Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
23-a De Marto

23-a de marto

Historio > Tagoj > la 23-a de marto ---- La 23-a de marto estas la 82-a tago de la jaro (la 83-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 283 tagoj restas. Je la 23-a de marto okazis, interalie:

Eventoj


- 1868 : La subskribo de la Organika Ago kaŭz la fondo de la Universitato de Kalifornio.
- 1932 : Strato en Rio-de-Ĵanejro ricevis nomon Esperanton.

Naskiĝoj


- 1857 : Gabriel DELANNE
- 1910 : KUROSAWA Akira, Japanio

Mortoj


- 1985: Zoot SIMS, Usono, ĵaza muzikisto
- 1993 : Hans Werner RICHTER, Germanio
- 2002 : Hilda KOŘÍKOVÁ

Specialaj tagoj kaj festoj


-

Tagoj de semajno

La 23-a de marto estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1587 1592 1598 1609 1615 1620 1626 1637 1643 1648 1654 1665 1671 1676 1682 1693 1699 1705 1711 1716 1722 1733 1739 1744 1750 1761 1767 1772 1778 1789 1795 1801 1807 1812 1818 1829 1835 1840 1846 1857 1863 1868 1874 1885 1891 1896 1903 1908 1914 1925 1931 1936 1942 1953 1959 1964 1970 1981 1987 1992 1998 2009 2015 2020 2026 2037 2043 2048 2054 2065 2071 2076 2082 2093 2099;
- Mardo en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Merkredo en jaroj: 1583 1588 1594 1605 1611 1616 1622 1633 1639 1644 1650 1661 1667 1672 1678 1689 1695 1701 1707 1712 1718 1729 1735 1740 1746 1757 1763 1768 1774 1785 1791 1796 1803 1808 1814 1825 1831 1836 1842 1853 1859 1864 1870 1881 1887 1892 1898 1904 1910 1921 1927 1932 1938 1949 1955 1960 1966 1977 1983 1988 1994 2005 2011 2016 2022 2033 2039 2044 2050 2061 2067 2072 2078 2089 2095;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1589 1595 1600 1606 1617 1623 1628 1634 1645 1651 1656 1662 1673 1679 1684 1690 1702 1713 1719 1724 1730 1741 1747 1752 1758 1769 1775 1780 1786 1797 1809 1815 1820 1826 1837 1843 1848 1854 1865 1871 1876 1882 1893 1899 1905 1911 1916 1922 1933 1939 1944 1950 1961 1967 1972 1978 1989 1995 2000 2006 2017 2023 2028 2034 2045 2051 2056 2062 2073 2079 2084 2090;
- Vendredo en jaroj: 1584 1590 1601 1607 1612 1618 1629 1635 1640 1646 1657 1663 1668 1674 1685 1691 1696 1703 1708 1714 1725 1731 1736 1742 1753 1759 1764 1770 1781 1787 1792 1798 1804 1810 1821 1827 1832 1838 1849 1855 1860 1866 1877 1883 1888 1894 1900 1906 1917 1923 1928 1934 1945 1951 1956 1962 1973 1979 1984 1990 2001 2007 2012 2018 2029 2035 2040 2046 2057 2063 2068 2074 2085 2091 2096;
- Sabato en jaroj: 1585 1591 1596 1602 1613 1619 1624 1630 1641 1647 1652 1658 1669 1675 1680 1686 1697 1709 1715 1720 1726 1737 1743 1748 1754 1765 1771 1776 1782 1793 1799 1805 1811 1816 1822 1833 1839 1844 1850 1861 1867 1872 1878 1889 1895 1901 1907 1912 1918 1929 1935 1940 1946 1957 1963 1968 1974 1985 1991 1996 2002 2013 2019 2024 2030 2041 2047 2052 2058 2069 2075 2080 2086 2097;
- Dimanĉo en jaroj: 1586 1597 1603 1608 1614 1625 1631 1636 1642 1653 1659 1664 1670 1681 1687 1692 1698 1704 1710 1721 1727 1732 1738 1749 1755 1760 1766 1777 1783 1788 1794 1800 1806 1817 1823 1828 1834 1845 1851 1856 1862 1873 1879 1884 1890 1902 1913 1919 1924 1930 1941 1947 1952 1958 1969 1975 1980 1986 1997 2003 2008 2014 2025 2031 2036 2042 2053 2059 2064 2070 2081 2087 2092 2098.

Vidu ankaŭ jenon:


- 22-a de marto | 24-a de marto
- 23-a de februaro | 23-a de aprilo
- Januaro | Februaro | Marto | Aprilo | Majo | Junio | Julio | Aŭgusto | Septembro | Oktobro | Novembro | Decembro
- Historio - Tagoj kategorio:Almanako kategorio:Marto ja:3月23日 ko:3월 23일 simple:March 23 th:23 มีนาคม

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj


- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato


- Jarcentoj
  - 19-a jarcento
  - 20-a jarcento
  - 21-a jarcento
  - ...
- Tagoj
  - januaro
    - 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Gregoria kalendaro

