:: wikimiki.org ::

Eŭropaj Simboloj

Eŭropaj simboloj

Eŭropa Unio > Eŭropaj simboloj ----

Eŭropaj simboloj

- Eŭropa flago
- Eŭropa devizo
- Eŭro, la Eŭropa valuto
- Eŭropa himno
- Eŭropa tago

La Eŭropa lingvo

Ĝis nun, ne estas Eŭropa interlingvo, kvankam Esperanto plu eblas. Eŭropa interlingvo estus tre simbola kaj identigeca, sed la afero ne jam estas serioze pritraktita.

Eŭropa Unio

Geografio > Kontinentoj > Eŭropo > Eŭropa Unio ----

Dosiero:Karto_de_la_EU.png

150px

La Eŭropa Unio estas organizo de ŝtatoj en Eŭropo; formas ĝin nun 25 membraj ŝtatoj. La Unio kreskadis el provoj instigi politikajn kaj ekonomiajn ligojn inter la eŭropaj nacioj por revivigi la regionon post la detruado de la dua mondmilito, kaj por preventi tian militon en la estonteco.

Membroj

Fondintoj (1950)

- Belgio
- Francio
- Germanio
- Italio
- Luksemburgio
- Nederlando

Aliĝintaj en 1973

- Danio
- Unuiĝinta Reĝlando (Britio)
- Respubliko de Irlando

en 1981

- Grekio

en 1986

- Hispanio
- Portugalio

Kun la germana reunuiĝo en 1990

- La teritorio de GDR

Aliĝontaj poste

- Kroatio
- Turkio

Lingvoj

Oficialaj lingvoj

La lingvoj oficialaj de la institucioj de la Eŭropa Unio estas:
- angla
- ĉeĥa
- dana
- estona
- finna
- franca
- germana
- greka
- hungara
- hispana
- itala
- irlanda (ekde 2007)
- latva
- litova
- malta
- nederlanda
- pola
- portugala
- slovaka
- slovena
- sveda

Kromaj lingvoj uzataj traktate

La hispana registaro baldaŭ proponos la ekuzon de la kataluna, eŭska kaj galega lingvoj kiel duonoficiala lingvo en la estonta Eŭropa Konstitucio.

Valutoj

La ĉefa valuto estas eŭro. La eŭro estas oficiala valuto en 12 de la 25 membrostatoj de la Eŭropa Unio, en:
- Aŭstrio
- Belgio
- Francio
- Germanio
- Grekio
- Finnlando
- Hispanio
- Italio
- Luksemburgo
- Nederlando
- Portugalio
- Respubliko de Irlando Aliaj unianaj landoj daŭre uzas la proprajn monvalutojn.

Simboloj

Detale ĉe Eŭropaj simboloj
- Eŭropa flago
- Eŭropa himno: eltiraĵo el la Simfonio 9-a de Ludwig van BEETHOVEN, ankaŭ alnomata Himno al Ĝojo.

Konstitucio

Detale ĉe Eŭropa Konstitucio

Institucioj kaj organoj

; Eŭropa Parlamento : Balote elektata por 5 jaroj de la popolo de EU, ĝi situas en Strasburgo, Bruselo kaj Luksemburgo. La plenkunsidoj okazas ĉefe en Strasburgo. Ĝi kontribuas al la leĝfaro de la Eŭropa Unio kun la Konsilio de la Eŭropa Unio kaj alportas demokratan kontrolon al la funkciado de EU. ; Eŭropunia Konsilio : Ĝi konsistas el estraranoj (ministroj) de la membroŝtatoj, kiuj kunvenas laŭ fakaj temoj. ; Eŭropa Konsilio : Ĝi konsistas el la registarestroj de la membroŝtatoj, escepte por Francio, kiun reprezentas la ŝtatestro. Ne konfuzenda kun la Konsilio de Eŭropo, internacia organiizo sidanta en Strasburgo. ; Eŭropa Komisiono : Ĝiaj membroj estas elektataj de la estraroj de la membroŝtatoj. La Eŭropa Komisiono estas la motoro de la funkciado de la eŭropuniaj institucioj. La eŭropa komisiono situas en Bruselo. ; Jura Kortumo : ; Revizora Kortumo : ; Eŭropa Centra Banko : Situas en Frankfurto. Ĝi estas la eldona banko de la eŭro, la komuna valuto de 12 membroj de EU. Ĝi celas regi la inflacion ene de Eŭrolando. ; Ekonomia kaj Socia Komitato : ; Komitato de regionoj : ; Eŭropa Banko de investoj : ; Eŭropa Ombudsmano : ; Eŭropa pacperanto :

Programoj kaj politikoj

- Komuna Eŭropunia Agrikultura Politiko aŭ KAP (longtempe la ununura Eŭropunia politiko)
- Programo Phare : programo por helpi aliĝontajn landojn
- Programo Comenius : prilingvaj edukaj interŝanĝoj (kiuj ŝajnas preteratenti tion, kion diris antaŭvidante Esperanton!)

La ideo de Esperanto kiel la oficiala lingvo

Programo Comenius Ĉi tiu parto de la artikolo ankoraŭ ne estas preta. Vi povas helpi post klako al la butono «redaktu».

