Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
9-a De Januaro

9-a de januaro

Historio > Tagoj > la 9-a de januaro ---- La 9-a de januaro estas la 9-a tago de la jaro laŭ la Gregoria kalendaro. 356 tagoj restas (357 en superjaroj). Je la 9-a de januaro okazis, interalie:

Eventoj


- 1788 : Konetikuto fariĝis la 5-a ŝtato de Usono

Naskiĝoj


- 1862: Ernesto BOZZANO
- 1890 : Karel ČAPEK
- 1890 : Kurt TUCHOLSKY, Germanio
- 1921 : Patricia HIGHSMITH, Usono

Mortoj


- 1908 : Wilhelm BUSCH
- 1923 : Katherine MANSFIELD, Francio
- 1928 : Josep M. TERRICABRAS
- 1987 : João ANDRADE

Specialaj tagoj kaj festoj


- Brazilo: Festotago de "Fico" /fiko/.

Tagoj de semajno

La 9-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096;
- Mardo en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091;
- Merkredo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
- Vendredo en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099;
- Sabato en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
- Dimanĉo en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095.

Vidu ankaŭ jenon:


- 8-a de januaro | 10-a de januaro
- 9-a de decembro | 9-a de februaro
- januaro | februaro | marto | aprilo | majo | junio | julio | aŭgusto | septembro | oktobro | novembro | decembro
- Historio - Tagoj. ja:1月9日 ko:1월 9일 simple:January 9 th:9 มกราคม

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj


- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato


- Jarcentoj
  - 19-a jarcento
  - 20-a jarcento
  - 21-a jarcento
  - ...
- Tagoj
  - januaro
    - 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Tagoj

Historio > Tagoj ----

Tagoj en historio:

laŭ aranĝo de 2005

Sentabele:


- januaro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- februaro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, (30)
- marto
  - 1, 2, 3, 4, 5,6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- aprilo
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- majo
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- junio
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- julio
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- aŭgusto
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- septembro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- oktobro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31
- novembro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30
- decembro
  - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31

Vidu ankaŭ


- Tago
- Festa kaj Feria Tago Kategorio:Almanako ja:365日 ko:366일 zh-cn:历史上的今天 zh-tw:歷史上的今天

