:: wikimiki.org ::

25-a De Novembro

25-a de novembro

---- Historio > Tagoj > la 25-a de novembro ---- La 25-a de novembro estas la 329-a tago de la jaro (la 330-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 36 tagoj restas. Je la 25-a de novembro okazis, interalie:

Eventoj

- 1867 Invento de dinamito per Alfred NOBEL
- 1963 Enterigo de murdita Usona Prezidanto John Fitzgerald KENNEDY
- 1965 En Belgia Kongo, generalo Joseph MOBUTU detronigas prezidanto Joseph KASAVUBU
- 1975 Surinamo sendependiĝas de Nederlando

Naskiĝoj

- 1844 : Carl BENZ, germana mekanikisto, fondinto de Daimler-Benz, AG. (mortis 1929)
- 1881 : Johano la 23-a (Angelo Giuseppe RONCALLI), 259-a papo, (1958-1963)
- 1914 : Joe DIMAGGIO, Usona basbala sportisto (mortis 1999)
- 1915 : Augusto PINOCHET, Ĉilia generalo, diktatoro de Ĉilio (1974-1990)

Mortoj

- 1034 : Malcolm la 2-a de Skotlando (murdita)
- 1968 : Upton SINCLAIR
- 1985 : Elsa MORANTE, Italio
- 1993 : Anthony BURGESS, angla verkisto
- 2005 : George BEST, brita futbalisto

Specialaj tagoj kaj festoj

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj

- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato

- Jarcentoj
- 19-a jarcento
- 20-a jarcento
- 21-a jarcento
- ...
- Tagoj
- januaro
- 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Tagoj

Historio > Tagoj ----

Tagoj en historio:

laŭ aranĝo de 2005

Sentabele:

- januaro
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- februaro
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, (30)
- marto
- 1, 2, 3, 4, 5,6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- aprilo
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- majo
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- junio
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- julio
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- aŭgusto
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- septembro
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- oktobro
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- novembro
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- decembro
- 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31

Vidu ankaŭ

- Tago
- Festa kaj Feria Tago Kategorio:Almanako ja:365日 ko:366일 zh-cn:历史上的今天 zh-tw:歷史上的今天

1867

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1867 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1867 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 1-a de marto : Nebrasko fariĝis la 37-a ŝtato de Usono.
- 1-a de julio : Kanado: Sendependiĝas de Britio. Brita-Nordamerika Akto faras Kanadon konstitucie dulingva, kaj kreis la Kanadan Konfederacion de Kebekio, Ontario, Nov-Brunsviko kaj Nova-Skotio.
- Meksiko : La marieneto Maximilian eksŝtatestriĝas.
- Rusio vendis Alaskon al Usono.
- Alfred NOBEL inventas dinamiton.
- metra sistemo internacie adoptita.

Naskiĝoj

- Boris Lvoviĉ EJDELMAN
- Max TALMEY
- Jan RAMBOUSEK
- Helene GIROUD
- 21-a de januaro : Ludwig THOMA
- 9-a de februaro : NATSUME Sôseki
- 18-a de februaro : Hedwig COURTHS-MAHLER
- 7-a de majo : Władysław Stanisław REYMONT
- 23-a de junio: Robert STERL, germana impresionisma pentristo
- 28-a de junio : Italio : Luigi PIRANDELLO
- 8-a de julio : Käthe KOLLWITZ
- 25-a de julio : Max DAUTHENDEY
- 14-a de aŭgusto : Anglio : John GALSWORTHY
- 4-a de septembro : Antonio GUINART
- 7-a de novembro : Pollando : Marie CURIE

Mortoj

- 14-a de septembro : Franz BOPP
- 9-a de majo : Jacques-Joseph CHAMPOLLION ---- 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento ja:1867年 ko:1867년 simple:1867