Eksteraj ligiloj
el Monato (gazeto) (2003/4, p.17)
Vidu ankaŭ

- Afrika Unio fiu-vro:Õuruupa Liit ja:欧州連合 ko:유럽 연합 ms:Kesatuan Eropah simple:European Union th:สหภาพยุโรป zh-min-nan:Europa Liân-bêng

Eŭropa Flago

Eŭropa Unio > Eŭropa flago ---- Eŭropa Unio La flago de Eŭropa Unio estas dek du oraj steloj en cirklo sur blua fono. Ĉiam estis 12 steloj; la steloj ne korespondas al la nombro da membraj ŝtatoj. La flagon kreis la Konsilio de Eŭropo je la 8-a de decembro 1955, uzante dezajnon proponitan de la Ĉefheroldo de Irlando. Ekde la komenco la Konsilio volis, ke la flago estu uzata de aliaj celantoj de Eŭropa integriĝo, kaj la Eŭropa Unio (tiam la Eŭropa Komunumo) adoptis ĝin la 26-an de majo 1986. Kvankam la flago origine celis je tuta Eŭropo, ĝi hodiaŭ iĝis internacie rekonata simbolo por EU, kaj do malbone taŭgas kiel neŭtrala flago por la mondoparto Eŭropo. Eŭropanoj ekster EU (ekzemple en Norvegio aŭ en Eŭropa Rusio) uzas ĉi flagon ĉefe por signali politikan subtenon de la Unio, kaj ekzemple ne por montri eŭropecon kontraste al azieco aŭ afrikeco. La EU-flago povas signifi eŭrojn en tabelo pri valutaj kursoj.

Eksteraj ligoj

- [http://europa.eu.int/abc/symbols/emblem/graphics1_en.htm Grafikaj detaloj pri la flago] ja:欧州連合の旗

Eŭro

Eŭro (EUR aŭ €) estas la ĉefa valuto aŭ monunuo de Eŭropa Unio: ĝi estas la sola valuto de Aŭstrio, Belgio, Finnlando, Francio, Germanio, Greklando, Hispanio, Irlando, Italio, Luksemburgio, Nederlando kaj Portugalio, el kiuj konsistas la EMU (Eŭropa Mona Unio). Tiun ĉi lando-grupon oni alinomas la Eŭro-Grupo aŭ la Eŭro-Areo aŭ eĉ Eŭrolando. Tri ŝtatoj de la malnova EU (antaŭ 2004) ne adoptis eŭron, nome Britio, Danio kaj Svedio. La dek membroj, kiuj aliĝis al la EU en 2004 ankoraŭ ne aliĝis. Eŭro ankaŭ estas la ĉefa valuto de iuj nacioj kaj nacieroj ekster Eŭropa Unio: Andoro, Monako, San-Marino, Vatikano, Montenegro kaj Kosovo.

Historio

Eŭro estis enkondukita la 1-an de januaro 1999 kiel oficiala monunuo de la 11 "eŭro-landoj" (poste, 12 - Grekio): de tiam ĝis 2002, oni povis pagi per eŭro nur per bankkarto au bankĉeko. Ĝi fariĝis mantuŝebla nur ekde la 1-a de januaro 2002, kiam la biletoj kaj moneroj aperis. Inter la 1-a de januaro 1999 kaj maksimume kelkaj monatoj post la 1-a de januaro 2002 (laŭ la landoj), la naciaj monunuoj kunekzistis kun eŭro kiel subdividoj de eŭro. Post tiu periodo, la naciaj monunuoj ne plu valoras, ilin oni ne plu povas uzi en monaj rilatoj: eŭro fariĝas la vere ununura, uzata monunuo ene de Eŭrolando. Eŭro kalkulas:
- 8 monerojn: 1, 2, 5, 10, 20 kaj 50 cendoj, 1 kaj 2 eŭroj;
- 7 biletojn: 5, 10, 20, 50, 100, 200 kaj 500 eŭroj. La biletoj havas bildojn pri pontoj kaj pordoj, ĉiuj estas fikciaj, sed laŭ 7 diversaj arkitekturaj stiloj. Ĉiu monero havas 15 diversajn bildojn sur dorsaj flankoj, po unu por ĉiu lando. Ĉiu lando de EMU rajtis elekti desegnojn por la dorsaj flankoj de eŭro-moneroj. Interalie, Nederlando elektis sian reĝinon, Vatikano la papon kaj Francio diversajn simbolojn reprezentantajn la landon.

La valoro de eŭro

La valoro de eŭro ene de Eŭropa Unio estas :
- 13,7603 Aŭstria ŝilingo (ATS)

- 40,3399 Belga franko (BEF)

- 1,95583 Germana marko (DEM)

- 166,386 Hispana peseto (ESP)

- 5,94573 Finna marko (FIM)

- 6,55957 Franca franko (FRF)

- 0,78756 Irlanda punto (IEP)

- 1936,27 Itala liro (ITL)

- 40,3399 Luksemburga franko (LUF)

- 2,20371 Nederlanda guldeno (NLG)

- 200,482 Portugala eskudo (PTE) Tiuj ĉi-supraj valoroj estas porĉiamaj, ekde 1999. Post mallonga kunekzista periodo, en aprilo 2002, la ĉi-supraj ne plu validas por komerco, tamen oni povos interŝanĝi ĉe bankoj dum pluraj jaroj. La valoro de eŭro en januaro 2002 estis:
- 0,8992 dolaroj, supozeble usonaj, (En julio 2002: 1 eŭro = 1 dolaro)
- 118,4696 enoj
- 0,6246 pundoj
- 0,3073 denaroj Eŭro en komputilo ~ La novaj klavaroj nun ebligas tajpi la simbolon de eŭro (http://www.lve-esperanto.com/logo/euro11.gif), ofte pere de la kombino [AltGr]+[e]. En Interreto, la kodono estas € aŭ, Unikode €.

Vidu ankaŭ

Eŭro-moneroj

Eŭro kaj lingvopolitiko

Oni lanĉis propononon en 2004 por unuecigi la skribmanieron de eŭro (komprenebla propono estis euro fare de Gerrit Zalm nederlanda financa ministro, prezidanto de Ecofin). Oni proponis doni escepton nur por Grekio. La propono nun dormas.

