:: wikimiki.org ::

6-a De Januaro

6-a de januaro

Historio > Tagoj > la 6-a de januaro ---- La 6-a de januaro estas la 6-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 359 tagoj restas (360 en superjaroj). Je la 6-a de januaro okazis, interalie:

Eventoj

- 1868: unua eldono de la libro La Genezo
- 1912 : Nov-Meksiko fariĝis la 47-a ŝtato de Usono

Naskiĝoj

- 1903 : Karl Ludvig SÖDERBERG
- 1933 : Oleg MAKAROV, sciencisto kaj kosmonaŭto
- 1960 : Nigella LAWSON

Mortoj

- 1852 : Louis BRAILLE, Francio
- 1916 : Theodore ROOSEVELT

Specialaj tagoj kaj festoj

Tagoj de semajno

La 6-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
- Mardo en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099;
- Merkredo en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095;
- Vendredo en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096;
- Sabato en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091;
- Dimanĉo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097.

Vidu ankaŭ jenon:

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj

- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato

- Jarcentoj
- 19-a jarcento
- 20-a jarcento
- 21-a jarcento
- ...
- Tagoj
- januaro
- 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Gregoria kalendaro

Gregoria kalendaro estas la ĉefa kalendaro de la Okcidento kaj tutmonda komerco. Ĝi estas reformo de la antikva julia kalendaro de Julio Cezaro. La gregoria kalendaro estas suna kalendaro: ĝi precize sekvas la sunon (jarojn) sed ne la lunon. Kvankam la monatoj historie devenas de luna periodo, la monatoj komenciĝas kun la nova luno nur tute hazarde. Kontraste, la islama sekvas la lunon, ne la sunon, kaj la hebrea kalendaro la sunon kaj la lunon. Monatoj: la kalendaro havas 12 monatojn:
- januaro - 31 tagoj
- februaro - 28 aŭ 29 tagoj
- marto - 31 tagoj
- aprilo - 30 tagoj
- majo - 31 tagoj
- junio - 30 tagoj
- julio - 31 tagoj
- aŭgusto - 31 tagoj
- septembro - 30 tagoj
- oktobro - 31 tagoj
- novembro - 30 tagoj
- decembro - 31 tagoj La kalendaro sekvas la sunon, ne la lunon, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto. Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la superjaro -- la kvara jaro kaj kvara jarcenta jaro -- februaro havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992, 1996, 2000 kaj 1600, ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993, 1994, 1900 kaj 1700, ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro, kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700. Pro tio, la gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 sekundoj tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj). Semajno: aldone al la cikloj de monatoj kaj jaroj, estas la ciklo de la semajnoj. La semajno havas sep tagojn:
- dimanĉo
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato La 1-a de januaro 2000 estis sabato. Dimanĉo kaj sabato estas la "semajnfino", kutime tagoj de ripozo en la Okcidento. Sabato estas la tradicia juda tago de ripozo kaj dimanĉo la tradicia kristana tago de ripozo. Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la kristana erao. Pro kuniĝo de semajna kaj superjara cikloj en la kalendaro estadas 14 tipoj de jaroj:
