La usona misio Apollo 11 estis la kvina homportanta misio de Projekto Apollo, kaj la unua kiu surlunigis homojn sur la lunon, kaj reveturigis ilin sekure al la tero.
----
terotero
----
__TOC__
La misio Apollo 11 lanĉiĝis el la Kennedy Space Center (Kosmocentro Kennedy) la je 13:32:00 UTC. Post unu kaj duono orbitoj de la tero, la tria ŝtupo de la Saturn-5 raketo brulis dum ses minutoj, lanĉante la kosmoŝipon Apollo al la luno, kaj poste disiĝante sin de la kosmoŝipon.
Plane, oni elektis kiel surluniĝejo la sudan Maron Trankvileco, 20 km sud-okcidente de krateroSabine D, ĉar antaŭaj misioj (surlunaj sondiloj Ranger 8, Surveyor 5 , kaj orbitantaj mapigantaj sondiloj Lunar Orbiter{{{{{{{{
- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono - Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando
Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon.
La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.
La plej grandaj urboj
La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj.
Usono konsistas el 50 ŝtatoj:
Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj.
Kun 500-100 mil parolantoj: la
portugala (430),
japana (428),
greka (388),
araba (355),
hindia kaj
urduo (331),
rusa (242),
jida (213),
taja (206),
persa (201),
haitia (189),
armena (150),
navaha (149),
hungara (148),
hebrea (144),
nederlanda (143),
kmera (127),
guĝarata (102). 2,04 milionoj
parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj.
legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso)
[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratiafederaciarespubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio1776 de Britio - organizoj: UNO (1945), NATO - konstitucio: la 4-an marto 1789 - korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)
Projekto Apollo de NASA estis serio de homportantaj kosmoflugaj misioj faritaj de Usono uzante la kosmoŝipoj Apollo kaj la Saturna familio de raketaj lanĉiloj, dum la jaroj 1961–1972. Ĝia celo estis veturigi homon sur la lunon kaj reveturigi lin sekure al la tero, ene de la jardeko 1960. Tiun celon plenumis la misio Apollo 11 en Julio 1969. La programo daŭris ĝis la fruaj 1970-oj, por efektivigi la komencan sciencan esploron de la luno, totaligante ses sukcesajn surluniĝojn. La nomo Apollo venas el la angla nomo de la antikva greka dio Apolono.
La kunhoma surluniĝo estis celo de kaj Usono kaj Sovetunio, sed la konkuron gajnis Usono. La surluniĝo formis la pinton de la kosmokonkuro.
La celo esplori la lunon oni forlasis en septembro 1972, post Apollo 17. La kialoj pro tio estis manko de mono kaj la senintereso de usona publika opinio rilate al la daŭro de la projekto. Malgraŭ tiu, estis kvar pliaj kunhomaj misioj kiuj ne celis atingi la lunon - tri misioj Skylab kiuj uzis la kosmoŝipon Apollo, kaj unu misio Apollo 18 (Apollo-Soyuz). Oni forlasis la kosmoŝipojn Apollo en 1975.
Elekto de misia aparataro
Decidinte je la luno kiel celo, la Apollo-misiaj planistoj devis desegni aron de flugoj kiuj plenumus la celon, samtempe minumumigante danĝeron al homa vivo, kostojn, nepran teknologion kaj astronaŭtan lertecon.
Oni konsideris tri eblajn planojn:
#Rekta supreniro: Sendi kosmoŝipo rekte al la luno. La tuta kosmoaparato surluniĝas kaj reveturas al la tero. Tiu plano necesus novan raketon, ege pli forta ol iu tiame ekzistanta.
#Terorbita rendevuo: Lanĉi du raketoj Saturn-5, unu portante la kosmoŝipon, la alia portante bruligaĵon. Terorbite, la kosmoŝipo prenas sufiĉan bruligaĵon por iri al la lunon kaj reen. Simile al rekta supreniro, la tuta kosmoŝipo surluniĝas.