La monbiletoj

Eŭro-moneroj Eŭro-monbiletoj estas presitaj sur speciala papero el kotono. Male al la eŭro-moneroj ili estas identaj por ĉiuj eŭro-landoj; nur laŭ la numero eblas distingi, kiu lando eldonis certan bileton. Por malfaciligi falsadon la biletoj havas specialajn sekurecajn trajtojn, kiujn montras la apuda bildo:
- En supra angulo troviĝas la valoro en ciferoj kvaronigitaj; sur ĉiu flanko de la bileto troviĝas po du kvaronoj de la ciferoj. Rigardante bileton antaŭ lumo tiel eblas distingi, ĉu la du flankoj estas presitaj ekzakte en la ĝusta pozicio.
- En la blanke kampo flanke troviĝas akvomarko (filigrano).
- La suba nombro indikanta la valoron ŝanĝas sian koloron depende de la vid-angulo.
- Meze en la papero estas metala bendo, kiu (true) montras la valoron.
- Sur ĉiu bileto troviĝas speguleca metalfolio, kies partoj reflektas lumon je malsamaj anguloj; sub certa angulo aperas la valoro de la bileto.
- La dievrslingvaj mallongigoj de la Eŭropa Centra Banko estas presitaj per palpebla inko.

Eksteraj ligoj

[http://www.euro.ecb.int/ Eŭropa Centra Banko] - oficiala retpaĝo de eŭro (ne-Esperante) [http://www.geocities.com/Paris/Maison/8040/teks-eur.html Informoj pri eŭro en Esperanto] [http://home.earthlink.net/~blacksaucer/enc/v/valuto.htm Ĉiutaga monkurzo de eŭro] [http://europo.free.fr/euro.htm Enkonduko al la moneroj] [http://lingvo.org/euro Aliaj detaloj] [http://www.eurobilltracker.com/index.php?changeLanguage=eo Eurobilltracker] - ilo por sekvi individuajn eŭrobiletojn tra la mondo kategorio:Monunuoj fiu-vro:Õuro ja:ユーロ ko:유로 ms:Euro simple:Euro th:ยูโร zh-min-nan:Euro

Eŭropa tago

Eŭropa tago (la 9-a de majo) estas unu el la simboloj de Eŭropo kaj Eŭropa Unio. Ĝi estas rememore al la 9-a de majo 1950, kiam la luksemburgia ministro pri eksterlando Robert SCHUMAN proponis ideon de kunlaborema paca Eŭropo.

Eksteraj ligiloj

- [http://europa.eu.int/abc/symbols/9-may/index_fr.htm Multlingva detala informo ĉe la retpaĝaro de Eŭropa Unio]

Esperanto

Ĉi tiu artikolo temas pri la lingvo. Por aliaj signifoj de la vorto vidu Esperanto (apartigilo). Esperanto (apartigilo) Esperanto estas planlingvo proponita kiel internacia dua lingvo. Ĝin publikigis Ludoviko ZAMENHOF en 1887. La nomo "Esperanto" devenas de lia plumnomo: Doktoro Esperanto — iu kiu esperas, esperas ke lia lingvo fariĝos interlingvo por helpi ĉiujn tra la mondo interparoli. Li ne intencis, ke Esperanto fariĝu la sola lingvo en la mondo, sed simple dua komuna lingvo de ĉiuj. Nuntempe Esperanto estas uzata por multaj aferoj, inkluzive de vojaĝado, korespondado, kultura interŝanĝo, literaturo kaj lingvo-instruado. Ĝi estas la plej multe uzata planlingvo.

Specifaj trajtoj

La strukturoj de Esperanto subtenas la naturan emon de la homa pensado al analogio kaj estas pli trarigardeblaj ol tiuj de la plej multaj etnaj lingvoj. Tre produktiva sistemo de vortfarado garantias jam en frua stadio de la lingvolernado nuancitajn esprimeblecojn. Sekve fruaj sukcesoj emocie motivas la lernanton progresi.
Tial la sama lernintenso ebligas akiri kompareblan lingvan nivelon en ono de la tempo necesa en etna lingvo. Ĝenerale pluraj monatoj da studado de Esperanto egalas kelkajn jarojn da lernado de lingvoj kiel la angla aŭ la franca. Pro la domino de eŭropdevenaj vortradikoj, ekzemple azianoj bezonas pli da lernotempo, tamen malpli ol por alia azia lingvo. En sia fama "Unua Libro" de Esperanto (1887) Zamenhof prezentis la gramatikon per 16 reguloj. (Kiuj kompreneble ne klarigas ĉiujn detalojn de la lingvouzo.) Tiu ĉi gramatiko eniris en la sistemdokumenton "Fundamento de Esperanto", kiu, laŭ decido de la unua Universala Kongreso en 1905, garantiu la kontinuecon de la lingvoevoluo.

Vortprovizo

La vortostoko devenas de diversaj lingvoj. Iuj novaj vortoj estas venintaj el ekstereŭropaj lingvoj kiel la japana, ĉar ili iĝis internaciaj, sed la plejparto venis el la ĉefaj eŭropaj lingvoj - precipe el la latina, la franca, la germana kaj la angla. Pro la internaciemo, multaj etimoj apartenas al pluraj lingvoj eĉ se la konkreta formo en Esperanto similas pli al tiu de unu lingvo.

