas Jelcin.
- 25a.Izetbegoviĉ, prezidanto de Bosnio, post longa hezitado subskribas la projekton de UN-intertraktantoj Cyrus Vance kaj Davíd Owen pri la teritoria disdivido de la lando. Ankaŭ la kroatoj akceptas la planon, dum la bosniaj serboj rifuzas ĝin.
- 26a. La rusa popoldeputita kongreso akuzas la ŝtatprezidanton je, kontraŭkonstituciaj agadoj. Jelcin retiras sian dekreton.
- 28a. En Francio Ia burĝaj partioj venkas Ia parlamentajn elektojn akirante pli ol 80 % de la manda - toj: la regantaj socialistoj; falas al sensignifa parlamenta malplimulto. La senlaboreca kvoto en Francio estas 10,6 %.
- 28a. La rusa popoldeputita kongreso voĉdonas pri eksoficigo de Jelcin kaj Ĥasbulatov: En Ia kazo de Jelcin la baloto fiaskas pro nur 72 voĉoj.
- 28a. Li Peng estas konfirmita kiel nova ĉefministro de Ĉinio.
- 29a. Bérégovoy, socialista ĉefministro de Francio, demisias. Lin sekvas la gaŭlisto Edouard Balladur.
- 30a. Al Ia murdo de 2 israelaj policistoj Jerusalemo reagas per fa fermo de la Gaza-strio kaj de okcidenta Jordanlando.
Aprilo 2003
- la. La zairia parlamento abolas la reformojn kaj ornamas prezidanton Mobutu per diktistaj rajtoj.
- 2a. Gaŭlisto Philippe Séguin, kontraŭanto de la kontrakto de Maastriĥt, iĝas franca parlamentestro.
- 2a. Post sepjara armea reĝimo, la reĝlando Lesoto ricevas civilan registaron.
- 4a. Jelcin, rusa prezidanto, kulmine kunvenas en Vankuvero kun sia usona kolego Clinton, kiu promesas moralan kaj financan apogon.
- 4a. La parlamento de la „Serba Respubliko" en Bosnio unuanime rifuzas Ia Vance-Owen-projekton pri la nova teritoria formado.
- 4a. Jelcin admonas la baltajn respublikojn, ke la forveturo de la rusaj armeanoj dependas de ilia politiko koncern la nacimalplimultojn. La baltaj aŭtoritatoj akuzas Moskvon pro la intenco subjugigi la baltojn.
- 5a. Moskvo akre mallaŭdas Ukrainion pro ĝia prokrastemo liberiĝi je siaj nukleaj armiloj. 6a. Armenio enkondukas novan armean ofensivon kontraŭ Azerbajĝano. Özal, turka prezidanto, incitas armeoekzercojn apud la limo; ĉefministra Demirel rifuzas.
- 6a. La nacia demokratia konferenco de Ĉadio taskigas la novan ĉefministron Fidel Moungar establi en la lando plurpartian sistemon.
- 6a. Ribelantaj studentoj en Malio atakas la prezidantan rezidejon kaj la parlamentejon.
- 7a. La sekureca konsilio de UN unuanime rekomendas akcepti Ia aliĝpeton de Skopje-Makedonio.
- 8a. La Haga Kortumo admonas „Rest-Jugoslavion rezigni pri ĝia genocida politika en Bosnio. Nur la rusa juĝisto kontraŭas.
- 12a. NATO komencas peraviadile protekti la bosnian aerteritorion. Usono rekomendas perarmean intervenon, Rusio postulas prokrasti la aldonajn sankciojn.
- 12a. Chris Hani, la ĉefo de Ia sudafrika komunista partio, estas murdita. Eksplodas nova ondo de protestoj kaj strikoj.
- 14a. Jelcin minacas sian anstataŭanton Ruckoj per eksigo; dume parlamentestro Ĥasbulatov riproĉas ai Jelcin esti la ĉefa obstaklo por la reformoj. La reakciuloj postulas-la demision de Kozirjev, ministro pri eksterlandaj aferoj.
- 16a.'Post-unujara serba okupado, la orientbosnia urbo Srebrenica kapitulacas. UN anoncas'perfortan defendon de la urbo se necese.
- 18a. Turgut Özal (65), turka prezidanto, mortas pro koratako.
- 18a. En referendumo en Italio, 78 % de la voĉdonintoj esprimiĝis favore al ĝenerala politika renoviĝo de la lando kaj tiel senkreditigas la malnovan politikan sistemon.
- 19a. En Kolumbio estas murdita la 101-a ĵurnalisto kiu kuraĝis protesti kontraŭ la koruptado.
- 20a. La hispana socialista partio interrompas siajn intemajn kverelojn kaj unuece prezentas sin por la antagtempaj parlamenta elektoj.
- 21a. La brazilanoj voĉdonas kontraŭ la enkonduko de la monarkio kaj por la konservo de la ĝisnuna konstitucio, laŭ kiu la ŝtatprezidanto estras la registaron.
- 22a. Amato, itala ĉefrnínistra, demisias.
- 22a. En la lukto kontraŭ la islama fundamentismo, Egiptio mortkondamnas sep radikalulojn.
- 22a. En Bolivio esprimiĝas severa verdikto (30jara karcerpuno) en neĉeesto kontraŭ García Meza, la lasta armea diktisto de la lando.
- 22a. En Peruo moviĝas la armeo post provo de la parlamento esplori la krimojn kontraŭ la homaj rajtoj.
- 22a. En Sudafriko mortas pro koratako Andries Treurnicht, la gvidanto de la konservema partio.
- 23a. Demirel, turka ĉefmínistro kandidatiĝas por la prezidanta ofico.
- 25a. La rusa prezidanto Jelcin rikoltas klaran fidopruvon flanke de la popolo, dum la kongreso de la popotdeputitoj perdas sian reputacion. Anticipajn elektojn la popolo ne volas.
- 25a. Oliver Tambo, eksa prezidanto de la Afrika Nacia Kongreso, mortas en Sudafriko. 26a. Cario Clampi, eksa bankprezidanto, iĝas la nova itala ĉefministro de la 52a postmilita registaro. Li estas la unua ne-politikisto en tiu ofico.
- 27a. Unuafoje depost 44 jaroj komenciĝas en Singapuro oficialaj diskutoj inter Pekino kaj Tajvano, unuavice pri ekonomiaj temoj.
