Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Donald SUTHERLAND

Donald SUTHERLAND

Kino > Aktoroj > Donald SUTHERLAND < Teatro ---- Donald SUTHERLAND, plennome: Donald McNichol SUTHERLAND (naskiĝis la 17-an de julio, 1935) estas kanada aktoro. Li naskiĝis en Saint John, New Brunswick. Jam kiel lernejano li laboris ĉe radiostacio kaj kiel 15-jarulo li unuafoje havis okazon por montri sian aktoran talenton, en la radiodramo A Christmas Carol, laŭ verko de Charles DICKENS. Krome li tiutempe ekagadis kiel komikisto. Dum sia studado en la universitato de Toronto li en sia libertempo agis en teatra grupo. En la jaro 1959 li vojaĝis al Londono, por studi aktoradon en la Royal Academy of Dramatic Arts. Poste li komencis sukcesan teatran karieron, kaj en 1964 li en Italio ricevis sian unuan filmrolon: en la horora filmo Il castello dei morti vivi. Famon li akiris per rolo en la vakera filmo The Dirty Dozen (1967) – usona produktaĵo. Granda aro da filmoj sekvis kaj malgraŭ siaj sukcesoj li neniam forlasis sian teatran agadon. Ekde 1972 Donald Sutherland estas edziĝinta kun Francine RACETTE, kun kiu li havas tri idojn. Geĝemelojn li havas el sia edzeco kun Shirley DOUGLAS, inter ili estas la aktoro Kiefer SUTHERLAND.

Listo de filmoj


- Il castello dei morti vivi (1964).
- Dr. Terror's House of Horrors (1965)
- The Bedford Incident (1965)
- Promise Her Anything (1966)
- The Dirty Dozen (1967)
- Interlude (1968)
- The Split (1968)
- Start the Revolution Without Me (1970)
- M
- A
- S
- H (1970)
- Kelly's Heroes (1970)
- Alex in Wonderland (1970)
- Little Murders (1971)
- Klute (1971)
- Johnny Got His Gun (1971)
- F.T.A. (1972)
- Lady Ice (1973)
- Don't Look Now (1973)
- The Day of the Locust (1975)
- 1900 (1976)
- The Eagle Has Landed (1976)
- Il Casanova di Fellini (1976)
- Kentucky Fried Movie (1977)
- Les liens du sang (1977)
- The Great Train Robbery (1978)
- Invasion of the Body Snatchers (1978)
- Murder By Decree (1979)
- A Man, a Woman and a Bank (1979)
- Bear Island (1979)
- Ordinary People (1979)
- Eye of the Needle (1981)
- Crackers (1983)
- Revolution (1985)
- The Wolf at the Door (1986)
- The Trouble With Spies (1987)
- Lock Up (1989)
- JFK (1991)
- Backdraft (1991)
- Buffy, the Vampire Slayer (1992)
- Shadow of the Wolf (1993)
- Disclosure (1994)
- Outbreak (1995)
- The Assignment (1997)
- Instinct (1999)
- Space Cowboys (2000)
- The Art of War (2000)
- The Italian Job (2003)
- Baltic Storm (2003)
- Cold Mountain (2003) SUTHERLAND, DONALD ja:ドナルド・サザーランド simple:Donald Sutherland

Kino

Je la fino de la 19-a jarcento, la progreso de tekniko faris el fotografio la novan arton kinematografio, aŭ kino. Serio de bildoj, montrata sufiĉe rapide, fariĝas vivanta sceno, kaj la teatraĵo povas esti rafinita, pakita, kaj liverata tra la mondo. La kino, kaj ĝia ido televido, fariĝis grandega kultura influo de la 20-a jarcento. 20-a jarcento

Kino-Festivaloj laŭ landoj

Brazilo


- Festivalo de Gramado
- Festivalo de Sao Paŭlo
- Festivalo de Tiradentes

Francio


- Festivalo de Cannes

Germanio


- Festivalo de Berlino Berlinale

Hispanio


- Seminci de Valladolid.
- Festivalo de San Sebastián
- Fantasta Festivalo de Sitges

Italio


- Festivalo de Venecio (La Biennale di Venezia)

Kanado


- Festivalo de Toronto
- Festivalo de Rouyn-Noranda

Kroatio


- Festivalo de Motovuno
- Festivalo de Zagrebo
- Festivalo de Pulo

Nederlando


- Festivalo de Roterdamo

Portugalio


- Festivalo de Porto/Oporto Fantasporto (internacia/fantazi-temaj filmoj)

Usono


- Festivalo de Sundance
- Festivalo de Nov-Jorko
- Seatla Internacia Kino-Festivalo (SIFF)

Famaj filmuloj


- Aktoroj
- Reĝisoroj
- Ĉefaj fotografistoj

Famaj fikciuloj


- James BOND
- Harry POTTER

Filmoj

vidu Listo de filmoj

Filmetoj


- Murdoj en Kastelo
- La Junaj Trezorserĉantoj (nuntempe en farado)

Filmotekniko


- Filmteorio
- Filmformatoj
- Kamerao
- Kinolumiloj
- Kinematografio
- Fakterminaro de Kino

Firmaoj


- Defa
- Gaumont
- Lucasfilm
- MGM
- Paramount
- Pathé
- UFA
- United Artists
- 20th Century Fox

Skoloj


- Dogmo 95
- Franca Nova Ondo

Ĝenroj


- Animeo
- Animacio
- Agfilmo
- Dokumenta Filmo
- Drama Filmo
- Kinoĵurnalo
- Komedia Filmo
- Kulta Filmo
- Mallonga Filmo
- Suspensa filmo
- Vakera filmo
- Vesterno

Premioj


- Akademio de Film-Artoj kaj Sciencoj - vidu Oskaro
- César (Francio)
- Goya (Hispanio) ---- Vidu ankaŭ: Esperanto-filmo Kategorio:Kino ja:映画

Aktoroj

Teatro - Kino - Televido Aktoro estas persono, kiu ludas rolon en teatro, televido aŭ en filmo kiel sian profesion. Ekzistas ankaŭ amatoraj aktoroj, iam nomataj rolantaj neaktoroj, kiuj aŭ ludas teatraĵojn kiel sian hobion aŭ estis elektitaj en konkurso de filma reĝisoro pro siaj tipaj kvalitoj aŭ tial, ĉar la reĝisoro bezonas simplan, naturan homon sen aktora afekteco. Profesiaj aktoroj studas sian fakon en aktoraj konservatorioj kaj universitatoj, ili distingiĝas per kultivita, karakteriza voĉo, per aktora stilo, kiu ne estas nura ŝajnigado. Aktoro ne volas spektanton trompi, sed rakontas al li draman agadon per aktoraj rimedoj - per regado de voĉo, movoj, korpotenado, mimiko.

vidu ankaŭ


- Listo de aktoroj
- dublado
- stuntado Kategorio:Profesioj ja:俳優 ko:배우 ms:Pelakon

Teatro

Teatro estas konstruaĵo, en kiu oni prezentas spektaklojn pere de aktoroj, kantistoj, dancistoj aŭ marionetoj (PIV), en pli vasta senco artspeco kiu baziĝas sur movo, bildo kaj teksto - tiele, ĝi estas antaŭinto de modern-teknika kinarto. Kutime ĝi estas montrata kiel spektaklo sur scenejo interne de teatra konstruaĵo, sed la scenejon oni povas prepari ankaŭ sub libera ĉielo, en parkoj, malnovaj kasteloj aŭ antikvaj amfiteatroj. Muzikigita teatro estas opero, aŭ ties pli leĝeraj kuzoj opereto kaj muzikalo. Male senvorta teatro estas pantomimo. Ofte en teatraĵoj rolas homoj, sed ankaŭ ekzistas teatro kun pupoj aŭ eĉ nur kun ombroj. Teatro havas multajn radikojn en cirko. Samkiel filozofio moderneca teatro ekfloris en grandiozaj kulturioj kiel Grekio, Romio, Hindio kaj Ĉinio. Tamen iaforma teatraĵo ekzistis en senescepte ĉiuj kulturoj. Indonezio estas grava lando por ombroteatro. Teatraĵa rolludanto nomiĝas aktoro. Oni ŝtatproprigis la hungarajn teatrojn en 1949. Historio de teatro Esperanta Teatro

Teatrospecoj

:Tragedio - Komedio - Dramo - Revuo - Skeĉo - Pupteatro - Ombroteatro - Pantomimo Cirkartoj

Famaj teatraĵ-aŭtoroj

:William SHAKESPEARE - Henrik IBSEN - Ludvig HOLBERG - Molière - David GARRICK - Pierre CORNEILLE - Anton ĈEĤOV - Karel ČAPEK - Carlo GOLDONI