- Normalaj jaroj komenciĝantaj je :
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
- dimanĉo
- Supejaroj komenciĝantaj je :
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato
- dimanĉo Tagoj: la tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn horojn. ... Reformo: Aprobo de Julia kalendaro siatempe estis grava antaŭenpaŝo, sed ĝi ankaŭ havis malgrandan malprecizecon: suna jaro kompare al Julia jaro estis mallonga je 11 minutoj kaj 14 sekundoj. Dum jaroj tiu ĉi diferenco fariĝis tagoegala kaj kaŭzis malprecizecojn. En la fino de 14-a jarcento diferenco pligrandiĝis tiomgrade ke printempa tagegaleco anstataŭ 21 de marto trafis al 11 de marto. Do Pasko, ferio printempa, iafoje okazis en la vintro! Papo Gregorio la 13-a decidis korekti la eraron. Li invitis specialan komisionon kaj tagokalkulo antaŭenigis je 10 tagoj. Por ke en estonto similaj eraroj ne okazu, ili decidis en ĉiuj kvarcentjaroj forĵeti tri tagojn, sekve kvanto de superjaroj fariĝis malpli je 3, ol en Julia kalendaro. Tio estis la solvo de Aloysius LILIUS en 1580. La fakta bazo estis la kalkulo de Koperniko pri la longeco de la jaro. En 1530, Koperniko esploris la kalkuladon de Ptolemeo en 139 kaj al-Battani en 882 kaj kalkulis la jaron por si mem kaj eldonis la nombron 365,2425, kiu fariĝis la longeco de la jaro en la gregoria kalendaro. Ĉi tiu nova kalendaro nomiĝis Gregoria aŭ jarkalkulo laŭ nova stilo kaj Julia kalendaro estis nomita jarkalkulo laŭ malnova stilo. En 1582 jaro, kiam Gregoria kalendaro estis enkondukita, diferenco inter du stiloj estis 10 tagoj, en 1900 ĝi atingis 13 tagojn. En venontaj jaroj ĝi pligrandiĝos plu. Gregoria kalendaro estis aprobita en diversaj landoj en malsamaj tempoj:
- 1582 - Hispanio, Italio, Pollando, Portugalio, Francio, Luksemburgio, katolika Nederlando
- 1583 - Bavario, Tirolo
- 1583-1585 - Katolika Germanio kaj Svislando
- 1584 - Aŭstrio, Ĉeĥio
- 1587 - Hungario
- 1590 - Transilvanio
- 1610 - Prusio
- 1700 - Danio, Norvegio, kaj la protestantaj regionoj de Germanio, Nederlando kaj Svislando (escepte de Sankt Gallen)
- 1724 - la svisa kantono Sankt Gallen
- 1752 - Anglio kaj kolonioj (ekz, la nuna Usono)
- 1753 - Svedio, Finnlando, Japanio
- 1911 - Ĉinio
- 1912 - Albanio
- 1915 - Litovio
- 1916 - Bulgario
- 1918 - Rusio, Estonio
- 1919 - Rumanio, Serbio
- 1924 - Grekio
- 1926 - Turkio
- 1928 - Egipto En 1582, laŭ la papo, la tago post la 4-a de oktobro (la fina tago de la julia kalendaro) estis la 15-a de oktobro (la unua tago de la nova gregoria kalendaro). Ĝenerale, katolikaj landoj plejparte aprobis la kalendaron dum 1582-90, protestantaj landoj dum 1700-53 kaj aliaj landoj dum 1911-28. ---- ::Tridek tagoj en septembro, ::april', junio, kaj novembro; ::Ĉiuj kromaj de la kalendar' ::Tridek-unu havas, krom februar', ::Kun dudek-ok, tri jarojn el kvar, ::Sed dudek-naŭ en superjar'. ::: - Tradicia angla poemo; elangliĝis Mateo McLAUCHLIN ---- Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Gregoria Kalendaro kategorio:Kalendaro als:Gregorianischer Kalender ja:グレゴリオ暦 ko:그레고리력 ms:Kalendar Gregory simple:Gregorian calendar th:ปฏิทินเกรกอเรียน