- 27a. La civitanoj de Eritreo voĉdonas por ŝtata sendependeco.
- 29a. En Ia unuaj balotoj de unuiĝinta Jemeno venkas la partio de la prezidanto Saleh.
- 30a. Unu tagon post ĝia formado, en la itala registaro jam eksplodas krizo pro la demisio de kvar novaj maldekstraj ministroj. Dume diskutiĝas la nuligo de la diplomatia imuneco de Andreotti kaj Craxi.
Majo de 1993
- 1a Okaze de Ia unuamajaj manifestacioj en Moskvo, 500 komunistoj kaj policistoj interbatalas.
- 1 a Bérégovoy, eksa franca ĉefministro, mortigas sin pro neelteno de la politika fiasko de sia partio.
- 1 a Premadas, srilanka prezidanto, mortas pro atenco. Ĉefministro Wijetunga iĝas nova prezidanto.
- 2a En Ateno konkludiĝas konferenca pri Bosnio-Hercegovina. Karadziĉ, cefo de la bosniaj serboj, subskribas la Vance-Owen-planon. La usona prezídanto Clinton minacas per armea interveno.
- 3a Enghalm, prezidanto de la germana socialista partio kaj ministro-prezidanto de Schleswíg-Holstein, subpreme demisias de siaj oficloj. Li konfesas esti mensoginta líge kun la Barschel-skandalo. 5a La usona engaĝiĝo en Somalio finiĝas. Germanoj transprenas Ia taskon.
- 6a La parlarento de bosniaj serboj rifuzas !a Vance-Owen-piaion. 8a En Hago 20000 gestudentoj protestas kontraú la ŝparemo de la nederlanda registaro. Bataloj kun la polica kaúzas vunditajn kaj arastitojn.
- 9a Aptidon iĝas prezidanto de Űibutio en la unuaj demokratiaj elektoj de la orientafrika ŝtateto. 9a Wasmosy de Ia Colorado-partio i§as prezidanto de Paragvaja. 10a La separatista movado de Korsiko relanĉas serion da bombatencoj.
- 12a Litovio kaj Slovenio iĝas novai membroj de Ia Eŭropa Konsilio. 13a Vaŝingtono definitive rezignas pri la kosmoraketa programo „SteIa milito" (SDI).
- 13a Estonio estas akceptita en !a Eŭropa Konsiiio.
- 16a Demirel iĝas nova ŝtatprezidanto de Turkio.
- 16a Referendume, la bosniaj serboj rifuzas Ia Vance-Owen-planon. 17a Karadzic rifuzas unuecan bosnian taton kaj la Vance-Owenplanon. Okcidento diskutas la establon de protektozonoj por la islama loĝantaro en Bosnio. 18a Dum 2a referendumo en Danlando, 57 % de Ia voĉaj akceptas Ia Mastnht-kontrakton. Post la baloto, protestgrupoj grave interbatalas kun la polico. 18a Cinio protestas kontraü Ia renkontiĝo de Dalai Lama kun la brita registaro.
- 20a Benvenuto, sekretario de Ia itala socialista partio, demisias, protestante kontraú la maihelpoj;
- reformi la partion. La &nova-poli- - co arestas Ia urbestron pro'supox'ataj mairegulecoj en lia aficado, 20a Vaŝingtono dipiornatle agnos kas la MPLA-reĝimon de Angolo 20a Kuĉma, urkaina >cefministro, demisias pro la intenco de fa §tat prezidanto Kravĉuk mem transpreni Ia registaran gvidan. La parla mento rifuzas lian dervision. KraY ĉuk ricevas specialajn rajtojn koncerne ekonomiain demandojn. 21 a Jelcin kunvokas konstitucian konferencon por Ia'- 5a de junio klarigante kaj tiel ignoras ia papi deputitan kongreson, kiu antaü nelonga strebis elimini lin. 21a Pérez, venezuela prezidanto, estas akuzita pro misuzo de sia ofico.
- 23a En Kampuceo " komenciĝas parlamentaj elektoj kun vasta po pola partopreno. Kvankam - Ruĝa Kmero anoncis atencojn, la situacia trankvilas.
- 24a Eritreo, eksa etiopia provinco, iĝas nova sendependa ŝtato, kies 1-a prezidanto nomiĝas Afewerki.
- 24a Fortugalro; protestas kontraŭ la karcerpuno por, la ĉefo de la opozicio en orienta Timoro, okupata de Indonezio.
- 24a En tibeta cefurbo Lhaso paca protesto kontraŭ prezaltigoj transformiĝas en perfortaj manifestacioj favore al la sendependeco de la lando. La polico severe reagas.
- 25a Serrano Elias, gvatemala prezidanto, arbitre eksvalidigas la konstitucion kaj la parlamenton.
- 26a Alĝerio esprimas 38 mortpu-nojn kontrau radikalaj islamanoj.
- 26a La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia instalon de tribunalo por esplori la militkrimojn en eksa Jugosiavio.
- 27a Bombeksplodo - supoze fare de mafio - en Florenco mortigas plurajn homojn kaj detruas valor aĵojn. Sekvas tutiandaj protestoj.
- 27a Post Alĝerio ankaŭ en Egiptio esprimiĝas mortpunoj kontraŭ radikalaj islamanoj. Islamaj aŭtoritatuloj kondamnas la akademian liberecon de la universitatoj.
- 28a La pola registaro sub la gvido de Suchocka demisias post esprimo de malfido de la parlamento.
- 28a La Sekureca Konsiiio de UN konfirmas la novan ümon inter Kuvajto kaj Irako.
- 30a Walesa, pola prezidanto, likvidas la parlamenton.
- 30/31 aj Novaj rasismaj brulmurdoj en Solingen (Germanio) incitas la animojn en Germanio kaj Turkio.
junio
- 1a Cosiĉ, jugoslavia prezidanto estas forpuĉita de la Miloŝeviĉ-obeema serba parlamento, 1 a Walesa, pola prezidanto, anti. cipe likvidas la parlamenton. 3a La burundianoj voĉdonas en liberaj elektoj kontraŭ la diktista prezidanto Buyoya de la Tutsi-tribo kiu regis dum 30 jaroj, kaj elekta~ la Hutu-tribano Ndadaye. 4a Velásquez iĝas la posteulo de ls venezuela prezidanto Pérez, kit estis forigita pro suspekto pri koruptado.