Etimaj ekzemploj

- el latinidaj lingvoj:
- el la latina: abio, facila, sed, tamen, okulo, hepato, akvo
- el la franca: dimanĉo, fermi, ĉe, frapi, ĉevalo, butiko
- el la itala: ĉielo, fari, voĉo
- pluraj: facila, fero, tra, verda
- el ĝermanaj lingvoj:
- el la germana: baldaŭ, bedaŭri, haŭto, jaro, nur
- el la angla: birdo, mitingo, spite, suno, teamo
- pluraj: bildo, fiŝo, fremda, grundo, halti, hasti, hundo, ofta, somero, ŝipo, vintro
- el slavaj lingvoj:
- el la pola: celo, ĉu, krado, luti, moŝto
- el la rusa: barakti, serpo, vosto
- pluraj: klopodi, krom, prava
- el pliaj hindeŭropaj lingvoj
- el la greka: kaj, biologio, politiko
- el la litova: du, ju, tuj
- el sanskrito: budho, nirvano
- el aliaj lingvoj
- el la samea: boaco
- el la japana: cunamo, haŝio, hajko, utao, zeno
- el la ĉina: toŭfuo

Principoj de la vortelekto

La tagoj de la semajno estas el la latinidaj lingvoj laŭ la francaj vortoformoj (dimanĉo, lundo, mardo ...), multaj partoj de la korpo laŭ la latinaj (hepato, okulo, brako, koro, reno...), kaj la unuoj de tempo el la ĝermanaj lingvoj laŭ formoj germanaj (jaro, monato, tago...). La nomoj de animaloj kaj vegetaloj ĉefe venas de la sciencaj latinaj nomoj. Kiel jam supre estis videble, multaj vortoj samtempe klarigeblas el diversaj lingvoj. (Vidu en la libro "Etimologia vortaro de Esperanto" de Ebbe VILBORG)
- abdiki laŭ angla, franca, itala kaj latina
- abituriento laŭ germana kaj rusa
- ablativo laŭ latina, angla, itala kaj hispana, sed ĝi ankaŭ estas konata al germana lingvisto kaj lingvoŝatantoj
- funto laŭ pola, rusa, jida kaj germana Plue, Zamenhof zorgeme kreis malgrandan bazon de radikaj vortoj kaj afiksoj per kiu plia multo da vortoj estas konstruita. Pro tio, oni povas esprimi sin flue post lernado de malgranda vortprovizo (eble 500-2000 vortoj kaj afiksoj). Kvankam Zamenhof klopodis internaciigi Esperanton, ĝi estas eŭropeca pro sia vortaro. Tiu trajto ne apartenas sole al Esperanto: la plejmulto de la projektoj de internaciaj lingvoj uzas la eŭropajn komunajn vortojn. La ĉefa diferenco inter Esperanto kaj aliaj planlingvoj devenas de la ne-eŭropeco de la gramatiko, kaj tiun ne-eŭropecon Zamenhof mem agnoskis kiel volan penon de li. La vorteroj kun gramatika funkcio aperas memstare ene de la vortaro, tiel ke ĉiu teksto estas deĉifrebla eĉ sen helpo de aparta gramatika klarigo. Aliflanke, li alkonformigis la gramatikajn vortetojn (interalie la vortfinaĵojn) tiel ke la eŭropanoj eĉ ne bezonu konscii pri tiu ne-eŭropeca gramatiko de Esperanto.

Specifaj vortoj en Esperanto

Ne ĉiuj vortoj de Esperanto havas signifon rekte diveneblan pere de aliaj lingvoj. Kelkaj el ili estas Esperantaj idiotismoj indiĝene naskitaj en Esperantujo, ĉu pro zamenhofa kaprico, ĉu pro natura lingvo-evoluo inter la parolantaro. Laŭforme (rimarku, ke la listo enhavas mikse vortojn tute kutimajn kaj vortojn foje uzatajn sed neoficialajn): :aliĝilo, edzo, espo (slango por Esperanto), ĝi, kabei, nifo (laŭ angla UFO), pli, plej, ujo, zamenhofa. Oni ankaŭ povus aldoni la tabelvortojn kaj la uzon de afiksoj kiel memstaraj vortoj (igi, ilo, ree, umi, ktp.). Foje oni trovas la vortojn aliel, alies, -iĉ-, kaŭ (= kaj + aŭ), kaj ri, sed tiuj ne konformas al la reguloj de la Fundamento. Temas ĉe ili aŭ pri nekonsciaj pekoj kontraŭ la reguloj aŭ pri intencaj reformprojektoj. Laŭsignife: :aligatori, fundamento, memzorganto, necesejo, kajmani, krokodili, krokodilo, fina venko, verda, verdo

Alfabeto kaj ortografio

La literumado aŭ ortografio ankaŭ estas tre simpla: unu sono (fonemo) por unu litero, kaj inverse. Esperanto uzas la latinan alfabeton, sed ĉar la lingvo uzas pli ol 26 sonojn (same kiel la plejmulto da lingvoj), Zamenhof devis inventi novajn literojn: la tiel nomatajn 'ĉapelitajn' literojn. La literoj c, g, h, j, s kaj u, ĉiu havas sian ĉapelitan version. En Esperantlingvaj TTT-paĝoj oni uzas (en 2004) la jenajn manierojn skribi la ĉapelitajn literojn de Esperanto:
- 70%: veraj supersignaj literoj, preskaŭ ĉiam laŭ Unikodo, iafoje laŭ Latino 3: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ.
- 15%: surogate laŭ la H-sistemo: ch, gh, hh, jh, sh, u.
- 15%: surogate laŭ la X-sistemo: cx, gx, hx, jx, sx, ux.