Alfred NOBEL

Historio de Scienco kaj Teknologio > Alfred NOBEL ---- Historio de Scienco kaj Teknologio Alfred NOBEL (naskiĝis je la 21-an de oktobro 1833 en Stokholmo, Svedio, mortis je la 10-an de decembro 1896 en San Remo, Italio) estis sveda kemiisto, inventisto, doninto kaj verkisto. sveda Nobel estis la tria filo de Emmanuel NOBEL (1801-1872), kiu naskiĝis en Stokholmo, Svedio, sed fruaĝe transloĝiĝis kun sia familio al Sankt-Peterburgo, Rusio. En 1859, la patro kaj li revenis al Svedio, kie Nobel ekstudis eksplodaĵojn, kaj precipe spertiĝis pri nitroglicerino. La plej grava el liaj 355 inventaĵoj estas dinamito, inventita en 1867. Antaŭ sia morto je la 10-a de decembro 1896 en San Remo, Italio, Alfred Nobel - kiu ne havis gefilojn - decidis heredigi la plej grandan parton de sia grandega kapitalo al fondaĵo. El la interezoj ĉiujare estas disdonata la tiel nomataj Nobelpremioj pri literaturo, fiziko, kemio, medicino kaj paco. (Al la pacpremio lin instigis interalie Bertha VON SUTTNER, kiu almenaŭ post lia morto esprimis sin pozitive pri esperanto.) La Nobelpremioj kaj la Nobelmemora premio pri ekonomiko ne estas samaj; la dua ja estas disdonata samokaze de la Nobelpremioj, sed ĝi ne havas fundamenton en la testamento de Nobel. Ĝi ne estas pagata de la Nobelfondaĵo sed de la sveda Regna Banko (Riksbanken). Samtempe kun la testamento, Nobel verkis teatraĵon - Nemesis, tragedio de kvar aktoj - pri Beatrice CENCI, eldonita dum li agoniis kaj detruita tuj post lia morto de liaj postvivantoj, pro rigardo de blasfemo. La unua ne detruita eldono aperis en 2003 ĉe Eldona Societo Esperanto, Stokholmo (dulingva, "Nemesis/Nemeza" - la sveda teksto de Nobel kaj la esperanta traduko de Gunnar GÄLLMO). (253p. ISBN 91-85288-29-2. 22cm.)

Vidu ankaŭ

- Premio Nobel als:Alfred Nobel ja:アルフレッド・ノーベル ko:알프레드 노벨 zh-min-nan:Alfred Nobel

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj

- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

83,5% eŭropana (el Germanio, Irlando, Britio, Italio, Meksiko, Pollando, Rumanio, Rusio, Kubo, ktp),
12,4% afrikana (el okcidenta Afriko, Jamajko, Haitio, ktp),
3,3% aziana (el Ĉinio, Filipinoj, Sud-Koreio, Vjetnamio, Barato, Japanio, ktp),
0,8% amerikana

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

John F. KENNEDY

Historio > Usono > Prezidento de Usono > John F. KENNEDY < Kennedy ---- John Fitzgerald KENNEDY, [ĝon ficĝerald KENedi] (aŭ mallonge: JFK) (naskiĝis la 29-an majo 1917, mortis la 22-an de novembro 1963) estis la tridek-kvina Prezidento de Usono. Kennedy naskiĝis en Brookline, Masaĉuseco. Li estis filo de irlandanida loka politikisto Joseph KENNEDY kaj Rose FITZGERALD. Dum la Dua Mondmilito, li estis vundita en Pacifiko sur barko PT 109. Lia heroeco logis balotilojn sed, dum lia resta vivo, lia lumbo doloregis. Li estis operaciita kaj bezonis apogan zonon kaj medikamentojn. John estas la plej fama el la irlandanida usona familio Kennedy. Li estis juna, bonaspekta, kaj populara prezidento. Li havis tri gefilojn kun Jacqueline BOUVIER (edzina familinomo, Kennedy). Malgraŭ lia familia aspekto, li ekstergeedzece amindumis virinojn kiel Marilyn MONROE. Li estas la nura rom-katolika prezidanto de Usono. Kennedy estis mortpafita en novembro de 1963, en Dallas, Teksaso dum li kaj lia edzino veturis en aŭtokavalkado dum politika kampanjo. Oficiale Lee Harvey OSWALD lin murdis, sed konspiraj teorioj pri lia morto estas daŭra parto de usona populara kulturo. Oni decidis en 2004 ciferecigi magnetofonan registraĵon, kiu enhavas la sonon dum la murdo, celante analizi, ĉu vere pafis oni 3-foje (el biblioteko) aŭ ekzistis iu 4-a pafo el la proksima monteto. Dum lia administrado (1961-1963) okazis;
- 1961- Fiasko de la sturminvado de Kubo ĉe [Bahía Cochinos]].
- 1961- La kreo de la Pac-Korpuso
- 1961- Alianco por Progreso kun Latin-Ameriko
- 1961- Ekkonstruo de Berlina Muro – Kennedy retorikis "Ich bin ein Berliner".
- 1962- Krizo de Kubaj Misiloj.
- 1962- Batalo pri civilaj rajtoj por negroj en Usono.
- 1963- Traktato de Malpermeso de Atmosfera Nuklea Provado kun Sovetio kaj Britio KENNEDY JOHN F ja:ジョン・F・ケネディ ko:존 F. 케네디 simple:John F. Kennedy th:จอห์น เอฟ. เคนเนดี้

