:: wikimiki.org ::
| EDOGAWA Ranpo |
EDOGAWA RanpoJapanlingva literaturo >> EDOGAWA Rampo
EDOGAWA Rampo 江戸川乱歩 (21-a de oktobro1894-28-a de julio 1965) kreis la japanan krimromanon, influita de Arthur Conan DOYLE kaj Edgar Allan POE.
Krome, lia vera nomo estis HIRAI Taro (平井 太郎) , sed japane, oni prononcas lian verkistnomon simile al Edgar Allan POE ("Edoga aran po").
Li donacis premion kiu estas ĉiujare atribuata en Japanio al pli talenta juna krimromana verkisto.
ja:江戸川乱歩
Japanlingva literaturoLiteraturo > Japanlingva Literaturo < Japana lingvo
----
Tiu ĉi paĝo temas pri literaturo verkinta de Japanlingvo kaj Japano.
Historio
Oni debatas pri klasifikado de periodoj en Japana literaturo.
Sekvantaj klasifiko estas ĝenerala gvido bazanta sur gravaj politikaj kaj kulturaj eventoj de la tempo.
Titoloj de verkoj estas laŭ Esperanta prononco. Trovu Hepburn-an titolon en artikolo.
Ĝeneralaj kondiĉoj
Eksterlandaj influoj kaj insula izoliĝo
Japanio, same kiel la aliaj ĉiniaj najbaroj, estis ege influita per ĉina kulturo. La kontakto al Ĉinio estis plej forte inter 5a kaj 9a jarcento. Tiam Japanio importis Ĉinan skribon, ĉar en Japanio skriba sistemo ankoraŭ ne evoluis. Kune kun la skribo, japananoj konatiĝis al ĉinaj verkoj pri filozofio, tra-ĉinia budismo, ktp., kaj ankaŭ al ĉinaj literaturaj verkoj, kiujn japanoj sekve imitemas.
- Ekde 10a jarcento, kontakto al eksterlandoj malfortiĝis. Post importi multajn ĉinajn kulturaĵojn sekvis adaptigo kaj “japanigo”. En Japanio izole evoluis kelkaj nuraj japanaj formoj, ekzemple formoj de poeziaĵoj kaj formoj de teatraĵoj.
La skriba sistemo
La ĉina kaj la japana tiel malsamas, ke maleblas skribi japanan lingvon per ĉina skribo. El la importita ĉina skribo evoluis propra japana skribo, per kiu eblas skribi propran japanan lingvon.
Sekve, en japana literaturo ekzistis dumlonge du partoj :
- Per propra japana skribo eblas skribi japane.
- Per ĉina skribo, en preskaŭa ĉina lingvo (kambun) oni skribis ĉefe oficialajn, administraciajn, sciencajn, historiajn, budismajn skribaĵojn.
Hodiaŭ oni skribas per miksaĵo el kaj ĉinida kaj japanida skribo.
+
Vidu : Ĉina skribo, Japana skribo
Antikva Literaturo (ĝis 794)
ĝis fino de Nara epoko.
Japanio importis ĉinan skribon. Japano inventis propran literaron "Man'jogana"(antikva formo de hodiaŭa skribo kanao) el Ĉina skribo. Per Manjogana eblas skribi japane. Kvankam ekzistas multaj verkoj skribita per ĉina.
+
La verkoj estas mitaj, historiaj kaj poeziaj.
- Koĵiki (712): Mita historio de Japanio (per ĉina)
- Nihonŝoki (720): Historia libro (per ĉina)
- Man'joŝu (759) : krestomatio de poemoj (ĉefe per japana Manjogana)- +
Klasika Literaturo (794-1192)
Dum Heian epoko.
Literaturo de korto
- En 794, la impera korto moviĝis al Heiankyô (la nuna Kyôtô). Ĉi tiu nova ĉefurbo kaj ties impera korto dum Heian epoko iĝis centro de kulturo kaj arto. Ankaŭ literaturaj verkoj estis verkitaj ĉefe en korto kaj rakontas pri korta vivo. +
- +
- Literaturo de japanio +
- Ekde la 10a jarcento la kontakto al Ĉinio malfortiĝis. La ĉinaj influoj ekde nun per japanaj verkistoj estis adaptitaj kaj ŝanĝitaj al japanaj formoj.