Gregoria kalendaro estas la ĉefa kalendaro de la Okcidento kaj tutmonda komerco. Ĝi estas reformo de la antikva julia kalendaro de Julio Cezaro. La gregoria kalendaro estas suna kalendaro: ĝi precize sekvas la sunon (jarojn) sed ne la lunon. Kvankam la monatoj historie devenas de luna periodo, la monatoj komenciĝas kun la nova luno nur tute hazarde. Kontraste, la islama sekvas la lunon, ne la sunon, kaj la hebrea kalendaro la sunon kaj la lunon. Monatoj: la kalendaro havas 12 monatojn:
- januaro - 31 tagoj
- februaro - 28 aŭ 29 tagoj
- marto - 31 tagoj
- aprilo - 30 tagoj
- majo - 31 tagoj
- junio - 30 tagoj
- julio - 31 tagoj
- aŭgusto - 31 tagoj
- septembro - 30 tagoj
- oktobro - 31 tagoj
- novembro - 30 tagoj
- decembro - 31 tagoj La kalendaro sekvas la sunon, ne la lunon, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto. Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la superjaro -- la kvara jaro kaj kvara jarcenta jaro -- februaro havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992, 1996, 2000 kaj 1600, ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993, 1994, 1900 kaj 1700, ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro, kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700. Pro tio, la gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 sekundoj tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj). Semajno: aldone al la cikloj de monatoj kaj jaroj, estas la ciklo de la semajnoj. La semajno havas sep tagojn:
- dimanĉo
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato La 1-a de januaro 2000 estis sabato. Dimanĉo kaj sabato estas la "semajnfino", kutime tagoj de ripozo en la Okcidento. Sabato estas la tradicia juda tago de ripozo kaj dimanĉo la tradicia kristana tago de ripozo. Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la kristana erao. Pro kuniĝo de semajna kaj superjara cikloj en la kalendaro estadas 14 tipoj de jaroj:
- Normalaj jaroj komenciĝantaj je :
  - lundo
  - mardo
  - merkredo
  - ĵaŭdo
  - vendredo
  - sabato
  - dimanĉo
- Supejaroj komenciĝantaj je :
  - lundo
  - mardo
  - merkredo
  - ĵaŭdo
  - vendredo
  - sabato
  - dimanĉo Tagoj: la tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn horojn. ... Reformo: Aprobo de Julia kalendaro siatempe estis grava antaŭenpaŝo, sed ĝi ankaŭ havis malgrandan malprecizecon: suna jaro kompare al Julia jaro estis mallonga je 11 minutoj kaj 14 sekundoj. Dum jaroj tiu ĉi diferenco fariĝis tagoegala kaj kaŭzis malprecizecojn. En la fino de 14-a jarcento diferenco pligrandiĝis tiomgrade ke printempa tagegaleco anstataŭ 21 de marto trafis al 11 de marto. Do Pasko, ferio printempa, iafoje okazis en la vintro! Papo Gregorio la 13-a decidis korekti la eraron. Li invitis specialan komisionon kaj tagokalkulo antaŭenigis je 10 tagoj. Por ke en estonto similaj eraroj ne okazu, ili decidis en ĉiuj kvarcentjaroj forĵeti tri tagojn, sekve kvanto de superjaroj fariĝis malpli je 3, ol en Julia kalendaro. Tio estis la solvo de Aloysius LILIUS en 1580. La fakta bazo estis la kalkulo de Koperniko pri la longeco de la jaro. En 1530, Koperniko esploris la kalkuladon de Ptolemeo en 139 kaj al-Battani en 882 kaj kalkulis la jaron por si mem kaj eldonis la nombron 365,2425, kiu fariĝis la longeco de la jaro en la gregoria kalendaro. Ĉi tiu nova kalendaro nomiĝis Gregoria aŭ jarkalkulo laŭ nova stilo kaj Julia kalendaro estis nomita jarkalkulo laŭ malnova stilo. En 1582 jaro, kiam Gregoria kalendaro estis enkondukita, diferenco inter du stiloj estis 10 tagoj, en 1900 ĝi atingis 13 tagojn. En venontaj jaroj ĝi pligrandiĝos plu. Gregoria kalendaro estis aprobita en diversaj landoj en malsamaj tempoj:
- 1582 - Hispanio, Italio, Pollando, Portugalio, Francio, Luksemburgio, katolika Nederlando
- 1583 - Bavario, Tirolo
- 1583-1585 - Katolika Germanio kaj Svislando
- 1584 - Aŭstrio, Ĉeĥio
- 1587 - Hungario
- 1590 - Transilvanio
- 1610 - Prusio
- 1700 - Danio, Norvegio, kaj la protestantaj regionoj de Germanio, Nederlando kaj Svislando (escepte de Sankt Gallen)
- 1724 - la svisa kantono Sankt Gallen
- 1752 - Anglio kaj kolonioj (ekz, la nuna Usono)
- 1753 - Svedio, Finnlando, Japanio
- 1911 - Ĉinio
- 1912 - Albanio
- 1915 - Litovio
- 1916 - Bulgario
- 1918 - Rusio, Estonio
- 1919 - Rumanio, Serbio
- 1924 - Grekio
- 1926 - Turkio
- 1928 - Egipto En 1582, laŭ la papo, la tago post la 4-a de oktobro (la fina tago de la julia kalendaro) estis la 15-a de oktobro (la unua tago de la nova gregoria kalendaro). Ĝenerale, katolikaj landoj plejparte aprobis la kalendaron dum 1582-90, protestantaj landoj dum 1700-53 kaj aliaj landoj dum 1911-28. ---- ::Tridek tagoj en septembro, ::april', junio, kaj novembro; ::Ĉiuj kromaj de la kalendar' ::Tridek-unu havas, krom februar', ::Kun dudek-ok, tri jarojn el kvar, ::Sed dudek-naŭ en superjar'. ::: - Tradicia angla poemo; elangliĝis Mateo McLAUCHLIN ---- Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Gregoria Kalendaro kategorio:Kalendaro als:Gregorianischer Kalender ja:グレゴリオ暦 ko:그레고리력 ms:Kalendar Gregory simple:Gregorian calendar th:ปฏิทินเกรกอเรียน

Universitato de Kalifornio

La Universitato de Kalifornio (angle University of California aŭ UC) havas naŭ terenojn inter la ŝtato, kun unu plu venonta. La tuta studantaro nombriĝas je 170.000. La ĉefa kaj originala tereno troviĝas en la norda urbo Berkeley.
- Universitato de Kalifornio, Berkeley
- Universitato de Kalifornio, San-Francisko
- Universitato de Kalifornio, Davis
- Universitato de Kalifornio, Los-Anĝeleso
- Universitato de Kalifornio, Irvine
- Universitato de Kalifornio, Riverside
- Universitato de Kalifornio, Santa-Cruz
- Universitato de Kalifornio, Santa-Barbara
- Universitato de Kalifornio, San-Diego Kalifornio, Universitato de Kalifornio, Universitato de ja:カリフォルニア大学

Rio-de-Ĵanejro

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Brazilo > Rio-de-Ĵanejro < urboj > ----
- Situo: 22° 54’ sude, 40° 20’ okcidente
- Areo: 1.261 km2
- Horzono: GMT-3h
- Loĝantaro: ĉirkaŭ 11.000 mil (en la aglomeraĵo en 2000) GMT Rio de Ĵanejro, portugalligve: Rio de Janeiro /Riŭ djĵan'ejrŭ/, regione [ĥiŭ: ĝjĵan'ej:rŭ], mallongigo de "Mui Heróica e Leal Cidade de São Sebastião do Rio de Janeiro", estas la ĉefurbo de la ŝtato de Rio-de-Ĵanejro (Rio-de-Ĵanejrio) kaj estis ĉefurbo de Brazilo de 1763 ĝis 1960. De 1808 ĝis 1820 ankaŭ ĉefurbo de Portugalio. Ĝi estas nomigita "Urbo Mirinda" (Cidade maravilhosa), ĉar lia belega situo ĉe la Gŭanabara golfo kaj inter grandiosaj montoj. La plej fama de tiuj montoj estas la "sukerpano" (Pão de Açúcar). Antaŭe ĝi estis, krom ĉefurbo, la plej granda urbo de Brazilo, kultura kaj ekonomia centro. Hodiaŭ urbo Rio-de-Ĵanejro estas iom dekadenta, ne nur ne estas plu ĉefurbo, sed ne estas plu la plej granda urbo de Brazilo, eĉ ne la ekonomia centro. Kulture, ĝi devas dividi spacon kun San-Paŭlo, kaj Salvadoro.

