:: wikimiki.org ::
| Etologio |
EtologioScienco, kiu esploras la konduton de bestoj; esplordirekto en la zoopsikologio. Kelkfoje oni eltiras el ĝi ankaŭ konkludojn, kiuj koncernas la homojn.
Gravaj Etologiistoj:
- Charles DARWIN
- Dian FOSSEY
- Roger FOUTS
- Karl VON FRISCH
- Allan kaj Beatrix GARDNER
- Jane GOODALL
- Oskar HEINROTH
- Sarah Blaffer HRDY
- Julian HUXLEY
- Konrad LORENZ
- Niko TINBERGEN
- Frans DE WAAL
:vidu ankaŭ:
Elian-J. FINBERT
ja:動物行動学
ko:행동 생물학
Dian FOSSEYSciencisto > Dian FOSSEY < Etologio
----
Dian FOSSEY (naskiĝis la 16-an de januaro, 1932, mortis la 27-an de decembro 1985) estis usona etnologino.
Naskiĝinte en Losanĝeleso, ŝi unue okupiĝis pri laborterapio. En la jaro 1963 ŝi unuafoje vojaĝis al Afriko. La goriloj sovaĝe vivantaj ĉe la vulkano Virunga kaptis ŝian atenton, kaj la bestoj baldaŭ kutimiĝis al la proksimeco de la virino observanta ilian konduton de tute proksime. En 1967 ŝi fondis en Ruando la esplorcentron Karisoke. Siajn observojn pri la socia vivo de la goriloj ŝi fiksis en la libro Gorillas in the Mist, kiu aperis en 1983.
Dian Fossey dum sia agado en Afriko daŭre batalis kontraŭ ŝtelĉasistoj, kiuj minacis la vivon de la goriloj. En la jaro 1985 oni trovis ŝin morta en ŝia loĝejo en la Nacia Parko Virunga, supozeble murdita de ŝtelĉasistoj.
La filmo Gorillas in the Mist : The Story of Dian Fossey montras la vivon kaj la laboron de Dian Fossey en Afriko. En la ĉefrolo videblas Sigourney WEAVER.
simple:Dian Fossey
Jane GOODALLJane GOODALL (3-a de aprilo, 1934) estas unu el la plej eminentaj spertuloj pri primatoj.
Ŝi ne edukiĝis kiel sciencisto sed laboris kiel sekretario en Bournemouth, Anglio.
Ŝi havis grandan intereson pri bestoj kaj pro tio fine gajnis postenon en 1966 kiel sekretario al la antropologo Louis LEAKEY en Afriko.
Post kelkaj monatoj ŝi sukcesis konvinki lin ke ŝi estus taŭga persono studi grupon de ĉimpanzoj en la arbaro Gombe apud Lago Tanganjiko.
Inter ŝiaj gravaj eltrovoj ŝi rimarkis ke ĉimpanzoj montras homsimilan konduton - ekzemple ke ili kapablas kreii kaj utiligi ilojn.
En 1977 ŝi fondis instituton por mediprotektado.
vidu ankaŭ:
- Roger FOUTS
- Diane FOSSEY
Eksteraj ligoj
[http://www.janegoodall.org Jane Goodall Institute] - (nur en la angla lingvo)
Elian-J. FINBERT
Elian-J. FINBERT, franca judo naskiĝinta en 1896 en Egipto, kie li pasigis sian infan-kaj junecaĝon (en urbeto Minet-el-Gamh), verkisto, travivis aventuran vivon, farante sin kameliston en la Saharo, ŝafisto en provencaj Alpoj.
La liaj eldonitaj libroj enspaciĝas de 1929 ĝis 1963. Li verkis multe da diverstemaj libroj : pri siaj spertoj kiel kamelisto en Saharo, kiel ŝafisto en montaron de Provenco, pri Egipto, pri la ŝtato Israelo, pri diversgentaj proverboj, pri la vaguloj de parizaj stratoj (kies vivon li partoprenis por povi verki la libron). sed la verkoj, kiuj plej igis lin fama kaj inde memorinda al la posteularo kaj kulturo estas la libroj, kiuj de la jaro 1953 li konsistigis el eksterordinaraj, belaj, interesaj aŭ kortuŝaj rakontoj pri bestoj. Li ankaŭ tenis dum longaj jaroj vicojn da kronikoj en revuoj kaj de radio-elsendoj (« La plej belaj okazaĵoj pri bestoj ») pri tiu sama temo, kiuj ne malmulte kontribuis je fari li konatulo pri tiu temo.
En tiu kampo li publikigis inter aliaj :
- Ŝafino kaj la paŝtista vivo (1947)
- Plej belaj rakontoj pri hundoj (1953)
- De formiko ĝis elefanto, la pli belaj rakontoj pri bestoj (1953)
- Vivoj de la hundoj famiĝintaj (1954)
- Plej belaj rakontoj pri katoj
- Plej belaj rakontoj pri birdoj (1956)
- Rakontoj pri simioj
- Kiel la bestoj amoras?
- Vulpo la misamata (1960)
- Ĉevaloj (1962)
- La plej belaj rakontoj pri simioj kaj elefantoj (1962)
- Noara amo mia (1962)
Li ricevis en 1974 premion de la franca Societo de la Beletristoj por la tuto de lia verkaro.
Ĉar tiuj libroj kaj artikolvicoj estis verkitaj en jaroj 1950 kiam la stampo de la karteziaj antaŭjuĝoj pri bestoj kaj dogmo de esenca muro inter tiuj kaj homoj estis ankoraŭ forta, kaj rekoni al la bestoj formon de inteligento - eĉ kapablo « mensogi » kaj ruzi -, konsciencon de sia esto, sentojn, emociojn aspektis kiel herezo, aŭ estis forfiigita kiel naiva sentimentaleco aŭ antropomorfismo, Elian FINBERT en ĉi libroj tre timide, preskaŭ pardonpete sugestis, ke la mirindaj elstare « homecaj » sintenoj, evidentigitaj en tiuj okazaĵoj rakontitaj ne estis klarigablaj per la nura, tiam ideologie deviga vorto, « instinkto », dum tio aspektas tiom klare evidenta, se oni nur legas tiujn atestaĵojn.
Sed la aro de tiuj okazaĵoj, kvankam ne sciencaj eksperimentoj sed rakontoj trovitaj en gazetoj, raportitaj de atestantoj, ktp, konsistigas valoregan dokumentaron por la studo kaj pri penso pri la kapabloj intelektaj aŭ la sentoj kaj diversaj emocioj evidenteblaj de bestoj.
Sed kiel diris Rupert SHELDRAKE "la sumaĵo da akiritaj konoj far la diversaj bestoposedantoj teme de la animala konduto ĝenerale rigardatas kiel anekdotan; ĝi estas tial flankenlasita de formala scienco" kaj restas tiel ne utiligita.
Unu inter liaj lastaj libroj estis pri lia dudekjara vivo dum lia egipta infanaĝo kun simiino, kies vivo kaj morto efektis lian vivon por ĉiam.
:Legeblas rete en Esperanto :
- [http://r.platteau.free.fr/ElianFINBERT.html emociigaj eltiraĵoj el liaj libroj]
Pri tiu temo vidu ankaŭ:
Rogers FOUTS
Sri Lanka
|- valign="top"
| Président
| Mahinda Rajapakse
|- valign="top"
| Premier ministre
|
|{{{{{{{{
slots hosting odywki Malaga accommodation Rolety
|
|
|
|