#Lunorbita rendevuo (LOR): La kosmoŝipo, lanĉita de raketo Saturn-5, enhavas du partojn, la Lunar Module (luna kupeo) aŭ lunoveturilo, kaj la Command/Service Module (Rego/Servokupeo) aŭ patrinoŝipo. La patrinoŝipo enhavas la vivosubtenajn sistemojn por la kvin-taga vojaĝo de la tri ŝipanoj, kaj la kontraŭvarman ŝirmon por la reeniro en la atmosferon de la tero. En lunorbito la lunoveturilo disiĝas el la patrinoŝipo kaj portas du astronaŭtojn al la luna surfaco, sekve resupreniras al la patrinoŝipo. Tiu estis la elektita plano.
Kontraste al la aliaj planoj, la LOR plano bezonis ke nur malgranda parto de la kosmoŝipo surluniĝas, pro tio etigante la mason lanĉita el la surfaco de la luno. La maso estas plue etigita forlasante la descendomaŝinon sur la luno.
Planado
La NASA-plano antaŭvidis 7 misiojn ĝis la unua kunhoma surluniĝo. Tiuj estis la misioj A ĝis G.
- Misio A: Senhoma testo de Saturn 5raketo kaj de kosmoŝipo Apollo en ĉirkaŭtera flugo (efektivigita dufoje de Apollo 4 kaj Apollo 6).
- Misio B: Senhoma testo de la lunoveturilo (LM el la angla Lunar Module) (efektivigita de Apollo 5).
- Misio C: Kunhoma testo de patrinoŝipo en tera orbito (okazis per Apollo 7).
- Misio D: Testo de kombinaĵo de patrinoŝipo kaj lunoveturiloj en teroproksima orbito (originale planita por Apollo 8, sed okazis sub nomo Apollo 9, ĉar oni aldonis pluan lunflugon (Misio C') kiel Apollo 8).
- Misio E: Testo de kombinaĵo de en tero-malproksima orbito (la misio estis ĉesigita, ties teamo alprenis Mision C').
- Misio F: Testo de kombinaĵo de patrinoŝipo kaj lunoveturilo en luna orbito (okazis per Apollo 10).
- Misio G: Unua surluniĝo (efektivigis Apollo 11).
La unua ĉirkaŭflugo de la luno okazis per la Apollo 8, Kristnaske1968. Tiu misio estis alŝovita inter misioj C kaj D.
Oni aldone planis la misiojn H, I kaj J:
- Misio H: Surluniĝo kun ampleksa scienca eksperimentaro (per Apollo 12. Apollo 13 estis malsukcesa).
- Misio I: Surluniĝo kun ampleksa scienca eksperimentaro (per Apollo 14, plua misio estis retirita).
- Misio J: Surluniĝo kun ampleksa scienca eksperimentaro kaj lunvagada veturilo (okazis per Apollo 15, Apollo 16 kaj Apollo 17)).
Konkuro de sistemoj
La unua lanĉo de Sputnik fare de la Sovetunio en 1957 kaŭzis ŝokon en Usono. La unua senhoma dura surluniĝo (dura signifas ke la raketo intence kraŝis sur la luno) en 1959 per la Soveta Lunik-2 kaj la unua homa kosmovojaĝo de Jurij GAGARIN en 1961, igis la Sovetunion la gvidanta potenco en la kosmaj esploroj. Usono serĉis terenon en kosmoesploro, sur kiu ili povas superi la Sovetunion. Por tio ŝajnis bonan taskon la efektivigo de la surluniĝo.
La 25-an de majo1961, nur unu kaj duono monatoj post la sukcesa lanĉo de Jurij GAGARIN, usona prezidento John F. KENNEDY prezentis sian faman parolon antaŭ la Usona Kongreso, en kiu li skizis la celon, samjardeke veturigi homojn al la luno kaj reveturigi ilin.
Kvankam oni planis pluajn lanĉojn, la projekto Apollo estis finita post la sesa sukcesa surluniĝo de Apollo 17, ĉar la kreskantaj kostoj de la vjetnama milito fortiris la monon.
Por la kunhomaj lunflugoj oni evoluigis grandajn raketojn, kiuj ricevis la nomon Saturn 5. En la evoluigo havis gravan rolon la germana-usona raketa konstruisto, planisto Werner VON BRAUN, kies teamo evoluigis la unuan ŝtupon kun fortega F-1-a raketa lanĉilo. Ĉiuj lanĉoj de tiu raketo estis sukcesaj – spite al ties granda potenco kaj malsimpla konstruo.