- 6a La hispanajn balotojn gajnis la socialista partio, kiu restas Ia plej granda politika torto en la lando.
- 6a En la italaj balotoj la tradiciaj partioj fiaskas, dum la protestpartioj fortiŭas.
- 6a En la unuaj liberai balotoj en Latvio depost 60 jaroj venkiĝas la naciismaj reformkomunistoj. La reganta popolfronto komplete malsukcesas.
- 7a La parlamentajn kaj prezidantain elektojn en Bolivio venkiĝas la opozicia revolucia naciisma movado,
- 8a La komunista Laborista Partio de Kurdistano proklamas la finon de la unuflanka armistico kaj avertas pri intensigo de la batalo.
- 10a La partio de la fiio de princo Sihanouk, Funcinpec, oficiale gajnas la balotojn en Kamboĝo.
- 11 a Kinkel, germana ministro pri eksteraj aferoj, iĝas nova ĉefo de la germanaj liberaldemokratoj.
- 11 a En tutlandaj balotoj la moderulo Rafsanĝani konfirmiĝas kiel irana prezidanto.
- 13a La turka parlamento unuafoje elektas inon, Tansu CILLER, nova ĉefministro.
- 13a La nova ĉefministrino de Kanado nomiĝas Kim CAMPBELL de la konservativa partio. La ministrino pri defendo promesas daŭrigi la politikon de la antaŭulo Mulroney.
- 14a Princo Sihanouk nomiĝas prezidanto de Kamboĝo. 14a 25000 strikantaj ukrainaj ministoj postulas la demisiori de prezidanto KRAVĈUK.
- 14a En Sofio okazas granda demonstracio kontraŭ la bulgara prezidanto Ĵelev, kiun oni nomas-perfidulo de la demokratio.
- 15a Alijev, iama azerbajĝana komunista ĉefo, elektiĝas nova parlamenta prezidanto. En Ia lando intensiĝas la batalo' inter registaraj trupoj kaj ribeluloj de Guselnov, apogita de la komunistoj.
- 15a Aristide, forpelita haitia prezidanto vivanta en ekzilejo, estas agnoskita denove kiel ŝtatestro de falanda parlamento.
- 16a Niĝerio nuligas la prezidantajn elektojn de antaŭ kelkaj tagoj.
- 16a Miloŝeviĉ kaj Tudjman, serba kaj kroata prezidantoj, ellaboras novan projekton por disdividi Bosnion. Izetbegoviĉ, bosnia prezid anto, rifuzas tiun planon.
- 17a La rumana parlamento decidas, ke la sekureca servo subjugiĝu sub ĝia kontrolo.
- 18a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, fuĝas el Baku. La ribeluloj de Guseinov alproksimiĝas al la ĉefur bo; eksstalinisto Alijev dekfaras sin nova prezidanto, sed Elĉibej ne intencas demisii. La parlamento aprobas la ribelulojn,
- 18a Banda, diktista prezidanto de Malavio, rifuzas slan demlslon, kvankam la popolo voĉdonis por la' enkonduko de plurisma demokra tio. La opozicio postulas novajn balotojn.
- 18a La sud-afrika parlamento voĉdonas por reenkonduki la mortpunon.
- 18a La japana parlamento esprimas sian malfidon pri ĉefministro, Miyazawa, kiu falas. Per tio la 38jara regado de la liberaldemokrata partio ŝanceliĝas. La ŝtata partio disfalas, novaj partioj fondiĝas.
- 20a La loĝantoj de fa kroata regiono Krajno voĉdonas por la disiĝo de Kroatio.
- 24a En pluraj eŭropaj landoj samtempe okazas perfortaj kurdaj atakoj kontraŭ turkaj firmoj kaj diplomatiaj reprezentejoj,
- 25a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, estas forpuĉita de Ia parlamento.
- 25a En la marokaj parlamentaj elektoj venkiĝas la opoziciaj partioj.
- 26a Post ekziligo de grekortodok sia pastro el Albanio al Grekio, Ateno reagas per amasa ellandigo de neleĝe restantaj albanoj
- 27a Usono detruas perrakete fa konstruaĵon de la iraka sekureca servo kiel venĝo por planita murdo al la eksprezidanto Bush pasintjare en Kuvajto,
- 29a Eŭropa Konsflio reakceptas Cehion kaj Stovakion en sian sinon.
- 30a Rezolucipropono pri armigo de la bosniaj islamanoj fiaskas en' la Sekureca Servo'de UN. 30a Malavio oficiale abolas la unupartian sistemon.
- 30a Ribelula ĉefo Guseinov iĝas nova azerbajĝana ĉefministro. En la lando denove regas ekskomunistoj.1
Julio
- 1 a. Serboj kaj kroatoj planas disdividi Bosnion en tri partojn laŭ etnaj kriterioj.
- la. Parto de !a nigramara ŝiparo hisas la sovetian flagon kief „kompromison" en la kverelo inter Rusio kaj Ukrainio pri la aparteno de tiu ŝiparo.
- 1a. Eŭropa Konsilio akceptas Slovakion en sian sinon.
- 2a. La armea regantaro de Haitio konsentas pri la reveno de Aristide, puĉita prezidanto.
- 2a. Draŝkoviĉ, gvidanto de la serba opozicio, komencas en !a malliberejo malsatstrikon kiel proteston kontraŭ la Miloŝeviĉ-reĝirno.
- 4a. Seiters, germana ministro pri internaj aferoj, transprenas Ia responson pri la murdo al supozebla teroristo en Bad Kleinen kaj demisias. Kanther iĝas lia posteulo,
- 4a. Sud-Afriko intencas konstitucie disdividi sian landon 'Iaŭ regionoj. De Klerk kaj Mandela estas honoritaj pro meritoj por demokratio.
- 4a. Turkaj islamanoj bombaténcas kontraŭ hotelo en la oriento de la lando kaj terorigas germanajn turistojn. Ankara anoncas, ke ĝi disbatos Ia islaman kaj kurdan terorajn en la lando.
- 6a. Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo kaj Eŭropa Konsilio postulas modifi la estonan civilanan leĝon, laŭ kiu rusoj estas diskriminaciataj.
- 7a. En Tokio komenciĝas kulmina konferenco de la 7 okcidentaj potencoj.
- 7a. Laŭ kubaj sciigoj, la nombro da boatrifuĝintoj al Usono kreskas.
