Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Abraham LINCOLN

Abraham LINCOLN

Historio > Usono > Prezidentoj > Abraham LINCOLN ---- Abraham LINCOLN [ejbraham linken] (naskiĝis la 12-an de februaro, 1809, mortis la 14-an de aprilo, 1865) estis la dek-sesa Prezidento de Usono, Lincoln naskiĝis en kabaneto de trunkoj apud Hodgenville, Kentukio. Li laboris dum multaj jaroj kiel advokato. Pro lia estreco dum la Enlanda Milito, multaj kredas, ke Linkoln estas la plej granda usona prezidento. Li estis tre alta, 193 cm, kaj pezis 82 kg. Mary TODD estis lia edzino, kaj ili havis kvar filojn. Lincoln estis baptisto. Lincoln estis murdita en ofico, 56-jaraĝa, en la 1865, en la Ford-Teatro, Vaŝingtono. La murdisto estis John Wilkes BOOTH. Dum lia administrado (1861-1865) okazis :
- 12-a de aprilo, 1861 - 9-a de aprilo, 1865: La Usona Enlanda Milito
- 1862: La Akto de Setloĝo. Post kvin jaroj, sukcesaj setlintoj en la Usona Okcidento ricevus 160 akreojn (258 hektarojn) da bieno.
- 1862: La Akto de Morrill LINCOLN ABRAHAM ja:エイブラハム・リンカーン ko:에이브러햄 링컨 simple:Abraham Lincoln th:อับราฮัม ลินคอล์น

Historio

La historio ampleksas ĉiujn pasintajn okazaĵojn kaj la evoluojn de homoj, popoloj, komunumoj, socioj, civilizoj, landoj, ŝtatoj,regantoj kaj regatoj. La historion studas historiologio (=scienco pri historio/historiscienco). Laŭ pri strikta difino oni nomas historion nur tion, kio estas pruvebla per dokumentoj. Tiusence, la historia tempo komenciĝis nur, kiam aperis skribitaj informoj. Tamen eblas esplori ankaŭ la antaŭan (senskriban) tempon; ĝin oni nomas antaŭhistorio aŭ prahistorio. (NB! Por historioj de lingvo, teatro ktp., vd. je la koncernataj artikoloj.) ---- :Historio de Scienco kaj Teknologio

Historiistoj (kaj historiaj pensintoj)

:Diodoro Sicila - Norbert ELIAS - Gibbon - Hamilton - Hekateo el Mileso - Herodoto - Josephus - ibn-Khaldun - Keynes - Lev GUMILEV - Makiavelo - Markso - Montesquieu - Plutarko - Rousseau - Adam SMITH - Suetonio - Tacito - Toqueville - Toynbee - Gloraj virinoj

Historiistaj sciencoj kaj teĥnikoj

: datadmetodoj - arĥivoj

Antikvaj Gentoj kaj Ŝtatoj

:Akadanoj - Akado - Amoreoj - Arameoj - Asirianoj - Asirio - Aztekoj - Babilonio- Elamo - Etruskoj - Frankoj - Gaŭloj - Galatoj - Gepidoj - Geto-dakoj - Ĝermanoj - Habiroj -Hunoj - Iberia - Induso-civilizo - Judoj - Kasitoj - Karirioj-Kuŝanoj kvadoj- Maŭroj - Ostrogotoj - Panonio - Parthoj - Peĉenegoj - Piktoj - Seleŭkio - Sumeranoj - Sumero - Urartu - Vandaloj - Visigotoj -

Bataloj Famaj

Civilizoj

:Feŭdismo - Historio de Pratempo - Historio de Antikveco - Historio de Mezepoko - Kavaliro

Dinastioj

vidu ankaŭ:
- Listo de papoj
- Listoj de Imperiestroj
- Francaj reĝoj
- Reĝoj de Hispanio
- (por caroj de Rusio aŭ aliaj imperiestroj, vidu ene de Listoj de Imperiestroj)

Historio de kontinentoj


- Historio de Afriko
- Historio de Ameriko
- Historio de Aŭstralio
- Historio de Azio
- Historio de Eŭropo

Kalendaroj

:Gregoria Kalendaro - Luna Kalendaro - Hebrea Kalendaro - Hinda Kalendaro - Islama Kalendaro - Persa Kalendaro - Julia Kalendaro - Franca Respublika Kalendaro - Bahaa Kalendaro