Historio

Rio de Janeiro estis fondita la 1-a de marto 1565 proksime de vilaĝo "Carioca" (Domo de la Brankulo en indiĝena lingvo). 1565
- Naskiĝurbo de Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo) kaj Izabel Cristina OLIVEIRA SANTIAGO.
- Baggi de ARAUJO propagandis Esperanton tie. Kategorio:Urboj de Brazilo

1857

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1857 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1857 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj


- Janos KISS
- Julius PATZELT
- Antoni GRABOWSKI
- 21-a de januaro : Firmin DURIEŬ
- 23-a de januaro : Péter TÖRÖK
- 22-a de februaro : Heinrich Rudolf HERTZ
- 22-a de februaro: George GORDON
- 2-a de junio : Edward ELGAR, angla komponisto
- 24-a de julio : Henrik PONTOPPIDAN
- 13-a de septembro : Milton HERSHEY
- 15-a de septembro : William H. TAFT
- 26-a de novembro : Ferdinand de SAUSSURE
- 30-a de novembro : Odo BUJWID

Mortoj


- 2-a de majo : Alfred de MUSSET
- 23-a de majo : Augustin Louis CAUCHY
- 26-a de novembro : Joseph VON EICHENDORFF, germana poeto ----
1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1857년 simple:1857

1910

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1910 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1910 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Esperantujo: 6-a Universala Kongreso de Esperanto en Vaŝingtono.
- 1-a Rusia Kongreso de Esperantistoj en Peterburgo.
- 1-a Kongreso de Katolikoj Esperantistoj en Parizo en kiu estis fundata IKUE;
- Esperantujo: 3-a Brazila Kongreso de Esperanto en Petropolo.
- Esperantujo: Francisko Valdomiro LORENZ rezignis pri Nov-Esperanto kaj revenis al Esperanto.
- Esperantujo: Himnaro Esperanta publikita.
- Esperantujo: Georgi AKTARĜIEV iĝis prezidento de Bulgara Esperanto-Asocio, BEA.
- Esperantujo: Fonditaj la Internacia Asocio de Instruistoj (IAI) kaj la unua Internacia Pedagogia Revuo.
- Esperantujo: Fondita la Kataluna Esperantisto.
- Esperantujo: Fondita la Esperanto Hejmo de Liono, Francio.
- Esperantujo: Fondita la Esperanto-Grupo de Bordighera.
- Esperantujo: La Nova Testamento de la Biblio eldoniĝis en Esperanto
- Esperantujo: Jenö FUCHS tradukis el la Hungara lingvo al Esperanto la Elektitaj Poemoj de Petöfi.
- Esperantujo: Enciklopedia Vortareto Esperanta publikita de Charles VERAX.
- Esperantujo: Fondita la Klubo "Stelo Bosnia" de Josef EISELT.
- Esperantujo: OISHI Wasaburo, Paŭlo MEDEM, Hector CACHON, Siegfried Eduard SPIELMANN, Isabelle M. HORN, Aleksandr Miĥajloviĉ NEDOŜIVIN kaj Ernest DREZEN eklernis Esperanton.
- Esperantujo: Ors. Vicente INGLADA kaj fariĝis Akademiano.
- Kreitaj Adjuvilo kaj Academia pro Interlingua.
- Fino de Ji dinastio en Koreio.
- Kongolo Brazavila iĝas parto de Franca Ekvatora Afriko.
- To build a fire ("Konstrui fajron") de Jack LONDON eldoniĝis.
- Brazilo: Cearao: Fortalezo: La Teatro José de Alencar finkonstruitas.

Naskiĝoj


- Lisbono: Albertino dos SANTOS MATIAS
- Varsovio,Pollando: Irena SENDLEROWA
- Japanio: KUROSAWA Akira
- André SCHILD
- 28-a de januaro : Adina MANDLOVÁ
- 30-a de januaro : Carola HÖHN
- 5-a de marto: HUYNG BA DUONG
- 2-a de aprilo: Francisco Cândido XAVIER
- 10-a de aprilo : Simeon St. ĤESAPĈIEV
- 20-a de aprilo : Brigitte MIRA
- 24-a de aprilo : Wilhelmus Johannes Arnoldus MANDERS
- 27-a de aprilo : Ranieri MAZZILLI
- 30-a de majo : Inge MEYSEL
- 17-a de septembro: Frantisek HRUBIN
- 26-a de novembro: Karl SCHULZE

Mortoj


- 21-a de aprilo: Mark TWAIN, usona verkisto
- 26-a de aprilo: Bjørnstjerne BJØRNSON, norvega verkisto
- 27-a de majo: Robert KOCH
- 5-a de junio: O. HENRY
- 17-a de oktobro: Kurd LASSWITZ
- 15-a de novembro: Wilhelm RAABE
- 20-a de novembro: Lev TOLSTOJ, rusa verkisto ----
1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1910年 ko:1910년

Japanio

Geografio > Azio > Orienta Azio >Japanio ---- Japanio (japanlingve :日本 [nihon/nippon] laŭlitera signifo:　Origino de la Suno)
En antikva epoko, nomiĝis "Yamato (大和 [jamato])". Insularlando en Orienta Azio.
Landkodo: .JP
E-nomo:Japanio (aŭ Japanujo)
Naciaj nomoj:日本 [nihon/nippon] (japane), 大和[jamato] (japane en antikva epoko) Areo: 374.744 km²
semotaŭga: 11% Loĝantaro: 126.549.976 (julio 2000, takso), % urbana: 79% (2000)
homoj po kv. km: 337,7 (2000)
homoj po kv. km da semotaŭga tero: 3070,0 (2000)
kreskanta procento: 0,18% (2000, takso)
naskoj: 9,96 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
mortoj: 8,15 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
migrantoj: +0,0 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
mortokvanto de beboj: 3,91 mortoj po 1000 naskoj (2000, takso)
infanoj po virino: 1,41 infanoj naskita po virino
meza vivo longeco: 80,7 jaroj (77,51 viroj, 84,05 virinoj) (2000, takso) Etnoj: 99,4% japana, 0,6% aliaj (precipe korea)
Religio: 84% budhismo kaj ŝintoismo, 16% aliaj (0,7% kristanismo)
Lingvo: la japana(efektive oficiala), la korea(korea-japano uzas), la aina(aino uzas/is), la okinavaja (insularo Ryu Kyu)
alfabeta: 99% Registaro: parlamenta demokratio en formo, rego de unu partio, la LDP (la Liberala Demokrata Partio), en praktiko. La LDP, kiu regis 1955-93 kaj 1994-nun (2002), reprezentas la intereson de la bankoj, vendejoj, bienistoj, NTT (la ĉefa telefona kompanio), poŝtejoj kaj konstruantoj. Tial la kosto de la reto kaj rizo estas alta kaj la bankoj estas malsanaj.
sendependeco: -660
organizoj: UNO (1956)
konstitucio: la 3-an de majo 1947
korupteco: 6,4 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000) Ekonomio: 711 Gd (1998)
po kapo: 5,62 kd (1998)
kreskanta procento: 0,3% (1999, takso)
inflacio: -0,8% (1999, takso)
senokupa: 4,7% (1999, takso) ---- Regionoj:Japanaj regionoj