Lingvoevoluo

Kvankam E. montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro 1908 el reformprovo rezultis nova lingvo projekto, kaj fine aparta planlingvo: Ido. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) lingvoŝanĝiĝo ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn:
- prefero de mallongaj vortoformoj - ekzemple spontana anstataŭ spontanea
- arkaikiĝo de vortoj (ekz.: pafilego) kaj paralela enuziĝo de novaj (ekz.: kanono)
- nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al bleki (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj
- evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj - ekz.: plaĝo = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; strando = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio
- uzo de k (en kelkaj kazoj h) anstataŭ pli frua ĥ, precipe post r.
- ~ ~ de -io anstataŭ -ujo en landnomoj
- pli ofta adverbigo - ekzemploj: lastatempe anst. en la lasta tempo, aviadile anst. per aviadilo, haste kaj laste anst. hastante kaj kiel la lasta
- evito de kompleksaj verboformoj
- uzo de afiksoj kiel memsignifaj vortoj - ekz.: ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj, estas lastatempe ne malofte diskutataj en la novaĵgrupo soc.culture.esperanto; ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo sekse neŭtra (ri, ŝli) aŭ konsekvenca uzo de ĝi en tiu rolo. (
- ) Kvazaŭ-arĥaikaĵo, tre malofte uzata.
(
- ) La seksindiferenta (neŭtra laŭ PIV difinebla kiel prezentanta neniun difinitan sekson) pronomo »ĝi« povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto.
(
- ) Uzebla nur por la tria persono.

Parolantaro

La nombro de Esperanto-parolantoj estas nekonata. Nur eblas taksoj. La plej multaj varias inter 100 mil kaj 1,5 milionoj.
Kelkaj parolas eĉ pri pluraj milionoj, sed tiam supozeble temas pri ĉiuj homoj, kiuj iam informiĝis pri bazaj elementoj de la lingvo, eble eklernis ĝin, ankoraŭ rememoras kelkajn vortojn, sed fakte ne scipovas praktike utiligi la lingvon. Se la kriterio estu tute flua altanivela lingvouzo, komparebla al denaska nivelo en aliaj lingvoj la taksoj eĉ reduktiĝas je unu aŭ kelkaj dekmiloj. (>pliaj informoj) Inter la planlingvoj (ekzemple, Interlingvao kaj Loĵbano), Esperanto estas la plej uzata kaj la sola kun evoluintaj daŭraj aplikoj en preskaŭ ĉiuj vivosferoj. Interlingvao, la ĉefa konkuranto de Esperanto inter la planlingvoj, havas ĉirkaŭ mil parolantojn.

Movado

La ĉefa tutmonda Esperanto-organizaĵo estas la Universala Esperanto-Asocio. Ĝi jam de kelkaj jardekoj kunrilatas kun Unuiĝintaj Nacioj. Unesko (Organizaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Edukado, Scienco kaj Kulturo) adoptis [http://e.euroscola.free.fr/unesko.htm du rezoluciojn] favorajn al Esperanto (1954 kaj 1985), per kiuj ĝi agnoskas la indajn atingaĵojn de Esperanto kaj instigas ĝian utiligon. Sed, malsimile al la latina en mezepoka Eŭropo kaj la angla en nia jarcento, bazo de lernejoj, universitatoj kaj lernolibroj mankas al Esperanto. La plej fama simbolo de Esperanto estas la kvinpinta verda stelo, kiu simbolas la esperon (verdo estas koloro de espero) sur la kvin kontinentoj, kaj kiu ankaŭ ornamas la Esperantan flagon.

Kulturo

Esperanto havas literaturon, parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj (kaj parte eĉ surretan). Bedaŭrinde, malmultas esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, kaj do la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin. Ĝi ankaŭ havas muzikon, gazetojn, organizojn, kaj dissendojn per radio en Esperanto.

Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto

Ankaŭ vidu

Esperanto kaj internacia uzo por pagata laboro

Esperanto kaj firmaoj

- KAVA-PECH

Eksteraj ligoj

- [http://esperanto.net/ Multlingva Informcentro pri Esperanto] en 60 lingvoj
- [http://uea.org/dokumentoj/bibliografioj.html Terminaroj ĉe UEA]
- [http://www.geocities.com/origlit/lit/index.html Datumbazo de originalaj Esperanto-verkaĵoj kaj aŭtoroj], kun biografioj kaj bildoj
- [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/eo/c/c3/Radiopolonia_20nov2004.OGG Intervjuo al ĉina esperantistino], kiu priskribas, kiel malfacila estas esperanto por ĉino (sondosiero).
- [http://it.groups.yahoo.com/group/ni_parolas_esperante Diskutgrupo "Ni parolas Esperante"]

Kritikoj

- [http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ Esperantokritika paĝaro] (anglalingve)
- [http://www.rickharrison.com/language/bloated.html Ĉu la Esperanta vortaro estas tro vasta?] (anglalingve) Kategorio:Planlingvoj Kategorio:Esperantidoj als:Esperanto ja:エスペラント ko:에스페란토 ms:Bahasa Esperanto simple:Esperanto th:ภาษาเอสปรานโต zh-min-nan:Sè-kài-gí