+
- Dum Heian epoko, ĉina-skriba literaturo estis ankoraŭ skribata, sed nacilingva literaturo per japana skribo Ronda kanao ekprosperis. +
- +
- Literaturo de inoj +
- Inoj ne lernis ĉinan skribon kaj tial nur skribis per japana skribo ronda kanao en japana lingvo. Ronda kanao estas eĉ kelkfoje nomita „女手 onnade“ (ina mano aŭ ina skribomaniero). Sekve, inoj de korto ege kontribuis al la unua prospero de nacilingva literaturo. +
- +
- [ Poezio en korto ] +
-
+
- Verkoj kaj verkistoj +
- Jen listo de kelkaj verkoj kaj ilies verkistoj. En krampoj estas skribitaj la ekestiĝaj datoj.
+
- El tiu listo oni plej ofte mencias la kortulinojn SEI Shonagon kaj MURASAKI Shikibu. +
- +
-
- Taketori monogatari: El la konataj verkoj en formo “monogatari”(rakonto), ĉi-tiu verko estas la plej frua. (850-950) +
-
- Ise monogatari (10a jarcento) +
-
- Tosa nikki: de kortulo Ki no Tsurayuki. Tosa nikki havas formo de taglibro, sed Tsurayuki skribis kvazaŭ li estis ino de korto. (ĉirkaŭ 935) +
-
- Genĵi monogatari (“rakonto pri Genji”): de MURASAKI Shikibu. Ĉi-tiu famega verko estas konsiderata „la unua romano de tutmonda literaturo“. La fikciuloj vivas en korto, same kiel la verkistino. (ĉirkaŭ 978-1016) +
-
- La Kapkuseno Libro "Makura no Soŝi": de SEI Shonagon. La eseo temas pri diversaj temoj pensoj spertoj :vivo, amo, naturo de kvar sezonoj kaj imperia korta vivo.(unua verko en 996(Chotoku 2), lasta verko ĉirkaŭ jardeko de 1010(fino de Kanko)) +
- +
- +
- +
- [ Mezepoka Literaturo (1192-1600) ] +
- Dum Kamakura epoko kaj Muromaĉi epoko. +
-
+
- +
- [ Frua-moderna Literaturo (1600-1868) ] +
- Dum Edo epoko (ankaŭ nomita Tokugawa epoko). +
-
+
- +
[ Moderna Literaturo (ekde 1868) ]
Ekde fino de Edo epoko, kiu estas komenco de “moderna” epoko.
Japanaj aŭtoroj
- Kobo ABE (安部公房)
- AKUTAGAWA Ryûnosuke (芥川龍之介)
- EDOGAWA Ranpo (江戸川乱歩)
- KAWABATA Yasunari (川端康成)
- MATSUO Basho 松尾 芭蕉
- MISHIMA Yukio (三島由紀夫)
- MIYAZAWA Kenji (宮沢賢治 )
- MURAKAMI Haruki (村上春樹)
- MURAKAMI Ryû (村上龍)
- NAKAZAWA Keizi (中沢啓治)
- NATSUME Sôseki (夏目漱石)
- OE Kenzaburo (大江健三郎)
- TOKI Zenmaro (土岐善麿)
- +
- +
- Vidu ankaŭ +
-
- Hajko +
- +
- Eksteraj Ligoj +
-
- [http://www.aozora.gr.jp/ Aozora Bunko] (Japanlingve) +
-
- [http://www.wombat.zaq.ne.jp/esperanto/ Esperanto‐Rondo en IKEDA] vidu "今昔物語集" aŭ "狂言" +
- +
- Kategorio:Literaturo +
- +
- +
- +
+
ja:日本文学 ja:日本文学
- ko:일본문학 + ko:일본문학
- +
ja:日本文学
ko:일본문학
1894Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1894
----
Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).
En la jaro 1894 post Kristo okazis, interalie:
Eventoj
- Ekzercaro de la lingvo internacia Esperanto eldonita de Zamenhof.
- Kreita planlingvo Communia.