Imperioj

Imperiestro (inkluzive ĉiuj la listoj) :Araba Imperio - Bizanca Imperio - Brita Imperio - Ĉina Imperio - Kolĥeti - Grandmoravia regno - Meŝika imperio - Otomana imperio - Romio - Rusa Imperio - Sovetunio - Tria Regno - Usona Imperio

Mapoj

:[http://www.roman-emperors.org/Index.htm Eŭropo kaj Mediteraneo politike, en la jaroj 1-1500] Vidu ankaŭ: Geografio Diaoyu-Insularo De Ĉinio

Militoj

vidu la Listo de militoj

Nuntempaj Etnoj: Vidu ĉe Etnoj

Nuntempaj Ŝtatoj: Vidu ĉe Nacioj

Okazintaĵoj

:Hipia revolto - Franca Revolucio - R.M.S. Titanic - 11-a de septembro 2001 - Koloniigado - Krucmilito - Sorĉopersekuto

Regionoj

:Anatolio - Antiloj - Mezopotamio - Palestino - ktp

Rolantoj

:Antonio - Breĵnevo - Osama Bin-Laden - Napoléon BONAPARTE - Marko Bruto - Aŭgusto Cezaro - Julio Cezaro - Charles DE GAULLE - Vo Nguyen GIAP - Gorbaĉevo - Herodo la Granda - Hipioj - Jelcino - Katono - Robert F. Kennedy - Lenino - Nasser - Pompejo - Sargono - Stalino - Vercingetorix - Usonaj Prezidentoj - Meksikaj prezidantoj

Tempordigo: Famaj aŭ klasikaj epokoj:
- Inter-du-milita epoko (Eŭropo, 20 jarcento)
- "Jarcento de Ludoviko la 14-a (Francio 17-a jarcento)
- Mezepoko
- Renesanco (Eŭropo 15-a jarcento -Italio - aŭ 16-a jarcento - aliaj landoj)

Historio enklasigata laŭ dato


- Jarcentoj
  - 19-a jarcento
  - 20-a jarcento
  - 21-a jarcento
  - ...
- Tagoj
  - januaro
    - 1, 2, 3, ... Komparu kun:

arkeologio, analo... fiu-vro:Aolugu ja:歴史 ko:역사 ms:Sejarah simple:History th:ประวัติศาสตร์ zh-min-nan:Le̍k-sú

Prezidento De Usono

La Usona Prezidanto estas la ŝtatestro de Usono. Laŭ la konstitucio de Usono, la Prezidanto ankaŭ estas la ĉefekzekutivo de la usona federala registaro. La Prezidanto devas esti ŝtatano de Usono pro naskiĝo, havi ne malpli ol 35 jarojn, kaj esti loĝinta en Usono jam de 14 jaroj. Ankaŭ vidu Usona Prezidanta Elekta Sistemo.

Ĉiuj ĝisnunaj prezidantoj de Usono:

Kategorio:Usono ! ja:アメリカ合衆国大統領 ko:미국의 대통령 simple:President (United States) th:ประธานาธิบดีแห่งสหรัฐอเมริกา

12-a de februaro

Historio > Tagoj > la 12-a de februaro ---- La 12-a de februaro estas la 43-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 322 tagoj restas (323 en superjaroj). Je la 12-a de februaro okazis, interalie:

Eventoj


-

Naskiĝoj


- 1809 : Charles DARWIN
- 1809 : Abraham LINCOLN
- 1814 : Jenny MARX
- 1892 : Vlado JUKL
- 1885 : Siegfried LIEBECK

Mortoj


- 1763 : MARIVAUX
- 1996 : Vladimir GAGLOJEV, oseta verkisto.

Specialaj tagoj kaj festoj


-

Tagoj de semajno

La 12-a de februaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091;
- Mardo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097;
- Merkredo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099;
- Vendredo en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
- Sabato en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095;
- Dimanĉo en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096.

Vidu ankaŭ jenon:


- 11-a de februaro | 13-a de februaro
- 12-a de januaro | 12-a de marto
- Januaro | Februaro | Marto | Aprilo | Majo | Junio | Julio | Aŭgusto | Septembro | Oktobro | Novembro | Decembro
- Historio - Tagoj kategorio:Almanako kategorio:Februaro ja:2月12日 ko:2월 12일 simple:February 12 th:12 กุมภาพันธ์

1809

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1809 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1809 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- Finnlandon prenis Rusio.
- Unua fabriko de papero en Brazilo.
- Napoleono invadis Slovenion, kiu apartenis al Habsburga Imperio kaj kreis la Ilirajn Provincojn, kies Ljubljano estis la ĉefurbo.