Wikipédia:Autorské právo

Obsah tohto článku je prekladom :en:Wikipedia:Copyrights. Článok neupravoval žiadny právnik, preto prosíme o kvalifikovanú kontrolu, či sú preložené informácie správne aj v rámci Slovenska. Licencia, ktorú používa Wikipédia umožňuje slobodný prístup k nášmu obsahu v rovnakom zmysle ako je licencovaný slobodný softvér. Tento princíp je známy ako copyleft. Takže obsah Wikipédie môže byť kopírovaný, modifikovaný a šírený pod podmienkou, že nová verzia zabezpečuje rovnaké slobody ostatným a uvádza autorov použitého článku Wikipédie (priamy link späť na článok uspokojuje našu požiadavku na uvedenie autora). Týmto spôsobom zostanú články Wikipédie navždy voľne prístupné ("slobodné") a môžu byť použité kýmkoľvek, za určitých obmedzení zväčša slúžiacich na zabezpečenie týchto slobôd. Na splnenie horeuvedených cieľov, je text obsiahnutý vo Wikipédii licencovaný ako GNU Free Documentation License (GFDL). Plný text tejto licencie je uvedený na :en:Wikipedia:Text of the GNU Free Documentation License. Akýkoľvek preklad do iného jazyka, ktorý nájdete, je len informatívny a nemôže slúžiť ako právny podklad. :Permission is granted to copy, distribute and/or modify this document under the terms of the GNU Free Documentation License, Version 1.2 or any later version published by the Free Software Foundation; with no Invariant Sections, with no Front-Cover Texts, and with no Back-Cover Texts. :A copy of the license is included in the section entitled "GNU Free Documentation License". :Content on Wikipedia is covered by disclaimers. Informatívny preklad: :Povoľuje sa kopírovanie, distribúcia a/alebo modifikácia tohto dokumentu za podmienok stanovených GNU Free Documentation License, verzie 1.2 alebo ktorejkoľvek neskoršej verzie publikovanej :en:Free Software Foundation; bez Invariantných sekcií, bez textov na prednej strane a na zadnej strane obalu/obálky. :Kópia tejto licencie je zahrnutá v sekcii nazvanej „GNU Free Documentation License“. :Obsah Wikipédie je krytý :en:Wikipedia:general disclaimer. Originálny text GFDL je jediný právne záväzný dokument; čo nasleduje, je naša interpretácia GFDL: práva a povinnosti používateľov a prispievateľov. DÔLEŽITÉ: Ak chcete použiť obsah Wikipédie, najprv si prečítajte sekciu Práva a povinnosti používateľov. Potom by ste si mali prečítať GNU Free Documentation License (Záväzný originál textu GFDL). Informatívny preklad licencie

Práva a povinnosti používateľov

Ak chcete použiť materiály z Wikipédie vo vašich vlastných knihách/článkoch/stránkach, či iných publikáciách, môžete tak urobiť, ale musíte dodržiavať podmienky GFDL. Ak jednoducho duplikujete článok z Wikipédie, musíte sa riadiť :en:Wikipedia:Text_of_the_GNU_Free_Documentation_License#VERBATIM_COPYING odsekom dva GFDL o doslovnom kopírovaní, ako je uvedené na :en:Wikipedia:Verbatim copying. Ak vytvárate odvodenú prácu zmenou alebo pridaním obsahu, musíte splniť tieto body:
- vaše materiály musíte uvoľniť podľa licencie GFDL,
- musíte uviesť pôvodného autora článku (článok 4B), a
- musíte poskytnúť prístup k "transparentnej kópii" materiálu (odsek 4). (Transparentnou kópiou článku z Wikipédie je jeho wiki text) Posledné dve povinnosti sa dajú splniť poskytnutím priameho spätného linku späť na článok Wikipédie na tejto webstránke. Taktiež musíte poskytnúť prístup k transparentnej kópii nového textu. Prosím, vezmite na vedomie, že nadácia Wikimedia Foundation nezaručuje udržanie informácie o autorskom práve a transparentné kópie článkov. Preto by bolo dobré, aby ste poskytovali informácie o autorskom práve a transparentné kópie článkov spolu s vašou odvodenou prácou.

Príklad poznámky

Príklad poznámky v jazyku HTML pri článku používajúcom článok Wikipédie Slnko by mohol vyzerať takto: Tento článok je licencovaný pod GNU Free Documentation License. Používa materiál z článku Wikipédie "Slnko". (Slnko a URL na Wikipédiu musia byť samozrejme nahradené správnym článkom a odkazom) Alternatívou je šírenie vašej kópie článku Slnko spolu s kópiou GFDL (ako je to vysvetlené v texte licencie) a zoznam aspoň piatich (alebo všetkých, ak je ich menej ako päť) hlavných autorov na titulnej strane (alebo na vrchu dokumentu).

Korektné použitie materiálov a zvláštne požiadavky

Všetky originálne texty Wikipédie sú šírené podľa licencie GNU Free_Documentation License (GFDL). Príležitostne sa môžu v článkoch Wikipédie vyskytnúť obrázky, zvuky a textové citáty použité v súlade s doktrínou korektného použitia ("fair use") podľa zákona o autorskom práve Spojených štátov amerických. Uprednostňuje sa, aby tieto boli obdržané podľa čo najslobodnejšej (:en:libre) licencie (ako GFDL alebo :en:public domain). V prípadoch, že nie sú momentálne dostupné žiadne takéto obrázky/zvuky, je akceptovateľné ":en:fair use" (do doby, keď sa budú k dispozícii voľne prístupné (slobodné) obrázky). V takom prípade musí byť materiál označený ako pochádzajúci z externého zdroja (alebo stránky opisujúcej obrázok či stránky histórie (podľa toho, čo je patričné)). Keďže "fair use" je špecifické, je najlepšie, ak jeho použitie uvediete buď v skrytom texte v článku, alebo na stránke popisu obrázku (:en:Wikipedia:Image_description_page#Fair_use_rationale). Pamätajte, že to, čo sa považuje za "fair use" vo Wikipédii, sa tak nemusí kvalifikovať v inom kontexte. Napríklad, ak použijeme obrázok ako "fair use", musíte sa ubezpečiť, že použitie vášho článku sa tiež kvalifikuje ako "fair use" (nemusí tomu byť tak napríklad, keď používate článok Wikipédie na komerčné použitie a korektné použitie nepovoľuje použitie článku pre komerčné použitie, aj keby ho GFDL povoľovala). Wikipédia v skutočnosti používa niektoré texty, ktoré sú kompatibilné s GFDL, hoci môžu požadovať ďalšie podmienky, ktoré my pre články Wikipédie nepožadujeme (ako napr. zahrnutie invariantných sekcií, textov predných a zadných strán). Pri používaní týchto materiálov musíte tieto invariatné sekcie priložiť doslovne. Bol navrhnutý proces schvaľovania pre "fair use" obrázky na :en:Wikipedia:Fair use. Obrázky, ktoré prešli procesom schválenia, nesú označenie:

Obrázky - zásady a pravidlá

Obrázky a fotografie sú predmetom autorského práva rovnako ako písané práce. Niekto ich vlastní, ak nebolo výslovne uvedené, že sú použiteľné ako :en:public domain (spoločné vlastníctvo). Obrázky z internetu musia byť licencované priamo držiteľom autorských práv, alebo niekým, koho autor na to oprávnil. V niektorých prípadoch zásady a pravidlá "fair use" môžu umožniť použitie obrázka.