- Balotado pri ŝanĝoj en Esperanto. La propono de Zamenhof (uzi la -i por la pluralo anstata la nuna -oj e forigi la ĉapelojn) ne sukcesis.
- Usono : astronomo Lowell konstruatigis marsan observodomon meze de Arizono.
- Eŭskio : Sabino DE ARANA-GOIRI kreas la Eŭskan flagon.
- Usono : Milton HERSHEY fondas la Hershey Chocolate Company en Hershey, Pensilvanio.
Naskiĝoj
- 7-a de januaro: Józef LITAUER
- 23-a de januaro : Joseph NELS
- 4-a de aprilo: Einar ADAMSON
- 8-a de aprilo : Francio : Metz: humuristo Raymond SCHWARTZ
- 27-a de aprilo: Vincenzo MUSELLA
- 6-a de majo : Leon COURTINAT
- 27-a de majo : Usono : Dashiell HAMMETT
- 9-a de junio : Nederlando: P. W. BAAS
- 22-a de julio : Vince TÓTH
- 22-a de julio : Oskar Maria GRAF
- 22-a de julio : Erik Alfred Torbjörn COLLINDER
- 26-a de julio : Aldous HUXLEY
- 4-a de oktobro: Frans G. BENGTSSON
- 21-a de oktobro : Japanio : EDOGAWA Ranpo
- 10-a de novembro : Lisa TETZNER
- 11-a de decembro : Rolf BUGGE PAULSEN
- 25-a de decembro: Saul J. JAFFE
- Usono : Pensilvanio : Berks : Paul Brendle HORNING
- Vasilij ĴELEZNJAKOV
Mortoj
- 1-a de januaro : Heinrich Rudolf HERTZ
- 20-a de septembro : Heinrich HOFFMANN
- 3-a de decembro : Samoo : Robert Louis STEVENSON
----
1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899
18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento
ko:1894년
simple:1894
28-a de julio----
Historio > Tagoj > la 28-a de julio
----
La 28-a de julio estas la 209-a tago de la jaro (la 210-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 156 tagoj restas.
Je la 28-a de julio okazis, interalie:
Eventoj
- 1858 : Unua transatlantika telegrafo inter Irlando kaj Novlando
- 2005 : Irlando : IRA deklaras, ke ĝi rezignas je perforto.
Naskiĝoj
- 1678 : Antonio VIVALDI, komponisto
- 1804 : Ludwig FEUERBACH, filozofo
- 1866 : Beatrix POTTER, verkistino
- 1876 : Viktor HAWLIK
- 1902 : Karl POPPER
Mortoj
- 1750 : Johann Sebastian BACH, komponisto
- 1794 : Maximilien ROBESPIERRE, franca revoluciulo
- 1838 : Bernhard Henrik CRUSELL
- 1842 : Clemens BRENTANO
- 1938 : Lampião, brazila estro de privatmilitistoj.
- 1965 : EDOGAWA Ranpo, Japana verkisto
Specialaj tagoj kaj festoj
- Peruo : Tago de sendependiĝo
----
Vidu ankaŭ:
- Historio - Tagoj.
ja:7月28日
ko:7월 28일
simple:July 28
th:28 กรกฎาคม
Arthur Conan DOYLE
Sir Arthur Conan DOYLE [artfur koŭnen dojl], esperante Arturo Konano Dojlo, (naskiĝis la 22-an de majo 1859, mortis la 7-an de julio 1930) estis brita kuracisto kaj verkisto.
Doyle naskiĝis en Edinburgh. Post sia studo pri medicino en la universitato de sia hejmurbo, Doyle en 1880 komencis labori kiel ŝipkuracisto. Ekde 1882 li praktikis en Southsea (proksime al Portsmouth). Por gajni pli da mono, li komencis verki kaj publikigis en 1887 sian unuan krimrakonton "A Study in Scarlet", kun Sherlock HOLMES kiel detektiva protagonisto. Post pluraj literaturaj sukcesoj, li en 1891 finis la laboron kiel kuracisto kaj dediĉis sin plene al la verkado.