Famaj aktoroj kaj kantistoj

:Sarah BERNHARDT - Enrico CARUSO - Maria CALLAS - Therese GIEHSE - Lotte LENYA - Bernhard MINETTI - Will QUADFLIEG - Paul ROBESON- Helene WEIGEL

Famaj scenejoj

:Broadway Theatre - Golden Globe Theatre

Famaj verkoj

:Ollantay - Reĝo Oedipus - Romeo kaj Julieta ja:演劇 simple:Theater zh-tw:劇場

17-a de julio

---- Historio > Tagoj > la 17-a de julio ---- La 17-a de julio estas la 198-a tago de la jaro (la 199-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 167 tagoj restas. Je la 17-a de julio okazis, interalie:

Eventoj


- 1936 : La hispana armeo puĉas en Afriko. Ekas la Hispana Enlanda Milito
- 1948 : Suda Koreio akiras sian konstitucion
- 1955 : Disneyland malfermita
- 1979 : Nikaragva prezidanto Anastasio SOMOZA rezignis kaj fuĝis al Usono

Naskiĝoj


- 1787 : Friedrich KRUPP
- 1870 : John Edgar McFADYEN
- 1920 : Juan Antonio SAMARANCH
- 1935 : Donald SUTHERLAND
- 1954 : J. Michael STRACZYNSKI

Mortoj


- 1790 : Adam SMITH, skota ekonomiisto
- 1918 : Clarence BICKNELL
- 1930 : Arnold MIMBECK
- 1957 : John COLTRANE, ĵazmuzikisto
- 1959 : Billie HOLIDAY, kantistino

Specialaj tagoj kaj festoj


- ---- Vidu ankaŭ:
- Historio - Tagoj. ja:7月17日 ko:7월 17일 simple:July 17 th:17 กรกฎาคม

Kanado

Geografio > Ameriko > Nordameriko > Kanado ----
Kanado
Nordameriko Blazonŝildo de Kanado
(Flago de Kanado) (Blazonŝildo de Kanado)
Nacia devizo: A Mari Usque Ad Mare (lat., de maro al maro)
image:LocationCanada.png
Oficialaj lingvoj Angla; Franca.
Ĉefurbo Otavo,Ontario
Plej granda urbo Toronto, Ontario
Registara sistemo: konstitucia monarkio, federacio, parlamenta demokracio
Ŝtatestroj
Reĝino
Guberniestro ĝenerala
Ĉefministro
Elizabeto la 2-a
Michaëlle JEAN
Paul MARTIN (Lib.)
Areo
 - Tuto
 - % akvo		enrangigita je 2-a
9,984,670 km²
8.62%
Popolkvanto
 - Tuto (2004)
 - Denseco 		enrangigita 35-a
32,207,113 (jul. 2003)
3/km²
Sendependeco
-Akto BNA
-St. de Vestminstro
-Akto pri Kanado 		Disde la U.R.:
1-a julio, 1867
11-a decembro, 1931
17-a april, 1982
Produkto Nacia Malneta (PNM)
 - Tuto (2002)
 - PNM/unuopo 		enrangigita 12-a
$ 923 (biliono)
$ 29,400
Monunuo Kanada dolaro ($)
Horzono UTC -3.5 al -8
Nacia himnoO Canada
Reĝa himnoGod Save the Queen
LandkodoCA
Retreĝiona kodo.CA
Internacia telefonkodo1
Kanado estas la plej norda lando en Nordameriko. La lando eltendiĝas inter la Atlantika Oceano en la oriento kaj la Pacifika Oceano en la okcidento, kaj havas landlimon kun Usono sude kaj nordokcidente (Alasko). Kanado ankaŭ atingas la Arktan Oceanon en la nordo kie la teritoriaj pretedentoj etendas ĝis la Norda Poluso. Post Rusio, Kanado estas la dua plej granda lando laŭ tuta areo. Tamen ĝia popoldenseco estas tre malforta (po 3 homoj ĉiuj kvadrata kilometro) estante nur 32 milionoj da Kanadanoj. Kvamkvam Kanado havas pli grandan geografian areon ol la najbara Usono, ĝi nur havas unu naŭonon de la popolkvanto. Kanado estas necentra federacio de 10 provincoj kaj 3 teritorioj kuniĝintaj laŭ proceso nomata konfederaciiĝo.

Supervido

La ĉefurbo de Kanado estas Otavo en la provinco Ontario, la seĝo de la Parlamento de Kanado. Kanado estas regata kiel konstitucia monarkio kun Elizabeto 2-a kiel Reĝino de Kanado kaj ŝtatestro. Ŝin reprezentas guberniestro ĝenerala, la laŭfakta sed simbola ŝtatestranto. Kanado estante parlamenta demokracio, la veran potencon tenas la Ĉefministro de Kanado kaj la ĉefministroj de la provincoj kaj teritorioj. Unuio de antaŭaj francaj kaj britaj kolonioj, Kanado estas laŭ geografio la plej granda membro de la Komunumo de Nacioj kaj de la Frankofonio. Kanado estas oficiale dulingva:
- La angla lingvo estas majoritata en la plejparto de Kanado.
- La franca lingvo estas majoritata en la provinco Kebekio; francparolantoj troviĝas vaste ankaŭ en Novbrunsviko kaj partoj de Ontario kaj Manitobo. Pluraj indiĝenaj lingvoj paroliĝas en Kanado kaj estas oficialaj en la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Nunavuto. En Nunavuto la inuka lingvo estas majoritata kaj oficiala. Kanado estas moderna kaj teĥnologie antaŭeniĝinta lando kaj estas pri energio sinsufiĉa. Ties ekonomio tradicie dependis ege je sia abundaj naturaj krudaĵoj, tamen la moderna ekonomia Kanada estas vaste diversiĝinta. La plej grandaj de Kanado estas: Toronto (Ontario), Montrealo (Kebekio), Vankuvero (Brita Kolumbio), Otavo (Ontario), Kalgario (Alberto), Edmontono (Alberto), Kebeko (Kebekio), kaj Vinipego (Manitobo).

Nomo

:Ĉefa artikolo: Nomiĝo de Kanado La nomo "Kanado" venis el Hurona / Irokva vorto, kanata, signifante "vilaĝo". [http://www.canadianheritage.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/o5_e.cfm] Ĉi tiu estas referenco al Stadacona, vilaĝo proksime al la nuna Kebeko. La nomo elparoliĝas [ˈkʰæ nədə] angle, [kanada] france.