Samtempe kun la antaŭpreparo por la surluniĝo, daŭris ankaŭ la Gemini-programo, por kolekti spertojn pri rendevuaj manovroj en kosmo.
La 27-an de januaro1967 suferis la Apollo-programo gravan retrobaton, kiam ĉe surteraj testoj brulmortis tri astronaŭtoj (Virgil GRISSOM, Edward H. WHITE kaj Roger B. CHAFFEE en sia kapsulo. La raketo ne estis plenigita de bruligaĵo, la kapsulo estis plenigita ne de kutima aero, sed de oksigeno sub normala atmosfera premo. Ene de la kapsulo estiĝis elektra fajrero, kiu kaŭzis dum minuto fajron kaj tiele la mortojn. Tiun sekvis grandajn ŝanĝojn al la konstruado de la luna kapsulo. La testo ricevis poste la nomon Apollo 1.
Spite al ĉio, la sukcesa surluniĝo de Apollo 11 la 20-an de julio1969 plenumis la celon de Kennedy terminplane.
Samtempe kun la Apollo-programo laboris ankaŭ Sovetunio je ampleksa programo, kiu same celis surlunigon de homoj. En kadro de la Zond-programoj, oni lanĉis la modifitan kosmoŝipon Sojuz senhomajn al la luno kaj post unu ĉirkaŭflugo reen al la tero. Tiu servis por testo de la kosmoŝipo, kiun oni pripensis por kunhoma lunoflugo. La senhoma Zond-5-a kosmoŝipo en Septembro de 1968 ĉirkaŭis la lunon, sed la reveturo ne sukcesis, ĝi falis en la Hinda Oceano. En oktobro de 1970 finiĝis la testprogramo kun Zond-8. El ĉiuj lanĉitaj kosmoŝipoj povis sukcese surteriĝi nur Zond-7.
Paralele laboris la Sovetunio ankaŭ je surluniĝa misio, por kiu – simile al tiuj de Apollo – oni volis uzi superpezajn raketojn. Por tio oni evoluigis la N1-raketojn, kiuj ĉe ĉiuj 4 testaj lanĉoj malsukcesis de 1969 ĝis 1972. Ĉar dumtempe Usono jam surluniĝis, la sovetoj abdikis pri la kunhoma lunprogramo kaj poste eĉ neis, ke ili iam havis tian programon. La informoj pri tiu programo aperis nur komence de la 1990-aj jaroj kaj oni prezentis la N1-raketojn.
La surluniĝo de 1969
En kadro de la misio Apollo 11 la unua du homoj (Neil ARMSTRONG kaj Edwin ALDRIN) alvenis sur la Luno la 20-an de julio1969 je 20:17 horo (UTC). Ses horojn poste, la 21-an de julio, je 02:56:20 horo UTC, Armstrong eliris la lunoveturilon kaj surpaŝis la lunon, kiel la unua homo sur la luno. Tiam li eldiris la famiĝintajn vortojn:
Citaĵo: That's one small step for (a) man, [but] one giant leap for mankind.
(esperante: "Tiu ĉi estas eta paŝo por homo, granda salto por la homaro.")
La tria astronaŭto, Michael COLLINS, ĉirkaŭflugadis la lunon en la Apollo-11 patrinoŝipo ĝis la reveno de la lunoveturilo Eagle.
Tipa Apollo-misio
- Lanĉo ĉe Cape Canaveral - Forigo de 1-a ŝtupo ĉe 56 km alto (rapido ĉ. 10.000 km/h - maĥo 8)
- Ekbrulo de la 2-a ŝtupo ĉe la alta stratosfero kaj mallonge poste, forigo de la savturo
- Forigo de la 2-a ŝtupo ĉe 185 km alto (rapido ĉ. 24.000 km/h)
- Ekbrulo de la 3-a ŝtupo, svingo al proksimuma tera orbito (rapido ĉ. 28.000 km/h), malŝalto de la tria ŝtupo
- Denova ekbruligo de la 3-a ŝtupo, (TLI - Trans Lunar Injection) etendo de la orbito ĝis al la luno - Forĵeto de ŝtupaj adaptiloj, disigo de la patrinoŝipo disde la 3-a ŝtupo, kuplado kaj eltiro de la lunoveturilo el la rezervejo, flugo al la luno
- Ekbruligo de la motoro de la patrinoŝipo (LOI - Lunar Orbit Insertion), enkliniĝo al luna orbito
- Translokiĝo de 2 astronaŭtoj en la lunoveturilon, 1 astronaŭto restas kiel piloto en la patrinoŝipo
- Diskuplado (malligo) de lunaveturilo, ekbruligo de la surluniga motoro, malsupreniro al la luna surfaco kaj surluniĝo
- Efektivigo de diversaj EVA-oj (Extra Vehicular Activity ~ Ekster-Veturilaj Agadoj) fare de astronaŭtoj
- Relanĉo de la luna surfaco, supreniro en la lunan orbiton. La surluniga aparato restas surlune.