Prefektujoj

vidu detale:Japanaj prefektujoj

Gravaj urboj

vd. Listo de urboj de Japanio (ordo alfabeta)
- Fukuoka
- Hakodate
- Hiroŝimo (Hiroshima) ,atombombita 6-a de aŭgusto 1945
- Jokohamo (Yokohama)
- Kioto (Kyoto) ,konata turisma urbo
- Kobe
- Koĉi
- Naha
- Nara ,konata turisma urbo
- Nagano ,1998 18-aj vintraj olimpikoj
- Nagasako (Nagasaki) ,atombombita 9-a de aŭgusto 1945
- Nagojo (Nagoya)
- Niigata
- Osako (Osaka)
- Sapporo ,1972 11-aj vintraj olimpikoj
- Sendai
- Tokio (Tokyo), ĉefurbo,plej granda en japanio, 1964 18-aj someraj olimpikoj

Historio


- Vidu Historio de Japanio

Esperanto en Japanio

2004


- Nisikawa Toyozô (1909-2004) mortis la 20-an de junio. En 1991/1992 li estis prezidanto de Japana Esperanto-Instituto kaj poste ties revizoro.
- Katsumori Hirosi (1925-2004), membro de UEA en Chubu (Japanio), mortis la 9-an de junio pro kancero. La profesoro pri fiziko interalie kompilis fakan terminaron Esperantan-japanan-anglan.

La 91-a Japana Esperanto-Kongreso

La 91-a Japana Esperanto-Kongreso okazis de la 22-a ĝis la 24-a de oktobro en Inuyama, apud Nagojo/Nagoya kun 457 aliĝintoj, el kiuj 123 estas "la moralaj". Inter la gastoj estis P. Jegorovas el Litovio, la lando de la venontjara UK, la ambasadoro de Litovio en Japanio d-ro Kudzys, Henry Studer el Davis, ĝemelurbo de Inuyama en Kalifornio, Usono, Jakvo Schram el Belgio, Duong Tu Kieu el Vjetnamio kaj Andrej Korobejnikov el Rusio, kiu donis piano-koncerton. La kongresan standardon transprenis esperantistoj el Jokohamo, kie okazos la venonta japana kongreso. ! als:Japan ja:日本 ko:일본 ms:Jepun simple:Japan th:ประเทศญี่ปุ่น zh-min-nan:Ji̍t-pún

1985

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1985 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj Jaroj: 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1985 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 70-a Universala Kongreso de Esperanto en Aŭgsburgo.
- La 23-a Ĝenerala Asembleo de UNESCO en Sofio akceptas rezolucion favore al Esperanto kaj ĝia centjara jubileo.

Naskiĝoj

Mortoj


- 28-a de marto : Marc CHAGALL
- 16-a de julio : Germanio : Heinrich BÖLL
- 19-a de septembro : Italio : Italo CALVINO
- 30-a de septembro : Francio : Simone SIGNORET
- 10-a de oktobro : Usono : Orson WELLES
- 25-a de novembro : Italio : Elsa MORANTE
- 27-a de decembro : Usono: Dian FOSSEY ----
1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1985 ja:1985年 ko:1985년 simple:1985 th:พ.ศ. 2528

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj


- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

1993

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1993 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1993 post Kristo okazis, inter alie:

Eventoj


- 78-a Universala Kongreso de Esperanto en Valencio.
- Hugo RÖLLINGER iĝis honora membro de Germana Esperanto-Asocio.
- 10-a de decembro : la PEN-Mondkongreso akceptas la Esperantan PEN-Centron.
- Aleksandr POSTNIKOV rehabilitata.
- Andoro : Post referendumo akceptitas la unua konstitucio.
- Belgio: Albert la 2-a surtroniĝas.
- Ĉeĥoslovakio disiĝas je du ŝtatoj : Ĉeĥio kaj Slovakio. Vaclav HAVEL ekas kiel la unua Ĉeĥa prezidento.
- Burundo : Murdinte novelektitan prezidenton, militistoj prenas la regon.
- Ekvatora Gvineo : unuaj elektoj.
- Kazaĥio : prezidentiĝas Nursultan NAZARBAJEV.
- Niĝero : Unuaj multpartiaj elektoj.
- Usono : Bill CLINTON elektatas prezidento. Eksprezidentiĝas George BUSH.
- Japanio : LDP perdas la elektojn.
- Uzbekio : Islam KARIMOV prezidentiĝas.
- Al UNO aniĝas Andoro, Ĉeĥio, Eritreo, Makedonio, Monako kaj Slovakio.

Naskiĝoj

Mortoj


- 20-a de januaro : Svislando : Audrey HEPBURN
- 23-a de marto : Germanio : Hans Werner RICHTER
- 19-a de junio : William GOLDING
- 14-a de julio : Léo FERRÉ
- 31-a de julio : Baldueno la 1-a, kvina reĝo de la belgoj
- 31-a de oktobro : Italio : Federico FELLINI
- 31-a de oktobro: Usono: River PHOENIX
- 25-a de novembro : Anthony BURGESS
- decembro : Mladen VRTUNSKI
- 12-a de decembro: ANTALL József, hungara ministerprezidento TAga kroniko