Historio

:Ĉefa artikolo: Historio de Kanado Kanadon, enloĝatan farde la indiĝenaj popoloj (kiu oni nomas la Unuaj Nacioj en Kanado) dum ĉirkaŭ 10 000 jaroj, unue vizitis Eŭropanoj ĉirkaŭ 1000 kiam Vikingoj nelonge koloniumis ĉe L'Anse aux Meadows en Novlando. Britaj pretendoj en nuna Kanado komenciĝis kun la vojaĝo de Giovanni CABOTO al Novlando en 1497. Francaj pretendoj komenciĝis per la esploroj de Jacques CARTIER (1534) kaj Samuel de CHAMPLAIN (1603). La unuaj eŭropaj koloniantoj en Kanado estis francoj en la nunaj Kanadaj Marprovincoj - la tiel-nomataj Akadianoj. Pli solida eŭropa ĉeesto estiĝis en la 16-a kaj 17-a jarcento kiam la Francoj koloniumis tie, laŭ la Rivero Sankta Laŭrenco. Champlain nomis sian teritorion Nova Francio. Britaj kolonioj stariĝis en la Atlantika kaj Hudsongolfa marbordoj. Pro la pligrandiĝo de ambaŭ koloniaroj, Britio kaj Francio ekluktis por Nordameriko inter 1689 kaj 1763 (la Francaj kaj Indianaj Militoj). Francio perdis pli kaj pli da teritorio al Britio, cedante la Novskotian peninsulon en la Traktado de Utreĥto (1713) kaj la ceteran Novan Francion en la Traktado de Parizo (1763). Uost la Usona Milito de Sendependeco, multaj Lojalistoj de la Unuiĝinta Imperio (United Empire Loyalists) transloĝis al Brita Nordameriko — tiam konsistante el la apartaj kolonioj de Novlando, Nova Skotio, Kebekio, kaj Insulo de Princo Eduardo. Por akomodiĝi al la lojalistoj, Britio kreis la kolonion de Nov-Brunsviko el parto de Nova Skotio en 1784, kaj dividis Kebekion en Alta Kanado kaj Malalta Kanado per la Konstitucia Akto de 1791. La Milito de 1812 komenciĝis kiam Usono atakis britajn fortojn en Kanado cele de malpliigi ilian regon de Nordameriko kaj la Atlantiko. En Aprilo 1813, usonaj fortoj brulis Jorkon (nunan Toronton). La britoj venĝis per la brulo de Vaŝingtono en surpriza atako en 1814. La Traktato de Ĥento subsigniĝis en decembro 1814. La Ribeloj de 1837-1838 en Alta kaj Malalta Kanado serĉis respondecan registaron; ili aparte fortis en Malalta Kanado (nuna Kebekio) en la Ribelo de la Patriotoj. Post tiuj, Britio unuigis la Kanadojn en la Provinco Kanado per la Akto de Unuiĝo (1840) en senfrukta klopodo asimili la franckanadanojn. Post kiam Usono konsentis pri la 49a paralelo norda kiel landlimo inter la Usona kaj Britnordamerika okcidento, la brita registaro kreis la koloniojn de Nova Kaledonio (1848) kaj Insulo Vankuvero (1849) kiuj kuniĝis en 1866 kiel Brita Kolumbio. Parte pro timo de usona forto, la kolonioj de Nov-Brunsviko kaj Nova Skotio konsentis kuniĝi kun la Provinco Kanado. La 1-an de julio 1867, Britio imponis la Akto pri Brita Nordameriko, kunigante la tri koloniojn en la nova, limite sinreganta Dominio Kanado, kun kvar provincoj: #Ontario (antaŭa Alta Kanado; Kanado Okcidenta en la Provinco Kanado); #Kebekio (antaŭa Nova Kanado; Kanado Orienta en la Provinco Kanado); #Nov-Brunsviko; #Nov-Skotio. La termo Kanada konfederacio estas uzata por tiu unuiĝo kaj ofte por la sekva federacio. Aliaj Britaj kolonioj kaj territorioj baldaŭ kuniĝis al la Konfederacio. En 1870, Kanado ekregis la vastegan Rupertlandon, la antaŭan monopoliejon de la Korporacio de la Hudsona Golfo, proksimume 2/3 de la areo de moderna Kanado; tri modernaj provincoj, multe de la teritorio de aliaj tri, kaj la tri teritorioj konsistas el ĉi tiu regiono. La kolonioj de la Insulo de Princo Eduardo kaj Brita Kolumbio aliĝis en 1871. En 1880, Kanado inkluzivis la tuton de sia nuna area krom Novlando kaj Labradoro (kuniĝis 1949). Plena rego super la aferoj de la Dominio venis oficiale en 1931 per la Statuto de Westminster, laŭ kiu aktoj de la Brita Parlamento ne plu aplikiĝis al Kanado sen ties konsento; kaj en 1982 per la patrolandigo de la Konstitucio de Kanado. Kanado ankaŭ distingiĝis per sia partopreno en la Dua Mondmilito. En la dua duono de la 20-a jarcento, multaj civitanoj de la plejmulte france parolante provinco Kebekio, petis sendependecon per du referendoj: 1980 kaj 1995. En ambaŭ la disiĝistoj malvenkis, 60% kaj 50.6% voĉdonante kontraŭ. La historio de eŭropa kontakto kun la indiĝenoj de Kanado ne estas tiom sanga kiel en Usono kaj pli sude; grava ekonomiaĵo en frua Kanado estis la tiel-nomita "Indiana komerco" por peltoj. Multaj traktatoj subsigniĝis inter la indiĝenoj kaj la eŭropanoj. Tamen ekde la 19-a jarcento mistraktadoj kaj malrespekto de la traktatoj pliiĝis. Nun la indiĝenoj — la Kanadaj Unuaj Nacioj (indianoj), inuitoj ("eskimoj"), kaj Metisoj (descendantoj de koloniistoj kaj unuaj nacioj) — pli kaj pli postulas reparojn kaj respekton de la traktatoj. Unu el la plej gravaj decidoj tiucele estis la konkludo de landpretenda konsento kun la inuitoj de norda Kanado per la kreo de la teritorio Nunavuto, inuita hejmlando kaj la sola memreganta indiĝena teritorio en Ameriko.

Geografio

:Ĉefa artikolo: Geografio de Kanado Kanado okupas la nordan duonon (41%) de Nordameriko. Ĝin limas sude Usono kontinenta kaj nordokcidente Alasko. Apud la suda bordo de Novlando troviĝas Sent-Piero kaj Mikelono, transmara komunumo de Francio. Kanado atingas la Atlantikan Oceanon oriente kaj la Pacifikan Oceanon okcidente, de kiu la landa devizo. Norde estas la Arkta Oceano, kun Gronlando nordoriente. Depost 1925, Kanado pretendas la sektoron de la Arkto inter 60 gradoj kaj 141 gradoj de okcidenta longitudo, kvankam ĉi tiu pretendo ne estas universe agnoskata. La plej norda setlemento en Kanado kaj la mondo estas Alerto (Nunavuto), stacio de la Kanadaj Fortoj je la norda punto de la insulo Ellesmere, nur 834 kilometrojn for de la poluso. Kvankam Kanado estas la due plej granda lando post Rusio, multe de tiu teritorio estas arkta, kaj do ĝi nur havas la kvare plej multa kultivebla lando post Rusio, Ĉinio, kaj Usono. La popoldenseco de 3.5 homoj/kvadratkilometro estas inter la plej malaltaj en la mondo; kvankam pli granda ol Usono, Kanado nur havas la naŭonon de ties popolo. 80% de kanadanoj vivas ene de 200 kilometroj de la suda landlimo. La plej popolhava regiono estas la Valo de la Grandaj Lagoj kaj de la Rivero Sankt-Laŭrenco en la okcidento. Norde de tiu regiono estas la vasta Kanada Ŝildo, roka zono balaita de la lasta glacia epoko, kiu punktigis la mineralriĉan landon per lagoj kaj riveroj de kiuj 60% en la mondo estas en Kanado. La Kanada Ŝildo ĉirkaŭiras la vastan Hudsonan Golfon, de Granda Ursa Lago en la Nordokcidentaj Teritorioj ĝis la Atlantika marbordo de Labradoro. La insulo Novlando, la plej orienta parto de Nordameriko krom Gronlando, estas je la buŝo de la Golfo Sankt-Laŭrenco, la plej granda estuaro de la mondo. La Kanadaj Marprovincoj eltendiĝas sude de Kebekio. Nov-Brunsvikon kaj Novan Skotion disiĝas la golfo de Fundy, kie okazas la plej altajn tajdojn de la mondo. La Insulo de Princo Eduardo en la Golfo Sankt-Laŭrenco estas la plej malgranda kanada provinco. Okcidente de Ontario, la vasta, ebena Kanadaj Prerioj eltendiĝas ĝis la Rokaj Montoj kiuj apartigas ilin de Brita Kolumbio. La vegetalaro de norda Kanado laŭgradiĝas de konifera arbaro al tundro ĝis la arkta dezerto en la fora nordo. Kontinentan Nordkanadon ĉirkaŭas vastan Arktan Insularon kiu enhavas kelkajn el la plej grandaj insuloj de la mondo. Kanado reputacias je malvarmegeco, sed la tuta lando spertas kvar malsamajn sezonojn. Multe el la lando riskas je severaj vintroj, kun blizardoj kaj glaciŝtormoj. En norda Kanado temperaturoj atingas -50 celsiuse, kaj eĉ en suda Kanado ofte atingas -20 aŭ -30. Tamen marborda Brita Kolumbio estas escepto, kun multe pli milda klimo. Someroj estas sufiĉe varmaj, de 20 gradoj en la marbordoj ĝis 30 gradoj en centra Kanado.

Politiko

:Ĉefa artikolo: Politiko de Kanado

Ŝtatestro

Kanado estas federacio sub sistemo de parlamenta demokracio, kaj ankaŭ estas konstitucia monarkio. Ĝia ŝatestro kaj suverenulo estas la monarko de la Unuiĝinta Reĝlando, aktuale la reĝino Elizabeto 2-a, kun la titolo Reĝino de Kanado. La taskoj de la ŝtatestro estas plenumitaj en la nomo de la Reĝino fare de la Guberniestro Ĝenerala de Kanado, kutime emerita politikisto aŭ alia publikulo nomita de la Reĝino laŭ la rekomendo de la Ĉefministro. La Guberniestro Ĝenerala estas senpartia figuro kies simbolaj kaj formalaj roloj inkluzivas doni Reĝan Konsenton al leĝaj proponataj de la Ĉambro de Deputitoj kaj la Senato, oficiale bonvenigi fremdajn ambasadorojn, eldiri la Diskurson de la Trono, subskribi ŝtatajn dokumentojn, apogi kanadan unuecon kaj identecon, malfermi kaj fermi sesiojn de parlamento, kaj dissolvi parlamenton por balotado. La aktuala Guberniestro Ĝenerala estas Michaëlle JEAN.