- Rekuplado al la ĉefŝipo, translokiĝo de la astronaŭtoj, forĵeto de la LM-ascenda ŝtupo
- Ekbruligo de la motoroj de la patrinoŝipo, (TEI - Trans Earth Injection), forlaso de la luna orbito, reveno al la tero.
- Ekster-Veturila Agado por preni filmojn el la patrinoŝipo
- Forĵeto de patrinoŝipo, direktigo de la Apollo-kapsulo por la enpaŝo en la teran atmosferon
- Eligo de la ĉefa paraŝuto, surakviĝo en alvenejo
- Savserĉado fare de aviadiloportanta ŝipo
Apollo-misioj
ĉefa paraŝuto
Post la sukcesa surluniĝo de Apollo 11, NASA publikigis multajn planojn, kiuj entenis 9 pluajn flugojn ĝis fino de 1972. Do jam januare de 1970 estis forstrekita la misio Apollo 20 pro kostaj problemoj, kiel menciitaj supre.
La restantajn spacoŝipojn Apollo kaj raketojn Saturn oni uzis por la programo Skylab en 1973/74 kaj por la kuna programo Apollo-Sojuz en 1975.
Diversaĵoj
: - La tuta projekto Apollo kostis: USD $25,4 miliardoj ($135 miiliardoj en 2005-aj dolaroj). (Inkluzivas programojn Mercury, Gemini, Ranger, Surveyor, Lunar Orbiter, Apollo')
: - Dudek homoj piediris sur la luno en la tuta homa historio, ĉiu viro, ĉiu usonano.
: - La programo Apollo alveturigis 381,7 kg da luna materialo (lunaj rokoj) al la tero, la plejparto de kiu estas deponita ĉe la Lunar Receiving Laboratory ĉe .
(angle)
(angle)
La fama frazo de Neil Armstrong estas aŭskultebla [http://science.ksc.nasa.gov/history/apollo/apollo-11/sounds/a11step.wav ĉi tie] kiel wav-datumo (260 kb).
APOLLO PROJEKTOja:アポロ計画ko:아폴로 계획
Luno
vidu natura satelito pri aliaj lunoj
La Luno, la sola natura satelito de la Tero, la sola luno kiun ni povas vidi per la nuda okulo kaj la sola konata ĝis la laboro de Galileo GALILEI, mondo de maroj de
antikva lafo ŝtoniĝinta; pro astronomiahazardo, ĝia ŝajna grandeco, vidita el la Tero, estas simila al tiu de la Suno.
Suno
maldekstra duono, de fundesupren: Maro de l'pluvoj, Oceano de l'Ventegoj (plej maldekstre) kaj Maro de la Nuboj, inter ili la fama cirko Copernic (Esperanto: kratero Koperniko).
Dekstra duono, de fundesupren: Maro de l'Nektaro, Maro de l'Trankvil, Maro de Sereneco, pli dekstre: Maro de Fekundeco, plej dekstre izole kiel lago: Maro de la krizoj.
Malsupre, kun plej da "radioj", la fama cirko (kratero) Tycho.
La Luno estas luno granda: Relative al la grandeco de ĝia
planedo, nur la luno de Plutono estas pli granda. Absolute, nur kvar
lunoj estas pli grandaj laŭ maso (Ioo, Ganimedo, Kalistoo kaj
Titano), kaj unu planedo, Plutono,
estas eĉ pli malgranda!