Januaro 1993


- 1 a. CSFR dividiĝas: Ĉeĥa kaj slovaka respublikoj iĝas sendependaj ŝtatoj.
- 3a. Prezidanto de Kenjo, Moi, reelektiĝas.
- 3a. Bush kaj Jelcin subskribas en Moskvo Start-2-konvencion pri redukto de nukleaj armiloj.
- 3a. Unuafoje ĉiuj konfliktopartioj en eksa Jugoslavio kune konferencas en Ĝenevo.
- 3a. Perua parlamento refunkcias post 9monata interrompo.
- 4a. Kadre de Komunumo de Sendependaj Statoj (KSS) _ en Taŝkento formiĝas „Komunumo de Statoj de Meza Azio kaj Kazahio".
- 11a. Registaro de Taĝikio lanĉas armean atakon kontrau Ia islama opozícío.
- 11 a. Nova iraka atako kontrau Ia teritorio de Kuvajto.
- 13a. Usonaj, britaj kaj francaj miiítaviadiloj bombas raketbazojn en sudo de irako. 13a. Eksa GDR-ĉefo Honecker estas liberigita kaj forflugas al Ĉilio.
- 14a. Dana ĉefministro Schlüter demisias. Rasmussen- iĝas lia posteulo.
- 18a. Okcidentaj aviadiloj ree bombas militbazojn en Irako.
- 20a. Nova prezidento de Usono, Clinton, oficiale enoficiĝas.
- 22a. Kroatoj lanĉas atakon kon traŭ la regiono Krajina, kontrolata de serboj. Tiuj ĉi agrese respondas ĉie en la militregionoj. Ankaŭ kroatoj kaj islamaj bosnianoj pafas unu kontraŭ Ia alia.
- 22a.-Malsukcesa konferenco de Komunumo de Sendependaj,' Ŝtatoj (KSS) en Minsk: la organizaĵo disfalas pli kaj pli ĉefe pro la individuemo de Ukrainio, Moldovo kaj Turkmenio.
- 26a. Havel elektiĝas unua prezidanto de Ĉeĥa Respubilko.
- 27a.9jara mailibereja;puno por; la vidvino de la iama KP-ĉefo de Albanuo, Hoĝa, pro misuzo de ŝtata mono.

Februaro 2003


- 2a. Havel enposteniĝas kiel unua prezidanto de Ĉeha Respubliko.
- 3a. Papo Johano Paŭlo 2a dum 10taga vojaĝo tra Afriko vizitas Beninon, Ugandon kaj Sudanon.
- 3a.'Belorusio nuligas la malpermeson de sia Komunista Partio.
- 4a. 5 disidentaj membroj forlasas Ia Liberalan Partion de Aüstrío gvi datan de la dekstremulo Jörg Haider kaj formas propran parlamentan frakcion.
- 5a. Mobutu eksoficigas sian ĉefministron Ĉisekedi. Pluraj okcidentaj landoj postulas la demision de -Ia diktisto.
- 6a. EK havigas aI Ia Moldova Respubliko specialan gaststatuson, kiun ĝuas ankaŭ atiaj eksaj komunistaj respublikoj.
- 7a. En Liĥtenŝtejno la libera Listo rompas la 55jaran regadon de la 2 tradiciaj partioj. Cefministro' Brunhart demisias. Estro de la registaro iĝas la 33jaraĝa juristo Büchel.
- 7a. La reganta Kroata Demokratia Unio de prezidanto Tudjman venkas en la elektoj. Sed en Istrio, parto de Kroatio, ĝi fiaskas.
- 11 a. La ĉefo de Ia Itala Socialista Partio, Craxi, demisias, pro suspekto de koruptado. Li gvidis Ia partion dum 17 jaroj kaj estis ĉefministro dum 4 jaroj. Lia adepto, Benvenuto, iĝas lia posteulo.
- 12a. Eksa diktisto de -Malo, Traoré, estas kondamnita je morto.
- 14a. Ekskomunisto Brazauskas gajnas Ia prezidantajn elektojn en Litovio.
- 15a. La nova prezidanto de Kipro nomiĝas Klerides. Danke al la apogo de Ia naciistoj li venkis la ĝisnunan prezidanton Vasilioj.
- 15a. La Nacia Konsilio de Slovakio elektas Kovaĉ unua prezidanto.
- 17a. UN haltigas Ia liveradon de helpmaterialoj al Bosnio pro malhelpo flanke de la militantoj.
- 18a. La eksprezidanto de Sovetio, Gorbaĉov, devas defendi sin antaŭ t.n. ,popoIjuĝejo". Al li oni riproĉas „kontraŭkonstituciajn agojn' kontraŭ Ia sovetiaj popoloj". La ĉefakuzito mem ne aperas. La proceson oni konsideras kiel farson de la komunistoj.
- 22a. La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia kreon de juĝejo pri la militkrimoj en- eksa Jugoslavio. UN denove liveras helpmaterialon' al Bosnio. La serboj pafatakas la kroatan urbon,Zadar.
- 23a. Okaze de la Tago de la Armeo en Moskvo miloj da komunismemaj homoj postulas puĉon kontraŭ Jelcin.
- 24a. La kanada Lefministro- Mulroney, kiu oficis 8-jarojn,- anoncas sian demision.
- 24a. La ĝenerala sekretario-de UN, Boutros Ghali, konsentas pri la projekto de la usona prezidanto Clinton, peraviadife disĵeti helpmaterialon super Bosnio.
- 24a. La usona ministro pri eksteraj aferoj Christopher vizítas Ia deportitajn'palestinanojn en suda Libano. Diplomatie li montras komprenemon-por la vidpunktoj kaj de palestinanojn kaj de israelo.
- 25a. En la somalia ĉefurbo Mogadiŝu eksplodas pafada inter UN-' trupoj kaj somaliaj armeanoj.
- 25a. En Kubo okazas unuafoje liberaj elektoj de la membroj de la „politburoo" kaj de la parlamentaj kaj provincaj deputitoj. La ŝtatestro Castro, kiu submetiĝas al la - voĉdonado, anoncas ke li antaŭvidas forlasi sian postenon post 5 jaroj.
- 25a. En suda Koreio enposteniĝas la nova prezidanto Kim Young Sam kiel posteulo de Ro Tae Wu..
- 26a. La litova prezidanto Brazaus - kas nomumas la komerciston Siezevicius ĉefministro.