Naskiĝoj


- 4-a de januaro : Francio: Louis BRAILLE, inventinto de la brailla alfabeto por blinduloj
- 19-a de januaro : Usono : Edgar Allan POE, usona verkisto
- 12-a de februaro : Anglio : Charles DARWIN, brita esploristo.
- 12-a de februaro : Abraham LINCOLN, usona prezidanto.
- 13-a de junio : Heinrich HOFFMANN, germana kuracisto kaj verkisto
- 5-a de aŭgusto : Alfred, Lord TENNYSON
- 29-a de decembro : William Ewart GLADSTONE

Mortoj


- 31-a de majo : Joseph HAYDN, aŭstra komponisto.
- 8-a de junio : Thomas PAINE ----
1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1809년 simple:1809

14-a de aprilo

Historio > Tagoj > la 14-a de aprilo ---- La 14-a de aprilo estas la 104-a tago de la jaro (la 105-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 261 tagoj restas. Je la 14-a de aprilo okazis, interalie:

Eventoj


- 1205 : Batalo de Adrianople
- 1865 : John Wilkes BOOTH pafis Abraham LINCOLN

Naskiĝoj


- 1831 : Gerhard ROHLFS sciencisto
- 1890 : Stanislaw KAROLCZYK
- 1891 : Bhimrao Ramji AMBEDKAR, politikisto
- 1907 : Ladislav BOHÁČ
- 1908 : Hermann STAHL, verkisto
- 1925 : Rod STEIGER, aktoro

Mortoj


- 1759 : Georg Friedrich HANDEL
- 1865 : Abraham LINCOLN, usona prezidento
- 1917 : Ludoviko ZAMENHOF, inventisto de Esperanto en Varsovio
- 1930 : Vladimir MAJAKOVSKIJ
- 1986 : Simone de BEAUVOIR
- 2001 : Hiroshi TESHIGAHARA, reĝisoro

Specialaj tagoj kaj festoj


-

Tagoj de semajno

La 14-a de aprilo estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1586 1597 1603 1608 1614 1625 1631 1636 1642 1653 1659 1664 1670 1681 1687 1692 1698 1704 1710 1721 1727 1732 1738 1749 1755 1760 1766 1777 1783 1788 1794 1800 1806 1817 1823 1828 1834 1845 1851 1856 1862 1873 1879 1884 1890 1902 1913 1919 1924 1930 1941 1947 1952 1958 1969 1975 1980 1986 1997 2003 2008 2014 2025 2031 2036 2042 2053 2059 2064 2070 2081 2087 2092 2098;
- Mardo en jaroj: 1587 1592 1598 1609 1615 1620 1626 1637 1643 1648 1654 1665 1671 1676 1682 1693 1699 1705 1711 1716 1722 1733 1739 1744 1750 1761 1767 1772 1778 1789 1795 1801 1807 1812 1818 1829 1835 1840 1846 1857 1863 1868 1874 1885 1891 1896 1903 1908 1914 1925 1931 1936 1942 1953 1959 1964 1970 1981 1987 1992 1998 2009 2015 2020 2026 2037 2043 2048 2054 2065 2071 2076 2082 2093 2099;
- Merkredo en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1583 1588 1594 1605 1611 1616 1622 1633 1639 1644 1650 1661 1667 1672 1678 1689 1695 1701 1707 1712 1718 1729 1735 1740 1746 1757 1763 1768 1774 1785 1791 1796 1803 1808 1814 1825 1831 1836 1842 1853 1859 1864 1870 1881 1887 1892 1898 1904 1910 1921 1927 1932 1938 1949 1955 1960 1966 1977 1983 1988 1994 2005 2011 2016 2022 2033 2039 2044 2050 2061 2067 2072 2078 2089 2095;
- Vendredo en jaroj: 1589 1595 1600 1606 1617 1623 1628 1634 1645 1651 1656 1662 1673 1679 1684 1690 1702 1713 1719 1724 1730 1741 1747 1752 1758 1769 1775 1780 1786 1797 1809 1815 1820 1826 1837 1843 1848 1854 1865 1871 1876 1882 1893 1899 1905 1911 1916 1922 1933 1939 1944 1950 1961 1967 1972 1978 1989 1995 2000 2006 2017 2023 2028 2034 2045 2051 2056 2062 2073 2079 2084 2090;
- Sabato en jaroj: 1584 1590 1601 1607 1612 1618 1629 1635 1640 1646 1657 1663 1668 1674 1685 1691 1696 1703 1708 1714 1725 1731 1736 1742 1753 1759 1764 1770 1781 1787 1792 1798 1804 1810 1821 1827 1832 1838 1849 1855 1860 1866 1877 1883 1888 1894 1900 1906 1917 1923 1928 1934 1945 1951 1956 1962 1973 1979 1984 1990 2001 2007 2012 2018 2029 2035 2040 2046 2057 2063 2068 2074 2085 2091 2096;
- Dimanĉo en jaroj: 1585 1591 1596 1602 1613 1619 1624 1630 1641 1647 1652 1658 1669 1675 1680 1686 1697 1709 1715 1720 1726 1737 1743 1748 1754 1765 1771 1776 1782 1793 1799 1805 1811 1816 1822 1833 1839 1844 1850 1861 1867 1872 1878 1889 1895 1901 1907 1912 1918 1929 1935 1940 1946 1957 1963 1968 1974 1985 1991 1996 2002 2013 2019 2024 2030 2041 2047 2052 2058 2069 2075 2080 2086 2097.