La Genezo

La Genezo estas mallongigo de "La Genezo, la Mirakloj kaj la Antaŭdiroj", publikita en 1865. Ĝi estas unu el 5 bazaj libroj de Kardecisma Spiritismo. Tradukis Affonso SOARES. Ĝia celo estas studi tiujn tri objektojn ĝis nun diverse interpretatajn kaj komentariatajn: la Genezon, la miraklojn kaj la antaŭdirojn, laŭ ties rilatoj kun la novaj leĝoj rezultantaj el la observado de la spiritismaj fenomenoj. Tiu verko estas ia komplemento al la aplikoj de Spiritismo el speciala vidpunkto. Komparu kun genezo kategorio:Spiritismo

1912

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1912 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1912 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 8-a Universala Kongreso de Esperanto en Krakovo.
- L.L. ZAMENHOF ĉe la UK de Krakovo rezignis ĉian oficialan rolon en la aferoj de Esperanto, kaj eĉ la simplan titolon „Majstro“.
- Edukministro CAJ Juanpej dekretas la enkondukon de Esperanto en la elementajn lernejojn de Ĉinio.
- Eklernis Esperanton: Bruno RIEFLING, SIFO, Gerrit WOUD, Gerrit Paulus de BRUIN, Maksimiliano BLASSBERG, Frits FAULHABER, Helmi DRESEN, Modesto Eugenio CAROLFI, Carl Adolph HVORSLEV kaj Vasilij ĴELEZNJAKOV.
- Fonditaj Esperanto-asocio de Ŝanhajo, Virina Esperanto-Klubo en Brazilo kaj Esperanta junulara grupo de Varsovio.
- Fondita unua Esperanto-Klubo en Venezuelo
- Kreitaj planlingvoj Omnezo, Lingvo Kosmopolita, Ariana kaj Fraternitato.
- Ĉinio elĵetas fremdan regon kaj fariĝas respubliko.
- Albanio sendependiĝas.
- Hispanio: Kanarioj: Fuerteventura ekhavas propran parlamenton.
- 6-a de januaro: Nov-Meksiko fariĝis la 47-a ŝtato de Usono.
- 16-a de januaro: La grupo de anglo Robert Falcon SCOTT apud Sudan Poluson trovas restaĵojn de tendaro de konkuranta norvego Roald AMUNDSEN.
- 18-a de januaro: Scott atingas Sudan Poluson.
- 14-a de februaro: Arizono fariĝis la 48-a ŝtato de Usono.
- 15-a de aprilo: La Titanic pereas en la norda Atlantiko
- Tupaciguara fondita.

Naskiĝoj

- Raymond DOURY
- 20-a de februaro: Francio: Pierre BOULLE
- 21-a de aprilo : William Thomas STEAD
- 16-a de majo: Johannes HARTOG
- 23-a de junio: Britio: Alan TURING, frua komputikisto (m. 1954)
- 14-a de aŭgusto: Germanio: Erwin STRITTMATTER
- 26-a de novembro : Eugène IONESCO

Mortoj

- 16-a de januaro: Georg HEYM
- 27-a de januaro: BAGGI de ARAUJO
- 30-a de marto: Germanio: Karl MAY.
- 20-a de aprilo: Bram STOKER
- 14-a de majo: Svedio: August STRINDBERG
- 16-a de aŭgusto : Germanio : Johann Martin SCHLEYER
- 24-a de decembro : George W. BULLEN.
- Ĉeĥio: Zikmund WINTER.
- Antarkto: Kapitano SCOTT kaj sia grupo.
- Amatus van der BIEST-ANDELHOF ---- 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1912年 ko:1912년 simple:1912 th:พ.ศ. 2455

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj

- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

83,5% eŭropana (el Germanio, Irlando, Britio, Italio, Meksiko, Pollando, Rumanio, Rusio, Kubo, ktp),
12,4% afrikana (el okcidenta Afriko, Jamajko, Haitio, ktp),
3,3% aziana (el Ĉinio, Filipinoj, Sud-Koreio, Vjetnamio, Barato, Japanio, ktp),
0,8% amerikana

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

Karl Ludvig SÖDERBERG

Kategorio:Esperanto Kategorio:Esperanto-kulturo Kategorio:Esperanto-movado Kategorio:Enciklopedio de Esperanto Kategorio:Enciklopedio de Esperanto S EdE-S Sveda esperantisto Karl Ludvig SÖDERBERG (söderberj) (naskiĝis la 6-an de januaro 1903 en Smedjebacken - mortis la 19-an de oktobro 1998 en Upsalo), estis Honora Membro de UEA (ekde 1991) kaj de Sveda E-Federacio, filologia magistro, instruisto de angla lingvo. Dum siaj universitataj studoj en Upsalo li prezidis studentan organizaĵon. En 1929 prelego de Henrik Seppik ekinteresis lin pri Esperanto: sekve, li ekaktivis en E-Societo de Upsalo, jam en 1930 kiel vicprezidanto. (En 1981 ĉe la sama societo aperis lia broŝuro La E-movado en Uppsala). Ekde 1934 li zorgis pri E-kursoj kaj aliaj Esperantaj programoj de la Sveda Radio (1934-35,1949-52) kaj samjare eniris la estraron de Sveda Esperanto-Instituto, fukcionte kiel prezidanto de 1939 ĝis 1972. Vicsekretariisto de Universala Esperanta Pacifista Ligo. Estis estrarano de Esperanto-Societo de Upsala, ktp. Artikoloj. Direkciano de SEI de 1934. Laborante kiel instruisto (1930- 45), rektoro (1945-58) kaj direktoro super ĉiuj lernejoj en Upsalo (1958-69), li tre aktivis politike. Li estis en Upsalo membro, vicprezidanto, fine prezidanto de la urba deputitaro, aktiva en multaj urbaj kaj kelkaj ŝtataj komisionoj. Li atingis ke la sveda registaro regule delegu reprezentanton al la Universalaj Kongresoj: 16-foje li mem salutis nome de sia registaro. Kiel politikisto li ĉiam trovis tempon por E-o, eĉ kiel akademiano (1953- 83) kaj kiel komitatano de UEA (1956-77), en kiu li membris de 1942. Li servis 50 jarojn kiel delegito pri instruado. Rektoro de tri sesioj de Internacia Somera Universitato, kvarfoje li mem prelegis en ili.