Guberniestro kaj parlamento

La Reĝino kaj ŝia represanto, la Guberniestro Ĝenerala, estas ĉefe figuruloj, kun malmulte da vera povo ĉar tiu en la posteno preskaŭ ĉiam agas laŭ la demando de la registarestro de Kanado, la ĉefministro kiu estas kutime la partiestro de la partio kun la plej granda kvanto de deputitoj en la Ĉambro de Deputitoj. La Guberniestro Ĝenerala de Kanado formale nomas la Ĉefministron de Kanado; li aŭ ŝi estas sekve aprobita per voĉdono de fido en la Ĉambro. La ĉefministro siavice nomas la Kabineton, kutime el la diputatoj kaj foje senatanoj de sia partio. Ekzekutivan potencon tenas la ĉefministro kaj kabineto, kiuj nomiĝas al la Privata Konsilio de Kanado kaj fariĝas ministroj de la Krono. La leĝislativa branĉo de la registaro estas la du ĉambroj de la Parlamento de Kanado, inkluzive la balote elektita Ĉambro de Deputitoj, (House of Commons/Chambre de communes) kaj nebalote nomita Senato (Senate/Sénat). Ĉiu deputito estas elektita per simpla plieco en unu elekta distrikto; ĝeneralaj balotoj estas malfermitaj fare de la guberniestro ĝenerala laŭ la peto de la ĉefministro, kaj devas okazi almenaŭ unufoje ĉiujn kvin jarojn. La ĉefministro havas fortan regon super la leĝojn donita de la Parlamento pro sia striktan rego de la partio. Senatanoj estas elektitaj de la ĉefministro kaj formale nomitaj de la guberniestro ĝenerala por enoficeco ĝis la ago de 75. La senato havas 105 senatanojn: 24 el Ontario, 24 el Kebekio, 24 el la marprovincoj (10 el Nov Skotio, 10 el Nov-Brunsviko, 4 el Insulo de Princo Eduardo), 24 el la Okcidentaj Provincoj (el Manitobo, Brita Kolombio, Saskaĉevano kaj Alberto ĉiuj po 6), 6 el Novtero kaj Labradoro kaj unu el ĉiu teritorio: Nunavuto, Nordokcidentaj Teritorioj kaj Jukonio. Kanada havas tri ĉefajn naciajn partiojn: la centrisma Liberala Partio de Kanado, la dekstrisma Konservativa Partio, kaj la socialdemokratisma, Novdemokrata Partio. Regiona partio, la Bloko Kebekia, havas multajn seĝojn en Kebekio: ĝia celo estas la suvereneco de Kebekio kaj socia demokracio. Estas aliaj malgrandaj partioj, sed ĝis nun ili ne povis elektigi anoj al la Ĉambro de Deputitoj. La partio de la nuna Ĉefministro, Paul Martin, kaj la eksa, Jean CHRÉTIEN, kiu estris dum 10 jaroj, estas la Liberala Partio. La sola alia partio kiu estigis registaro estis la nun-eksa Progresema Konservativa Partio de Kanado kiu en decembro de 2003 kunfandiĝis kun la Kanada Alianco por estigi la Konservativan Partion de Kanado.

Konstitucio

La Konstitucio de Kanado konsistas el [http://lois.justice.gc.ca/en/const/index.html skribataj tekstoj] kaj neskribitaj tradicioj kaj kutimoj. (Vidu Vestminstra sistemo.) La federala registaro kaj naŭ el la dek provincoj konsentis pri la repatriigon de la konstitucio kaj pri ĝiaj amendprocedoj en ĉefministra renkontiĝo en unu longa nokto en novembro 1981 (kiun ka Kebekaj Naciistoj nomas la "Nuit des longs couteaux": la nokto de longaj kuĉiloj) sen Kebekio kiu finminute rifuzis amendoj, ĉar la provinca gubernio kredis ke ili malplifortigas la francaparolantan econ de la provinco en iu multkultura etoso. La Konstitucio enhavas sekcion, la Kanadan Ĉarton de Rajtoj kaj Liberecoj, kiu eldonas la bazajn rajtojn de ĉiuj kanadanoj. Kvankam multaj el la rajtoj povas esti dumtempe formetitaj de la federala kaj provincaj parlamentoj per uzo de ĝia Artikolo 33 (la t.n. "malgraŭ-klaŭzo" (notwithstanding clause/clause non-obstant), la ĉarto estas tre grava ilo por juĝa analizo de leĝoj por respekto de homaj rajtoj kaj eĉ forigo de malrespektaj leĝoj. Kanadanoj sentas sin tre alligitaj al la Ĉarto kaj do uzo de la malgraŭ-klaŭzo estas tre rara.

Juĝistaro

La juĝistaro de Kanado havas gravan rolon en interpreto de leĝoj kaj rajtas formeti leĝojn kiuj kontraŭas la konstitucion. La Suverena Kortumo de Kanado estas la plej alta kortumo kaj fina arbitracianto. Ĉiuj juĝistoj je la superaj kaj apelaciaj kortumoj kaj de la Suverena Kortumo estas elektitaj kaj nomitaj de la federala registaro post konsulto kun neregistaraj leĝaj grupoj. Juĝistaj postenoj en aliaj provincaj kaj teritoriaj kortumoj estas plenigitaj fare de tiuj registaroj (vidu Kanada kortumsistemo). Komuna leĝo uziĝas ĉie krom en Kebekio, kie uziĝas civila leĝo. Krima leĝo estas sole federala respondeco kaj estas unuforma ĉie en Kanado. Policado kaj krimaj kortumoj estas provinca respondeco, sed en la plejparto de provincoj (krom Ontario, Kebekio, kaj Novlando kaj Labradoro) provinca policado estas kontraktata al la federala polico, la mondfama kaj nacisimbola Reĝa Kanada Rajda Ĝendarmo (Royal Canadian Mounted Police (RCMP), Mounties/Gendarmerie royale du Canada (GRC)). La Rajda Ĝendarmo estas la sola polico en la mondo kiu funkcias je tri niveloj: municipa, provinca, kaj federala.

Fremdaj rilatoj

Antaŭe ĉefe konsiderata ĉefe kiel nura ano de la Brita Imperio, Kanado distingis sin unue en la Dua Mondmilito; en tiu tempo ĝi evoluis propran fremdan politikon kaj eniris tiun militon propravole. En la dudeka jarcento Kanado eltendis sin al la mondo kaj klopodis montrigi sin "mezranga potenco" kiu laboras kun kaj grandaj kaj malgrandaj landoj. Ĝi multe famas pri siaj pacigaj efortoj -- la Paciga Forto de la Uniĝinta Nacio estis kanada kreaĵo. Kanado havas proksiman kaj ampleksan rilaton kun Usono trans la plej longa nedefendita landlimo en la mondo. Sed vidu ankaŭ la kultura sekcio pri kanadaj opinioj pri tiu rilato. Kanado membras en la Unuiĝintaj Nacioj, la Komunumo de Nacioj, La Frankofonio, NATO, la G8 kaj APEC.

Provincaj Registaroj

Kanado havas dek provincojn, kiuj pro la Konstitucio posedas grandajn potencojn en la konfederacio:
- Alberto (ĉefurbo: Edmontono)
- Brita Kolumbio (ĉefurbo: Vankuvero)
- Insulo de Princo Eduardo (ĉefurbo: Ĉarlotaŭno)
- Kebekio (ĉefurbo: Kebeko)
- Manitobo (ĉefurbo: Vinipego)
- Nov-Brunsviko (ĉefurbo: Frederiktono)
- Nova-Skotio (ĉefurbo: Halifakso)
- Novlando kaj Labradoro (ĉefurbo: Sankt-Johano)
- Ontario (ĉefurbo: Toronto)
- Saskaĉevano (ĉefurbo: Reĝino) La provincoj havas unuĉambrajn, elektitajn parlamentojn kun registaroj estrataj de ĉefministro elektita same kiel la federala ĉefministro. Ĉiu provinco ankaŭ havas leŭtenantan gubiestron, representante la reĝinon, elektita de la federala ĉefministro kaj nomita de la guberniestro ĝenerala. La provincoj respondecas pri multaj el la sociaj programoj de Kanado, ekzemple sanservo, edukado, kaj bonfartaj pagoj, kaj kune ricevas pli da impostoj ol la federala registaro, kondico kvazaŭ unika inter mondaj federacioj. La federala registaro faras egaligajn pagojn por certigi ke pli-malpli konstantaj servo-niveloj ekzistas inter riĉaj kaj malriĉaj provincoj. La tri naciaj, federaciaj partioj havas analogojn en la plejmulto de la provincoj. Tamen, kutime la provincaj partioj ne ligiĝas formale al la federaciaj partioj, escepte la Novdemokratan Partion. En iuj provincoj estas regiona politikaj partioj kiel la Saskaĉevana Partio aŭ la Labradora Partio. En Kebekio, la politika etoso estas tre malsama; la ĉefa diseco estas inter suverenismo, kiun representas la Kebekia Partio, kaj federaciismo, kiun representas la Liberala Partio de Kebekio; pro tiu diseco aliaj partioj (ekz. la dekstrana Demokrata Agado de Kebekio kaj Unuiĝo de Progresemaj Fortoj) ne multe sukcesas.