Vidu ankaŭ jenon:


- 13-a de aprilo | 15-a de aprilo
- 14-a de marto | 14-a de majo
- Januaro | Februaro | Marto | Aprilo | Majo | Junio | Julio | Aŭgusto | Septembro | Oktobro | Novembro | Decembro
- Historio - Tagoj kategorio:Almanako kategorio:Aprilo ja:4月14日 ko:4월 14일 simple:April 14 th:14 เมษายน

1865

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1865 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1865 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- En aprilo : Kapitulacio de sudaj armeoj en Usono kaj fino de Usona enlanda milito.
- 18-a de decembro : abolicio de sklaveco en Usono.
- Johann Gregor MENDEL publikigis leĝojn de heredado.
- Aperis en Anglio la Salva Armeo.
- Aperis la unua Spirita Centro en Brazilo.

Naskiĝoj


- Hendrik BULTHUIS
- Max HEINDEL
- Gustaf HENRICLUNDQUIST
- 13-a de junio : Irlando: William Butler YEATS
- 8-a de decembro: Finlando: Jean SIBELIUS
- 18-a de decembro: József MILETZ
- 30-a de decembro : Hindio: Rudyard KIPLING

Mortoj


- 14-a de aprilo : Abraham LINCOLN
- 13-a de aŭgusto : Ignaz SEMMELWEIS
- 10-a de decembro : Leopoldo la 1-a, unua reĝo de la belgoj ----
1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1865년 simple:1865

Kentukio

Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono > Kentukio ---- Dosiero:us-ky.gif Kentukio estas la 15a ŝtato de Usono. Kentukio iam estis parto de Virginio. Dek konstituciaj kongresoj okazis ĉe la kortumejo de Konstitucia Placo en Danville, Kentukio, inter 1784 kaj 1792. En 1790, kentukiaj delegitoj akceptis la preskribojn de Virginio por apartiĝo, kaj la ŝtata konstitucio verkiĝis ĉe la fina kongreso en aprilo 1792. La 1-an de junio, 1792, Kentukio iĝis la 15a ŝtato de la unio kaj Isaac SHELBY, heroo de la usona revolucio, elektiĝis kiel la unua ŝtatestro de la Regno de Kentukio. Ŝtata Birdo: Kardinalbirdo
Ŝtata Floro: Solidago (angle, Goldenrod)
Ŝtata Ĉefurbo: Frankfort Kentukio, ankaŭ konata kiel "La Bluherba Ŝtato", apudas Okcidenta Virginio, Virginio, Tenesio, Misurio, Ilinojo, Indianao, kaj Ohio. Estas kvar ĉefaj regionoj: la Montaro Cumberland kaj Ebenaĵo Cumberland en la sudoriento, la nord-centra Bluherba Regiono, kaj la okcidenta Ebenaĵo Pennroyal. Kentukio kaj ĝia loĝantaro eble estas plej konataj pro siaj purrasaj ĉevaloj kaj ĉevalkonkursoj, lokaj distilejoj, kaj senbrida fanatikemo por basketbalo de la Universitato de Kentukio. Kentukio estas la hejmo de la fama Kentukia Ĉevalvetkuro. La plej granda urbo en Kentukio estas Lexington, sed Louisville havas la plejgrandan metropolan loĝantaron. La TTT-ejo de Kentukio en la angla http://www.kydirect.net Kategorio:Usono Kategorio:Usonaj ŝtatoj ja:ケンタッキー州 ko:켄터키 주 ms:Kentucky simple:Kentucky