Poznámky

Stránky s popisom obrázkov môžu obsahovať špeciálny Wikipedia template udávajúci stav autorského práva daného obrázka, čo opisuje :en:Wikipedia:Image copyright tags. Momentálne je nejasné, čo by sa malo stať v prípade, že je obrázok uploadnutý (nahraný) viac krát s rozdielnymi autorskými právami.

Fotografie vlády Spojených Štátov

Práce produkované zamestnancami federálnej vlády Spojených Štátov v ich zamestnaní majú štatút public domain. Avšak pozor, napriek všeobecnému názoru vláda Spojených štátov môže vlastniť autorské práva, ktoré jej pridelil niekto iný. Všeobecným pravidlom je, že fotografie uverejnené na stránkach .mil a .gov sú public domain. Existujú však významné výnimky. Skontrolujte poznámku o súkromí a bezpečnosti na stránke. Tiež treba poznamenať, že vlády mimo Spojených štátov si často uplatňujú nárok na práce produkované ich zamestnancami (napríklad :en:Crown Copyright v Spojenom kráľovstve). Väčšina vlád federálnych štátov (na rozdiel od federálnej vlády) v Spojených štátoch neuvoľňuje práce ako public domain, čiže vlastnia autorské práva k prácam. Buďte prosím pozorní pri kontrole autorských práv pred kopírovaním.

Fotografie známych osobností

Toto je založené na zásadách a pravidlách používania obrázkov v Internetovej databáze filmov, takže sa to obzvlášť týka fotografií zásady a pravidlá, ale môže byť aplikovateľné aj na iné obrázky. Legitímne fotografie zvyčajne pochádzajú z troch miest so súhlasom. # Štúdiá, producenti, časopisy alebo médiá, ktoré nafotili fotografiu. # Agentúry zastupujúce fotografov alebo samotní fotografovia (obzvlášť pre amatérske fotografie). # Príspevky od osobností samotných alebo ich právnych zástupcov.

Práva a povinnosti prispievateľov

Ak prispievate materiálom do Wikipédie, uvoľňujete ho tým podľa licencie GFDL (bez invariantných sekcií, textov predných a zadných strán). Aby ste mohli prispieť, musíte byť v pozícii, aby ste za túto licenciu ručili, čo znamená, že buď
- vlastníte autorské práva k materiálu, napríklad preto, že ste ho vytvorili sám,
- získali ste materiál zo zdroja, ktorý povoľuje uvoľnenie podľa licencie GFDL, napríklad preto, že je materiál :en:public domain alebo je sám publikovaný pod GFDL. V prvom prípade zostáva vaše autorské právo na materiál zachované. Môžete ho neskôr znova publikovať a uvoľniť pod akoukoľvek licenciou. Nikdy však nemôžete vziať späť licenciu GFDL verzii, ktorú ste umiestnili sem. V druhom prípade, ak použijete externé FGDL materiály, požiadavkou GFDL je, že musíte uviesť autora a poskytnúť odkaz späť na lokáciu pôvodného diela. Ak pôvodné dielo vyžadovalo invariantné sekcie, musíte ich vložiť do článku Wikipédie; je však veľmi žiadúce nahradiť GFDL texty s invariantnými sekciami originálnym obsahom bez invariantných sekcií, v prípade, že je to možné.

Používanie autorsky chránenej práce iných

Ak použijete časť autorsky chráneného diela podľa ":en:fair use" alebo získate zvláštne povolenie na použitie autorsky chránenej práce od držiteľa práv za podmienok našej licencie, musíte o tom zanechať poznámku (spolu s menami a dátumami). Je naším cieľom byť schopní šíriť toľko materiálu z Wikipédie, koľko bude možné, takže originálne obrázky a zvuky licencované pod GFDL alebo :en:public domain sú zvlášť preferované pred dielami chránenými autorským zákonom použitými za podmienok "fair use". Pozri :en:Wikipedia:Boilerplate request for permission, formulár listu žiadosti držiteľa autorských práv na udelenie licencie pre použitie jeho práce za podmienok stanovených GFDL. Nikdy nepoužívajte materiály, ktoré porušujú autorské práva iných. To by mohlo viesť k právnym sporom a vážne ublížiť projektu. Ak máte pochybnosti, prepíšte text vlastnými slovami. Vezmite na vedomie, že autorský zákon riadi tvorivé vyjadrovanie myšlienok, nie myšlienky či informácie samotné. Preto je úplne legálne prečítať encyklopedický článok či prácu, preformulovať ju vlastnými slovami a poslať do Wikipédie. (Pozri diskusie o tom, do akej miery treba text vo všeobecnosti preformulovať v článkoch plagiátorstvo a :en:fair use.)

Odkazovanie na práce chránené autorským zákonom

Odkazovanie na práce chránené autorským zákonom zvyčajne nebýva problém, za predpokladu, že ste vynaložili dostatočnú snahu na zistenie, či otázna stránka neporušuje autorské práva niekoho iného. Ak áno, prosím neodkazujte na takú stránku. To, či je takýto odkaz príspevkom k porušeniu autorských práv je v súčasnosti diskutovanou témou na súdoch, ale v každom prípade, odkazovanie na stránku, ktorá nelegálne šíri prácu niekoho iného vrhá na nás zlé svetlo.