Gregoria kalendaro

Gregoria kalendaro estas la ĉefa kalendaro de la Okcidento kaj tutmonda komerco. Ĝi estas reformo de la antikva julia kalendaro de Julio Cezaro. La gregoria kalendaro estas suna kalendaro: ĝi precize sekvas la sunon (jarojn) sed ne la lunon. Kvankam la monatoj historie devenas de luna periodo, la monatoj komenciĝas kun la nova luno nur tute hazarde. Kontraste, la islama sekvas la lunon, ne la sunon, kaj la hebrea kalendaro la sunon kaj la lunon. Monatoj: la kalendaro havas 12 monatojn:
- januaro - 31 tagoj
- februaro - 28 aŭ 29 tagoj
- marto - 31 tagoj
- aprilo - 30 tagoj
- majo - 31 tagoj
- junio - 30 tagoj
- julio - 31 tagoj
- aŭgusto - 31 tagoj
- septembro - 30 tagoj
- oktobro - 31 tagoj
- novembro - 30 tagoj
- decembro - 31 tagoj La kalendaro sekvas la sunon, ne la lunon, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto. Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la superjaro -- la kvara jaro kaj kvara jarcenta jaro -- februaro havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992, 1996, 2000 kaj 1600, ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993, 1994, 1900 kaj 1700, ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro, kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700. Pro tio, la gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 sekundoj tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj). Semajno: aldone al la cikloj de monatoj kaj jaroj, estas la ciklo de la semajnoj. La semajno havas sep tagojn:
- dimanĉo
- lundo
- mardo
- merkredo
- ĵaŭdo
- vendredo
- sabato La 1-a de januaro 2000 estis sabato. Dimanĉo kaj sabato estas la "semajnfino", kutime tagoj de ripozo en la Okcidento. Sabato estas la tradicia juda tago de ripozo kaj dimanĉo la tradicia kristana tago de ripozo. Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la kristana erao. Pro kuniĝo de semajna kaj superjara cikloj en la kalendaro estadas 14 tipoj de jaroj:
- Normalaj jaroj komenciĝantaj je :
  - lundo
  - mardo
  - merkredo
  - ĵaŭdo
  - vendredo
  - sabato
  - dimanĉo
- Supejaroj komenciĝantaj je :
  - lundo
  - mardo
  - merkredo
  - ĵaŭdo
  - vendredo
  - sabato
  - dimanĉo Tagoj: la tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn horojn. ... Reformo: Aprobo de Julia kalendaro siatempe estis grava antaŭenpaŝo, sed ĝi ankaŭ havis malgrandan malprecizecon: suna jaro kompare al Julia jaro estis mallonga je 11 minutoj kaj 14 sekundoj. Dum jaroj tiu ĉi diferenco fariĝis tagoegala kaj kaŭzis malprecizecojn. En la fino de 14-a jarcento diferenco pligrandiĝis tiomgrade ke printempa tagegaleco anstataŭ 21 de marto trafis al 11 de marto. Do Pasko, ferio printempa, iafoje okazis en la vintro! Papo Gregorio la 13-a decidis korekti la eraron. Li invitis specialan komisionon kaj tagokalkulo antaŭenigis je 10 tagoj. Por ke en estonto similaj eraroj ne okazu, ili decidis en ĉiuj kvarcentjaroj forĵeti tri tagojn, sekve kvanto de superjaroj fariĝis malpli je 3, ol en Julia kalendaro. Tio estis la solvo de Aloysius LILIUS en 1580. La fakta bazo estis la kalkulo de Koperniko pri la longeco de la jaro. En 1530, Koperniko esploris la kalkuladon de Ptolemeo en 139 kaj al-Battani en 882 kaj kalkulis la jaron por si mem kaj eldonis la nombron 365,2425, kiu fariĝis la longeco de la jaro en la gregoria kalendaro. Ĉi tiu nova kalendaro nomiĝis Gregoria aŭ jarkalkulo laŭ nova stilo kaj Julia kalendaro estis nomita jarkalkulo laŭ malnova stilo. En 1582 jaro, kiam Gregoria kalendaro estis enkondukita, diferenco inter du stiloj estis 10 tagoj, en 1900 ĝi atingis 13 tagojn. En venontaj jaroj ĝi pligrandiĝos plu. Gregoria kalendaro estis aprobita en diversaj landoj en malsamaj tempoj:
- 1582 - Hispanio, Italio, Pollando, Portugalio, Francio, Luksemburgio, katolika Nederlando
- 1583 - Bavario, Tirolo
- 1583-1585 - Katolika Germanio kaj Svislando
- 1584 - Aŭstrio, Ĉeĥio
- 1587 - Hungario
- 1590 - Transilvanio
- 1610 - Prusio
- 1700 - Danio, Norvegio, kaj la protestantaj regionoj de Germanio, Nederlando kaj Svislando (escepte de Sankt Gallen)
- 1724 - la svisa kantono Sankt Gallen
- 1752 - Anglio kaj kolonioj (ekz, la nuna Usono)
- 1753 - Svedio, Finnlando, Japanio
- 1911 - Ĉinio
- 1912 - Albanio
- 1915 - Litovio
- 1916 - Bulgario
- 1918 - Rusio, Estonio
- 1919 - Rumanio, Serbio
- 1924 - Grekio
- 1926 - Turkio
- 1928 - Egipto En 1582, laŭ la papo, la tago post la 4-a de oktobro (la fina tago de la julia kalendaro) estis la 15-a de oktobro (la unua tago de la nova gregoria kalendaro). Ĝenerale, katolikaj landoj plejparte aprobis la kalendaron dum 1582-90, protestantaj landoj dum 1700-53 kaj aliaj landoj dum 1911-28. ---- ::Tridek tagoj en septembro, ::april', junio, kaj novembro; ::Ĉiuj kromaj de la kalendar' ::Tridek-unu havas, krom februar', ::Kun dudek-ok, tri jarojn el kvar, ::Sed dudek-naŭ en superjar'. ::: - Tradicia angla poemo; elangliĝis Mateo McLAUCHLIN ---- Vidu ankaŭ: Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Gregoria Kalendaro kategorio:Kalendaro als:Gregorianischer Kalender ja:グレゴリオ暦 ko:그레고리력 ms:Kalendar Gregory simple:Gregorian calendar th:ปฏิทินเกรกอเรียน