1960

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1960 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1960 post Kristo okazis, interalie:

Nigella LAWSON

Nigella Lucy Lawson (naskiĝis la 6-an de januaro, 1960) estas brita ĵurnalistino, verkistino de kuirlibroj kaj televidoprezentistino. Ŝi estas filino de politikisto Nigel LAWSON kaj fratino de Dominic LAWSON, la nuna eldonistino de la gazeto "Sunday Telegraph". Ŝi havis du televidajn kuirprogramojn elsenditaj en Britio je Channel 4: "Nigella Bites" en 2001 kaj "Forever Summer with Nigella" en 2002, ambaŭ akompanitaj de receptolibroj. [http://www.nigella.com/ retejo de Nigella (angle)]

Louis BRAILLE

Historio de Scienco kaj Teknologio > Louis BRAILLE ---- Louis Braille [lŭi braj] (naskiĝis la 4-an de januaro, 1809, mortis la 6-an de januaro, 1852) estis la inventinto de la brajla skribo. Louis Braille naskiĝis en Coupvray apud Parizo. Kiel eta infano li pro akcidento blindiĝis. La ege inteligenta kaj scivolema knabo pro tio ne perdis sian kuraĝon; la sola afero, kiu tamen daŭre afliktis lin, estis la fakto, ke li povis ĝui literaturon nur aŭskultante voĉlegadon. Kiel lernanto en Pariza blindullernejo Braille eksciis pri tiel nomata nokta skribo inventita de la artileria kapitano Charles BARBIER por la transdono de militaraj mesaĝoj dum mallumo. La principo de tia palpebla skribo estis tute bona, sed por la praktika uzo ĝi estis tro komplika. La juna Braille do ŝanĝis la silaban sistemon al litera kaj reduktis la nombron de punktoj po signo de dek du al ses. En 1825 lia skribo estis preta kaj en 1839 Braille kreis muziknotojn laŭ la sama sistemo. Kvankam la skribo montriĝis simpla kaj facile lernebla, ĝi longtempe estis forte kritikata. La finan venkon de sia invento Braille, kiu en 1852 mortis de tuberkulozo, ne plu povis sperti. La skribo de Braille, laŭ la inventinto nomata Brajlo, cetere ankaŭ ekzistas en Esperanta versio. La Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE) zorgas pri la kreo kaj disvastigo de brajlaj publikaĵoj en Esperanto. ja:ルイ・ブライユ ms:Louis Braille simple:Louis Braille th:หลุยส์ เบรลล์

1916

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1916 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1916 post Kristo okazis, inter alie:

Eventoj

- L. N. NEWELL, Viktor BONDE kaj Vselovod IVANOV eklernis Esperanton.
- Gregoria kalendaro lanĉita en Bulgario.
- Koreio: Sotesano fondas Ŭonbulismon.
- Kreitaj Geogloto kaj Optezo.

Naskiĝoj

- Elvira FONTES
- Giuseppina PICCIOTTO DE VITA
- Karel JANOUŠ
- 11-a de majo: Camilo José CELA
- 8-a de junio: Francis CRICK, unu el la malkovrintoj de la strukturo de DNA-molekulo.
- 24-a de aŭgusto : Léo FERRÉ
- 9-a de decembro : Kirk DOUGLAS

Mortoj

- 6-a de januaro: Theodore ROOSEVELT
- 12-a de marto: Marie VON EBNER-ESCHENBACH
- 15-a de novembro: Svislando: Henryk SIENKIEWICZ
- 21-a de novembro : Francisko Jozefo la 1-a
- 22-a de novembro: Usono: Jack LONDON
- 9-a de decembro : Japanio: NATSUME Sôseki ---- 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 | 1921 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1916年 ko:1916년 simple:1916 th:พ.ศ. 2459