Marto de 1993


- 2a. La 39jara generalmajoro Ruslan Auŝev fariĝas la unua prezidanto de la aŭtonoma inguŝa respubliko en Kaŭkazo.
- 3a. Usono komencas peraviadile disĵetadi nutraĵojn kaj medikamentojn super Bosnio.
- 3a. Beogrado konfirmas la novan ĉefministron de Rest-Jugoslavio": Radoje Kontiĉ, lojalujo de Míloŝeviĉ;.
- 3a. Pro la neelekto de la oficiala kandidato de la socialista partio de Svislando por la konfederacia registaro, eksplodas akra diskuto ĉu la socialistoj forlasu Ia tradician registaran koalicion kaj estonte ludu fa rolon de vera politika opozicio.
- 8a. Scalfaro, itala prezidanto, rifuzas subskribi dekreton, kiu kvazaŭ senŝarĝus la koruptajn partifunkciulojn. Pluraj altrangaj politikistoj demisias pro sia supozata enmiksiĝo en la mafio.
- 9a. Kuracisto Albert Zafy, opozicia gvidanto de Malagasio, venkas la prezidantajn elektojn. Per tio la 17jara erao de Didier Ratsiraka finiĝas.
- 10a. La svisa parlamenta krizeto solviĝas per la elekto de la juddevena socialistino Ruth Dreifuss en la registaron. Si estas la dua virino en la historio de la svisa registaro.
- 11 a. Por la sesa sinsekva vojo Suharto fariĝas prezidanto de Indonezio.
- 11 a. Ekskomunisto Slezevicius iĝas nova ĉefministro de Litovio.
- 12a. La rusa kongreso de popoldeputitoj, kiu post Ia disiĝo ankoraŭ ne reelektíĝis kaj do plimulte konsistas el ekskomunistoj, esence limigas la povon de prezídanto Jelcin.
- 12a. Norda Koreio anoncas, ke ĝi forlasos la internacian kontrakton pri neapliko de atomarmiloj, Suda Koreio malpermesas- al siaj civitanoj komerci kun la nordo.
- 14a En - Aŭstralio la laborpartio kun sia ĉefministro Keating venkas la elektojn je la kvína sinsekva.fojo
- 15a. La nova konstitucio de Andoro unuafoje donas al ĝia popolo Ia politikan suverenecon. 16a.lslamaj radikaluloj murdas altrangulojn en Alĝerio kaj bombatakas turistajn busojn en, Egipto. La egipta polico severe reagas. Alĝerio rompas Ia diplomatiajn rilatojn kun Irano.
- 16a. La nova komunisma popolkongreso de Kubo kanfirmas Fide1 Castro-n kiel ŝtatestron. Diverslandaj nobelpremlitoj protestas kontraŭ Ia malrespekto de la homaj rajtoj sur la insulo.
- 17a. Pluraj bombeksplodoj en Kalkato kaj Bombajo maltrankviligas Híndion.
- 17a. En Abĥazio ekscesas sanga batalo inter sendependemuloj kaj kartvelaj ŝtataj armetaĉmentoj.
- 19a. Wörner, ĝenerala sekretario de NATO, unuafoje vizitas Albanion.
- 20a. Pro la publike anoncita dekreto de Jelcin, enkonduki limigitan prezidantan reĝimon en Rusio, la politika konflikto en Moskvo atingas sian kulminon, Jelcin postulas, ke la rusa popalo decidu mem pri la estonta politiko en la lando.
- 22a. Ĉe Ia Intemacia Kortumo en Hago Bosnio oficiale plendas kontraŭ „Rest-Jugoslavio" pro genocido. En Bosnio dume la milito furoradas.
- 23a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, anoncas eksoficiĝan proceduron kontraŭ Jelcin. Usono kaj pluraj aliaj okcidentaj ŝtatoj vorte apogas Jelcin.
- 25a.Izetbegoviĉ, prezidanto de Bosnio, post longa hezitado subskribas la projekton de UN-intertraktantoj Cyrus Vance kaj Davíd Owen pri la teritoria disdivido de la lando. Ankaŭ la kroatoj akceptas la planon, dum la bosniaj serboj rifuzas ĝin.
- 26a. La rusa popoldeputita kongreso akuzas la ŝtatprezidanton je, kontraŭkonstituciaj agadoj. Jelcin retiras sian dekreton.
- 28a. En Francio Ia burĝaj partioj venkas Ia parlamentajn elektojn akirante pli ol 80 % de la manda - toj: la regantaj socialistoj; falas al sensignifa parlamenta malplimulto. La senlaboreca kvoto en Francio estas 10,6 %.
- 28a. La rusa popoldeputita kongreso voĉdonas pri eksoficigo de Jelcin kaj Ĥasbulatov: En Ia kazo de Jelcin la baloto fiaskas pro nur 72 voĉoj.
- 28a. Li Peng estas konfirmita kiel nova ĉefministro de Ĉinio.
- 29a. Bérégovoy, socialista ĉefministro de Francio, demisias. Lin sekvas la gaŭlisto Edouard Balladur.
- 30a. Al Ia murdo de 2 israelaj policistoj Jerusalemo reagas per fa fermo de la Gaza-strio kaj de okcidenta Jordanlando.

Aprilo 2003


- la. La zairia parlamento abolas la reformojn kaj ornamas prezidanton Mobutu per diktistaj rajtoj.
- 2a. Gaŭlisto Philippe Séguin, kontraŭanto de la kontrakto de Maastriĥt, iĝas franca parlamentestro.
- 2a. Post sepjara armea reĝimo, la reĝlando Lesoto ricevas civilan registaron.
- 4a. Jelcin, rusa prezidanto, kulmine kunvenas en Vankuvero kun sia usona kolego Clinton, kiu promesas moralan kaj financan apogon.
- 4a. La parlamento de la „Serba Respubliko" en Bosnio unuanime rifuzas Ia Vance-Owen-projekton pri la nova teritoria formado.
- 4a. Jelcin admonas la baltajn respublikojn, ke la forveturo de la rusaj armeanoj dependas de ilia politiko koncern la nacimalplimultojn. La baltaj aŭtoritatoj akuzas Moskvon pro la intenco subjugigi la baltojn.
- 5a. Moskvo akre mallaŭdas Ukrainion pro ĝia prokrastemo liberiĝi je siaj nukleaj armiloj. 6a. Armenio enkondukas novan armean ofensivon kontraŭ Azerbajĝano. Özal, turka prezidanto, incitas armeoekzercojn apud la limo; ĉefministra Demirel rifuzas.
- 6a. La nacia demokratia konferenco de Ĉadio taskigas la novan ĉefministron Fidel Moungar establi en la lando plurpartian sistemon.
- 6a. Ribelantaj studentoj en Malio atakas la prezidantan rezidejon kaj la parlamentejon.
- 7a. La sekureca konsilio de UN unuanime rekomendas akcepti Ia aliĝpeton de Skopje-Makedonio.
- 8a. La Haga Kortumo admonas „Rest-Jugoslavion rezigni pri ĝia genocida politika en Bosnio. Nur la rusa juĝisto kontraŭas.
- 12a. NATO komencas peraviadile protekti la bosnian aerteritorion. Usono rekomendas perarmean intervenon, Rusio postulas prokrasti la aldonajn sankciojn.
- 12a. Chris Hani, la ĉefo de Ia sudafrika komunista partio, estas murdita. Eksplodas nova ondo de protestoj kaj strikoj.
- 14a. Jelcin minacas sian anstataŭanton Ruckoj per eksigo; dume parlamentestro Ĥasbulatov riproĉas ai Jelcin esti la ĉefa obstaklo por la reformoj. La reakciuloj postulas-la demision de Kozirjev, ministro pri eksterlandaj aferoj.
- 16a.'Post-unujara serba okupado, la orientbosnia urbo Srebrenica kapitulacas. UN anoncas'perfortan defendon de la urbo se necese.
- 18a. Turgut Özal (65), turka prezidanto, mortas pro koratako.
- 18a. En referendumo en Italio, 78 % de la voĉdonintoj esprimiĝis favore al ĝenerala politika renoviĝo de la lando kaj tiel senkreditigas la malnovan politikan sistemon.
- 19a. En Kolumbio estas murdita la 101-a ĵurnalisto kiu kuraĝis protesti kontraŭ la koruptado.
- 20a. La hispana socialista partio interrompas siajn intemajn kverelojn kaj unuece prezentas sin por la antagtempaj parlamenta elektoj.
- 21a. La brazilanoj voĉdonas kontraŭ la enkonduko de la monarkio kaj por la konservo de la ĝisnuna konstitucio, laŭ kiu la ŝtatprezidanto estras la registaron.
- 22a. Amato, itala ĉefrnínistra, demisias.
- 22a. En la lukto kontraŭ la islama fundamentismo, Egiptio mortkondamnas sep radikalulojn.
- 22a. En Bolivio esprimiĝas severa verdikto (30jara karcerpuno) en neĉeesto kontraŭ García Meza, la lasta armea diktisto de la lando.
- 22a. En Peruo moviĝas la armeo post provo de la parlamento esplori la krimojn kontraŭ la homaj rajtoj.
- 22a. En Sudafriko mortas pro koratako Andries Treurnicht, la gvidanto de la konservema partio.
- 23a. Demirel, turka ĉefmínistro kandidatiĝas por la prezidanta ofico.
- 25a. La rusa prezidanto Jelcin rikoltas klaran fidopruvon flanke de la popolo, dum la kongreso de la popotdeputitoj perdas sian reputacion. Anticipajn elektojn la popolo ne volas.
- 25a. Oliver Tambo, eksa prezidanto de la Afrika Nacia Kongreso, mortas en Sudafriko. 26a. Cario Clampi, eksa bankprezidanto, iĝas la nova itala ĉefministro de la 52a postmilita registaro. Li estas la unua ne-politikisto en tiu ofico.
- 27a. Unuafoje depost 44 jaroj komenciĝas en Singapuro oficialaj diskutoj inter Pekino kaj Tajvano, unuavice pri ekonomiaj temoj.
- 27a. La civitanoj de Eritreo voĉdonas por ŝtata sendependeco.
- 29a. En Ia unuaj balotoj de unuiĝinta Jemeno venkas la partio de la prezidanto Saleh.
- 30a. Unu tagon post ĝia formado, en la itala registaro jam eksplodas krizo pro la demisio de kvar novaj maldekstraj ministroj. Dume diskutiĝas la nuligo de la diplomatia imuneco de Andreotti kaj Craxi.