- 7a. Ulmanis iĝas nova prezidanto de Latvio; li estas parenco de la samnoma prezidanto de la sendependa ŝtato intermilita.
- 9a. Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, sub premo de eksterlando rajtas forlasi la maliiberejon.
- 9a. La rusa parlamento pretendas, ke la ukraina havenurbo Sebastopolo apartenas al Rusio. La rusa kaJ ukraina prezidantoj protestas. 9a. Estonio akceptas modifitan civitanan leĝon, kiu rezignas pri la malavantaĝigo de neestonaj loĝantoj.
- 9a. Katalunoj kaj eŭskoj ricevas pfi grandan influon en la madrida parlamento. González restas hispana ĉefministro.
- 9a. La regionoj de Jekarerinburgo, Vladivostoko kaj Vologdo proklamas sin sendependaj respublikoj kadre de Rusio.
- 10a. La aŭstra Iiberala partio eksiĝas el la Liberala Internacio.
- 12a. En Makedonio aivenas 300 usonaj UN-pacsoidatoJ.
- 13a. Dum sia vizito al fa Eŭropa Konsilio, rusa delegacio kun parlamentestro Fiasbulatov estas mai' ĝentile evitata de la konsilianoj. 13a. Delegacio de Dalai Lama,,religia estro de la tibetanoj, depost 9 jaroj denove oficiale vizitas Pek inon.
- 14. La ŝtatreformo en 1Belgio kon kludiĝas per transformiĝo ai konfe deracio.
- 15a. La polaj amaskomunikiloj: akre kritikas prezidanton Watgsa pro - 15a. En Kroatio denove ekspfodas miHtaj bataloj inter kroataJ kaj serbaj trupoj.
- 18a. Rusaj trupoj enrniksiĝas en Tagikia; en la batalo kontraŭ af ganaj ribeluloj. Plurcentoj da homoj pereas_
- 18a. En Genevo interkonsentas Ia iibetiaj militpartioj kaj trovas solvon por Ia interna konflikto. 18a. La japana liberaldemokrata partio, kiu seninterrompe regas ekde 1955, perdas sian absolutan plfmulton, sed tamen restas Ia plej torta partio de la lando.
- 22a. Mfyazawa, japana ĉefministro de la fiaskinta liberaldemokrata partio, demisias.
- 25a. La israela armeo lanĉas disbatan atakon kontraŭ Ia Hizbullahmovado en suda Libano. 26a. Rusio anoncas ŝokan monreformon, laŭ kiu la sovetiaj rubloj tuj devas esti ŝanĝitaj kontraŭ nova rusa mono. En la popolo ekestas paniko kaj inter la politikistoj konfuzego.
- 27a. Castro, kuba ŝtatestro, anoncas kosmetikajn reformojn por savi sian revolucion.
- 28a. Novaj bombatencoj okazas en la italaj urboj Romo kaj Milano kaj kaŭzas plurajn viktimojn. 29a. Laŭ informoj el Kievo, Urkainio komencas detrui parton de siaj nukleaj armiloj.
- 29a. La mortkondamno kontraŭ Demjanjuk, akuzito pro krimoj al judoj dum la dua mondmilito, estas nuligita de israela tribunalo.
- 30a. La brita konservativa partio de Major malvenkas favore al fa libe raldemokratoj en suda Anglio, unu el la centroj de la konservativuloj.
- 31a. Baldueno la, 62jaraĝa re§o de Belgio, subite mortas en Hispanio pro kormalsano.
Aŭgusto
- 4a. Serbaj taĉmentoj okupas la montojn Igman kaj Bjetaŝnica, kiuj ĉirkaŭas Sarajevon. UN kaj Usono minacas per aviadilaj atakoj por forpeli la serbojn.
- 5a. La parlamento de Mnldovo decidas malaparteni al fa Komunumo de Sendependaj Statoj (eks-Sovetio); Transnistrio restas en KSS.
- 5a. Sánchez de Lozada elektiĝas nova prezidanto de Bolivio. Vicprezidanto iĝas Aymara-indiano. 6a. Hosokawa, fondinto de fa Nova Japana Partia, elektiĝas nova ĉetministro de Japanio; socialistino iĝas parlamenta prezidanto.
- 6a. La lasta rusa taĉmento forlasas Pollandon.
- 8a. En Brazilo registriĝas amasmurdo al la Yanomani-indianoj fare de orserĉantoj.
- 9a. Konstantin, greka eksreĝo, private vizitas sian malnovan patrujon. La maldekstra atena opozicio protestas kaj taksas la viziton provako. Ankaŭ Karamanlis, greka prezidanto, kritikas la agon de la eksreĝo_
- 10a. Albert 2a, frato de l' mortinta Baldueno, iĝas nova reĝo de Belgio.
- 10a. Papo Johano Paŭlo 2a realigas sian 6Qan eksterlandan vojaĝon (Ĵamajko, Meksikio kaj Usono). 1Da. Sub Ia premo de usonaj sankcioj, kiel nova haitia senatestro enoficiĝas proksimulo de eks-prezidanto Aristide.
- 13a. Karadziĉ, serba gvidanto en Bosnio, minacas per teroro kaj nukleaj anniloj kontraŭ okcidento, se tiu ĉi atakos la bosniajn serbojn. 13a. Dalai-Lama, tibeta gvidanto, rezignas pri kompleta sendependeco, sed pledas por politika aŭtonomio de Tibeto.
- 14a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, rifuzas la Intencon de prezidanto Jelcin okazigi elektojn en aŭtuno.
- 15a, Kiel unua japana registarestro, Hosokawa pardonpetas ĉe la viktimoj de la dua mondmilito kaŭzitaj de Japanio.
- 15a. 55 000 sudkoreoj manifestacias favore al fa reunuiĝo de sia dividita lando.
- 18a. La ministro pri internaj aferoj de Egiptio grave vundi§as en atenco.-Ankaŭ ĉi-monate Egiptio ekz+3kutas radikalajn islamanojn.
- 19a. La mondfama -600jara ligna ponto en Ia svisa urbo Lucerno detruiĝas pro incendio. Valoraj pentr aĵoj perdiĝas.
- 19a. En-Nikaragvo, ribeluloj ostaĝ kaptas registaran delegacion.
- 20a. Pazarla, ekskomunista,funkciulo, iĝas ĉefiministro de Kartvetio.