Semajno

Semajno, en multaj kulturoj, tempoperiodo konsistante el pluraj tagoj, sed pli mallonga ol monato. La semajno ofte markis intervalon inter merkattagoj aŭ religiaj observoj kiel la ŝabato. ŝabatoDiversaj kulturoj havis diversajn longecojn de semajno, inter kelkaj afrikaj kulturoj kies semajno estas kvar tagojn longa, ĝis la praromianoj, kiuj mezuris la nundinae, naŭ tagoj inkluzive (ok tagoj en la semajno) inter unu merkattago kaj la sekva, kaj la praegiptoj, kies semajno havis dek tagojn. Revolucia Francio dividis la monatojn de sia kalendaro en tri décades de dek tagoj. Antikva Ateno ankaŭ havis semajnon de dek tagoj. La semajno en Okcident-Eŭrazio estas de sep tagoj, kiu verŝajne venas el la observo ke ĉiu fazo de la luno estas proksimume sep tagojn longa. En la gregoria, islama kaj hebrea kalendaroj la semajno havas sep tagojn. La tagoj de la semajno en la gregoria kalendaro estas: lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, kaj dimanĉo. Tiuj nomoj, kun kelkaj ŝanĝoj, venis el la antikvaj latinaj nomoj por la tagoj, nomitaj laŭ la sep astroj, kiuj oniakrede ĉirkaŭiris la Teron kiel diaĵoj: Luno, Marso, Merkuro, Jupitero, Venuso, Saturno, kaj Suno - ĉi du lastaj renomiĝis laŭ la juda kaj kristana ŝabatoj sed konservis siajn nomojn ekzemple en la angla kaj germana. En la portugala kaj en la greka semajntagoj ne havas nomojn, krom sabato kaj dimanĉo - ili estas simple la dua, tria, kvara, kvina kaj sesa semajntago. La esperantaj nomoj de la semajntagoj venas rekte (kun la escepto de la supre menciita sabato) el la franca : lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, samedi, dimanche.

nomo latina nomo astro/dio

dimanĉo dies solis, dies dominicana Suno

lundo dies lunae Luno

mardo dies martis Marso

merkredo dies mercurii Merkuro

ĵaŭdo dies jovis Jupitero

vendredo dies veneris Venuso

sabato dies saturni, sabbatus Saturno

Vidu: semajnfino, laborsemajno, kaj Gregoria kalendaro.

Kategorio:Tempo ja:週 ko:주 (시간)simple:Week

Lundo

Lundo, la dua tago de la semajno. En Esperanto, la nomo venas el la francalundi, kiu siavice venas de la latinadies lunis, tago de la luno. El tiu venas la vortojn lunes kaj lunedì ankaŭ. La vortoj en la ĝermanidaj lingvoj same signifas, ekzemple Monday kaj Montag. En Nordameriko kaj aliaj mondpartoj, lundo estas la unua tago de la laborsemajno. Lundo sekvas dimanĉon kaj antaŭvenas mardon. Vidu: Gregoria kalendaro. als:Montag ja:月曜日 ko:월요일 ms:Isnin simple:Monday th:วันจันทร์

1586

Historio > Jarcentoj > 16-a jarcento > 1586 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1586 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- Samara fondita.

Naskiĝoj

- Pedro NUNES

Mortoj

---- 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 15-a jarcento - 16-a jarcento - 17-a jarcento ko:1586년

1597

Historio > Jarcentoj > 16-a jarcento > 1597 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1597 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

- 23-a de decembro: Martin OPITZ, germana poeto.

Mortoj

- 20-a de junio: Willem BARENTS, niderlanda maristo kaj esploristo ---- 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 | 1601 | 1602 15-a jarcento - 16-a jarcento - 17-a jarcento ko:1597년

1614

Historio > Jarcentoj > 17-a jarcento > 1614 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1614 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

- ---- 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 16-a jarcento - 17-a jarcento - 18-a jarcento ko:1614년

1620

Historio > Jarcentoj > 17-a jarcento > 1620 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1620 post Kristo okazis, interalie: Eventoj
- St Andrews, Britio fariĝis "Reĝa Burgo".
- invitata de la kozako de Zaporíjjia, la Patriarko Teofano, de Jerusalemo faris viziton al Ukrainio, dume kiu renoviĝis, klandestine, la hierarkio da Ortodoksa Eklesio en Ukrainio.
- Protestantaj misionoj alvenis al Norda Ameriko. Naskiĝoj Mortoj ---- 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 16-a jarcento - 17-a jarcento - 18-a jarcento ko:1620년