Origino
Ni ne scias la devenon de la Luno. Ĝi ne nur estas tero malgranda, sed mondo tre malsama. La Tero estas roko kun supraĵo de likva akvo
kaj koro de likva fero (kiu faras la Teron magneta), sed la Luno estas
roko, fino al fino. Mankas al ĝi akvo (???), aero, vivo, magnetosfero kaj
kontinentoj. Ĝi estas mondo tute morta kaj senŝanĝa, escepte de meteoroidaj influoj.
Ĉar ĝi estas tiel malsama, la Luno klare ne naskiĝis same kiel la
Tero. La nuna plej populara teorio diras, ke la Tero, kiam ĝi estas juna,
estis fendita de granda asteroido kaj granda bulo de ĝia roko fariĝis la
Luno. La Luno ja estas kiel la roka parto de la Tero kaj eĉ nun la Luno
tre malrapide malproksimiĝas for de la Tero.
Laŭ alia teorio la Luno estas astro kaptita de la Tero. Sed la
fiziko de tia kapto ne estas klara.
Historio
Pri la maroj...
Pri la krateroj...
Pri esploro de homoj...
20-a de julio1969: Usonaj astronaŭtoj Neil ARMSTRONG kaj Buzz ALDRIN surluniĝis kaj fariĝis la unuaj homoj, kiuj vizitis alian mondon. Sume 12 homoj surluniĝis dum ĉi tiu kaj kvin sekvaj vojaĝoj ĝis 1972.
Kuriozaĵoj
De la Tero, ni vidas la Lunon pasi tra kvar fazoj ĉiumonate. La lunfazoj nomiĝas: la malluma novluno, la kreskanta duonluno (unua kvarono), la plenluno, kaj la malkreskanta duonluno (tria kvarono). La Luno kaŭzas la tajdojn sur la Tero.
tajdojn
Ĉar la daŭro de la luna tago egalas tiun de la luna jaro, Luno ĉiam direkas la saman flankon al Tero. Pro kelkaj geometriaj kaj orbitaj fenomenoj tiu flanko ne estas tute konstanta, eblas vidi de Tero ĉ. 55 procentojn de la luna surfaco. La cetero estis absolute nekonata ĝis la 7-a de oktobro1959, kiam la sovetia sondiloLuna 3 transsendis unuajn fotojn de la dorsa flanko. Je la 10-a de novembro1966 la usona sondiloLunar Orbiter 1 sendis la unuajn bildojn, pli bonkvalitajn, el ĉirkaŭluna orbito.
Vivo?
Laŭ moderna scio, nenia vivo ekzistas sur la Luno. Sen aero, sen likva akvo, ĝi estas akre malvivema medio.
Lunar OrbiterLa plejparto de antikvaj socioj diigis la Lunon (Selene en greka mitologio, Luna en romia mitologio), kaj aktualaj novpaganoj kultas ĝin kiel aspekton de la Ŝanĝanta Diino. Ĉar ĝi estas la dua plej videbla astro en la ĉielo, kaj pro siaj fazoj, la Luno estas la bazo de pluraj kalendaroj, kiel tiuj de la judoj kaj islamanoj. La tagolundo nomiĝas laŭ Luno. En alkemio kaj blazono, la Luno asociiĝas al la metalo arĝento.
Buzz ALDRIN [buz oldrin] (naskiĝis la 20-an de januaro, 1930) estas usonakosmonaŭto. Li estis la dua homo sur la Luno.
Aldrin naskiĝis en Montclair, Nov-Ĵerzejo. Sian originan nomon Edwin Eugene ALDRIN Jr li laŭleĝe ŝanĝis al Buzz ALDRIN, en 1988.
Studinte en la militakademio de Westpoint li fariĝis kolonelo de la Usona aerarmeo. En la milito kontraŭ Koreio li agadis kiel piloto. En la jaro 1963 li doktoriĝis en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Samjare oni elektis lin por kosmoprogramoj.
Por la programo Gemini 9 (1966) li estis rezerva piloto, dum Gemini 12 (1966) li estis piloto, krome li estis rezerva komandanto por Apollo 8. Per Apollo 11 li en julio 1969 atingis la Lunon, kaj post Neil ARMSTRONG li estis la dua homo, kiu marŝis sur la luno. La tria kolego, Michael COLLINS, dume restis en la kosmoŝipo.