- 20a. En Aibanio, altaj komunistaj eksfunkciuloj, inter ili Ia iama prezidanto Alia, estas arestitaj kaj akuzitaj pro misuzo de sia=ofico. 21 a. En Alĝerio estas murdita Merbah, eksa registarestro, eksoficigita Abdessalem, la nuna ĉefministro. Matek iĝas nova registarestro
- 23a. En sud-orienta Turkio osiaĝkaptiĝas diversaj'turistoj fare de ribelantaj'kurdoj.
- 24a. Du disidentaj irakaj ambasadoroj forlasas siajn'postenojn kaj' fuĝas ai Britio akre kritikante la' bagdadan reĝimon. Kiel venĝo, Sadam Husejn, iraka prezidanto,' ekzekutigas plurajn altrangutojn.
- 24a. Usono sankcias kontrau Cinio pro ties liverado de armeaj instalajoj al Pakistano. Cinio reage anon cas, ke estonte gi liveros ankorau pli da milittekniko al eksterlando.
- 25a. Jelcin, rusa prezidanto, vizitas Pollandon, Ĉeĥion kaj Slovakion. Revekiĝas memoroj pri la historia firolo de Sovetio en tiuj Iandoj, Jelcin bedaŭrante la pasintecon, samtempe rifuzas la responson de Rusio pri krimoj faritaj de-Sovetio.
- 27a. Pinsenik, ukraina vicĉefministro, demisias pro fa dndra malhelpado al ta ekonomiaj reformoj. Tio signifas la pardon de unu el la lastaj reformemuloj en Kievo. Duma la inflacio en la lando galopegas.
- 27a. La Sekureca Konsilio de UN provizore nuligas fa komercan embargon kontraŭ Haitio.
- 28a. Ong Teng Cheong de Ia popolagad-partio iĝas la unua rekte elektita prezidanto de Singapuro.
- 29a. La israela registaro intencas havigi aŭtonomecon al la palestinaj regionoj de Gazo kaj Jeriĥo. Krom tio oni diskutas pri reciproka agnosko de PLO kaj Israelo.
- 30a. En Ĝenevo okazas tritaga Konferenco pri la protekto de militviktimoj kun pli ol 130 registaraj delegacioj.
- 30a. En Vaŝingtono enoficiĝas la nova haitia ĉefministro, Malval, kunbatalanto de la forpelita eksprezidanto Aristide: Laŭ interkonsento, Aristide poste revenos at sia insuto.
- 30a. Pekino kaj Tajvano komencas neoficialajn interparolojn.
- 30a. Hassan 2a, reĝo de Maroko,inauguras en Kasablanko la plej grandan moskeon de la mondo post tiu de Meko.
- 31 a. La lasta rusa taĉemento forlasas Litovion.
Septembro
- Rusio
- la. Jetcin, rusa prezidanto, suspendas sian vicprezidanton Ruckoj, kaj vicĉefministron Ŝumejko pro: suspekto je koruptado. La lukto pri la politika povo en Rusio akriĝas.
- 6a. La sekureca servo baras al eksvicprezidanto Ruckoj eniron en Kremion.
- 16a. Gaidar, progresama, ekonomia refermisto, kaj demisiigita ĉefministro revokiĝas en la rusan registaron.
- 21a. Jeicin dissolvas la parlamenton kaj anoncas parlamentajn elektojn en decembro. Ĥasbulatov kaj Ruckoj, la ĉefaj reprezentantoj de la reakcia parlamento, nomas la dekreton de Jelein puĉo kaj kontraŭkonstitucia. Ili intencas defendi sin per ĉiuj rimedoj. La tuta mondo kaj neklara grandparto de Rusio apogas la politikon de Jelcin. La rusa armeo kondutas neŭtrafe, sed finfine staras flanke de la prezidanto.
- Eksa Sovetio
- 3a. Ukrainio vendas Ia nigramaran ŝiparon al Rusio. Tiu nufigas Ia monŝuldojn de Kievo. 5a. Armenio reokupas parton de Azerbajĝano, kiu alproksimiĝas at KSS.
- 14a. Severdnadze, kartvela prezidantc, demisias post riproĉo, ke li volas starigi diktaturon. Sed samtage li rezignas pri tio kaj ricevas eksterordinarajn povojn; la eksterordinara stato konfirmiĝas. 27a. Post akcepto de la demisio de ĉefministro Kuĉma, Ia ukraina prezidanto Kravĉuk abolas Ia ĉefministran postenon kaj - mem transprenas Ja-reg'istaran povon_ 27a. Suhumi, ĉefurbo de Abhazio, falas en Ia manojn de la abhazaj sendependistoj.
- Eksa Jugoslavio
- 27a. La- islama bosnia loĝantaro de Bihaĉ-regiono proklamas sin aŭtonoma. Fondiĝis orient-bosnia respubliko.
- 28a. La bosnia registaro akceptas Ia UN-pacplanon por sia lando, Ia bosnia parlamento ĝin'rifuzas. Okcidenta Azio - 13a, Israelo kaj PLO (Rabin kaj Arafat) en Vaŝingtono en c"eesto de prezidanto Clinton kaj rusa ministro pri eksteraj aferoj, Kosirev, subskribas la reciprokan agnosko-kontrakton. La urbo Jeriho kaj la Gaza-strio ricevas politikan kaj ekonomian aŭtonomecon. 21 a. Papo Johano Paŭlo 2a ak
- ceptas Ia israelajn ĉefrabenojn. 23a. Knesset, Ia jerusalema parlamento, akceptas Ia kontrakton inter Israelo kaj la patestinanoj. 23a. Jordanio alproksimiĝas al PLO kaj Banno invitas Arafaton. Orienta Eŭropo
- 5a. Papo Johano Paŭlo 2a vizitas Litovion, Latvion kaj Estonion. Öilasta akreditas ambasadoron en Vafikano.
- 19a. La parlamentaj elektoj en Pollando alportas venkon de la ekskomunistaj partioj. La dekstraj partioj de Suchocka kaj Walesa kolektas malmultajn voĉojn. Okcidenta Eŭropo
- 13a. La norvegajn parlamentajn balotojn revenkas la laborista partio de ĉefministrino Brundtland. Pro malreguleco dum la kalkulado, la balotoj devos esti ripetitaj.