1788

Historio > Jarcentoj > 18-a jarcento > 1788 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1788 post Kristo okazis, inter alie:

Eventoj


- Aŭstralio: Britio fondis sian unuan kolonion apud Sidnejo.
- Kreita Lingvo de la Mondo
- 2-a de januaro: Georgio fariĝis la 4-a ŝtato de Usono.
- 9-a de januaro: Konetikuto fariĝis la 5-a ŝtato de Usono.
- 6-a de februaro: Masaĉuseco fariĝis la 6-a ŝtato de Usono.
- 28-a de aprilo: Marilando fariĝis la 7-a ŝtato de Usono.
- 23-a de majo: Sud-Karolino fariĝis la 8-a ŝtato de Usono.
- 21-a de junio: Nov-Hampŝiro fariĝis la 9-a ŝtato de Usono.
- 25-a de junio: Virginio fariĝis la 10-a ŝtato de Usono.
- 26-a de julio: Novjorkio fariĝas la 11-a ŝtato de Usono.

Naskiĝoj


- 10-a de marto: Joseph VON EICHENDORFF
- 2-a de aprilo: Wilhelmine REICHARD
- 16-a de majo: Germanio: Friedrich RÜCKERT

Mortoj


- 14-a de decembro : Carl Philipp Emanuel BACH ----
1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793
17-a jarcento - 18-a jarcento - 19-a jarcento
ko:1788년 simple:1788

Konetikuto

Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono > Konetikuto ---- Dosiero:us-ct.gif Konetikuto (angle, Connecticut [ko-NE-ti-kat]) fariĝis la 5-a ŝtato de Usono je la 9-a de januaro 1788. Konetikuto estas parto de la regiono Nov-Anglio.
- Konetikuto estas naskiĝŝtato de Harry HARRISON. Loĝantaro: 3,405,565 (en 2000)
Ĉefurbo: Hartford TTT-ejo de Konetikuto en la angla http://www.state.ct.us Kategorio:Usono Kategorio:Usonaj ŝtatoj ja:コネチカット州 ko:코네티컷 주

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj


- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

1862

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1862 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1862 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Belizo iĝas kolonio de Britio.
- Usono : 18-a de februaro : Konstanta parlamento de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko establiĝis.

Naskiĝoj


- Vasilij Nikolajeviĉ DEVJATNIN
- Usono : Viskonsino : Louise Adeline WEITZEL
- 24-a de januaro : Usono : Edith WHARTON
- Aŭstrio : 15-a de majo : Arthur SCHNITZLER
- Japanio : 1-a de septembro : NITOBE Inazo
- 11-a de septembro : O. HENRY
- 15-a de novembro : Germanio : Gerhart HAUPTMANN
- 8-a de decembro : Paŭlo MEDEM

Mortoj


- 18-a de januaro : John TYLER.
- 24-a de julio : Martin VAN BUREN
- 13-a de novembro : Ludwig UHLAND ----
1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1862년

1890

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1890 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1890 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- L.L. ZAMENHOF revenis Varsovion post fiasko en Ĥerson.
- Fondo de Ligo Esperantista.
- Danio: Christian NIELSEN publikigis la unuan Esperantan libron por danoj.
- Francisko Valdomiro LORENZ kaj Emile LOMBARD eklernis Esperanton.
- Ĉeĥio: Unua lernolibro de Esperanto al ĉeĥoj verkita kaj publikita de Francisko Valdomiro LORENZ.
- Francisko Valdomiro LORENZ eliris Ĉeĥion kaj iris al Brazilo.
- Litovio: Unua lernolibro de Esperanto al litovoj verkita de Aleksandro DAMBRAUSKAS.
- SIMOSE Kentarô eklernas Volapukon.
- Britio : Fondo de la Laborista Partio.
- Luksemburgio elrompas el la unio kun Nederlando, deklarante sian sendependecon.
- 3-a de julio : Idaho fariĝis la 43-a ŝtato de Usono.
- 10-a de julio : Vajomingo fariĝis la 44-a ŝtato de Usono.