Aldrin forlasis la kosmoentreprenon NASA en 1971 kaj fariĝis estro de la kosmonaŭta lernejo Edwards Air Force Base (ARPS) en Kalifornio. En 1972 li forlasis la aerarmeon kaj fariĝis konsilanto de helporganizaĵo. Li nuntempe vivas en Suda Kalifornio, donas konsilojn al la firmao Starcraft Enterprices kaj li prelegas. Du librojn li verkis: Return to Earth kaj Men from Earth.
Estas -- T en UTC
(vidu [http://www.w3.org/TR/NOTE-datetime W3C Formoj de dato kaj tempo])
Universala Tempo Kunordigita, aŭ UTC, estas la tempo ĉe la nula longitudo de 0° OR. UTC estas la moderna postanto de GMT. La nomo venas el kompromiso inter CUT, el anglalingva Coordinated Universal Time, kaj TUC, el la francalingva Temps Universel Coordonné. La formo "UTC" estis neŭtrala al ĉiuj.
GMT ankaŭ estas la tempo de la nula longitudo, sed estas malsamo inter GMT kaj UTC: GMT sekvas la movadon de la Suno (aŭ, alivorte, la rotacion de la tero), dum UTC sekvas Internacian Atoman Tempon (TAI -- la mezan tempon de 200 precizaj atomaj horloĝoj tra la mondo). UTC estas kunordigita kun GMT per la iafoja aldono de supersekundo tiel, ke:
Jen temas pri la planedo Tero. Aliaj artikoloj parolas pri tero kun la signifoj grundo kaj kontinento.
----
Tero, frat-planedo de Venuso kaj Marso, estas la tria planedo for de la Suno, kaj la
hejma planedo de homo. Sur Tero, akvo ekzistas kiel likvo, tial vivo estas ebla. Laŭ homa scio, Tero estas la sola planedo kiu efektive subtenas vivon. Dum Venuso estas tro
varmega kaj Marso estas tro malvarmega, Tero ŝajne estas ĝusta por vivo. (Marso eble unufoje subtenis vivon, dum ĝia pli varma juneco, sed ne nun).
La blua kaj blanka de Tero estas akvo (maro, nubaro, neĝo, glacio), la bruna estas tero (dezerto), kaj la verda estas vivo (arbaro kaj herbaro). La lumoj sur la malluma flanko estas urboj de homoj.vivo
La ĉefa formo de vivo estas bakterio. La ĉefa animalo estas la insekto, precipe la skarabo. Antaŭ kelkaj milionoj da jaroj aperis homo, la unua vivo inteligenta (laŭ nia scio kaj estimo. Eble la delfino ankaŭ estas inteligenta). Inteligenta, sed eble ne sufiĉe saĝa por eviti sian memdestruon. La manko de signo de inteligenta vivo el aliaj planedoj kaj steloj sugestas ke inteligenta vivo estas aŭ tre rara aŭ tre memdestruema.
Tero havas unu grandan lunon. Ĝi estas tiel granda ke iuj supozas ke Tero estis frakasita en du partojn, la pli malgranda parto fariĝinte la luno. Teranoj unuafoje atingis la lunon en 1969.
Tero unuafoje estis rekonita kiel planedo de Koperniko. Antaŭ Koperniko, homoj plejparte
kredis ke la Tero estis la centro de la Universo, ne astro moviĝanta tra la kosmo.
Historio:
La datoj estas laŭ miliardoj da jaroj antaŭ nun:
-4,6: Tero formiĝis el polvo
-4,5: vulkanoj, astroidoj falegantaj, malbrila Suno
-4,4: atmosfero kaj koro formiĝas
-4,3: la plej malnova mineralo: zirkono en orienta Aŭstralio
-4,2:
-4,1:
-4,0: la antaŭviva supo
-3,9: vivo: DNA, geno
-3,8: ĉelo, bakterio, la plej malnova roko
sciata
-3,7:
-3,6:
-3,5: bluverda algo (la plej malnova fosilio)
-3,4:
-3,3:
-3,2:
-3,1:
-3,0:
-2,9:
-2,8:
-2,7:
-2,6:
-2,5: Suno plibriliĝas; dum la sekvanta miliardo da jaroj, oksigeno pligrandiĝas en la aero.