- 16a. Kessler kaj Streletz, funkciuloj de eksa GDR, estas kondamnitaj je karcera puno. Ĝis ekvalido de la verdikto ili estas liberaj.
- 18a. Rumanio iĝas la 32a membro de ia Eŭropa Konsilio.
- 21a. En Novjorko malfermiĝas fa 48a ĝenerala kunveno de UN. La mondorganizajo staras sub la signo de militaj kaj financaj krizoj.
- 23a. En Montekarla decidiĝas, ke la ofimpikaj fudoj en la jaro 2000 okazos en Sidnejo (Aŭstralio). Afriko
- la. La balotantoj de la Centrafrika Respubliko voĉdone forpelas sian prezidanton, generalon Kolingba. Tiu ĉi tamen rehabilitas eksdiktiston Bokassa; Ia nova prezidanto de Centrafriko nomiĝas Potasse.
- 5a. En Somalio denove pereas 7 UN-soldatoj. La UN-trupoj sin venĝas,atakante somaliajn ĉelojn.
- Azio
- 13a.,Laŭ informo de iraka opozicio en Irano, Sadam, iraka prezidanto, aŭgustepreskaG pereis en atenco.
- 14a. La ostaĝoj el Germanio, Italio, Nov-Zetando kaj Svislando, kaptitaj aŭguste de kurdaj ribeluloj en orienta Turkio, liberiĝas.
- 29a. Öcalan, ĉefa de Ia kurda taborpartio, minacas per milita kampanjo kontraŭ Turkio.
- 30a. Fortega tertremo en Hindio postulas dekmilojn da viktimoj.
- Ameriko
- 8a. En Kanado dissolviĝas la parlamento;,elektoj okazos oktobron.
- 29a. Usono kaj Kubo interkonsentas la rehejmigon de 1500 ekzitkubanoj, nun en usonaj malliberejoj. Havano liberaligas la etmerkaton.
Oktobro 1993
Eksa Sovetio
- 3a. Kunbatalantoj de Gamsaĥurdia, kartvela prezidinto, konkeras la urbojn Poti kaj Ĥoni. 20 000 homoj fuĝas.
- 3a. Ekskomunisto Alijev elektiĝas prezidanto de Azerbajĝano.
- 22a. Registaraj trupoj de la kartveIa prezidanto Sevardnadze rekonkeras la urbojn okupatajn de la anoj de Gamsaĥurdia.
- 27a. Kievo rifuzas la tujan detruon de siaj nukleaj armiloj kaj atendas financan apogon de la okcidento.
- Eksa Jugoslavio
- 4a. La sekureca konsilio de UN longigas la mandaton de la UN-trupoj en eksa Jugoslavio per ses monatoj
- 6a. La beograda prokuroro rezignas pri tribunalakuzo kontraŭ Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, kiu antaŭ nelonge estis arestita kaj poste liberigita.
- 7a. Izetbegoviĉ, bosnia prezidanto, rekonfirmas sian rifuzon de Ia UN-plano pri la teritoria disdivido de Bosnio-Hercegovino.
- 29a. En Sarajevo formiĝas nova bosnia registaro. La rilatoj inter Serbio kaj Montenegro pliakriĝas.
- Okcident-Azio
- 2a. Ŝejko Tarif, estro de la druzoj, mortas 95jara.
- 5a. Mubarak balote konfirmiĝas kiel egipta prezidanto.
- 6a. Arafat, palestina estro, Rabin, israela ĉefministro, kaj Mubarak pintrenkontas en Kairo.
- 21a. Mitterrand, franca prezidanto, oficiale akceptas la ŝefon de PLO, Arafat.
- 25a. Kadre de ĝenerafa amnestio, Israelo liberigas unuan parton de palestinaj karceruloj. 27a. Irano lanĉas novan bombatakon kontraŭ norda Irako, kie vivas kurdoj.
- Azio
- 2a. Post okmonata interrompo, ambaŭ koreaj ŝtatoj daŭrigas sian dialogon.
- 7a. Malgraŭ intemaciaj protestoj, Ĉinio realigas subteran nuklearmilan teston. Usono intencas daŭrigi la proprajn eksperimentojn.
- 7a. La parlamentajn elektojn en Pakistano gajnas la partio de Benazir Butto.
- Afriko
- 8a. La ĝenerala kunveno de UN nuligas la sankciojn kontraŭ Sud-Afriko.
- 15a. De Klerk, sud-afrika prezidanto, kaj Mandela, estro de la Afrika Nacia Kongreso, komune ricevas la Nobel-pacpremion.
- 16a, Francio ebligas al Mobutu, zairia diktatoro, diplomatian rehonorigon per lia partopreno en la internacia konferenco de la franclingvaj landoj en Maüricio.
- 21a. Politika renverso en Burundio forpuŝas Ia unuan demokratie elektitan prezidanton Ndadaye. Amerika
- 7a. Morrison, nigra usona verkisto, ricevas la Nobel-premion por litera turo.
- 13a. La sekureca konsilio de UN reenkondukas la embargon kontraü Haitio, pro la malhelpoj de ĝia estraro revenigi ekzil-prezidanton Aristide.
- 20a. Noriega, prezidinto'dePanamo, estas kondamnita en Usona je 20jara mallibereja puno.
- 21a. Robaina, kuba ministro pri eksteraj aferoj, proponas dialogí kun siaj samlandaaoj vivantaj en ekzilo.
- 25a. En la parlamentaj-elektoj,+en Kanado, la liberaluloj venkas la ĝí5 nun regantajn konservemulojn. La nova ĉefmínistro nomiĝas Chrétien.
- Eúropo
- 4a. Rumanío iĝas la 32a membro de Eüropa Konsilio.
- 5a. Papo Johano Paülo 2a publikígas novan enciklikon (Veritatis splendor), klu konfirmas ia konserveman moraldogmaron de la vatikana eklezio.
- 10a. La parlamentajn-elektojn de Grekio venkas ta socialista partio Pasok kun sia estro Papandreu.
- 11a. La turka sekureca polico arestas konatajn intelektulojn, kiuj kuraĝis esprimi sian vidpunkton pri la kurda demando,
- 12a. Kiel lasta, Germanio aliĝas al la kontrakto de Maastricht.
- 18a. La pola registaro sub Sochocka demisias. La nova ĉefmínistro nomiĝas Pawlak.
- 31a. Fellini, signifa itala filmreĝisoro, mortas 73jara.