Naskiĝoj


- Adolf SPROECK
- Aldo Ferdinando SCHMUCKER
- Ĉeĥio : Jiří František CHALOUPECKÝ
- Ĉeĥio : Jaroslav HEYROVSKÝ
- Ĉeĥio : Rudolf HROMADA
- 4-a de januaro : Miklós BÁNÓ
- 7-a de januaro : Henny PORTEN
- 9-a de januaro : Germanio : Kurt TUCHOLSKY
- 9-a de januaro : Karel CAPEK
- 13-a de januaro : Josef FRIEDRICH
- 10-a de februaro : Rusio : Boris PASTERNAK
- 22-a de marto : Carl Johan JOHANSSON
- 14-a de aprilo : Stanislaw KAROLCZYK
- 19-a de majo : Vjetnamio : HO Chi Minh
- 20-a de aŭgusto : Howard P. LOVECRAFT
- 20-a de aŭgusto : Karl KULTMAN
- 15-a de septembro : Britio : Agatha CHRISTIE
- 15-a de septembro : František ZELENKA
- 25-a de septembro : Wlodzimierz PFEIFFER
- 14-a de oktobro : Dwight D. EISENHOWER
- 2-a de novembro : Moa MARTINSON
- 4-a de novembro : Klabund
- 5-a de decembro : Aŭstrio: Fritz LANG
- 16-a de novembro : Filipinoj : Elpidio R. Quirino
- 14-a de decembro : Norvegio : Sigurd Hoel

Mortoj


- Je la 7-a de majo, James NASMYTH, angla inĝenieristo kaj kreinto de la vapormartelo
- 15-a de julio : Svislando : Gottfried KELLER
- 27-a de julio : Vincent VAN GOGH
- 26-a de oktobro : Italio: Carlo COLLODI

Esperanto-libroj eldonitaj en 1890


- Grabowski, Antoni: Kondukanto internacia de l' interparolado kun modeloj de leteroj , Nürnberg: Heerdegen-Barbeck ; [Tümmel], 1890. 45 p.
- Lorenz, Francisco Valdomiro: Uplná u?ebnice mezinárodní ?e?i dra. Esperanta, V Pardubich: Hoblik, 1890. - 27 p. ----
1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1890년 simple:1890

