Literaturo > Anglalingva Literaturo > Edward George BULWER-LYTTON < Angla Lingvo
----
Edward George BULWER-LYTTON ( - la 25an de majo1803 en Londono, † la 18an de januaro1873 en Torquay) estis angla verkisto kaj politikisto.
Per siaj dramoj, historiaj romanoj kaj krimromanoj, laŭstile troviĝantaj inter romantismo kaj realismo, li fariĝis unu el la plej popularaj verkistoj siatempaj. Mondfamon li gajnis per sia romano The Last Days of Pompeii (= La lastaj tagoj de Pompejo), kiu en la 20-a jarcento plurfoje estis filmigita.
Listo de verkoj:
- Pelham (romano, 1828)
- Paul Clifford (romano, 1830)
- The Last Days of Pompeii (romano, 1834)
- Rienzi, the Last of the Roman Tribunes (romano, 1835)
- The Lady of Lyons (dramo, 1838)
- Money (dramo, 1840)
- Zanoni (romano, 1842)
- A strange story (romano, 1862)
- The Coming Race (1871)
ja:エドワード・ジョージ・ブルワー・リットン
Literaturo
Literaturo estas la tuto de skribaĵoj, prozaj kaj versaj, kiuj havas socikulturan aŭ estetikan valoron. La vorto literaturo povas aŭ signifi la tutan mondan literaturon, aŭ nur la literaturon de unu specifa kulturo.
Literaturo ne nur enhavas la verkaron de la arta literaturo (la beletron), sed ankaŭ la tuton de la intelektaj verkoj, kiuj koncernas la vivon kaj kulturon de iu nacio aŭ epoko. Literaturaj verkoj povas esti historiaj, biografiaj, filozofiaj, sciencaj, politikaj, kaj aliaj.
Evoluo
En antikvaj tempoj popoloj havis nur parolan tradicion, poste rakontoj kaj versaĵoj estis surskribitaj. La unuaj verkaĵoj havis mitologian aŭ religian enhavon.
Kiam oni komencis presadon, literaturo akiris pli privatan karakteron kaj fariĝis rimedo por esploro kaj esprimo de emocioj kaj homaj rilatoj.
Por legi pri evoluo de literaturo, vidu apartajn artikolojn:
:Artikoloj pri literaturo de diversaj regionoj
:Artikoloj pri literaturo de diversaj lingvoj
Specoj poezio kaj prozo
Oni distingas du specojn de literatura arto: poezio kaj prozo. Poezio estas arto komuniki emociojn per versoj, do per la muziko de la parolo, obeante iajn metrikajn kaj priformajn regulojn. Prozo estas ordinara parolo ne aranĝita laŭ versmezuro. La prozo pli konformas al ĉiutaga parolo ol la poezio. Antikvaj verkoj estis skribita versforme, la prozo estas pli nova etapo. Nur en 18-a ĝis 19-a jarcentoj ili egaliĝis laŭ valoro.
Por pli da specoj, vidu:
:Artikoloj pri diversaj literaturaj specoj
Literaturo kiel socia procezo
Lastatempe, ankaŭ estas akceptite ke la koncepto pri Literaturo estas socia procezo, en kiu partoprenas diversaj institucioj kaj perantoj (nome, universitatoj, lernejoj, instruistoj, eldonejoj, politikistoj, literaturaj konkursoj, librovendejoj, kritikistoj, revuoj, ĵurnaloj, ktp). Interveno de tiuj perantoj legitimas verkojn, klasifikante ilin en la kategorion literaturo. Sekve, la studo de la tiel nomataj literaturaj (ĉef)verkoj, estas ankaŭ la studo de la politikaj, sociologiaj, filozofiaj kondiĉoj, kiuj unuflanke kreis ilin; kaj aliflanke legas kaj rekomendas ilin.