Majo de 1993


- 1a Okaze de Ia unuamajaj manifestacioj en Moskvo, 500 komunistoj kaj policistoj interbatalas.
- 1 a Bérégovoy, eksa franca ĉefministro, mortigas sin pro neelteno de la politika fiasko de sia partio.
- 1 a Premadas, srilanka prezidanto, mortas pro atenco. Ĉefministro Wijetunga iĝas nova prezidanto.
- 2a En Ateno konkludiĝas konferenca pri Bosnio-Hercegovina. Karadziĉ, cefo de la bosniaj serboj, subskribas la Vance-Owen-planon. La usona prezídanto Clinton minacas per armea interveno.
- 3a Enghalm, prezidanto de la germana socialista partio kaj ministro-prezidanto de Schleswíg-Holstein, subpreme demisias de siaj oficloj. Li konfesas esti mensoginta líge kun la Barschel-skandalo. 5a La usona engaĝiĝo en Somalio finiĝas. Germanoj transprenas Ia taskon.
- 6a La parlarento de bosniaj serboj rifuzas !a Vance-Owen-piaion. 8a En Hago 20000 gestudentoj protestas kontraú la ŝparemo de la nederlanda registaro. Bataloj kun la polica kaúzas vunditajn kaj arastitojn.
- 9a Aptidon iĝas prezidanto de Űibutio en la unuaj demokratiaj elektoj de la orientafrika ŝtateto. 9a Wasmosy de Ia Colorado-partio i§as prezidanto de Paragvaja. 10a La separatista movado de Korsiko relanĉas serion da bombatencoj.
- 12a Litovio kaj Slovenio iĝas novai membroj de Ia Eŭropa Konsilio. 13a Vaŝingtono definitive rezignas pri la kosmoraketa programo „SteIa milito" (SDI).
- 13a Estonio estas akceptita en !a Eŭropa Konsiiio.
- 16a Demirel iĝas nova ŝtatprezidanto de Turkio.
- 16a Referendume, la bosniaj serboj rifuzas Ia Vance-Owen-planon. 17a Karadzic rifuzas unuecan bosnian taton kaj la Vance-Owenplanon. Okcidento diskutas la establon de protektozonoj por la islama loĝantaro en Bosnio. 18a Dum 2a referendumo en Danlando, 57 % de Ia voĉaj akceptas Ia Mastnht-kontrakton. Post la baloto, protestgrupoj grave interbatalas kun la polico. 18a Cinio protestas kontraü Ia renkontiĝo de Dalai Lama kun la brita registaro.
- 20a Benvenuto, sekretario de Ia itala socialista partio, demisias, protestante kontraú la maihelpoj;
- reformi la partion. La &nova-poli- - co arestas Ia urbestron pro'supox'ataj mairegulecoj en lia aficado, 20a Vaŝingtono dipiornatle agnos kas la MPLA-reĝimon de Angolo 20a Kuĉma, urkaina >cefministro, demisias pro la intenco de fa §tat prezidanto Kravĉuk mem transpreni Ia registaran gvidan. La parla mento rifuzas lian dervision. KraY ĉuk ricevas specialajn rajtojn koncerne ekonomiain demandojn. 21 a Jelcin kunvokas konstitucian konferencon por Ia'- 5a de junio klarigante kaj tiel ignoras ia papi deputitan kongreson, kiu antaü nelonga strebis elimini lin. 21a Pérez, venezuela prezidanto, estas akuzita pro misuzo de sia ofico.
- 23a En Kampuceo " komenciĝas parlamentaj elektoj kun vasta po pola partopreno. Kvankam - Ruĝa Kmero anoncis atencojn, la situacia trankvilas.
- 24a Eritreo, eksa etiopia provinco, iĝas nova sendependa ŝtato, kies 1-a prezidanto nomiĝas Afewerki.
- 24a Fortugalro; protestas kontraŭ la karcerpuno por, la ĉefo de la opozicio en orienta Timoro, okupata de Indonezio.
- 24a En tibeta cefurbo Lhaso paca protesto kontraŭ prezaltigoj transformiĝas en perfortaj manifestacioj favore al la sendependeco de la lando. La polico severe reagas.
- 25a Serrano Elias, gvatemala prezidanto, arbitre eksvalidigas la konstitucion kaj la parlamenton.
- 26a Alĝerio esprimas 38 mortpu-nojn kontrau radikalaj islamanoj.
- 26a La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia instalon de tribunalo por esplori la militkrimojn en eksa Jugosiavio.
- 27a Bombeksplodo - supoze fare de mafio - en Florenco mortigas plurajn homojn kaj detruas valor aĵojn. Sekvas tutiandaj protestoj.
- 27a Post Alĝerio ankaŭ en Egiptio esprimiĝas mortpunoj kontraŭ radikalaj islamanoj. Islamaj aŭtoritatuloj kondamnas la akademian liberecon de la universitatoj.
- 28a La pola registaro sub la gvido de Suchocka demisias post esprimo de malfido de la parlamento.
- 28a La Sekureca Konsiiio de UN konfirmas la novan ümon inter Kuvajto kaj Irako.
- 30a Walesa, pola prezidanto, likvidas la parlamenton.
- 30/31 aj Novaj rasismaj brulmurdoj en Solingen (Germanio) incitas la animojn en Germanio kaj Turkio. junio