Karel ČAPEK

---- Literaturo > Ĉeĥlingva literaturo > Karel ČAPEK < Ĉeĥa lingvo ---- Karel ČAPEK (9-a de januaro 1890 - 25-a de decembro 1938) naskiĝis kiel filo de kuracisto en Malé Svatoňovice (nord-orienta Bohemio). Gimnazion li studis en Hradec Králové kaj Brno, akademian gimnazion en Prago. Filozofion li studis en Prago, Berlino kaj Parizo kaj farigis doktoro de la lasta surbaze de disertacio pri pragmatismo. Redaktoro kaj dramaturgo. Nesuperebla rakontisto atinganta sian supron en felietonoj kaj vojaĝpriskriboj. Jen ili: Italaj Folioj
- , Anglaj Folioj
- , Ekskurso en Hispanion
- , Skizoj el Nederlando
- kaj Vojaĝo Norden
- . En R.U.R., Rossum's Universal Robot's
- li kritikas maŝinan civilizon kaj emfazas neceson de humanismo kaj amo, garantianta eternecon de l' vivo. El Vivo de Insektoj
- , komedia dramo, verko, kie li verdiktas super homa avidado, pri trompaj seksĝuoj kaj militista braveco. Blanka Malsano
- decidege kontraŭdiktatora kaj porpaca, en Milito kontraŭ Salamandroj
- transiras la komenca humuro kaj satiro al senpovo de homo kontraŭ ribeliĝintaj amfibiaj robotoj. Rakontoj el la unua poŝo
- kaj Rakontoj el la dua poŝo
- , detektivaj okazaĵoj spritaj, brilaj, aventuraj kaj realismaj. Trilogio Hordubal
- , Ordinara vivo
- , Aerolito
- ravas en ekstremo per sia epikeco, ĉarmaj kaj koraj estas liaj Naŭ Fabeloj
- , destinitaj por la infanoj. Afero Makropulos
- okupiĝas pri problemo de korpa senmorteco kaj ĝia vaneco. Pluaj verkoj estas Krakatit, Fabriko je Absoluto, komedio Rabisto, k. a. K. Čapek scias paroli pri la plej ordinaraj aferoj de la vivo, ŝatas ilin kaj transformas al miraklo, scias poeziigi la plej simplajn objektojn, scias rigardi iun aferon tute nekutime kaj same diri la plej validan veron; li vojaĝis tra la mondo kaj rigardis ĝin per okuloj de impresiĝema infano, miris pri ĝi, kaj skribis ĉion, kio tuŝis lian koron. Kaj estis nenio, kio ne impresus lin. Čapek estas utopiema, sed restas sur bazo de humila humanismo. Etan servon al la vivo kaj homo li metas super utopiojn, simplan amon kaj ordinaran heroecon super kapturnajn konceptojn de frida racio. La stila majstreco de Čapek proksimiĝas pli kaj pli al la rakonta legereco kaj kerna simpleco. Ankaŭ ĵurnalismon li metis en la servojn de romano kaj rakonto. Ĉio ĉi estas grandaj kvalitoj artismaj kaj samtempe homaj kaj tial ili subigas plene la legantojn. (
- signifas ke nomo estas esperantigita) Verkaro de Karel Čapek Komune kun la frato Josef: :Zářivé hlubiny (1916) (Radiantaj profundoj) :Lásky hra osudná (1916) (Amludo fatala) :Krakonošova zahrada (1918) (La ĝardeno de Krakonoš) :Devatero pohádek a ještě jedna od Josefa Čapka jako přívažek (1932) (Naŭ fabeloj kaj ankoraŭ unu de Josef Čapek pezaldone) Memstaraj verkoj: :Boží muka (1917) (Dia suferado, Kalvario) :Loupežník (1920) (Rabisto) :Trapné povídky (1921) (Ĝenaj rakontoj) :RUR (1921) (Rossumaj Universalaj Robotoj) :Věc Makropulos (1922) (Afero Makropulos) :Továrna na absolutno (1922) (Fabriko je absoluto) :Ze života hmyzu (1922) (El la vivo de insektoj) :Italské listy (1923) (Italaj folioj) :Anglické listy (1924) (Anglaj folioj) :Krakatit (1924) (Krakatito) :Adam Stvořitel (1927) (Adamo Demiurgo) :Povídky z jedné kapsy (1929) (Rakontoj el unu poŝo) :Povídky z druhé kapsy (1929) (Rakontoj el la dua poŝo) :Výlet do Španěl (1930) (Ekskurso en Hispanion) :Marsyas čili na okraj literatury (1931) (Marsiaso aŭ marĝene de la literaturo) :Obrázky z Holandska (1932) (Bildoj el Holando) :O věcech obecných čili Zóon