Kongo Kinŝasa

Geografio > Afriko > Kongo ---- 125px

http://de.wikipedia.org/upload/6/66/DRK.png
Mapo de la Kongolanda Demokrata Respubliko
el CIA World Fact Book

Kongo, Kongo Kinŝasa (Congo) Lando en Centra Afriko, ekde 1971 ĝis 1997 nomita Zairio. La landonomo, same kiel la Kongo Brazavila, elvenas de la Konga Rivero kiu apartigas la du naciojn.
- Landkodo: CD.
- E-nomo: Demokratia Respubliko Kongo.
- Nacia nomo: République Démocratique du Congo.
- Areo: 2.345.500 kv.km.
- Politika sistemo: respubliko.
- Ŝtatestro: prezidanto Joseph KABILA.
- Ĉefurbo: Kinŝaso (1.990 mil).
- Urboj: Kananga (597 mil), Lumumbashi (402 mil).
- Adm. divido: 8 regionoj kaj ĉefurbo.
- Loĝantaro: 43.848 mil (1995), inter ili 17,8% lubaoj, 16,4% konganoj, 13,2% mongoj, 9,9% ruandanoj.
- Ŝtatlingvo: franca lingvo.
- Kredantoj: kristanoj 50%, islamanoj 4%, lokaj konfesoj 40%.
- Eksporto: kupro, diamantoj, kobalto, nafto, kafo.
- Pokapa GNP: 120 $.
- Organizoj: UNO (1960)
- Historio: Ĝi estis kolonio de Belgio (Belgia Kongo) kaj sendependiĝis en 1960. De 1965 ĝin regis Mobutou Sesse Seko. En 1971-1999 jaroj ĝi nomiĝis Zairia Respubliko. De 1991 Mobutou dividis ŝtatpotencon kun opoziciulo Etienne CHIKENDY, sed baldaŭ senoficiĝis lin de la ĉefministra posteno. Politika disharmonio transformiĝis al milita kontraŭstaro. De 1994 en la landon venis rifuĝintoj el la najbara Ruando, kio havis detruan influon al la landa ekonomio.
- Esperanto
- Organizoj de Esperantistoj el la D. R. Kongo - Kongolando [http://www.geocities.com/kongoesperanto/ http://www.geocities.com/kongoesperanto/]
- Demokratia Kongolanda Esperanto-Asocio [http://uea.org/landoj/afriko/kongolando.html http://uea.org/landoj/afriko/kongolando.html] Kategorio:Kongo Kinŝasa ja:コンゴ民主共和国 ko:콩고 민주 공화국 ms:Republik Demokratik Congo zh-min-nan:Congo Bîn-chú Kiōng-hô-kok

Surinamo

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Gvajanoj > Surinamo ---- Gvajanoj Suriname. Regno en Suda Ameriko.
- Landkodo: SR.
- E-nomo: Surinama Respubliko.
- Nacia nomo: Republiek Suriname.
- Areo: 169.820 kv.km.
- Politika sistemo: respubliko.
- Ŝtatestro: prezidento Ronald VENETIAAN (1996).
- Ĉefurbo: Paramaribo (290 mil).
- Adm. divido: 9 provincoj.
- Loĝantaro: 410 mil (1995).
- Ŝtatlingvo: nederlanda.
- Eksporto: baŭksito, aluminio, rizo, banano, lignaĵo.
- Pokapa GNP: 880 $.

Historio

Ĝi estis kolonio de Nederlando kun nomo Nederlanda Gvajano, post Traktato de Breda, kiu solvis la 2-an Anglan-Nederlandan Militon. Tamen jam estis nederlandaj komercistoj en la lando. Ekde 1954 Surinamo havis aŭtonomion, kaj en 1975 ĝi iĝis sendependa ŝtato. Fortaj ligoj kun Nederlando plu konserviĝas: i. a. multaj surinamanoj venas al Nederlando por labori kaj havi pli bonan vivon.