La esplorado de signifo de la literaturaj verkoj estas des pli kompleksa, ĉar la interpretado de unu sama verko varias historie kaj socie. Tio parte klarigas la maleblon doni ĝustan difinon al la vorto literaturo. Estante produkto de longa kaj kompleksa socia procezo, literaturo estas rezulto de reciproka influo de interesoj de sociaj sektoroj (aŭ tavoloj, grupoj) per legitimantaj institucioj, kiuj reprezentas ilin.
Pro tio ĉi, en avangardaj literatursciencaj sektoroj, oni preferas la adjektivan uzon de la vorto literaturo anstataŭ ĝia substantivo. Sekve oni aludas al literatura teorio, ne al teorio de la literaturo. Tio montras la rekonon ke literaturo ne estas reala objekto, sed tre dinamika, aktiva procezo, al kiu oni aludas per la adjektivo literatura. En tiu ĉi skemo, ankaŭ la literaturaj genroj estas rezulto de la samaj procezoj, kiuj kreas literaturajn objektojn.
La angla lingvo estas okcidentĝermanalingvo, origininta de Anglio, kun forta influo de la franca lingvo.
En la historio de la angla lingvo, oni distingas tri fazojn:
- la anglosaksa lingvo (500-1000)
- la meza angla lingvo (1000-1500)
- la moderna angla lingvo (1500- )
La angla lingvo evoluis el la antikva ĝermana de Anglio kaj estis disvastigita tra la mondon ek de ĉ. 1500 per la milita, teknologia kaj kultura potenco de la Brita Imperio kaj ĝia ido Usono.
Eble 25% de la mondo (1500 milionoj) regas la anglan kiel denaska (375 m), dua (375 m) aŭ fremda (750 m) lingvo. La lingvo ne nur floras en Britio kaj Usono kaj la landoj de iliaj eks-imperioj, sed estas studata tra la mondon, eĉ ekzemple en Indonezio kaj Etiopio, kiuj neniam estis sub la regado de anglalingvanoj.
La angla estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. Kun la franca ĝi estas unu el la du vere mondaj lingvoj.
La angla estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: suno, birdo, ŝipo, lando, ofta ktp.
Unuflanke, la angla estas facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj finaĵoj, sed uzas vortordon por montri la rilatojn inter vortoj. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la ortografio estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la prononcon de la mezepoka angla, kiam la veno de la presilo konformigis la literumadon, ĉefe laŭ la tiama Londona dialekto) kaj la lingvo enhavas multe da idiotismoj. La angla ankaŭ havas sonojn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Neatendite, la ĉina havas similajn problemojn por alilingvanoj.
Nur la ĉina kaj la hinda-urda havas pli da denaskaj parolantoj ol la angla, sed ili ne estas fortaj ekster siaj regionoj. La angla, aliflanke, estas lingvo vere tutmonda: kvar kontinentoj (Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Azio) aparte havas pli ol 50 milionojn da parolantoj, en du aliaj kontinentoj (Aŭstralio kaj Nordameriko) la angla estas la ĉefa lingvo, kaj nur unu kontinento, Sudameriko, aparte de Gujano, restas sen unualingvaj parolantoj.
La angla estas la internacia lingvo de scienco, komputiko, komerco, popmuziko kaj aviado, inter aliaj. Ĝi estas laborlingvo de UNO kaj ASEAN kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de EU: dum multaj dokumentoj de EU estas haveblaj en la franca kaj la germana kaj, iafoje, eĉ aliaj el la 20 oficialaj lingvoj, nur en la angla estas ĉiuj dokumentoj haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj transnaciaj entreprenoj.
Laŭ Encyclopædia Britannica, almenaŭ 16 nacioj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990:
1 Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ. 90 milionoj (~ 11%) de la enloĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon ( http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF ).
Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu nacio. Ekzemple, Kenjo, Pakistano kaj Bangladeŝo, ĉiu probable havas 3 milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de nacioj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30 milionoj angleparolantoj ne estas en la supraj nombroj.
Historio > Tagoj > la 18-a de januaro
----
La 18-a de januaro estas la 18-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 347 tagoj restas (348 en superjaroj).