politikon (1932) (Pri aferoj ĝeneralaj aŭ Zóon politikon) :Dášenka čili život štěněte (1933) (Danjo aŭ la vivo de hundido) :Hordubal (1933) (Hordubal) :Povětroň (1934) (Meteoro) :Obyčejný život (1934) (Ordinara vivo) :Cesta na sever (1936) (Vojaĝo norden) :Válka s mloky (1936) (Milito kontraŭ salamandroj) :První parta (1937) (La unua skipo) :Bílá nemoc (1937) (Blanka malsano) :Matka (1938) (Patrino) Postmorte eldonitaj verkoj: :Měl jsem psa a kočku (1939) (Mi havis hundon kaj katon) :Život a dílo skladatele Foltýna (1939) La vivo kaj verkaro de komponisto Foltýn) :Kalendář (1940) (Kalendaro) :O lidech (1940) (Pri la homoj) :Ratolest a vařín (1946) (Junbranĉeto kaj laŭro) :Bajky a podpovídky (1946) (Fabloj kaj subrakontoj) :Obrázky z domova (1953) (Bildoj el la hejmlando) :Věci kolem nás (1954) Aferoj ĉirkaŭ ni) :Sloupkový gambit (1957) (Kolumna gambito) :Listy Olze (1971) (Leteroj al Olga) Esperantlingvaj tradukoj Eldonitaj :(1926). ČAPEK, Karel: R. U. R. Rossumaj Universal Robotoj. Kolektiva dramo je enkonduka komedio kaj 3 aktoj. Laŭ la 3-a ĉeĥa eldono esperantigis ... Moraviaj Esperanto Pioniroj. Olomouc, Moraviaj Esperanto Pioniroj 1926. 108, [2] p. 20,5 x 14,5. - Dediĉita al UEA. - Presis B. Knechtl, Olomouc. Orig.: R. U. R. Rossum's Universal Robots (1920). :(1930). ČAPEK, Karel: Ŝtelita kakto. Tradukis el la ĉeĥa: Rud. Hromada, Praha, La Progreso [1930]. 14 p. 16,4 x 10,3. = Speciala represo el La Progreso [12, 1930-01, n-o 1, p. 2 - 6]. Orig.: Ukradený kaktus [1929). :(1938) ČAPEK, Karel: La blanka malsano. Triakta dramo en 14 bildoj. El la ĉeĥa tradukis Th. Kilian. Olomouc, Moraviaj Esperanto Pioniroj 1938. 100 p. 20,5 x 15. - Presis Jaroslav Strojil, Přerov. Orig.: Bílá nemoc [1937]. :(1948). ČAPEK, Karel: Skizoj pri Nederlando. Kun desegnaĵoj de l'aŭtoro. El la ĉeĥa lingvo tradukis G.J. Degenkamp. Reviziis laŭ la originalo E. Faulhaber-Ĉiŝkovská. Amsterdam, Libroservo, F. L. E. [1948]. 96 p. 19,5 x 12. Orig.: Obrázky z Holandska [1932]. Rec.: Esp-ista, 4, 1949-05, n-o 5, p. 39. :(1970) ČAPEK, Karel: Libro de apokrifoj. Tradukis Josef Vondroušek kun lingva konsultiĝo de Rudolf Hromada, Tomáš Pumpr kaj Reto Rossetti. Eldonis Ĉeĥa Esperanto-Asocio en Praha. Grafika aranĝo de Věra Suchánková. Por la preso preparis Čestmír Knobloch. Presis Státní tiskárna n.p., závod 2, Praha 2. 109 p., 20,5 x 12,3. = Depresaĵo el la literatura aldono de la gazeto PACO, 1969. :(1981). ČAPEK, Karel: Rakontoj e1 unua poŝo kaj Rakontoj e1 la dua poŝo. Esperantis Josef Vondroušek. Bildoj Milan Labašta. Prago, Ĉeĥa Esperanto-Asocio 1981. 285, [3] p. 20,3 x 14,5. - Presis Východočeské tiskárny, n. p., Pardubice, filio Trutnov. Orig.: Povídky z jedné kapsy [1928]. Povídky z druhé kapsy [1929]. :(1994) Karel Čapek: Milito kontraŭ Salamandroj, eldonis KAVA-PECH kunlabore kun ĈEA, tr. Josef Vondroušek, por la eldono preparis Esperanta Literatura Fondaĵo Brno Eldonita verko pri Karel Čapek :(1987) Karel Čapek, ĈEA, 32 p., 3000 ekz., tr. J.Vondroušek Manuskriptoj :Danjo aŭ la vivo de hundido (tr. M. Bartovská) :Naŭ fabeloj (tr. J. Vondroušek) :Hordubal-Meteoro-Ordinara vivo (tr. J. Vondroušek) :El la vivo de insektoj (tr. J. Vondroušek) :Afero Makropulos (tr. J. Vondroušek) :Italaj folioj (tr. J. Vondroušek) :Anglaj folioj (tr. J. Vondroušek) :Ekskurso en Hispanion (tr. J. Vondroušek) :Krakatit (lastaj ĉapitroj) (tr. F. Vaněk) :Milito kontraŭ salamandroj (2-a parto) (tr. T. Pumpr) (Multaj rakontoj aperis en E-gazetaro en tradukoj de Miloš Lukáš, Rudolf Hromada k.a.)