Lingvoj

Estas pluraj kreolaj lingvoj krom la oficiala nederlanda. La plej uzata interlingvo estas: Sranan tongo. Aliaj lingvoj:
- Sarnami Hindi
- Java
- Saramaka Kategorio:Surinamo ja:スリナム ko:수리남 ms:Suriname zh-min-nan:Suriname

1844

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1844 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1844 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- Svedio: Richard DYBECK verkas tekston de Du gamla, du fria.
- Eko de la Bahaa Kredo.
- 3-a de julio: La lasta paro de grandaj aŭkoj estis mortigita.
- Universala kaj analitika lingvo kreita.

Naskiĝoj

- Charles STEWART
- 2-a de februaro : Marie HANKEL
- 13-a de marto : Gábor BÁLINT
- 16-a de aprilo : Anatole FRANCE
- 3-a de junio : Detlev VON LILIENCRON
- 15-a de oktobro : Germanio : Nietzsche
- 22-a de oktobro : Sarah BERNHARDT
- 25-a de novembro : Carl BENZ

Mortoj

- ---- 1839 | 1840 | 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento ko:1844년 simple:1844

1881

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1881 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1881 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- L.L. Zamenhof revenis Varsovion kaj ekscias pri la detruo de siaj notoj pri pra-Esperanto

Naskiĝoj

- Ĥristo ĤARALAMBEV
- Pierre CORRET : Francio
- 25-a de januaro : Germanio : Emil LUDWIG
- 2-a de februaro : Kate JAHNS
- 4-a de februaro : TUKIMOTO Kitadi
- 25-a de marto : BARTÓK Béla
- 1-a de majo : Pierre TEILHARD DE CHARDIN
- 21-a de julio : Josef BURGER
- 6-a de aŭgusto : Alexander FLEMING
- 11-a de septembro : Asta NIELSEN
- 25-a de oktobro : Pablo PICASSO, eminenta artisto
- 26-a de oktobro : Emile GASSE
- 28-a de novembro : Aŭstrio: Stefan ZWEIG

Mortoj

- 19-a de septembro : James A. GARFIELD
- 2-a de decembro: Jenny MARX ---- 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento ko:1881년

Papo

] Papo (el la greka vorto, papas "patro") estas titolo de la plej alta estro de kelkaj eklezioj, ekzemple la kopta kaj la katolika. La katolika papo estas episkopo de Romo kaj la ĉefo de la Katolika Eklezio. Laŭ katolika kredo, por esti episkopo de Romo (la Sankta Diocezo) li heredas la rolon kaj potencon de Sankta Petro, la unua episkopo de Romo, per apostola posteuleco. Li do pretendas esti la paŝtisto de ĉiuj kristanoj kaj reprezentanto de Kristo surtere (laŭ Mateo 16:18-19):

Vi estas Petro, kaj sur ĉi tiu roko mi konstruos mian eklezion; kaj pordegoj de Hades ne superfortos ĝin. Mi donos al vi la ŝlosilojn de la regno de la ĉielo; kaj kion ajn vi ligos sur la tero, tio estos ligita en la ĉielo; kaj kion ajn vi malligos sur la tero, tio estos malligita en la ĉielo.