La legantaro ŝategis liajn Holmes-seriojn en Strand Magazine. Sed Arthur Conan DOYLE ne nur verkis krimliteraturon, fakte li fieris pli pri siaj historiaj romanoj. Plurfoje, li klopodis liberigi sin de Holmes, sed devis cedi al la volo de legantoj kaj daŭrigi ĝin. En 1912, li en sia aventura verko "The lost world" priskribis la malkovron de vivantaj dinosaŭroj kaj antaŭhistoriaj estaĵoj en Sudameriko. Lia protagonisto, la kolerema Profesoro Challenger, aperos ankoraŭ en pluraj sekvaj verkoj, sed neniam gajnis tiom da famo kiel Sherlock Holmes kaj D-ro WATSON. La historiaj romanoj de DOYLE (ekz. "Rodney Stone", "Sir Nigel", "The white company") apenaŭ estas konataj.
En siaj lastaj jaroj, li interesiĝis pri spiritismo. Li intencis konvinki al Harry HOUDINI pri ties realeco. Doyle mortis en Crowborough/Sussex.
Listo de verkoj
- A Study in Scarlet (1887)
- The Sign of Four (1890)
- The Adventures of Sherlock Holmes (1891)
- The Memoirs of Sherlock Holmes (1893)
- The Hound of the Baskervilles (1902)
- The Return of Sherlock Holmes (1903/1904)
- The Case Book of Sherlock Holmes (1927)
- The Lost World (1912)
- The Poison Belt (1913)
- The Land of Mist (1926)
- [http://www.geocities.com/Athens/Academy/1475/hackett/ Ĉerpaĵo el Studo en Skarlato] (A Study in Scarlet) (fino de ĉapitro 2, tradukis W. D. B. HACKETT, aperis en Canadian Holmes, volumo 6, numero 4, p. 23-25, 1983)
- El The Adventures of Sherlock Holmes:
- [http://members.cox.net/esperanto/skandalo/skan.html Skandalo en Bohemio] (A Scandal in Bohemia) (tradukis Darold BOOTON)
- [http://members.tripod.com/~booton/ligo/ruĝkap.htm La Ligo de la ruĝkapuloj] (The Red-headed League) (tradukis Darold Booton)
- [http://members.cox.net/esperanto/5semoj/semoj.html La kvin oranĝ-semoj] (The Five Orange Pips) (tradukis Darold Booton)
- [http://members.aol.com/sylvanz/tl1.htm La viro kun la tordita lipo] (The Man with the Twisted Lip) (tradukis Sylvan ZAFT, 1996)
- [http://members.tripod.com/~booton/mak/mak.htm La aventuro de la makulita bendo] (The Adventure of the Speckled Band) (tradukis Darold Booton)
- [http://members.tripod.com/~booton/sango/ La aventuro de la sangofagoj] (The Adventure of the Copper Beeches) (tradukis Darold Booton)
- El La memoraĵoj de Sherlock Holmes (The Memoirs of Sherlock Holmes):
- [http://members.tripod.com/~booton/musgravo/ La Musgrava rito] (The Musgrava Ritual) (tradukis Darold Booton)
- [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html La aventuro de la kriplulo] (The Crooked Man) (tradukis A. K. BECK, aperis en Monda Kulturo, somero 1965, p. 77-83)
- [http://members.tripod.com/~booton/interpretisto/ La greka interpretisto] (The Greek Interpreter) (tradukis Darold Booton)
- [http://esperant0.chez.tiscali.fr/esperant61/mararmeu.htm La mararmea traktato] (The Naval Treaty) (tradukis Dominik CORNICE, 2002 (?))
- [http://members.tripod.com/%7Edbooton/finaprob/fina.htm La fina problemo] (The Final Problem) (tradukis Darold Booton)
- La ĉashundo de la Baskerviloj (The Hound of the Baskervilles) (tradukis William AULD. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1998)
- El The Return of Sherlock Holmes:
- [http://members.cox.net/esperanto/vaka/vaka.html La vaka domo] (The Adventure of the Empty House) (tradukis Darold Booton)
- [http://members.tripod.com/~dbooton/dancantoj/ La aventuro de la dancantoj] (The Adventure of the Dancing Men) (tradukis Darold Booton)
- [http://members.tripod.com/~booton/napoleono/sesnapoleonoj.html La ses Napoleonoj] (The Adventure of the Six Napoleons) (tradukis Darold Booton)
- [http://members.tripod.com/~booton/mtk/ La aventuro de la malaperinta trikvarono] (The Adventure of the Missing Three-Quarter) (tradukis Darold Booton)
- Ombro antaŭenĵetita (tradukis UJEKI Ŝiger. - Tokio: Iogi, 1983.