Teritoriaj registaroj

En la kanada nordo ekzistas tri teritorioj, kreitaj de la federala registaro (ne de la Konstitucio) kaj kiuj havas malpli da potenco, kvankam kreskante:
- Jukonio (ĉefurbo: Vajthorso)
- Nordokcidentaj Teritorioj (ĉefurbo: Jelonajfo)
- Nunavuto (ĉefurbo: Ikaluito) La teritorioj ne havas reĝan reprezentanton, ĉar ili ne estas teknike suverenaj; senpartia teritoria komisaro reprezentas la federalan registaron kaj servas analogie al la provincaj leŭtenantaj guberniestroj. La teritorioj havas unuĉambran parlamenton samkiel la provincoj; tamen nur Jukonio havas parti-sistemon samkiel la provincoj. La aliaj du teritorioj uzas sistemo de konsenta registaro en kiu ĉiu deput-kandidato estas sendependulo kaj la ĉefministro estas elektita de kaj el la deputitoj.

Ekonomio

Ĉefa artikolo: Ekonomio de Kanado Kiel riĉa, altteknologia socio, Kanado sufiĉe similas al Usono pro sia merkata ekonomio, produkado, kaj alta normo de vivo. En la lasta jarcento, la impona kresko de la fabrika, mina, kaj serva sektoroj ŝanĝis la nacion de plejparte rurala ekonomio al plejparte industria kaj urba. Kanado ankaŭ havas grandegajn reservojn de natura gaso en la atlantika marbordo kaj en la okcidento, kaj multegajn aliajn naturajn rimedojn, kio faras ke ĝi estas memsufiĉa je energio. La Konsento pri Libera Negoco de 1989 kun Usono kaj la Nordamerika Konsento pri Libera Negoco de 1994 kun Usono kaj Meksikio spronis imponan kreskon de interkomerco kaj ekonomia integriĝo kun Usono. Depost 2001, Kanado sukcese evitis recesion kaj daŭrigis la plej bona entuta ekonomia performo de la Grupo de Ok. Du longvidaj zorgoj daŭras. Unue estas la daŭraj politikaj malkonsentoj kun Kebekio pri la Konstitucio, kiu foje revigligas la eblecon de la sendependeco de Kebekio. Pro la kresko de la ekonomio, aparte en Kebekio, timoj de apartiĝo malkreskadas. Alia zorgo estas la cerboperdo (brain drain), la foriro de profesiuloj al Usono serĉante pli grandan pagon, malpli grandan impostadon, kaj altteknologiaj eblecoj. Tamen, nesufiĉe rekonata "cerbogajno" okazas samtempe pro la enveno de edukitaj enmigrantoj (ĉefe de disvolviĝantaj landoj) kanaden.

Lingvoj

Ĉefa artikolo: Lingvoj en Kanado La du oficialaj lingvoj de Kanado estas la angla lingvo kaj la franca lingvo. La 7-an de julio 1969 la Akto pri Oficialaj Lingvoj egaligis la francan al la angla tra la tuta federala registaro. Tio ekigis proceson laŭ kiu Kanado redifinis sin kiel dulingva kaj multkultura nacio.
- La angla kaj la franca havas egalan staton en la federala registaro, en la federalaj kortumoj, kaj en ĉiuj federalaj institucioj.
- Ĉiu akuzito en krima kazo rajtas procezon aŭ en la angla, aŭ en la franca.
- La publiko rajtas, kie ekzistas sufiĉan demandon, federalregistarajn servojn aŭ anglalingve aŭ francalingve.
- Minoritataj grupoj de parolantoj de unu de la oficialaj lingvoj en la plejparto de provincoj kaj teritorioj rajtas instruadon en sia lingvo.
- Kvankam la multkulturismo estas oficiala politiko, por fariĝi civitano necesas paroli aŭ la angla, aŭ la franca.
- Pli ol 98% de kanadanoj parolas aŭ la anglan, aŭ la francan, aŭ ambaŭ. La oficiala lingvo de Kebekio estas la franca, kiel definita en la provinca Ĉarto de la Franca Lingvo, enkondukita de la Kebekia Partio en 1976. La ĉarto tamen garantias rajtojn por anglalingvanoj kaj aborigen-lingvanoj. Kebekio disponigas la plejparton de registaraj servoj ambaŭlingve. La franca ĉefe paroliĝas en Kebekio, kun komunumoj en Nov-Brunsviko, okcidenta Ontario, Saskaĉevano, kaj Manitobo. En la censo de la jaro 2001, 6 864 615 homoj diris ke la franca estas sia denaska lingvo; el tiuj, 85% vivis en Kebekio. 17 694 835 homoj menciis la anglan kiel denaskan lingvon. Nov-Brunsviko estas la sola oficiale dulingva provinco, stato garantiita specife en la Kanada Ĉarto de Rajtoj kaj Liberecoj. Kelkaj provincaj registaroj, ekzemple Manitobo kaj Ontario, disponigas multajn servojn al siaj franclingvaj minoritatoj. Neoficialaj lingvoj sufiĉe gravas en Kanado; 5 470 820 homoj menciis neoficialan lingvon kiel denaskan lingvon. Inter la plej gravaj neoficialaj denaskaj lingvoj estas la ĉina (853 745 denaskuloj), la itala (469 485), kaj la germana (438 080).

Aborigenaj lingvoj

La Akto de Konstitucio de 1982 rekonas tri grupojn de aborigenaj popoloj en Kanado: la indianoj (nun ofte nomataj Unuaj Nacioj), la inuitoj, kaj la metisoj. La aborigena populacio nun kreskas dufoje pli rapide ol la cetera populacio de Kanado. Estas 790 000 aborigenaj homoj en Kanado (3% de la tuta populacio), el kiuj 69% estas Unuaj Nacioj, 26% estas metisoj, kaj 5% estas inuitoj. Nun ekzistas pli ol 50 aborigenaj lingvoj parolataj en Kanado, el kiuj la plejparto estas nur parolataj en Kanado kaj estas ŝrumpantaj. La solaj aborigenaj lingvoj taksataj plene memdaŭrigeblaj estas la kaj (konsiderataj kune) kun 150 000 parolantoj, kaj la kun 150 000 parolantoj en la Nordokcidentaj Teritorioj, Nunavuto, Nunaviko (nordo de Kebekio) kaj Nunaciavuto (nordo de Labradoro). Du el la teritorioj donas oficialan staton al aborigenaj lingvoj. En Nunavuto, la inuktituta kaj la estas oficialaj kune kun la angla kaj la franca; la inuktituta estas kutima komuniklingvo por la registaro. En la Nordokcidentaj Teritorioj, la Akto pri Oficialaj Lingvoj specifas eĉ 11 oficialajn lingvojn: la n, la n, la anglan, la francan, la n, la inuinaktunan, la inuktitutan, la n, la n, la n, kaj la n. Ĉi tiuj lingvoj (krom la angla kaj la franca) ne estas kutimaj en la registaro, sed civitanoj rajtas ricevi servojn kaj komuniki kun la registaro pere de ili.

Esperanto-movado

:Ĉefa artikolo: Kanada Esperanto-movado La landa Esperanta asocio en Kanado estas la Kanada Esperanto-Asocio. Estas ankaŭ asocioj en Kebekio, Otavo kaj Toronto. La 1984a Universala Kongreso okazis en Vankuvero.