----
1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1993
ja:1993年
ko:1993년
simple:1993
th:พ.ศ. 2536
1994Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1994
Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj
Jaroj: 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999
----
Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je sabato (vidu ĉi tie kalendaron).
En la jaro 1994 post Kristo okazis, interalie:
Eventoj
- 79-a Universala Kongreso de Esperanto en Seulo.
- Belarusio: A. Lukaŝenko elektatas prezidento.
- Belgio adoptas novan konstitucion.
- Nord-Irlando: Interkonsento pri civilmilita fajrĉeso estas interkonsentita.
- Rusio: Jelcin sendas armeon al ribela landeto Ĉeĉenio.
- Palaŭo sendependiĝas de Usono kaj membriĝas je UNO.
- UNO: La Konsilio de Kuratorado provizore eksiĝas pro mandatfino.
- Palestino:
- Israelo parte redonas teritorietojn al Palestina Aŭtonomio.
- La Nobelan Pacpremion ricevas Yitzhak Rabin, Ŝimon Peres kaj Yasser ARAFAT.
- Japanio: LDP regajnas la potencon.
- Oktobro: Venuso: Magellan faladas traatmosferen kaj forbrulas.
- Je 16-22 julio: Jupitero: Grundenkolizias kometo Shoemaker-Levy 9.
- Ruando: eko de civilmilito.
- Kongolon alvenas rifuĝintoj el Ruando, kaŭzante ekonomian kaozon.
- Taĝikio: E. Raĥmonov elektatas prezidento.
- Suda Koreio: La 79-a Universala Kongreso de Esperanto en Seulo.
- Estis starigita la Amerika Komisiono de UEA.
- Estis starigita la Azia Komisiono de UEA.
- La germana piloto Michael SCHUMACHER gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.
Naskiĝoj
Mortoj
- Ferenc TEREMI
- Vuk ECHTNER
- 31-a de januaro: Germanio: Erwin STRITTMATTER
- 31-a de januaro: Francio: Pierre BOULLE
- februaro: Bill KEABLE
- 9-a de marto: Usono: Charles BUKOWSKI
- 28-a de marto : Eugène IONESCO
- 7-a de aprilo: Germanio: Golo MANN
- 24-a de septembro: Svislando: Otto F. WALTER
- 30-a de septembro : Rita AAGAARD
- 3-a de oktobro : Heinz RÜHMANN
- 21-a de oktobro: Usono: Burt LANCASTER
Taga evento
Novembro 1994
- 3a. Bosniaj kroatoj konkeras la urbon Kupres, kio signifas gravan malvenkon por la serboj. La bosniaj registaraj trupoj avancas kontraŭ teritorio okupata de la serboj. 20 000 serboj fuĝas.
- 4a. Apud ĉefministro Balladur kandidatiĝas por la franca prezidanteco ankaŭ la gaŭlista ĉefo Chirac [Sirak]. EU-prezidanto Delors rezignis pri kandidatiĝo.
- 6a. Ciller, turka ĉefministro, provokas Israelon per oficialaj kontaktoj kun palestinanoj en Jerusalemo. D Reagan, usona prezidinto, publike komunikas, ke li suferas je la Alzheimer-malsano. D La plimulto de la albana popolo rifuzas la konstitucion proponitan de la demokrata partio de prezidanto Beriŝa.
- 7a. Seulo nuligas sian embargon kontraŭ Norda Koreio.
- 8a. Unu jaron post sia fondo, en Hago ekfunkcias la tribunalo pri militkrimoj en eksa Jugoslavio.
- 9a. Grava malvenko por la demokrato Clinton [Klint'n]: okaze de la kongresaj elektoj unuafoje post 40 jaroj la respublikanoj konkeras la plimulton da voĉoj en senato kaj en la malsupera ĉambro. D UN decidas instali tribunalon pri Ia militkrimoj en Ruando. D Marion Barry, malblanka demokrato, iĝas nova urbestro de Vaŝingtono.
- 10a. Kumaratunga, ĉefministro de Sri Lanko kaj filino de la iama prezidinto Bandaranaike, iĝas nova prezidantino de Ia lando. D Irako formale rekonas la suverenecon de
- Kuvajto, kiun ĝi konsideris 19a provinco. D Cardoso nomiĝas la nova prezidanto de Brazilo.
- 13a. La plimulto de la svedoj voĉdonas por Ia aliĝo de la lando al Eŭropa Unio.
- 14a. La vatikana papo alvokas la romkatolikan eklezion je memkritiko sojle de la jaro 2000.
- 15a. Kohl [Kol] estas konfirmita kiel germana kanceliero kaj kiel ĉefo de la partio CDU. D En la indonezia urbo Bogor okazas la konferenco de la Apec-landoj (azia-pacifika ekonomia kooperado) La. cele al la nuligo de doganaj barieroj. Orient-timoraj studentoj protestas antaŭ la usona ambasadejo en Gakarto kontraŭ la okupado de sia lando fare de Indonezio.
- 16a. Post longa prokrasta manovrado, Ukrainio principe konsentas pri Ia internacia kontraŭnuklea pakto. D La partio Labour rezignas pri la partopreno en la irlanda registaro.
- 18a. La finna parlamento ratifas Ia EU-aliĝon. D Sangaj bataloj en la Gaza-strio en avanco de la palestina polico kontraŭ islamaj radikaluloj.
- 20a. La posteulo de Ia demisiinta irlanda ĉefministro nomiĝas Ahern. D La popolo de la aŭtonoma finna insularo Aaland voĉdonas favore al la aliĝo al EU (74 %). D En Angolo subskribiĝas packontrakto inter Ia registaro kaj la ribela organizaĵo UNITA. Kvankam ĝi estas ligita kun granda espcro, la armistico denove estas rompata.
- 21a. NATO-aviadiloj detruas la flughavenon Udbina en Krajina, kiu apar
- tenas al Kroatio, sed estas okupata de la serboj, ĉar serbaj aviadiloj ekflugis de tie por ataki la regionon Bihaĉ. Sarajevo kaj Mostar ripete estas atakataj de la serba artilerio. La bosniaj serboj tenas pli ol 100 UN-soldatojn kiel ostaĝojn. D La nepalaj komunistoj gajnas la parlamentajn elektojn kaj la estro de la komunistoj iĝas nova ĉefministro.