-2,4:
-2,3:
-2,2: la plej antikva glacia epoko (laŭ nia scio).
-2,1: ekpliiĝo de oksigeno
-2,0: komplika ĉelo
-1,9:
-1,8:
-1,7: superkontinento: Kolumbio
-1,6:
-1,5: oksigeno ĉe nuna nivelo
-1,4:
-1,3: viruso
-1,2: protozoo
-1,1:
-1,0: sekso
-0,9: unu tago = 18 horoj (65 ks)
-0,8: superkontinento: Rodinio
-0,7: spongo, meduzo, vermo, ostro, pekteno
Por kaŭzo mistera, iam okazas grandaj mortiĝoj, profunde ŝanĝante la aspekton de tero viva. La lasta okazis antaŭ 65 milionoj da jaroj kaj formortigis la dinosaŭrojn, kaj eble estis kaŭzita de falego de asteroido. La plej granda mortiĝo okazis antaŭ 248 milionoj da jaroj: 90% da animalaj specoj mortiĝis, lasinte la reptiliojn superi sur tero seka. Alia mortiĝo okazis antaŭ 438 milionoj da jaroj.
----
La kosmoŝipon Apollo dezegnis kaj konstruis usona agentejo NASA, kiel parto de Projekto Apollo, kies celo estis veturigi homon sur la lunon kaj reveturigi lin sekure al la tero, ene de la jardeko 1960.
Principo de la desegno
La principo de la desegno estis Lunar Orbit Rendezvous, aŭ Lunorbita rendevuo (LOR), laŭ kiu:
- Raketo lanĉas la kosmoŝipon al la luno. La raketo disiĝis de la kosmoŝipo.
- La kosmoŝipo flugas al la luno, kun la ŝipanaro de tri homoj, kaj orbitas ĝin.
- Malgranda parto de la kosmoŝipo, la lunoveturilo, surlunigas, kun du homoj el la ŝipanaro. La alia restas orbitante la lunon.
- La du homoj poste reiras al la kosmoŝipo per la lunoveturilo (li forlasis parton de ĝi surlune).
- La kosmoŝipo reiras al la tero, kie malgranda parto de ĝi disiĝas kaj surteriĝas en la maro.
Partoj de la kosmoŝipo
La ĉefaj partoj de la kosmoŝipo, de supro al malsupro, estas:
- Launch Escape System (LES) - Lanĉo-eskaposistemo (LES) - por krize eltiri la ŝipanaran kajuton (ene de la Regokupeo) for de la lanĉoraketo.
- Command Module (CM) - Regokupeo (RK) enhavas, i.a., ŝipanaran kajuton, stirilojn, instrumentaron, gvidsistemojn, komunikosistemojn.
- Service Module (SM) - Servokupeo (SK) ne-premigita kupeo, enhavante, i.a., akvon, oksigenon, hidrogenon, bruligaĵon, pilarojn.
- Lunar Module (LM) - Lunoveturilo (LV), la parto de la kosmoŝipo kiu surluniĝas kaj reiras al lunorbito.
- Ŝipanaro: 3 homoj
- Volumeno de la ŝipanara kajuto: 6,17 m3 - Longo: 3,47 m
- Diametro: 3,90 m
- Maso: 5 806 kg
- Reakcia peloforto: 12 × 420 N
Servokupeo (SK)
- Longo: 7,56 m
- Diametro: 3,90m
- Maso: 24 523 kg
- Reakcia peloforto: 16 × 440 N
- Motora peloforto: 98 kN
Dum misio, la servokupeo estas ĉiam ligita al la regokupeo, krom antaŭ la reeniro en la atmosferon de la tero, kiam ili disiĝas. Pro tio, la regokupeo kune kun la servokupeo estas ofte konata kiel Command/Service Module (CSM) aŭ Rego/Servokupeo (RSK), aŭ pli simple, la patrinoŝipo.
Lunoveturilo (LV)
La lunoveturilo enhavas 2 partojn: la suprenira kupeo kaj la malsuprenira kupeo.