Demografio

:Ĉefa artikolo: Demografio de Kanado La censo de 2001 konstatis populacion de 30 007 094; en aprilo 2005 Statistiko Kanada taksis la populacion je 32,2 milionoj. Proksimume 80% de la kanada populacio vivas ene de 200 km for de la usona landlimo. En la 2001 censo, 39,4% identis sian etnon kiel "kanadan", el kiuj la plejmultoj verŝajne estus de brita, irlanda, aŭ franca etno de fruaj enmigrantoj. Plue, 20,17% identis sin kiel anglaj, 15,75% kiel francaj, 14,03% kiel skotaj, kaj 12,90% kiel irlandaj. Multaj aliaj grupoj raportiĝis sed nur germanoj (9.25%) kaj italoj (4.29%) signife multkvantis. Vidu Etno en Kanado por pli da informoj. La kvanto de "videblaj minoritatoj" estas je 13% (ne inkluzive de Unuaj Nacioj, metisoj, aŭ inuitoj). Ne-blankaj personoj estas 15% de la populacio el kiuj pli ol la duono (7,6% de la tuto) estas azianoj. En 2001, Kanado havis enmigrintan populacion de 5 448 480.

Religioj

  • Kredantoj: katolikismo (45,7%), protestantismo (36,2%), sen religio (12,5%), ortodoksismo (1,4%), judismo (1,2%), islamo (0,9%), hinduismo (0,6%), budhismo (0,6%), sikhismo (0,5%), aliaj (0,4%). (1991)

    Kulturo

    :Ĉefaj artikoloj: Kulturo de Kanado, Kanada identeco Kanada estas multkultura socio kiu nutras "mozaikon" de multaj kulturoj egale gravaj kaj aprezataj. Sub la ĉefministro Pierre TRUDEAU la federala registaro adoptis multkulturismon kiel oficialan politikon, post la Reĝa Komisio pri Dulingvismo kaj Multkulturismo de la registaro de Lester PEARSON. Pro ĝia kolonia pasinteco, kanada kulturo estas forte influita de britaj kaj francaj kulturoj kaj tradicioj. Kanada kulturo estas ankaŭ forte influita de usona kulturo pro la proksimeco kaj la intermigrado de homoj, ideoj, kaj ekonomio. Multmaniere, pli fortika kaj individua kanada kulturo evoluis lastatempe, parte pro la civita naciismo kiu trairis Kanadon en la jaroj ĉirkaŭ la Kanada Centjara Datreveno en 1967, kaj pro fokuso de la federala registaro pri programoj por apogi kulturon kaj arton. La indigenaj gentoj teksis la unuan ŝtofon de la kulturo, heredaĵo kaj historio de Kanado. Ĉiu indigena nacio posedas sian propran unikan kulturon, lingvon, kaj historion. La multaj nacioj trans Kanado teksis korbojn, pentris bildojn, kaj skulptis. Multaj lerte kudris kaj faris ilojn el naturaj rimedoj. Ili pasis sian kulturon per parola historio. La signo de la Vintraj Olimpiaj Ludoj de 2010 en Vankuvero estos inukŝuko, tipe inuita homforma gvidmarko konstruata el ŝtonoj. Fruaj Eŭropanoj helpis en la formado de kanada kulturo. Dum la koloniigo de Kanado, eŭropanoj kreis multan folkloron pri la lando. Kanado havas longtempan literaturan tradicion (vidu Literaturo de Kanado); kanadaj libroj mondfame sukcesis depost la frua 20a jarcento. Nuntempe, usonaj kinfilmoj, aŭtoroj, televido, kaj muziko multe sukcesas en Kanado; samtempe multaj kanadaj distristoj multe sukcesas usone, ekzemple Celine DION, Leonard COHEN, Sarah McLACHLAN, kaj Shania TWAIN. Dum Kanado kaj Usono proksimiĝis, multaj kanadanoj evoluis kompleksajn sentojn kaj zorgojn pri la distingiteco de la Kanada nacio en Nordameriko. La granda usona kultura ĉeesto en Kanado spronis timojn de 'kultura konkero,' kaj instigis la kreon de leĝoj kaj institucioj por protekti kanadan kulturon. Registaraj kulturaj institucioj inkluzivas Radio-Kanadon, la Nacia Filmkomisio de Kanado, kaj la Kanada Radio-Televida kaj Telekomunika Komisio. Multe da kanada kulturo estas taksata kontraste al Usono. En lastaj jaroj, Kanado multe distingis sin kiel pli socie liberala ol Usono en gardante ekvilibrajn buĝetajn politikojn. Kanadaj registaroj (kaj granda parto el la kanada popolo) apogas politikojn kiel universala sanservo, samseksa edziĝo, kaj nekrimigo de kanabo.

    Naciaj simboloj

    La uzo de acerfolio kiel nacia simbolo datas al la 18a jarcento; acerfolio aperas sur la aktuala kaj antaŭa flago de Kanado, la cendo, kaj la blazonŝildo. La naciaj koloroj - ruĝo por Britio kaj blanko por Francio - estis deklaritaj en 1921. Kanado estas konata por siaj grandegaj arbaroj kaj kordileroj kaj la bestoj tie vivantaj, ekzemple la alko, karibuo, kastoro, polusa urso, griza urso, Kanada berniklo, kaj komuna gavio. La simboleco de la kastoro, nacia besto de Kanado, venas de la negoco de kastorpeltoj je kiu konstruiĝis la frua ekonomio de Kanado. Kanado ankaŭ koniĝas por la Reĝa Kanada Rajda Ĝendarmo kaj por glacia hokeo, la oficiala vintra sporto. La oficiala somera sporto estas poŝbastonludo. La nacia himno de Kanado estas O Canada. Kategorio:Nordameriko ! als:Kanada ja:カナダ ko:캐나다 ms:Kanada simple:Canada th:ประเทศแคนาดา zh-min-nan:Canada

    Saint John

    Sankta Johano estas nomo de diversaj sanktuloj aŭ religiaj figuroj:
    - Johano Baptisto
    - Johano de la Kruco
    - Johano Krizostomo aŭ Orbuŝa
    - Johano Diego
    - Johano NEPOMUKA
    - Johano de Dio
    - Sankta Johano la Evangeliisto Sankta Johano estas nomo de diversaj geografiaj lokoj, respondaj al la hispanlingva San-Juan, angla Saint John aŭ al franca Saint-Jean. Ekzemple:
    - San-Juan (Puerto-Riko)
    - San-Juan (Argentina provinco)
    - San-Juan (Argentina urbo)
    - San-Juan (Domingo)
    - Saint-Jean-de-Luz
    - Saint John's (Kanado)

    Charles DICKENS

    Literaturo > Anglalingva Literaturo > Charles DICKENS < Angla Lingvo ---- Charles DICKENS [ĈARels DIKens] (naskiĝis la 7-an de februaro, 1812, mortis la 9-an de junio, 1870) estis angla verkisto, unu el la plej influaj de la 19-a jarcento. Dickens naskiĝis en Landport apud Portsmouth. Pro financaj malfacilaĵoj de sia patro li jam kiel 12-jarulo devis gajni monon kiel helplaboristo. Siajn spertojn dum tiu ĉi tempo li poste priskribis en sia romano David Copperfield. Li fariĝis helpanto de advokato, poste ĵurnalisto, kaj li rapide famiĝis pro siaj elstaraj raportaĵoj. Liaj unuaj romanoj – ofte li skribis plurajn samtempe – publikiĝis ĉefe en seria formo. Temoj estis la ĉiutaga vivo de la malriĉaj homoj en la 19-a jarcento, la infanlaboro, kaj la malbonaj kondiĉoj en la fabrikoj kaj la malliberejoj. Dickens ĉiam estis ravita de la teatro. Dum ioma tempo li gvidis teatran grupon kaj ekde 1858 li regule prelegis en humure teatreca formo. Dickens mortis en 1812 ĉe Godshill Place apud Rochester.