Laŭ la katolika interpreto de ĉi tiuj versoj, la Katolika Eklezio estis fondita de Jesuo Kristo kaj la papo estas la posteulo de Sankta Petro kaj portas lian aŭtoritaton (simbolita per "la ŝlosiloj"). Nekatolikaj kristanoj, kiuj ne aprobas papan aŭtoriton, asertas ke la 'roko' ne estas Petro, sed la konfeso parolita de Petro en Mateo 16:17. Aliaj, ekzemple adventismo, kredas ke la papo estas la Antikristo mem, aŭ la malĉastino de Babilono de Apokalipso. La papo ankaŭ estas patriarko de preskaŭ ĉiuj kristanoj sub sia papa aŭtoritato. Inter tiuj ĉi estas ne nur la romkatolika eklezio, sed eklezioj de la Orienta Rito, foje nomataj 'grekkatolikaj'. La lastaj estas en komunio kun la Vatikano, sed adoras Kriston laŭ la liturgio de Sankta Johano Krisostomo Papoj elektiĝas de kaj el la kolegio de kardinaloj. Kvankam ĉiu needziĝinta vira katoliko rajtas esti elektita, plej ofte elektiĝas kardinalo. Ĉar la papo regas la sendependan Vatikanon, li ankaŭ estas ŝtatestro. La eklezio kredas ke Dio ne permesas ke la papo eraru dum formalaj eldiroj pri aferoj de fido aŭ moralo (papa neerareco). Sed tiu doktrino ne estis formale konfirmita ĝis la 19-a jarcento en la unua vatikana koncilio. Pro tio, la doktrina potenco de la papo estas tre konservema: ĝi ne povas kontraŭdiri antaŭajn papajn dirojn pri oficiala dogmo. Nur unu fojon la papo parolis sub la mantelo de neerareco, en 1950 kiam Pio la 12-a instruis ke Sankta Maria estis prenita korpe en ĉielon. Iuj kredas ke la doktrino de neerareco mem anonciĝis kun papa neerareco. La potenco de la papo, religie kaj politike, kreskis kaj malkreskis tra la jarcentoj. En la tempo de Danto kaj poste, la papo eĉ komandis armeojn kaj batalis kontraŭ la Sankta Romia Imperio. En la 14-a jarcento la papo loĝis en Avinjono, dum kontraŭpapo loĝis en Romo mem. Iuj papoj dum la tempo de la Renaskiĝo estis malvirtaj. Iuj papaj fiaj faroj instigis la Reformacion de Lutero kaj la protestantoj. En la ortodoksaj eklezioj ne ekzistas ekvivalento de la katolika papo kaj anstataŭe la koncilio mem regas. La "ĉefa inter egalaj" episkopoj en ortodoksa kristaneco estas la patriarko de Konstantinopolo.

Vidu ankaŭ:

- Listo de papoj Kategorio:Katolikismo als:Papst ja:ローマ教皇 ko:교황 simple:Pope

1958

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1958 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1958 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 49-a Universala Kongreso de Esperanto en Majenco.
- Penka BATOEWA kaj Anatolij GONĈAROV eklernis Esperanton.
- Vuk ECHTNER enkarceregita.
- 1-a de januaro : Eŭropo : La du Romaj Traktatoj starigas la Eŭropan Ekonomian Komunumon (EEK) kaj la Eŭropa Atom-Energia Komunumo (EAEK, Eŭratom) inter la membroŝtatoj-fondintoj : Francio, Germanio, Belgio, Italio, Luksemburgo kaj Nederlando -- "Eŭropo de la Ses".
- 28-a de septembro : Francio : La francoj adoptas per referendumo sian nunan konstitucion ; ĝi estas promulgita la 4-an de oktobro 1958.
- 4-a de oktobro : Francio : La ĵus adoptita, nuna konstitucio de Francio estas promulgita. Ĝi tiel estas la 18-a konstitucio de Francio ekde 1789. Estigante parlamentan reĝimon, ĝi starigas la nunan Kvinan Francan Respublikon.
- Francio : Charles DE GAULLE estas elektita prezidento de la Franca Respubliko. Li tiel estas la unua prezidento en la Kvina Respubliko.
- Kolombio : Stabiliĝo.
- Gvineo sendependiĝas sub Ahmed Sekou TOURE, aniĝante al UNO.
- Kreita Romanido.
- La brita piloto Mike HAWTHORN gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.

Naskiĝoj

- 29-a de aprilo : Michelle PFEIFFER
- 29-a de aŭgusto : Michael JACKSON (muzikisto)
- 16-a de oktobro : Tim ROBBINS

Mortoj

- Josef ŠILHART
- 21-a de decembro Usono : Lion FEUCHTWANGER
- 24-a de decembro : William Ebenezer THOMSON ---- 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1958年 ko:1958년 simple:1958 th:พ.ศ. 2501

1914

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1914 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1914 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 10-a Universala Kongreso de Esperanto maleblita pere milito.
- Lizzie IDDON kronita reĝino.
- Publikita la Plena Esperanto-Japana Vortaro.
- Publikita Forta Impreso de Ivan ŜIRJAEV.
- Casas Jaume GRAU kaj Leopold BUXBAUM eklernis Esperanton.
- Fondita Esperanto-grupo en Bexleyheath.
- Eko de Unua Mondmilito.
- Niĝerio fariĝas Brita kolonio.
- Inaŭguro de la Panama Kanalo. Ameriko geologie disiĝas al Nordameriko kaj Sudameriko.
- The strength of the strong ("La forto de la fortoj") de Jack LONDON.
- Kreita Federal Trade Commission (Federacia Komerca Komisiono) en Usono.
- Jesuo revenis al Tero, laŭ Testemunioj de Jehovo.