1631

Historio > Jarcentoj > 17-a jarcento > 1631 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1631 post Kristo okazis, interalie: Eventoj
- Konstruita la Taĵ Mahal Naskiĝoj Mortoj ---- 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 16-a jarcento - 17-a jarcento - 18-a jarcento

	lundo	mardo	merkredo	ĵaŭdo	vendredo	sabato	dimanĉo
afrikansa	Maandag	Dinsdag	Woensdag	Donderdag	Vrydag	Saterdag	Sondag
albana	e hënë	e martë	e mërkurë	e enjte	e premte	e shtunë	e diel
angla	Monday	Tuesday	Wednesday	Thursday	Friday	Saturday	Sunday
araba	الاثنين	الثلاثاء	الأربعاء	الخميس	الجمعة	السبت	الأحد
armena	Երկուշաբթի (jerguŝapti)	Երկուշաբթի (jerekŝapti)	Երեքշաբթի (ĉorekŝapti)	Չորեքշաբթի (hinkŝapti)	Հինգշաբթի (urpat)	Ուրբաթ (ŝapat)	Շաբաթ (giragi)
belorusa	панядзелак (panjadzjelak)	аўторак (aŭtorak)	серада (sjerada)	чацьвер (ĉats'vjer)	пятніца (pjatnica)	сыбота (subota)	нядзеля (njadzjelja)
bahá'í	Kamál	Fidál	'Idál	Istijál	Istiqlál	Jalál	Jamál
bosna	ponedeljak	utorak	srijeda	ĉetvrtak	petak	subota	nedjelja
bretona	Dilun	Dimeurzh	Dimerc'her	Diriaou	Digwener	Disadorn	Disul
bulgara	понеделник (ponedelnik)	вторник (vtornik)	сряда (sriada)	четвъртък (ĉetvartak)	петък (petak)	събота (sabota)	неделя (nedelja)
ĉeĥa	pondělí	úterý	středa	čtvrtek	pátek	sobota	neděle
ĉina	星期一	星期二	星期三	星期四	星期五	星期六	星期日
dana	mandag	tirsdag	onsdag	torsdag	fredag	lørdag	søndag
estona	esmaspäev	teisipäev	kolmapäev	neljapäev	reede	laupäev	pühapäev
eŭska	astelehena	asteartea	asteazkena	osteguna	ostirala	larunbata	igandea
finna	maanantai	tiistai	keskiviikko	torstai	perjantai	lauantai	sunnuntai
franca	lundi	mardi	mercredi	jeudi	vendredi	samedi	dimanche
frisa	Moandei	Tiisdei	Woansdei	Tongersdei	Freed	Sneon	Snein
germana	Montag	Dienstag	Mittwoch	Donnerstag	Freitag	Samstag	Sonntag
greka	Δευτέρα	Τρίτη	Τετάρτη	Πέμπτη	Παρασκευή	Σάββατο	Κυριακή
guĝarata	સોમવાર	મંગળવાર	બુધવાર	ગુરુવાર	શુક્રવાર	શનિવાર	રવિવાર
hebrea	יום שני (jom ŝeni)	יום שלישי (jom ŝliŝi)	יום רביעי (jom r'vi'i)	יום חמישי (jom ĥamiŝi)	יום שישי (jom ŝiŝi)	שבת (jom ŝabat)	יום ראשון (jom riŝon)
hinda	सोमवार	मंगलवार	बुधवार	गुरुवार	शुक्रवार	शनिवार	रविवार
hispana	lunes	martes	miércoles	jueves	viernes	sábado	domingo
hungara	hétfő	kedd	szerda	csütörtök	péntek	szombat	vasárnap
indonezia	Senin	Selasa	Rabu	Kamis	Jumat	Sabtu	Minggu
irlandgaela	Dé Luan	Dé Mairt	Dé Céadaoin	Déardaoin	Dé h-Aoine	Dé Sathairn	Dé Domhnaigh
islanda	mánudagur	þriðjudagur	miðvikudagur	fimmtudagur	föstudagur	laugardagur	sunnudagur
itala	lunedì	martedì	mercoledì	giovedì	venerdì	sabato	domenica
japana	月曜日 (getsu-jōbi)	火曜日 (ka-jōbi)	水曜日 (sui-jōbi)	木曜日 (moku-jōbi)	金曜日 (kin-jōbi)	土曜日 (do-jōbi)	日曜日 (niĉi-jōbi)
jida	מאָנטיק (montik)	דינסטיק (dinstik)	מיטװאָך (mitvoĥ)	דאָנערשטיק (donerŝtik)	פֿרײַטיק (frajtik)	שבת (ŝabes)	זונטיק (zuntik)
kataluna	dilluns	dimarts	dimecres	dijous	divendres	dissabte	diumenge
kimra	dydd Llun	dydd Mawrth	dydd Mercher	dydd Iau	dydd Gwener	dydd Sadwrn	dydd Sul
korea	월요일	화요일	수요일	목요일	금요일	토요일	일요일
kornvala	De Lun	De Merth	De Mergher	De Yow	De Gwener	De Sadorn	De Sul