Usona Enlanda Milito

grizblua: konfederacia ŝato
blua: unia ŝtato
helblua: unia ŝtato, kiu permesis sklavecon dum la milito
blanka: ankoraŭ ne ekzistanta ŝtato aŭ batala areo La Usona Enlanda Milito estas milito enlande de Usono, kiam la kontraŭsklavecaj ŝtatoj venkis super la porsklavecaj. Ĝi okazis de 1861 al 1865 kaj finiĝis per venko de la Unio (nordaj ŝtatoj, kontraŭ sklavismo, por unueco) super la Konfederacio (sudaj ŝtatoj, por sklavismo, secesiemaj). Pro tiu malvenko eĉ nun multaj sudanoj sentas certan rankoron kontraŭ la jankioj. Sklavismo ne estis la origina kaŭzo de la milito, sed estis dummilite tiel proklamita en la Emancipation Proclamation (egalrajtiga proklamo) de prezidento Abraham LINCOLN. La secesion instigis la zorgo de la sudanoj pri troa influo de la nordanoj, ankaŭ sed ne nur pri la demando de sklavismo. La nordo inverse timis pro la secesio perdon de potenco kaj ekonomiajn malavantaĝojn.

Nomoj por la milito

La plej ofta kaj plej neŭtrala termino por ĉi tiu milito usona estas simple la enlanda milito, sed ĉi tiu nomo neniam estis oficiala. La unua leĝe oficiala nomo aperis en oficiala raporto de usona milita departemento en 1880, titolita la milito de la ribelo. Dum la 1920-jaroj, kongresa rezolucio deklaris la taŭgan nomon la milito inter la ŝtatoj, kaj multaj sudaj heredaĵaj grupoj kaj militrolistoj preferas ĉi tiun terminon. Ankaŭ ekzistis multaj kuriozaj aŭ antaŭjuĝaj nomoj, kaj hodiaŭa uzado de ili ofte signifas subtenon de unu flanko aŭ la alia. Tiaj sudaj nomoj inkluzivas la milito de norda agreso, la milito de suda sendependeco, la milito de Sinjoro Lincoln, La milito de seceso, aŭ simple La milito. Malpli oftaj sudaj nomoj estas la dua usona revolucio kaj la milito por defendi Virginion. Unu favorato tuj post la milito estis la lastatempa malagrableco. La plejmulto de ĉi tiuj terminoj ne uziĝas hodiaŭ, krom inter sudaj naciistaj, historiaj, kaj kulturaj grupoj kiel Ligo de la suda kaj Filoj de konfederaciaj veteranoj. Nordanoj uzis aliajn terminojn: la milito de la ribelo, la milito de suda ribelo, la milito por savi la union, kaj la milito por abolicio. La plej frua nomo estis la milito de la insurekcio. Ĉi tiuj nomoj estas eĉ pli maloftaj ol la por-sudaj nomoj, pro la malpli granda intereso pri la enlanda milito en la norda usono. ZÁGONYI Károly, husaro, heroo de la Springfielda batalo. ja:南北戦争 ko:남북 전쟁 simple:American Civil War th:สงครามกลางเมืองอเมริกา