Je la 18-a de januaro okazis, interalie:
Anglio estas la plej granda reĝlando de Britio. La areo de Anglio (angle: England), estas 130.359 km2, kaj la loĝantaro de Anglio estis 49.807.082, aŭ preskaŭ 50 milionoj, en 2000. La ĉefurbo de Anglio, kaj la plej granda urbo, estas Londono.
Topografio
Anglio situas en la suda kaj orienta parto de Britio. Norde, la rivero Tweed kaj la montetaro Cheviot apartas Anglion de Skotlando. Okcidento estas Kimrio. Maniko kaj la Maro Norda apartigas Anglion de la eŭropa kontinento. Estas nur 35 km da Markolo inter Dovero kaj Francio, kaj hodiaŭ estas tunelo (Eŭrotunelo) inter Anglio kaj Eŭropo sub la markolo.
Malaltaj, ondantaj, fekundaj ebenaĵoj kovras multe da Anglio, sed estas montaroj en la norda kaj okcidenta parto de la reĝlando. La klimato de Anglio estas mezvarma kaj malseka pro la influo de la Atlantika Golfa Fluo.
Historio
La nomo "Anglio" devenas de la anglosaksoj, ĝermanoj, kiuj invadis Brition en la finaj jaroj de Romio.
- La originaj loĝantoj de Anglio estis la iberoj. Ili uzis bronzon kaj verŝajne starigis la monolitojn de Stonehenge.
- La keltoj invadis la landon dekde la 6-a jarcento a.K. Estis du grupoj, la gaeloj kaj la britonoj-kimroj. Ili uzis feron kaj minis stanon.
- Je la jaroj 55 kaj 54 a.K. Julio Cezaro atingis Anglion kaj subigis la keltajn tribestrojn. Je la jaro 43 p.K. la roma imperiestro Klaŭdio komplete konkeris Anglion. Dum ĉirkaŭ 400 jaroj Anglio estis parto de la Romia Imperio. La romianoj konstruis bonajn vojojn, fortikaĵojn, muregojn, kaj fondis multajn urbojn, kiel Londinium (Londono).
- Dum la kvina jarcento, ĝermanaj triboj de Jutlando kaj Englando (nuntempe Danio) kaj de Saksio (nuntempe Germanio) invadis Anglion kaj fondis regnojn. Ili parolis lingvon, kiu evoluis dum la jarcentoj al la moderna angla lingvo.
- Dum la naŭa jarcento Alfredo la Granda (871-901) de la regno de Wessex defendis Anglion de alia dana invado.
- Je 1066, William (Vilhelmo la Konkerinto), normana duko de Francio, konkeris la Anglion de Eduardo la Konfesinto. Dum kelkaj jarcentoj la nobelaro de Anglio parolis la francan de la normanoj.
- Rikardo la 1-a, la Leonkuraĝa ("Leonkoro"), devis subskribi la Grandan Ĉarton (Magna Carta). Ĉi tiu ĉarto donis pli da rajtoj al la popolo.
- Dum la rego de Elizabeta 1-a (1558-1603) Anglio prosperis. Post la venko de la Hispana Militŝiparo (1588), Anglio komencis esplori, komerci, kaj koloniigi en multaj regionoj de la mondo. La verkoj de Ŝekspiro kaj aliaj verkistoj kaj la fama traduko de la Biblio en 1611 estigis la anglan kiel grandan literaturan vehiklon.
Literaturo > Romantikismo
----
Romantikismo (malpli ofte ankaŭ romantismo) estas
literatura kaj arta skolo de la unua duono de la 19-a jarcento en Eŭropo, karakterizata, kontraŭstarante al klasikismo , per liberigo el ties malvastaj reguloj, celado al sento kaj fantazio kiel precipas inspirfontoj, pli ol intelekto kaj sobreco, preferanta "koloron" pitorekskon, eĉ terurecon, svagaj kaj nekontentablaj sopirojn al enkapsuligo de nobla klareco kaj reguleco, kaj serĉata hiberboligon kaj esprivivon, plivole ol moderecon.