Tradukoj Esperanten

Kelkaj el la verkoj de Čapek estis esperantigitaj kaj eldonita de la Moraviaj Esperanto-Pioniroj dum la jardekoj 1920 kaj 1930. R.U.R. - Rossumaj Universal-Robotoj kaj La blanka malsano (tradukis Th. Kilian) estas nun senpage elŝuteblaj kiel dosieroj PDF ĉe http://www.esperanto.nu/eLibrejo/. ja:カレル・チャペック ko:카렐 차페크

1890

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1890 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1890 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- L.L. ZAMENHOF revenis Varsovion post fiasko en Ĥerson.
- Fondo de Ligo Esperantista.
- Danio: Christian NIELSEN publikigis la unuan Esperantan libron por danoj.
- Francisko Valdomiro LORENZ kaj Emile LOMBARD eklernis Esperanton.
- Ĉeĥio: Unua lernolibro de Esperanto al ĉeĥoj verkita kaj publikita de Francisko Valdomiro LORENZ.
- Francisko Valdomiro LORENZ eliris Ĉeĥion kaj iris al Brazilo.
- Litovio: Unua lernolibro de Esperanto al litovoj verkita de Aleksandro DAMBRAUSKAS.
- SIMOSE Kentarô eklernas Volapukon.
- Britio : Fondo de la Laborista Partio.
- Luksemburgio elrompas el la unio kun Nederlando, deklarante sian sendependecon.
- 3-a de julio : Idaho fariĝis la 43-a ŝtato de Usono.
- 10-a de julio : Vajomingo fariĝis la 44-a ŝtato de Usono.

Naskiĝoj


- Adolf SPROECK
- Aldo Ferdinando SCHMUCKER
- Ĉeĥio : Jiří František CHALOUPECKÝ
- Ĉeĥio : Jaroslav HEYROVSKÝ
- Ĉeĥio : Rudolf HROMADA
- 4-a de januaro : Miklós BÁNÓ
- 7-a de januaro : Henny PORTEN
- 9-a de januaro : Germanio : Kurt TUCHOLSKY
- 9-a de januaro : Karel CAPEK
- 13-a de januaro : Josef FRIEDRICH
- 10-a de februaro : Rusio : Boris PASTERNAK
- 22-a de marto : Carl Johan JOHANSSON
- 14-a de aprilo : Stanislaw KAROLCZYK
- 19-a de majo : Vjetnamio : HO Chi Minh
- 20-a de aŭgusto : Howard P. LOVECRAFT
- 20-a de aŭgusto : Karl KULTMAN
- 15-a de septembro : Britio : Agatha CHRISTIE
- 15-a de septembro : František ZELENKA
- 25-a de septembro : Wlodzimierz PFEIFFER
- 14-a de oktobro : Dwight D. EISENHOWER
- 2-a de novembro : Moa MARTINSON
- 4-a de novembro : Klabund
- 5-a de decembro : Aŭstrio: Fritz LANG
- 16-a de novembro : Filipinoj : Elpidio R. Quirino
- 14-a de decembro : Norvegio : Sigurd Hoel

Mortoj


- Je la 7-a de majo, James NASMYTH, angla inĝenieristo kaj kreinto de la vapormartelo
- 15-a de julio : Svislando : Gottfried KELLER
- 27-a de julio : Vincent VAN GOGH
- 26-a de oktobro : Italio: Carlo COLLODI

Esperanto-libroj eldonitaj en 1890


- Grabowski, Antoni: Kondukanto internacia de l' interparolado kun modeloj de leteroj , Nürnberg: Heerdegen-Barbeck ; [Tümmel], 1890. 45 p.
- Lorenz, Francisco Valdomiro: Uplná u?ebnice mezinárodní ?e?i dra. Esperanta, V Pardubich: Hoblik, 1890. - 27 p. ----
1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1890년 simple:1890

Germanio

Geografio > Eŭropo > Germanio ---- La Federacia Respubliko Germanio (germane Bundesrepublik Deutschland ) estas demokrata federacia ŝtato meze de Eŭropo, kiu apartenas al la Eŭropa Unio. Ĝiaj najbaraj landoj estas Pollando, Ĉeĥio, Aŭstrio, Svisio, Francio, Luksemburgio, Belgio,