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj


- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

Baptismo

Baptismo estas la plej granda nekatolika kristana grupo en Usono, kaj havas milionojn da adeptoj alilande tra la mondo. Plej multaj baptistoj konsideras sin protestantoj, sed iuj malakceptas tiun nomon, argumentante ke la prauloj de baptismo jam ne estis romkatolikoj longe antaŭ ol la epoko de Kalvino kaj Lutero. Historie, la usonaj baptismaj grupoj devenis plejparte de la anglaj baptistoj de la unua duono de la 17a jarcento, kiuj ŝajne estiĝis kiam kelkaj grupoj de anglaj puritanoj, ekzilite al Holando, ekkonis la instruojn de la menonanoj pri la bapto kaj la naturo de la eklezio (t.e., ke la eklezio konsistu el konfesintaj baptitaj kredantoj, kaj ke sekve oni ne baptu infanetojn). De la menonanoj la baptistoj akiris ankaŭ sian principon pri disigo de la ŝtato disde la eklezio, kiun ili unuafoje realigis en politika komunumo kiam la baptisma pastoro Roger WILLIAMS fondis la kolonion Providence (nun la usona ŝtato Rhode Island) en 1636. Tri usonaj prezidentoj (Harry TRUMAN, Jimmy CARTER kaj Bill CLINTON) estis baptismanoj, kaj la konata movadestro por civilaj rajtoj de afrikdevenaj usonanoj, d-ro Martin Luther KING, estis baptisma pastoro. Kategorio:Protestantismo ja:バプテスト教会 ko:침례교

Vaŝingtono

Geografio > Landoj > Ameriko > Usono > Vaŝingtono < Urbo ---- Ne konfuzu ĝin kun pacifika usona federaciero Vaŝingtonio. ---- Vaŝingtono (angle, Washington, D.C.), kiu havas 572.059 loĝantojn laŭ la censo de 2000, kaj areon de 177 km2, estas la ĉefurbo de Usono. Vaŝingtono situas en D.K.—la Distrikto Kolumbio—inter la ŝtatoj Virginio kaj Marilando ĉe la Potomaka Rivero. La Distrikto Kolumbio enhavas nur la urbon Vaŝington, sed D.K. ne estas unu de la 50 ŝtatoj de Usono, kaj estas regata de la Kongreso mem. Vaŝingtono estas grava urbo por la federacia kaj internacia regado. Oni trovas la tri branĉojn de la Usona registaro tie: 1. La ekzekutiva branĉo - La familio de la prezidanto de Usono loĝas en la White House (Blanka Domo), ĉe Pennsylvania Avenue 1600, kaj tie la prezidanto akceptas regnestrojn de la tuta mondo. La loĝejo de la prezidanto havas 132 ĉambrojn. 2. La leĝdona branĉo - La granda kupolo de la Usona Kapitolo staras 55 metrojn sur altaĵeto en Vaŝingtono. En tiu Kapitolo kunvenas la 100 membroj de la Usona Senato kaj la 435 membroj de la Ĉambro de Reprezentantoj. 3. La juĝista branĉo - Ankaŭ la konstruaĵo de la Ĉefkortumo estas en la urbo Vaŝingtono. La Biblioteko de Kongreso en Vaŝingtono estas la plej granda biblioteko en Usono. La Smithsonian Institute estas mondfama muzearo. Ankaŭ la usona monfarejo estas en la ĉefurbo. Estas multaj monumentoj en Vaŝingtono. La Vaŝingtona monumento estas alta obelisko de 170 metroj. Oni povas supreniri la obeliskon per lifto, aŭ supreniri la 898 ŝtupojn per piedoj. Granda statuo de Lincoln estas en la monumenta konstruaĵo de Lincoln. Kaj oni povas vidi la monumentan konstruaĵon de Jefferson apud la tajda baseno. La nomo de la urbo deriviĝas de Georgo VAŜINGTONO (angle George Washington), la unua prezidanto de la nacio. Oni devis trovi lokon por la nova ĉefurbo. Washington, kiu havis sian domon en la apuda Monto Vernon, proponis la ejon je 1791. La franco Pierre Charles L'ENFANT kaj la usonanoj Andrew ELLICOTT kaj Benjamin BANNEKER planis la novan ĉefurbon. La urbo gastigis la 6-a Universalan Kongreson en 15-a ĝis 20-a de aŭgusto 1910 (357 kongresanoj el 20 landoj, 60 anoj el Eŭropo), kaj la Landan Kongreson de ELNA en 1960, 1977, kaj 1987. Kategorio:Usono Kategorio:Usonaj ŝtatoj Kategorio:Ĉefurboj ja:ワシントンD.C. ko:워싱턴 D.C.