Eksteraj ligiloj
- [http://wikisource.org/wiki/Author:Arthur_Conan_Doyle Wikisource]
Doyle
ja:アーサー・コナン・ドイル
simple:Sir Arthur Conan Doyle
th:อาเธอร์ โคแนน ดอยล์
Edgar Allan POELiteraturo > Anglalingva Literaturo > Edgar Allan POE < Angla Lingvo
----
Edgar Allan POE (
- 19-a de januaro 1809 en Bostono, Masaĉuseco, † 7-a de oktobro 1849 en Baltimore) estis aŭtoro de poeziaĵoj, romanoj kaj rakontoj. Siajn unuajn poemojn li verkis kiel soldato. Post fiaskoj en la Universitato de Virginio (ĉefe pro troa alkoholkonsumo) kaj en la Militakademio de West Point (pro sia ribelema karaktero) li fine decidis dediĉi sin plene al la verkado. Plej famaj ĝis nun estas liaj hororaj rakontoj kaj lia tiutempe tute nova formo de krimliteraturo, kiu poste influis i.a. la aŭtoron Arthur Conan DOYLE.
Famaj verkoj :
- Tamerlane and other poems (1827)
- Poems (1931)
- The Narrative of Arthur Gordon Pym (1838)
- Ligeia (1838)
- The Fall of the House of Usher (1839)
- The Murders in the Rue Morgue (1841)
- The Gold Bug (1843)
- The Raven and Other Poems (1845)
La puto kaj la pendolo : rakonto el la Hispana Inkvizicio / Esperantigita de Alex. Pride. - Paris: Presa Esperantista Societo, 1907. -23 p.
La falo de Uŝero-domo : novelo / Esperantigis Edwin
Grobe. - Tempe, Ariz.: Arizona-Stelo-Eld., 2000. - 16 p.
Originalo: The fall of the house of Usher
Alia traduko, La falo de la domo Usher: http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=7087
Ses noveloj el Rakontoj de mistero kaj imago / El la
angla originalo trad. A. Frank Milward. - Leipzig: Hirt, 1924. - 80 p. - (Internacia Mondliteraturo ; 13)
La sonoriloj ; La korvo ; Annabel Lee
En: Tutmonda sonoro / eldonita de: Kalocsay Kálmán. - Budapest: Hungara Esperanto-Asocio. - (Serio Oriento - Okcidento ; 17)
Vol. 2. p.442 - 449
ISBN 963-571-077-1
Vidu ankaŭ: http://butler.esperanto-gb.org/butler.cgi?v=poe;k=a
Rete legeblaj verkoj:
- [http://homepage.mac.com/inko09/133-X.pdf La ovala portreto kaj aliaj rakontoj]
- [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/literaturo.tradukita.pr.html#edgar_poe Pliaj verkoj]
Aliaj Informoj
Ĉiujare, okazanta dum la datreveno de la nasko de Poe, mistera viro, konata kiel "Poe Tostulo," aperas ĉe la tombo de la aŭtoro, kaj postlasas 3 rozojn kaj duon-botelon de konjako.
Ekde 1949, mistera, nekonata, nigra-vestita viro ŝtele eniras tombejon kaj ofertas siajn donacojn al la fama aŭtoro.
Personoj kunvenas ĉe la apuda Poe Domo kaj Muzeo ("Poe House and Museum") kaj atendas la revenon, sed neniu konas, kiu estas la stranga vizitanto.
TTT-ejo: http://www.eapoe.org/balt/poegrave.htm
ja:エドガー・アラン・ポー
simple:Edgar Allan Poe
Monotonic series:This article is about a mathematical concept. For the related property of voting systems, see monotonicity criterion. For the modern Greek writing system, see monotonic orthography.