Naskiĝoj

- Curt J. MILKSCHUTZ
- Ĉeĥio: Bohumil HRABAL
- Norvegio: Thor HEYERDAHL
- 24-a de januaro : Hana VÍTOVÁ
- 18-a de februaro : Jaan OJALO
- 27-a de marto: Karel ŠOLC
- 31-a de marto : Meksiko : Octavio PAZ
- 2-a de aprilo: Britio: Alec GUINNESS
- 4-a de aprilo : Marguerite DURAS
- 21-a de aprilo: József PAPP
- 30-a de aprilo: Dorival CAYMMI, Brazila kantisto kaj muzikisto.
- 24-a de majo: Lilli PALMER
- 31-a de julio : Louis de FUNÈS
- 15-a de septembro : Will QUADFLIEG

Mortoj

- Fernand BLANGARIN
- Ambrose BIERCE
- Peter K. GEIER
- 25-a de marto: Frederic MISTRAL
- 31-a de marto: Italio: Christian MORGENSTERN
- 2-a de aprilo: Paul HEYSE
- 8-a de aprilo: Ĉeĥio: Jakub ARBES
- 24-a de majo : Martin PACKNESS
- 19-a de junio : Anglio: A. J. EDMONDS
- 21-a de junio: Bertha VON SUTTNER
- 28-a de junio: Franz FERDINAND, Arkiduko de Aŭstrio, kaj lia edzino Sofia murdiĝis per Serbia naciisto, la kaŭzo de la Unua Mondmilito.
- 31-a de julio: Jean JAURÈS
- 5-a de septembro: Louis FAUVART-BASTOUL
- 11-a de septembro: Claudius COLAS
- 30-a de oktobro : Ernst STADLER
- 3-a de novembro: Georg Trakl ---- 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1914年 ko:1914년 simple:1914 th:พ.ศ. 2457

Usono

Faktoj

La plej grandaj urboj

Etnoj

83,5% eŭropana (el Germanio, Irlando, Britio, Italio, Meksiko, Pollando, Rumanio, Rusio, Kubo, ktp),
12,4% afrikana (el okcidenta Afriko, Jamajko, Haitio, ktp),
3,3% aziana (el Ĉinio, Filipinoj, Sud-Koreio, Vjetnamio, Barato, Japanio, ktp),
0,8% amerikana

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

1999

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1999 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1999 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 84-a Universala Kongreso de Esperanto en Berlino.
- Eŭropa Unio: 1-a de januaro: Eŭro naskiĝas kaj fariĝas la oficiala monunuo i.a. de la 11 eŭropuniaj landoj, kiuj ĝin adoptis (poste, 12). Ĝis la 1-a de januaro 2002, ĝi estas monunuo nur nemateria.
- Rusio kaj Belarusio konsentas uniiĝi.
- Rusio: Boris JELCIN faras Vladimir PUTIN sia posteulo.
- Usono bombatakas Jugoslavion.
- Al Ĉinio redonas Makaon Portugalio.
- Alĝerio: Abdelaziz BOUTEFLIKA elektitas prezidento.
- Aŭstralio: Referendume la aŭstralianoj refuzas proponon ŝtatestr-anstataŭigi la Britain reĝinon per propralanda prezidento.
- Orienta Timoro sendependiĝas de Indonezio, sed restas sub aŭspicoj de UNO.
- Al UNO aniĝas Kiribato, Nauro kaj Tongo.
- Argentino: Fernando DE LA RUA elektatas prezidento.
- Venezuelo: Hugo Rafael CHAVEZ FRIAS elektatas prezidento.
- 20-a de aprilo : Masakro de Columbine.
- La falo de Mobutu kaj lia reĝimo en Kongolo. La land-nomo ŝanĝiĝas de Zairio al Kongolo.
- Vjetnamo: La 2-a Azia Kongreso de Esperanto en Hanojo
- Kolombio: La 4-a Tut-Amerika Kongreso Esperanta en Bogoto
- Barejno: surtroniĝas Amir Hamad bin Isa al-Halifa.
- Oni proponis Saniveston.