John Wilkes BOOTH

John Wilkes BOOTH vivis de 1838 ĝis 1865. Li estis aktoro kaj havis sukceson en ŝekspiraj dramoj. Dum la Usona Enlanda Milito li batalis partizane por la sudanoj (konfederacio). Je la 14-a de aprilo 1865 li eniris la teatran loĝion de prezidento Abraham LINCOLN en la Ford-teatro en Vaŝingtono (dum prezentado de la komedio Our American Cousin, "Nia Usona Kuzo") kaj mortpafis la prezidenton. Poste li sukcesis eskapi, kriante la ŝtatan moton de Virginio "sic semper tyrannis" ("tiel ĉiam al tiranoj"). Li eĉ atingis la teritorion de Marilando kaj poste de Virginio, kie li post dek du tagoj estis trovita kaj mortpafita. Pro kelkaj neklarigitaj cirkonstancoj (la facila eskapo, la rifuzo de gardisto, kiun la prezidento estis petinta) estas suspektoj, ke BOOTH ne agis individue, sed havis potencajn komplicojn, al kiuj ne plaĉis la repaciĝema sinteno de LINCOLN post la venko. ja:ジョン・ウィルクス・ブース simple:John Wilkes Booth

1861

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1861 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1861 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 11-a de januaro : Alabamo secesiis el Usono.
- 29-a de januaro : Kansaso fariĝis la 34-a ŝtato de Usono.
- 11-a de marto : Konstitucio de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko ratifiĝis.
- 17-a de marto : Eko de la "Italia Regno".
- 10-a de aprilo : Usono : Korporaciiĝis la Masaĉuseca Instituto de Teknologio.
- Barejno iĝas Brita protektorato.
- Usono: Eko de la Usona enlanda milito.

Naskiĝoj


- 19-a de januaro: Anders ROSENBERG
- 29-a de marto: Francesco BARBERI
- 6-a de majo : Rabindranath TAGORE
- 19-a de decembro : Italo SVEVO
- 4-a de novembro : Enrico CAMPANILE
- Josef KOŽÍŠEK
- Stefan MIĤOLALSKI
- Rudolf STEINER

Mortoj

----
1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1861년

1865

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1865 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1865 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- En aprilo : Kapitulacio de sudaj armeoj en Usono kaj fino de Usona enlanda milito.
- 18-a de decembro : abolicio de sklaveco en Usono.
- Johann Gregor MENDEL publikigis leĝojn de heredado.
- Aperis en Anglio la Salva Armeo.
- Aperis la unua Spirita Centro en Brazilo.

Naskiĝoj


- Hendrik BULTHUIS
- Max HEINDEL
- Gustaf HENRICLUNDQUIST
- 13-a de junio : Irlando: William Butler YEATS
- 8-a de decembro: Finlando: Jean SIBELIUS
- 18-a de decembro: József MILETZ
- 30-a de decembro : Hindio: Rudyard KIPLING

Mortoj


- 14-a de aprilo : Abraham LINCOLN
- 13-a de aŭgusto : Ignaz SEMMELWEIS
- 10-a de decembro : Leopoldo la 1-a, unua reĝo de la belgoj ----
1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1865년 simple:1865

12-a de aprilo

Historio > Tagoj > la 12-a de aprilo ---- La 12-a de aprilo estas la 102-a tago de la jaro (la 103-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 263 tagoj restas. Je la 12-a de aprilo okazis, interalie:

Eventoj


- 1204 : La Kvara Krucmilito destruis Konstantinoplon.
- 1633 : Galileo kondamnis pro herezo.
- 1861 : Usono interna milito komenciĝis
- 1945 : Usonaj soldatoj eniris koncentrejon Buchenvald
- 1961 : Jurij GAGARIN flugis en la kosmon

Naskiĝoj


- 1832 : Hugo Adolph STEINHEIL, optikisto
- 1879 : Ralph ELIOT
- 1884 : Otto MEYERHOFF, biokemiisto nobelpremiita en 1922
- 1933 : Montserrat CABALLÉ, opera kantisto
- 1940 : Herbie HANCOCK, musikisto
- 1948 : Joseph Martin FISCHER ("Joschka Fischer"), germana politikisto
- 1950 : David CASSIDY

Mortoj


- 1927 : Léon DENIS
- 1938 : Feodor CHALIAPIN,opera kantisto
- 1945 : Franklin D. ROOSEEVELT
- 1975 : Josephine BAKER
- 1981 : Joe LOUIS, boksisto
- 1988 : Alan PATON, verkisto
- 1989 : Sugar Ray ROBINSON, boksisto
- 1989 : Abbie HOFFMAN

Tagoj de semajno

La 12-a de aprilo estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Mardo