In mathematics, functions between ordered sets are monotonic (or monotone) if they preserve the given order. These functions first arose in calculus and were later generalized to the more abstract setting of order theory. Although the concepts generally agree, the two disciplines have developed a slightly different terminology. While in calculus, one often talks about functions being monotonically increasing and monotonically decreasing, order theory prefers the terms monotone and antitone or order-preserving and order-reversing, respectively.
General definition
Let
:f: P → Q
be a function between two sets P and Q, where each set carries a partial order (both of which we denote by ≤). In calculus one focuses on functions between subsets of the reals and the order ≤ is just the usual ordering on real numbers, but this is not essential for this definition.
The function f is monotone if, whenever x ≤ y, then f(x) ≤ f(y). Stated differently, a monotone function is one that preserves the order.
Monotonicity in calculus and analysis
In calculus, there is often no need to call upon the abstract methods of order theory. As already noted, functions are usually mappings between (subsets of) real numbers, ordered in the natural way.
Inspired by the shape of the graph of a monotone function on the reals, such functions are also called monotonically increasing (or "non-decreasing" or, less precisely, just "increasing"). Likewise, a function is called monotonically decreasing (or "non-increasing" or "decreasing") if, whenever x ≤ y, then f(x) ≥ f(y), i.e., if it reverses the order.
If the order ≤ in the definition of monotonicity is replaced by the strict order <, then one obtains a stronger requirement. A function with this property is called strictly increasing. Again, by inverting the order symbol, one finds a corresponding concept called strictly decreasing. Functions that are strictly increasing or decreasing are one-to-one (because implies ).
The terms non-decreasing and non-increasing avoid any possible confusion with strictly increasing and strictly decreasing, respectively, see also strict.
Some basic applications and results
In calculus, each of the following properties of a function f : R → R implies the next:
- A function f is monotonic;
- f has limits from the right and from the left at every point of its domain;
- f can only have jump discontinuities;
- f can only have countably many discontinuities in its domain.
These properties are the reason why monotonic functions are useful in technical work in analysis. Two facts about these functions are:
- if f is a monotonic function defined on an interval I, then f is differentiable almost everywhere on I, i.e. the set of numbers x in I such that f is not differentiable in x has Lebesgue measure zero.
- if f is a monotonic function defined on an interval [a, b], then f is Riemann integrable.
An important application of monotonic functions is in probability theory. If X is a random variable, its cumulative distribution function
:FX(x) = Prob(X ≤ x)
is a monotonically increasing function.
A function is unimodal if it is monotonically increasing up to some point (the mode) and then monotonically decreasing.
Monotonicity in order theory
In order theory, one does not restrict to real numbers, but one is concerned with arbitrary partially ordered sets or even with preordered sets. In these cases, the above definition of monotonicity is relevant as well. However, the terms "increasing" and "decreasing" are avoided, since they lose their appealing pictorial motivation as soon as one deals with orders that are not total. Furthermore, the strict relations < and > are of little use in many non-total orders and hence no additional terminology is introduced for them.
A monotone function is also called order-preserving. The dual notion is often called antitone, anti-monotone, or order-reversing. Hence, an antitone function f satisfies the property
: x ≤ y implies f(x) ≥ f(y),
for all x and y in its domain. It is easy to see that the composite of two monotone mappings is also monotone.
A constant function is both monotone and antitone; conversely, if f is both monotone and antitone, and if the domain of f is a lattice, then f must be constant.
Monotone functions are central in order theory. They appear in most articles on the subject and examples from special applications are to be found in these places. Some notable special monotone functions are order embeddings (functions for which x ≤ y iff f(x) ≤ f(y)) and order isomorphisms (surjective order embeddings).
Monotonic logic
Monotonicity of entailment is a property of many logic systems that states that the hypotheses of any derived fact may be freely extended with additional assumptions. Any statement that was true in a logic having this property, will still be true even after adding any (consistent) new axioms. Logics with this property may be called monotonic in order to differentiate them from non-monotonic logic.
Category:Order theory
domeny Rolety firma Architekci wntrz ruletka |
|
|
|