Naskiĝoj

Mortoj

- Herbert WOHLFAHRT
- Maria ANGELOVA
- Zdenko KŘIMSKÝ
- Eva SEEMANNOVÁ
- 2-a de januaro : Sebastian HAFFNER
- 7-a de februaro : Reĝo Husein de Jordanio
- 7-a de marto : Stanley KUBRICK
- 12-a de marto : Yehudi MENUHIN
- 23-a de julio : Reĝo Hasan la 2-a de Maroko
- oktobro: Ulf RIBERS
- 28-a de novembro : Peter KARVAŠ
- 17-a de decembro: Aderaldo ROCHA ---- 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1999 ja:1999年 ko:1999년 simple:1999 th:พ.ศ. 2542 zh-min-nan:1999 nî

1915

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1915 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1915 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 11-a Universala Kongreso de Esperanto en Sanfrancisko
- Fidia Romeo Giuseppe CESARINI, Hermanus Jacob BLOKKER kaj Jozsef HALÁSZ eklernis Esperanton
- Einstein publikas sian duan teorion de relativeco.
- Haitio falas sub la efektiva rego de Usono (ĝis 1934).
- Monda germana kreita.

Naskiĝoj

- Aage FALCH
- Ferenc TEREMI
- Karel FILIP
- Poul THORSEN
- Jan JIČÍNSKÝ
- 16-a de januaro : Carlos de ALMEIDA WUTKE
- 12-a de marto :Jiří MUCHA
- 27-a de marto : JONESCU-CAPATANA
- 21-a de aprilo (Meksiko): Anthony QUINN
- 6-a de majo (Usono): Orson WELLES
- 29-a de aŭgusto (Svedio): Ingrid BERGMAN
- 17-a de oktobro (Usono): Arthur MILLER
- 12-a de decembro (Usono): Frank SINATRA
- 13-a de decembro: Curd JÜRGENS
- 19-a de decembro (Francio): Edith PIAF

Mortoj

- 27-a de marto: SIFO
- 20-a de aŭgusto : Paul EHRLICH
- 20-a de aŭgusto: József MILETZ ---- 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1915年 ko:1915년 simple:1915

Ĉilio

Geografio > Kontinentoj > Ameriko > Sudameriko > Ĉilio ----

250px

Ĉilio - Chile Lando en Suda Ameriko.

Landkodo: CL.
E-nomo: Ĉilia Respubliko.
Nacia nomo: República de Chile.
Areo: 756.621 kv.km.
Politika sistemo: respubliko.
Ŝtatestro: prezidento Ricardo Lagos.
Ĉefurbo: Santiago (4.272 mil).
Urboj: Viña del Mar (312 mil), Valparaíso (267 mil) Concepción (215 mil).
Adm. divido: 13 regionoj: Tarapacá, Antofagasta, Atacama, Coquimbo, Valparaíso, Región Metropolitana (Santiago), Libertador General Bernardo O'Higgins, Maule, Biobío, Araucanía, Los Lagos, Aisén del General Carlos Ibáñez del Campo, Magallanes y de la Antártica Chilena.
Loĝantaro: 14.225 mil (1995), inter ili 100% ĉilianoj, 6% araukanoj.
Ŝtatlingvo: hispana lingvo.
Kredantoj: katolikoj (80%).
Eksporto: kupro (la plej granda eksportanto), fero, molibdeno, nitratoj, ŝtala produktaĵo, fiŝo, frukto, celulozo.
GNP: totala - 70 mlrd $; pokapa - 4.160 $.
Organizoj: UNO (1945)
Historio: fariĝis sendependa de Hispanio en 1810. Prezidento Salvador ALLENDE komencis grandajn reformojn en socia sfero, kio kaŭzis militan renverson. Ĝis 1989 lando estis regata de generalo Augusto PIN

25-a de novembro

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Specialaj tagoj kaj festoj

Historio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

Historio de kontinentoj

Imperioj

Mapoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

Rolantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj: - Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento) - "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento) - Mezepoko - Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Tagoj

Tagoj en historio:

Sentabele:

Vidu ankaŭ

1867

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Alfred NOBEL

Vidu ankaŭ

Usono

Faktoj

La plej grandaj urboj

Etnoj

Historio

ekonomio

Esperanto en Usono

John F. KENNEDY

Kongo Kinŝasa

Surinamo

Historio

Lingvoj

1844

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

1881

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Papo

Vidu ankaŭ:

1958

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

1914

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Usono

Faktoj

La plej grandaj urboj

Etnoj

Historio

ekonomio

Esperanto en Usono

1999

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

1915

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Ĉilio

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)