kroata	ponedjeljak	utorak	srijeda	ĉetvrtak	petak	subota	nedjelja
latina	Lunae dies	Martis dies	Mercurii dies	Jovis dies	Veneris dies	Saturni dies	Solis dies
latva	pirmdiena	otrdiena	trešdiena	ceturtdiena	piektdiena	sestdiena	svētdiena
litova	Pirmadienis	Antradienis	Trečiadienis	Ketvirtadienis	Penktadienis	Šeštadienis	Sekmadienis
manksa	Jelhune	Jemayrt	Jecrean	Jerdein	Jeheiney	Jesarn	Jedoonee
nederlanda	maandag	dinsdag	woensdag	donderdag	vrijdag	zaterdag	zondag
norvega	mandag	tirsdag	onsdag	torsdag	fredag	lørdag	søndag
pola	poniedziałek	wtorek	środa	czwartek	piątek	sobota	niedziela
portugala	segunda-feira	terça-feira	quarta-feira	quinta-feira	sexta-feira	sábado	domingo
romanĉa	gliendischdis	mardis	mesjamna	gievgia	venderdis	sonda	dumengia
rumana	luni	marţi	miercuri	joi	vineri	sîmbătă	duminică
rusa	понедельник (ponedel'nik)	вторник (vtornik)	среда (sreda)	четверг (ĉetverg)	пятница (pjatnica)	суббота (subbota)	воскресенье (voskresen'je)
serba	Понедељак	Уторак	Среда	Четвртак	Петак	Субота	Недеља
skotgaela	Di-Luain	Di-Mairt	Di-Ciadain	Di-Ardaoin	Di h-Aoine	Di-Sathurna	Di-Domhnaich
slovaka	pondelok	utorok	streda	štvrtok	piatok	sobota	nedeľa
slovena	Ponedeljek	Torek	Sreda	Četrtek	Petek	Sobota	Nedelja
sveda	måndag	tisdag	onsdag	torsdag	fredag	lördag	söndag
tagaloga	Lunes	Martes	Miyerkules	Huwebes	Biyernes	Sabado	Linggó
taja	วันจันทร์ ŭan ĉan	วันอังคาร ŭan angkaan	วันพุธ ŭan phut	วันพฦหัสบดี ŭan paruhat	วันศุกร์ ŭan suk	วันเสาร์ ŭan sao	วันอาทิตย์ ŭan a-tit
tamila	திங்கள்	செவ்வாய்	புதன்	வியாழன	வெள்ளி	சனி	ஞாயிறு
turka	Pazartesi	Salı	Çarşamba	Perşembe	Cuma	Cumartesi	Pazar
ukraina	понеділок (ponedilok)	вівторок (vivtorok)	среда (sereda)	четвер (ĉetver)	п'ятница (p'jatnicja)	субота (subota)	неділя (nedilja)
vjetnama	thứ hai	thứ ba	thứ tư	thứ năm	thứ sáu	thứ bảy	chủ nhật

6-a de januaro

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Specialaj tagoj kaj festoj

Tagoj de semajno

Vidu ankaŭ jenon:

Historio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

Historio de kontinentoj

Imperioj

Mapoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

Rolantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj: - Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento) - "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento) - Mezepoko - Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Gregoria kalendaro

La Genezo

1912

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Usono

Faktoj

La plej grandaj urboj

Etnoj

Historio

ekonomio

Esperanto en Usono

Karl Ludvig SÖDERBERG

1960

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Nigella LAWSON

Louis BRAILLE

1916

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Semajno

Lundo

1586

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

1597

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

1614

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

1620

1631

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)