- 1a Cosiĉ, jugoslavia prezidanto estas forpuĉita de la Miloŝeviĉ-obeema serba parlamento, 1 a Walesa, pola prezidanto, anti. cipe likvidas la parlamenton. 3a La burundianoj voĉdonas en liberaj elektoj kontraŭ la diktista prezidanto Buyoya de la Tutsi-tribo kiu regis dum 30 jaroj, kaj elekta~ la Hutu-tribano Ndadaye. 4a Velásquez iĝas la posteulo de ls venezuela prezidanto Pérez, kit estis forigita pro suspekto pri koruptado.
- 6a La hispanajn balotojn gajnis la socialista partio, kiu restas Ia plej granda politika torto en la lando.
- 6a En la italaj balotoj la tradiciaj partioj fiaskas, dum la protestpartioj fortiŭas.
- 6a En la unuaj liberai balotoj en Latvio depost 60 jaroj venkiĝas la naciismaj reformkomunistoj. La reganta popolfronto komplete malsukcesas.
- 7a La parlamentajn kaj prezidantain elektojn en Bolivio venkiĝas la opozicia revolucia naciisma movado,
- 8a La komunista Laborista Partio de Kurdistano proklamas la finon de la unuflanka armistico kaj avertas pri intensigo de la batalo.
- 10a La partio de la fiio de princo Sihanouk, Funcinpec, oficiale gajnas la balotojn en Kamboĝo.
- 11 a Kinkel, germana ministro pri eksteraj aferoj, iĝas nova ĉefo de la germanaj liberaldemokratoj.
- 11 a En tutlandaj balotoj la moderulo Rafsanĝani konfirmiĝas kiel irana prezidanto.
- 13a La turka parlamento unuafoje elektas inon, Tansu CILLER, nova ĉefministro.
- 13a La nova ĉefministrino de Kanado nomiĝas Kim CAMPBELL de la konservativa partio. La ministrino pri defendo promesas daŭrigi la politikon de la antaŭulo Mulroney.
- 14a Princo Sihanouk nomiĝas prezidanto de Kamboĝo. 14a 25000 strikantaj ukrainaj ministoj postulas la demisiori de prezidanto KRAVĈUK.
- 14a En Sofio okazas granda demonstracio kontraŭ la bulgara prezidanto Ĵelev, kiun oni nomas-perfidulo de la demokratio.
- 15a Alijev, iama azerbajĝana komunista ĉefo, elektiĝas nova parlamenta prezidanto. En Ia lando intensiĝas la batalo' inter registaraj trupoj kaj ribeluloj de Guselnov, apogita de la komunistoj.
- 15a Aristide, forpelita haitia prezidanto vivanta en ekzilejo, estas agnoskita denove kiel ŝtatestro de falanda parlamento.
- 16a Niĝerio nuligas la prezidantajn elektojn de antaŭ kelkaj tagoj.
- 16a Miloŝeviĉ kaj Tudjman, serba kaj kroata prezidantoj, ellaboras novan projekton por disdividi Bosnion. Izetbegoviĉ, bosnia prezid anto, rifuzas tiun planon.
- 17a La rumana parlamento decidas, ke la sekureca servo subjugiĝu sub ĝia kontrolo.
- 18a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, fuĝas el Baku. La ribeluloj de Guseinov alproksimiĝas al la ĉefur bo; eksstalinisto Alijev dekfaras sin nova prezidanto, sed Elĉibej ne intencas demisii. La parlamento aprobas la ribelulojn,
- 18a Banda, diktista prezidanto de Malavio, rifuzas slan demlslon, kvankam la popolo voĉdonis por la' enkonduko de plurisma demokra tio. La opozicio postulas novajn balotojn.
- 18a La sud-afrika parlamento voĉdonas por reenkonduki la mortpunon.
- 18a La japana parlamento esprimas sian malfidon pri ĉefministro, Miyazawa, kiu falas. Per tio la 38jara regado de la liberaldemokrata partio ŝanceliĝas. La ŝtata partio disfalas, novaj partioj fondiĝas.
- 20a La loĝantoj de fa kroata regiono Krajno voĉdonas por la disiĝo de Kroatio.
- 24a En pluraj eŭropaj landoj samtempe okazas perfortaj kurdaj atakoj kontraŭ turkaj firmoj kaj diplomatiaj reprezentejoj,
- 25a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, estas forpuĉita de Ia parlamento.
- 25a En la marokaj parlamentaj elektoj venkiĝas la opoziciaj partioj.
- 26a Post ekziligo de grekortodok sia pastro el Albanio al Grekio, Ateno reagas per amasa ellandigo de neleĝe restantaj albanoj
- 27a Usono detruas perrakete fa konstruaĵon de la iraka sekureca servo kiel venĝo por planita murdo al la eksprezidanto Bush pasintjare en Kuvajto,
- 29a Eŭropa Konsflio reakceptas Cehion kaj Stovakion en sian sinon.
- 30a Rezolucipropono pri armigo de la bosniaj islamanoj fiaskas en' la Sekureca Servo'de UN. 30a Malavio oficiale abolas la unupartian sistemon.
- 30a Ribelula ĉefo Guseinov iĝas nova azerbajĝana ĉefministro. En la lando denove regas ekskomunistoj.1 Julio
- 1 a. Serboj kaj kroatoj planas disdividi Bosnion en tri partojn laŭ etnaj kriterioj.
- la. Parto de !a nigramara ŝiparo hisas la sovetian flagon kief „kompromison" en la kverelo inter Rusio kaj Ukrainio pri la aparteno de tiu ŝiparo.
- 1a. E