- Ŝipanaro: 2 homoj
- Volumeno de la ŝipanara kajuto: 6,65 m3
Malsuprenira kupeo
- Alto: 2,83 m
- Diametro: 4,21 m
- Maso: 10 149 kg
- Motora peloforto: 44 kN
La malsuprenira kupeo estas forlasita sur la lunosurfaco.
Suprenira kupeo
- Alto: 3,54 m
- Diametro: 4,27 m
- Maso: 4 547 kg
- Reakcia peloforto 16 × 440 kN
- Motora peloforto: 16 kN
La suprenira kupeo reiras al la patrinoŝipon, kun la ŝipanaro.
La nocio kratero (el la greka lingvo) signifas:
- larĝan vazon, en kiu antikvaj grekoj miksis vinon kaj akvon por festenoj kratero (ujo) - malfermaĵon de vulkano, tra kiu ĝi elĵetas brulajn materiojn, lafon, ktp vulkana kratero.
- kavegon, kaŭzitan de meteorŝtona alfrapiĝo, legu alfrapa kratero.
- kavon, kaŭzitan de fugbombo aŭ atomeksplodo, legu eksploda kratero.
Linkshandig
Met linkshandig worden mensen aangeduid die als voorkeurshand hun linkerhand hebben. Meestal, maar niet altijd, zijn ze ook linksvoetig, dit wil zeggen: ze gebruiken hun linkervoet om bijvoorbeeld tegen een bal te schoppen.
In tegenstelling tot de meeste diersoorten, die geen genetisch bepaalde voorkeur lijken te hebben voor het gebruik van de linker- of rechterledematen, is de mens meestal
Samizdat
Samizdat (самиздат) is een term uit de Russische literatuur ten tijde van de Sovjet-Unie, later ook gebruikt in de satellietstaten van de USSR in het Oostblok. Het is de aanduiding voor clandestien gedrukte en uitgegeven literatuur, die vanwege een controversiële of kritische inhoud niet officiëel uitgegeven mocht worden.
De
Arenbergorkest
Het Arenbergorkest is een van de ensembles aan de Katholieke Universiteit Leuven. Alle studenten van de universiteit mogen meespelen in dit symfonisch orkest.
Het Arenbergorkest is ontstaan binnen het VTK (Vlaamse Technische Kring) - de studentenvereniging van de Burgerlijk Ingenieurs te Leuven. Tegenwoordig spelen zo'n 40 muzikanten mee.
Altforst
Altforst is een dorp in de gemeenteWest Maas en Waal, in de Nederlandse provincieGelderland. Het heeft 540 inwoners (2004).
In Altforst staan twee kerken, een katholieke en een protestantse. De protestantse kerk is echter niet meer in gebruik.
Midden in Altforst staat discotheek 'De Kikvorsch', een van de weinige uitgaansmogelijk
Armour
Armour is de bovenste laag van een dijk of een golfbreker, die de constructie beschermt tegen erosie. Deze laag kan met verschillende materialen worden aangelegd, zoals basalt, stortstenen of betonblokken.
Categorie:Civiele_techniek
Wikipedia:Stemlokaal/Archief:Keuze nieuwe hoofdpagina - Ronde 2
Keuze nieuwe hoofdpagina - Ronde 2
Bepaling uitslag
- Iedere gebruiker mag in de tweede ronde één stem uitbrengen.
- Bij een meerderheid (minstens 2 stemmen verschil en minstens 55% van de uitgebrachte stemmen) wordt de gekozen opzet de (nieuwe) hoofdpagina. In praktijk betekent dit dat als het ontwerp van Rex deze meerderheid haalt, dit de nieuwe hoofdpagina wordt, in alle andere gevallen blijft de huidige hoofdpagina functioneren.
Keuzemogelijkheden
Rechtshandig
Met rechtshandig worden mensen aangeduid die als voorkeurshand hun rechterhand hebben.
In tegenstelling tot de meeste diersoorten, die geen genetisch bepaalde voorkeur lijken te hebben voor het gebruik van de rechter- of linkerledematen, is de mens meest rechtshandig. De oorzaak van rechts- of linkshandigheid is onbekend, maar erfelijkheid lijkt een rol te spelen.
Naar schatting 80 tot 85 procent van de mensheid is rechtshandig. Het fenomeen