Ak zistíte porušenie autorských práv

Nie je prácou radového Wikipedistu kontrolovať možné porušenie autorských práv pri každom článku Wikipédie, ale máte nejaké podozrenie, mali by ste túto tému prinajmenšom nastoliť na diskusnej stránke článku. Iní tak môžu preskúmať situáciu a vykonať prípadné kroky v prípade potreby. Najužitočnejšia informácia, ktorú nám môžete poskytnúť, je URL alebo iný odkaz na to, čo považujete za zdroj textu. Niektoré prípady budú falošné poplachy. Napríklad, ak prispievateľ je v skutočnosti autorom textu, ktorý je publikovaný aj inde za iných podmienok, čo na druhej strane neovplyvní právo poslať ho sem za podmienok GFDL. Taktiež niekedy môžete nájsť na webe obsah skopírovaný z Wikipédie. V oboch prípadoch je rozhodne dobrý nápad nechať poznámku na diskusnej stránke daného článku, minimálne na odradenie ďalších možných falošných poplachov v budúcnosti. Ak niečo z obsahu skutočne je porušením práv, taký obsah by mal byť zmazaný a poznámka, že k tomu došlo, by mala byť zanechaná na diskusnej stránke článku, spolu so zdrojom. V prípade, že sa neskôr získa povolenie od autora na použitie, text sa tak dá obnoviť. Ak celý obsah článku je podozrivý z porušenia autorského práva, stránka by mala byť uvedená na :en:Wikipedia:Possible copyright infringements a obsah článku nahradený štandardnou správou, ktorú tam nájdete. Ak aj to aj po týždni vyzerá tak, že článok stále porušuje autorské právo, môže byť zmazaný podľa procedúr na hlasovacej stránke. V extrémnych prípadoch, keď prispievatelia trvalo posielajú chránený materiál, po vhodných varovaniach má byť takýmto používateľom zabránený prístup k upravovaniu (editovaniu), z dôvodu ochrany projektu.

Ak ste vlastníkom obsahu na Wikipédii, ktorý je použitý bez vášho súhlasu

Ak ste vlastníkom obsahu na Wikipédii, ktorý je použitý bez vášho súhlasu, môžete žiadať o okamžité zmazanie takej stránky z Wikipédie tu (zatiaľ len pre angl. wiki). Taktiež môžete kontaktovať vašu zmocnenú osobu, ale môže trvať až týždeň, kým sa takýmto spôsobom stránka zmaže (môžete tiež vyprázdniť obsah stránky, ale text sa stále bude nachádzať v histórii stránky). V každom prípade budeme samozrejme potrebovať dôkaz na podporu vášho tvrdenia, že vlastníte autorské práva.

Pozri aj

- [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/sk/2/20/Autorsky_zakon-03-z618.pdf Autorský zákon 618/2003]
- :en:Wikipedia:Copyright FAQ
- The :en:Wikipedia:Contributing FAQ for questions on copyright.
- Wikipedia's designated agent under OCILLA
- :en:Wikipedia:Sites that use Wikipedia as a source
- :en:Wikipedia:Standard GFDL violation letter
- :en:Wikipedia:Possible copyright infringements
- :en:Wikipedia:Spotting possible copyright violations Ďalšia diskusia...
- :en:Wikipedia:Copyright issues
- :en:m:Wikipedia and copyright issues
- :en:m:Avoid Copyright Paranoia
- :en:m:Permission grant extent Autorské práva ja:Wikipedia:著作権 simple:Wikipedia:Copyrights zh-cn:Wikipedia:版权信息

wegetarianizm online slots Hotels Warsaw Online Casinos programy

:: RELATED NEWS ::

124 (number)
One hundred twenty-four (124, CXXIV) is the natural number following 123 and preceding 125. It is the sum of eight consecutive primes (5 + 7 + 11 + 13 + 17 + 19 + 23 + 29). It is a nontotient since there is no integer with 124 coprimes below it, and it is an untouchable number since there is no integer whose proper EP by At the Drive-In, released in 1994 on Western Breed Records. It easily is the most sought-after At The Drive-In piece of vinyl, and in the early 2000s was seen to be sold for nearly $100 on eBay, though it is now less expensive.

Track listing

# "Grand Mox Turkin" (2:43) # "Red Planet" (2:31) # "Emptiness Is A Mule" (5:30) Verne Citadel on the Isle of Portland, in Dorset, England. The battery was built in the 1860s as a result of the Royal Commission to guard the new Portland harbour

Walter Runciman
The Right Honourable Walter Runciman, 1st Viscount Runciman of Doxford (1870-1949) was a prominent Liberal, later National Liberal politician in the United Kingdom from the

The Best Band You Never Heard in Your Life
The Best Band You Never Heard in Your Life is a double disc live album by Frank Zappa, released in 1991 (see 1991 in music). The album was recorded during the 1988 world tour. It was re-issued in 1995 along with his entire catalogue.

Track listing

:All tracks by Frank Zappa, except where noted Disc one #"Heavy Duty Judy" – 6:04 #"Ring of Fi

The Soup Dragons
The Soup Dragons were a Scottish indie rock band of the late 1980s and early 1990s, named after a character in the 1970s children's TV show The Clangers.

History

The Soup Dragons formed in Belshill, a town very near to Glasgow in 1985. The line up wa

Time Odyssey
Time Odyssey is a Vinnie Moore album recorded in February and released on July 18, 1988. The song "While My Guitar Gently Weeps" was originally released by The Beatles.

Track listing

# "Morning Star" # "Prelude/Into The Future" # "Beyond The Door" # "Message In A Dream" # "As Time Slips By" # "Race With Destiny" # "While My Guitar Gently

Eŭropaj simboloj