Ĝia praa formo kaj antaŭulo estis en Germanio la skolo Sturm und Drang, en Anglio la poetoj William WORDSWORTH kaj Colerige, en Francio la kulto el sentemo lanĉita de Jean-Jacques ROUSSEAU kaj Bernardin de Saint-Pierre.
Ĉe multaj ĝi manifestiĝis kiel eterna ribelo de la junuloj kontraŭ la "malnovaj barbuloj".
Historio, la periodoj:
Ŝatataj temoj de Romantikismo
- Morto - Individua neordinara fato
- Mal du Siècle - Religio (ekzemple Françoi-René de CHATEAUBRIAND: Le Génie du Christianisme, poemoj de Alphonse de LAMARTINE.
- Perdo de religia fido (ekzemple ĉe Alfred de VIGNY, Alfred de MUSSET)
- Vanteco de ĉio (ekzemple ĉe la fama kaj ofte imitita rolulo de Chateaubriand: René)
- Nekuracebla misestosento
- Sopiro al malfinio
- Amo al naturo - Mezepoko kaj ties imitado (pri ĉi lasta punkto vidu en Historio de arkitekturo)
- Politika konservatismo
- Revolucia romantikismo
- Influoj kaj logado (en aliaj landoj!) el Anglio kaj Germanio. (ekzemple S-ino de STAËLDe l'Allemagne.)
En la muziko, la romantika skolo komenciĝis per Franz SCHUBERT kaj liaj samtempuloj (kelkaj volas inkluzivi ankaŭ la finan periodon de Ludwig van BEETHOVEN) kaj daŭris pli longe ol en la aliaj artoj, sur la eŭropa kontinento ĝis la komenca periodo de Arnold SCHÖNBERG, en norda Eŭropo ĝis kaj inkluzive Hugo ALFVÉN kaj Jean SIBELIUS.
Pro Sport Jockstraps, also known as athletic supporters, are men's undergarments for use in sports and other activities, although they are also worn in other circumstances, for example during the recovery from a vasectomy. They are also worn by some people as general, everyday underwear. The typical jockstrap consists of an elastic waistband with a support pouch for the Read More...
Stromgen Jockstraps, also known as athletic supporters, are men's undergarments for use in sports and other activities, although they are also worn in other circumstances, for example during the recovery from a vasectomy. They are also worn by some people as general, everyday underwear. The typical jockstrap consists of an elastic waistband with a support pouch for the Read More...
Phillips Petroleum Company
ConocoPhillips was founded by the merger of the Conoco Inc. and Phillips Petroleum Company on August 30, 2002. It is an international energy company with its headquarters located in Houston.
In the United States it operates Conoco, Jockstraps, also known as athletic supporters, are men's undergarments for use in sports and other activities, although they are also worn in other circumstances, for example during the recovery from a vasectomy. They are also worn by some people as general, everyday underwear. The typical jockstrap consists of an elastic waistband with a support pouch for the Read More...
Futuro
Futuro is a round, prefabricated house designed by Matti Suuronen, about 100 were built during the late 1960s and early 1970s. The distinctive flying saucer like shape and airplane hatch entrance has made the houses popular among collectors. The Futuro is composed of polyester plastic and fiberglass, measuring about 3 meters high and 8 meters in diameter.
Buckminster Fuller designed and built the similarly round prefabricated Jockstraps, also known as athletic supporters, are men's undergarments for use in sports and other activities, although they are also worn in other circumstances, for example during the recovery from a vasectomy. They are also worn by some people as general, everyday underwear. The typical jockstrap consists of an elastic waistband with a support pouch for the Read More...
Peking Zoological Garden
The Beijing Zoo lies west of Xizhimen and is in the western part of the Beijing, China.
Its speciality is the Giant Panda of China, and many people come to see what has become a national animal icon (interestingly, this requires a fee in addition to the general admission cost). On the minus side, people have slammed the Zoo for being a prison for animals, based on the way