    Verkoj


    - Sketches by Boz (1836)
    - Pickwick Papers (1836/37)
    - Oliver Twist (1838)
    - A Christmas Carol (1843)
    - The battle of life (1846)
    - The life of our Lord (1846)
    - David Copperfield (1849/50)
    - Bleak House (1852)
    - Little Dorrit (1855-57)
    - A tale of two cities (1859)
    - Great Expectations (1861)

    En Esperanto aperis


    - La Batalo de l' Vivo. (The battle of life.) Tradukis el germana traduko L. L. ZAMENHOF.
      - [1-a eldono.] En: La Esperantisto, 1891.
      - [2-a eldono.] London: Stead; Paris: Hachette, [proksimume 1910]. 88 paĝoj.
      - 3-a eldono. Amsterdam: Libroservo Federacio de Laboristaj Esperantistoj, [1955]. 128 paĝoj.
      - 4-a eldono. Saarbrücken: Iltis, 1982. 93 paĝoj.
      - [http://82.182.30.179/inko/100-3.pdf Reta eldono.] Tyresö: Inko, 2001. ISBN 91-7303-100-3. 106 paĝoj.
    - Kristnaska Sonorado. (A Christmas carol.) Konciza versio de la rakonto. El la angla tradukis Martyn WESTCOTT.
      - London: Review of Reviews Office, 1905. 83 paĝoj.
      - [http://82.182.30.179/inko/071-6.pdf Kristnaska kanto.] Lingve redaktis Margaret MUNROW. Tyresö: Inko, 2000. ISBN 91-7303-071-6. 76 paĝoj.
    - Bardell kontraŭ Pickwick. Proceso eltirita el la romano Pickwick Papers, dramatiga kaj esperantigita de William MORRISON. London: La Tria Kongreso, 1907. 21 paĝoj.
    - La vivo de nia sinjoro Jesuo. (The life of our Lord.) Tradukis Montagu C. BUTLER. London: Esperanto Publishing Company, 1934. 117 paĝoj.
    - El la Londona skizlibro (Sketches) (= Muusses Esperanto-Biblioteko 17). El la angla lingvo tradukis Fred WADHAM. Purmerend: Muusses, [1938]. 31 paĝoj.
    - En Angla antologio, volumeno 2, Rotterdam: UEA, 1987, paĝoj 200 ĝis 223:
      - El Rakonto pri du urbegoj. (A tale of two cities.)
      - En la kancliera juĝejo. Ĉapitro 1 el Bleak House.
      - Ĉapitro 11 el David Copperfield.
    - La rakonto de la infano. El la angla tradukis G. M. HAYTON. En: [http://82.182.30.179/inko/202-6.pdf Uzino 6.] [Tyresö:] Inko, 2003. ISBN 91-7303-202-6. Paĝoj 75 ĝis 81. Dickens, Charles ja:チャールズ・ディケンズ ko:찰스 디킨즈 simple:Charles Dickens

    Toronto

    Geografio > Ameriko > Kanado > Ontario > Toronto < Urboj ----
    - loko: 43.67 Norde, 79.37 Okcidente
    - horzono: GMT-5h (-4h de aprilo ĝis oktobro)
    - loĝantaro: 4.800 mil (en la aglomeraĵo en 2000) Image:Toronto-Canada-skyline-day.jpg Toronto (angle, Toronto [to-RAN-to], loka prononco [TRA-no]), la plej granda urbo de Kanado, situas ĉe la norda bordo de Lago Ontario. La urbo Toronto, 97 km2, havas ĉirkaŭ 650.000 loĝantojn. Metropola Toronto, 622 km2, kiu konstituas la urbojn de Toronto, York, East York, North York, Etobicoke, kaj Scarborough, havas ĉirkaŭ 3.500.000 loĝantojn. Kaj la Greater Toronto Area (GTA), granda regiono de Toronto, vastas je 5.868 km2 kaj enhavas ĉirkaŭ 4.500.000 loĝantojn. La Municipo de Metropola Toronto, formita en 1954, estis la unua unuigo de metropola regado en Nordameriko. Toronto estas verŝajne indiĝena nomo, kiu signifas "Kunvenejo." La francoj estigis Fort Rouillé, sed ili bruligis la fortikaĵon dum la milito en 1759 . La britoj komencis loĝi tie en 1793, kaj nomis la lokon York. Kiam York urbiĝis en 1834, John Graves Simcoe nomis ĝin Toronto. La registaro de Ontario estas ĉe Queen's Park en Toronto. Toronto estas grava financa centro de Kanado. La Toronta Borso estas en la strato Bay, kaj staras multaj altaj bankaj kaj komercaj ĉielskrapantoj en la centro de la urbo. La CN (Kanada Nacia) Turo estas gvidosigno kaj simbolo de Toronto. La turo konstruiĝis je 1976 por solvi la komunikadajn problemojn kaŭzitajn de la aliaj ĉielskrapantoj en la urbocentro. La CN-turo estas 553 metrojn alta kaj estas la plej alta liberstaranta konstruaĵo en la mondo. La turistoj povas atingi la observejon je 447 metroj (aŭ 1465 futoj). Apud la CN-turo estas la Skydome, granda sportejo sub kovrebla "ĉielkupolo". Toronto estas ankaŭ granda kultura centro. Multaj diversaj etnoj loĝas en la granda regiono de Toronto: proksimume 335 000 ĉinoj, 222 000 sudazianoj, 275 000 afrikanoj, 250 000 judoj, kaj 72 000 mezorientanoj. En la urbo oni povas aŭdi multajn lingvojn el la tuta mondo, ĉefe la anglan, la ĉinan (ĉefe la kantonan), la italan, kaj la portugalan. Estas tre multaj teatroj kaj etnaj restoracioj en Toronto. La turistoj povas viziti la Royal Ontario Museum (Reĝan Ontarian Muzeon) kun 5 milionoj da objektoj, la Ontario Science Centre (Ontarian Sciencan Centron), kaj la Torontan Zoon, kun 5.000 bestoj. Somere, Toronto havas interesan havenon, insulon kaj ekspoziciejon. Vizito al vera kanada kastelo Casa Loma, povus interesi.

    Famaj homoj de Toronto


    - Muzika grupo Barenaked Ladies
    - John Candy (De la televido serioj "SCTV" kaj "Second City")
    - Jim Carrey (De la filmoj "The Mask", "Bruce Almighty")
    - Dave Foley (De la televido rezulto "Kids in the Hall")
    - Eric McCormack (De la televido serio "Will & Grace")
    - Mike Myers (De la filmoj "Austin Powers" kaj "Wayne's World") Kategorio:Urboj de Kanado ja:トロント ko:토론토 simple:Toronto, Ontario zh-min-nan:Toronto

    Londono

    Geografio > Eŭropo > Britio > Londono < Urboj ---- Londono (angle London) estas la ĉefurbo de Britio.

    Historio


    - Tie naskiĝis Robert MURRAY.
    - Tie mortis John BUCHANAN.

    Vidu ankaŭ jenon:


    - Greater London
    - Brita Muzeo
    - Palaco Buckingham
    - Londona Okulo
    - Granda Incendio de Londono
    - Universitato de Westminister - London
    - Esperanto-movado Esperanto-movado Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo Kategorio:Urboj de Britio als:London fiu-vro:London ja:ロンドン ko:런던 ms:London simple:London th:ลอนดอน zh-min-nan:London

    Italio

    Geografio > Eŭropo > Itala Duoninsulo > Italio ---- Dosiero:it.gif ---- Italio estas unu el la plej grandaj landoj de Eŭropo kaj historie ties plej avangarda regiono (inter -200 kaj 1500). Inter -300 kaj 300, la urbo-ŝtato Romo kaj poste la el ĝi evoluiĝanta Romia imperio konkeris (politike) per la glavo ĉiujn landojn apud la Mediteranea maro kaj inter 300 kaj 1000 Romo konkeris (religie) per la kruco la plejparton de Eŭropo. Inter 1400 kaj 1600 Italio estis la hejmlando de la Renesanco. Italio donis al Eŭropo la latinan alfabeton,lingvon,leĝaron kaj faris kristanismon la ĉefa religio de ĉi kontinento. Italio estas la lando de Cezaro, Cicerono, Vergilio, Danto, Giotto, Sankta Francisko, Leonardo da VINCI, Mikelanĝelo, Galileo, Antonio VIVALDI kaj multaj aliaj.