- 22a. Berlusconi, itala ĉefministro, estos vokita antaŭ la milana tribunalo pro la korupto-riproĉo. D La rusa politikisto Gaidar alvokas ĉiujn reformemulojn unuiĝi. Dume Jelcin elŝanĝas plurajn ministrojn. Okaze de vizito ĉe la rusa-estona limo, Jelcin postulas la redonon de estona teritoriero. Ankaŭ Estonio pretendas teron ĉirkaŭ la urbo Pskovo.
- 26a. Jirinovski, rusa dekstrema radikalulo, oficiale anoncas sian kandidatiĝon por fariĝi prezidanto en 1996. Aliaj eblaj kandidatoj estas i.a. Ruckoj, Romanov kaj Javlinski.
- 27a. Inter la 30 novaj vatikanaj kardinaloj, papo Johano 2a nomis ankaŭ la ĉefepiskopon de Sarajevo. 28a. Plimulto da norvegoj (52,3 %) voĉdonas kontraŭ la aliĝo al EU. D Sanguinetti nomiĝas la nova prezidanto de Urugvajo, la unua prezidanto post la armea diktaturo.
- 29a. Jelcin alvokas la militantajn partiojn en Ceĉenio ĉesigi la konflikton, alikaze Rusio minacas je pertorta interveno en tiu kaŭkaza respubliko. La ĉeĉena registaro rifuzas la ultimaton el Moskvo.
- MONA TO - januaro 1995
- Decembro 1994 Ia mondo en decembro 1994
- 1 a. Israelo cedas al Ia palestinanoj ties suverenecon pri impostoj kaj sansistemo. D Post 22jara mallibereja restado, Ia eksa teroristo Irmgard Möller liberiĝas. D Grozny, la ĉefurbo de Ceĉenio, kiu proklamis sin sendependa de Rusio, estas ekbombata de la rusa armeo. La ĉeĉenoj persiste defendas sin.
- 3a. Fone de Ia droga misuzado, Svislando severigas la leĝaron kontraŭ kontraŭleĝaj eksterlandanoj.
- 5a. Okaze de sia kunveno en Budapeŝto, ,Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo" ŝanĝas sian nomon al ,Organizaĵo pri...".
- 6a. Di Pietro, fama milana juristo, kiu ĉefesploris Ia politikan korupton en Italio, demisias.
- 7a. La ĉefministro de Kebekio leĝe enkondukas la secesian proceduron por forlasi la kanadan federajon. Popolreferendumo pri tiu demando sekvos.
- 8a. Speciala tribunalo kondamnas ok kurdajn parlamentanojn al ĝis 15 jaroj da malliberejo. Eksterlando kaj parto de la turka gazetaro protestas. Eŭropa Unio prokrastas la doganan unuiĝon kun Turkio.
- 9a. Depost pli ol 20 jaroj, en Belfast komenciĝas la interparoloj inter Sinn FeinhIRA kaj la brita registaro. 11a. Dum la EU-konferenco en Essen (Germanio), la 12 membroŝtatoj diskutas la EU-etendiĝon al orienta Eŭropo. Ili rifuzas britajn, francajn kaj usonajn konsiderojn retiri siajn UN-pactrupojn el Bosnio. D En Oslo la nobelpremio pri paco transdoniĝas al Arafat, Peres kaj Rabin. D Delors, EU-prezidanto, kaj Rocard, eksa socialista ĉefministro, rezignas pri siaj kandidatiĝoj por la franca prezidanteco. D Okaze de la konferenco de la amerikaj ŝtatestroj (sen Castro) en Miami, Clinton proklamas la kreadon de libera ekonomia zono sur Ia kontinento.
- 12a. Okaze de la partikongreso de Ia germanaj liberaluloj en Gera, partiestro Kinkel, samtempe germana ministro pri eksteraj aferoj, estas forte kritikata fone de la lastatempaj malsukcesoj de Ia partio kaj troviĝas rande de la demisio.
- 13a. Unuafoje en la historio de la itala respubliko, ĉefministro (Berlusconi) devas defendi sin antaŭ la tribunalo pro korupto-suspekto. D La brazila prezidinto Collor estas absolvita de ĉiuj akuzoj (korupto). 15a. Taslima Nasreen, defendisto de la homaj rajtoj el Bangladeŝo, akceptas Ia Saharov-premion de la Eŭropa Parlamento en Strasburgo.
- 17a. Nord-koreoj faligas usonan helikopteron, kiu penetris en la aerspacon norde de la korea limo kaj akuzas ĝin pri spionado.
- 18a. La bulgaraj socialisoj klare gajnas la parlamentajn elektojn. La kontraŭkomunista movado SDS ricevas nur 24 elcentojn de la voĉoj. D La advokato Rolf Schlierer iĝas la posteulo de Schönhuber, adiaŭanta ĉefo de Ia dekstremaj germanaj respublikanoj.
- 19a. La usona prezidinto Carter kaj la bosniaj serboj interkonsentas armisticon, kiu estas pli malpli respektata.
- 20a. Jam la trian fojon frenezulo pafas kontraŭ Ia Blanka Domo en Vaŝingtono. '
- 21a. La iama piedpilka stelo Pelé iĝas nova brazila ministro pri sporto. D Jordanio kondamnas al morto 11 islamajn radikalulojn.
- 22a. Berlusconi, ĉefo de la 53a itala registaro post Ia dua mondmilito, sub
- premo de „Lega Nord" (Bossi) kaj akuzoj pro koruptado kontraŭ li, demisias. La itala prezidanto Scalfaro rezignas pri baldaŭaj parlamentaj elektoj postulataj de Berlusconi.
- 26a. La pertorta okupado de aviadilo de Air France kun 170 pasaĝeroj fare de kvar alĝeriaj islamaj radikaluloj (GIA) finiĝas en Marsejlo per liberiga interveno de speciala franca policistaro kaj la mortigo de la teroristoj, kiuj siavice mortpafis kvar ostaĝojn. La alĝerianoj planis eksplodigi la aviadilon super Parizo. La rilatoj inter Parizo kaj Alĝero akriĝas. La alĝeria registaro severigas la subpremadon kontraŭ la islama opozicio.
- 27a. Jelcin pravigas la perarmean intervenon en Ĉeĉenio, kiu daŭras la tutan monaton, per konstituciaj argumentoj. Malgraŭ haj promesoj ne plu bombi | | |