    Faktoj:


    - Loko: 42,5 No, 12,5 Or (okcidenta Eŭropo)
    - Areo: 294.020 km² semotaŭga: 31%
    - Loĝantaro: 57.634.327 (2000, takso),
    - Urbanoj: 67% (2000)
    - Homoj sur kv. km: 196,0 (2000)
    - Homoj sur kv. km da semotaŭga tero: 632,3 (2000)
    - Jara kresko: 0,09% (2000, takso)
    - Naskoj: 9,13 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
    - Mortoj: 9,99 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
    - Migrantoj: 1,74 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
    - Mortokvoto de beboj: 5,92 mortoj por 1000 naskoj (2000, takso)
    - Infanoj po virino: 1,18 infanoj naskita por virino (2000, takso)
    - Meza vivodaŭro: 79,03 jaroj (75,85 viroj, 82,41 virinoj) (2000, takso)
    - Ĉefurbo: Romo
    - La plej grandaj urboj: (milionoj en 2000, takso) 3,80 Milano; 3,30 Romo; 3,00 Napolo.
    Listo de urboj de Italio
    - Etnoj: itala
    - Religio: plejparte katolikismo, kun komunumoj de protestantismo, Judismo kaj Islamo
    - Lingvo: la itala. En la provinco Bolcano estas samrajta, sed pli vaste parolata, la germana. En la regiono Aosta Valo estas samrajta la franca. Aliaj indiĝenaj malplimultoj, kun diversgradaj lingvaj rajtoj: slovena, greka, albana, sardinia, okcitana, ladina. La plej gravaj novaj malplimultoj de eksterlanda deveno parolas la araban, la hispanan kaj la albanan.
    - Alfabeteca: 98% (1998, takso)
    - Registaro: parlamenta demokratio kun multaj malgrandaj partioj grupiĝintaj en du ĉefaj blokoj.
    - Sendependo: la 17-an de marto 1861, kiel la regno de Italio, sed ne unuigita ĝis 1870. Antaŭe Italio longe estis dispecigita inter la papo, la germana imperiestro, lokaj princoj kaj urboj.
    - Internaciaj Organizoj: UNO (1955), NATO (1949), EU (1950).
    - Konstitucio: la 1-an de januaro 1948
    - Korupteco: 4,8 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2004)
    - Ekonomio: 267 Gsk (1998, takso) por kapo 4,63 ksk (1998, takso)
    - Jara kresko: 1,3% (1999, takso)
    - Inflacio: 1,7% (1999)
    - Senlaboreco: 11,5% (1999, takso)
    - Registara buĝeto: 191,2 Gsk (1999, takso)
    - Valuto: eŭro EUR (= 100 cendoj).

    Regionoj

    Abruzoj, Aosta Valo, Apulio, Basilikato, Emilio-Romanjo, Friulo-Venecio Julia, Kalabrio, Kampanio, Latio, Ligurio, Lombardio, Markioj, Moliso, Piemonto, Sardio, Sicilio, Toskanio, Trentino-Supra Adiĝo, Umbrio kaj Veneto Vidu ankaŭ la liston de la regionoj kaj provincoj. Kategorio:Italio als:Italien fiu-vro:Itaalia ja:イタリア ko:이탈리아 ms:Itali simple:Italy th:ประเทศอิตาลี zh-min-nan:Italia

    1967

    Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1967 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1967 post Kristo okazis, interalie:

    Eventoj


    - 52-a Universala Kongreso de Esperanto en Roterdamo.
    - Fonditaj la Brazila Esperantista Junulara Organizo kaj la Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale.
    - Kreita Anglo-Lat.
    - Junio : Palestino : Israelo kaptas Cisjordanion de Jordanio kaj la Gazan Sektoron de Egipto en la Sestaga Milito.
    - Aŭstralio : La aŭstraloj akceptas civitanajn rajtojn.
    - Niĝerio : Eko de la Biafra milito.
    - Indonezio kunfondas ASEAN.
    - Ribelo en Bolivio sub la gvido de Che Guevara.
    - Demokratia Jemeno aniĝas al UNO.
    - Gabono : prezidentiĝas Omar BONGO, ŝanĝante la landon al unupartia ŝtato.
    - Usono : Carl STOKES fariĝis la urbestro de Cleveland, Ohio, fariĝante la unua nigra urbestro de granda usona urbo.

    Naskiĝoj


    - 28-a de oktobro : Julia ROBERTS

    Mortoj


    - Francisko SZILÁGYI
    - 27-a de marto : Jaroslav HEYROVSKÝ
    - 18-a de februaro : Robert OPPENHEIMER
    - 12-a de majo : Britio: John MASEFIELD, verkisto
    - 7-a de junio : Usono: Dorothy PARKER, verkistino
    - 10-a de junio : Spencer TRACY
    - 28-a de junio : Oskar Maria GRAF
    - 7-a de julio : Britio: Vivien LEIGH, aktorino
    - 18-a de julio : CASTELLO BRANCO
    - 9-a de oktobro : André MAUROIS ----
    1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972
    19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
    ja:1967年 ko:1967년 ms:1967 simple:1967 th:พ.ศ. 2510

    Usono

    :Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

    Faktoj


    - Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
    - Ĉefurbo: Vaŝingtono
    - Areo: 9.166.600 km²
    - semotaŭga: 19%
    - Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
    - homoj en kv. km: 30,1 (2000)
    - homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
    - kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
    - naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
    - mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
    - migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
    - mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
    - infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
    - meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
    - Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

    La plej grandaj urboj

    La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

    Etnoj

    Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

    Religio

    En la jaro 2002:
    - 52% protestantismo
    - 24% katolikismo
    - 10% nenia
    - 10% alia
    - 2% mormonismo
    - 1% judismo
    - 1% islamo

    Lingvo

    Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
    - registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
    - sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
    - organizoj: UNO (1945), NATO
    - konstitucio: la 4-an marto 1789
    - korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
    - ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
    - por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
    - kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
    - inflacio: 2,2% (1999)
    - senokupeco: 4,2% (1999)
    - valuto: 1 dolaro ($)

    Historio

    Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

    ekonomio

    Agrikulturo de Usono

    Esperanto en Usono

    Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

    1972

    Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1972 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1940-oj - 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj Jaroj: 1967 - 1968 - 1969 - 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1972 post Kristo okazis, interalie:

    Eventoj


    - 57-a Universala Kongreso de Esperanto en Portland (Oregono)
    - Kreitaj planlingvoj Baza Angla Reformita kaj Eurolengo
    - Danio : Margrete la 2-a surtroniĝas.
    - UNO : Kurt WALDHEIM anstataŭigas U THANH kiel ĝenerala sekretario.
    - Ĉinio agnoskatas far UNO, anstataŭprenante la membrecon de Tajvano.
    - Butano : Jigme Singye Wangchuck surtroniĝas.
    - UAE : Ŝarĵo: emiriĝas Sultan Bin Muhammad al-Qasimi.
    - Kataro : ŝejkiĝas Halifa ben Hamad al-Tani.
    - 4-a de novembro : Bangladeŝo akiras sian konstitucion.

    Naskiĝoj


    - 17-a de januaro : Benno FÜRMANN
    - 30-a de septembro : Norvegio : Ari BEHN

    Mortoj


    - František HÁJEK
    - 27-a de marto : M. C. ESCHER, artisto
    - 7-a de majo: Octavio VIANNA PEIXOTO
    - 22-a de majo : Britio : Margaret RUTHERFORD
    - 25-a de majo : Asta NIELSEN
    - 31-a de julio : Benito LOSADA
    - 20-a de decembro : Günter EICH
    - 24-a de decembro : Ernst KREUDER
    - 28-a de decembro : Jon MIRANDE
    - Ĉeĥio : Tomas PUMPR. ----
    1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977
    19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
    als:1972 ja:1972年 ko:1972년 ms:1972 simple:1972 th:พ.ศ. 2515

    1965

    Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1965 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1965 post Kristo okazis, interalie:

    Eventoj


    - 50-a Universala Kongreso de Esperanto en Tokio.
    - Unua lernolibro de Esperanto al Araboj verkita de Salah GHANEM.
    - Edwin BURG kaj Roberto PASSOS NOGUEIRA eklernis Esperanton.
    - Kreita Esperanto-Kulturdomo kaj Ceará Esperanto-Junularo en Fortalezo.
    - Oficiala permeso de organizita laboro por Esperanto en Germana Demokratia Respubliko.
    - Usono : Eldoniĝis la unua usona Esperant-lingva kina filmo, Incubus.
    - Kreitaj Nova Lingvafrankao, Guosa kaj Eŭronordo.
    - Francio : Charles DE GAULLE estas reelektita prezidento de la Franca Respubliko. Tiu prezidenta elekto estas la unua rekte balotita de la popolo mem de post 1848 (antaŭe la prezidenton elektis ĝenerale la Parlamento).
    - Indonezio : Post Sukarno prenas potencon Suharto. 500 000 da komunistoj kaj ĉinoj estas buĉitaj. Evontoj de tiu jaro estas temo de fama filmo "L'année de tous les dangers" (La jaro de ĉiuj danĝeroj)
    - Ĉinio ekhavas la atombombon.
    - Kongolo : Ekregas Mobutou Sesse Seko.
    - Al UNO aniĝas Gambio, Maldivoj kaj Singapuro.
    - Gambio sendependiĝas de Britio.
    - Usono : Libereca marĉo en Alabamo de Selma al Montgomery por civilaj rajtoj por nigruloj.
    - Tongo : Surtroniĝas Taufahau Tupou la 4-a.
    - 15-a de februaro : Kanado: Flago kun folio de acero adoptiĝis.

    Naskiĝoj


    - Margareta HANDZLIK
    - 23-a de majo : Tom TYKWER
    - 10-a de junio : Veronica FERRES
    - <