Literaturo > Germanlingva Literaturo > Hans Werner Richter < Germana Lingvo
----
La germana verkisto Hans Werner RICHTER [hans verner riĥter] naskiĝis je la 12-a de novembro1908 en Bansin kaj mortis je la 23-a de marto1993 en Munkeno.
Li estis grava reprezentanto de la germana literaturo post la Dua Mondmilito. Lia verkaro konsistas el realismaj, foje satiraj romanoj, rakontoj, vojaĝraportoj kaj radiodramoj, krome li eldonis antologiojn kaj (1946/47) la ĵurnalon Der Ruf (= la voko). Li estis la fondinto kaj la estro de la Gruppe 47.
Famaj verkoj:
- Die Geschlagenen (romano, 1949)
- Sie fielen aus Gottes Hand (romano, 1951)
- Spuren im Sand (romano, 1953)
- Linus Fleck oder Der Verlust der Würde (1959)
- Karl Marx in Samarkand (vojaĝraporto, 1966)
- Blinder Alarm (rakontoj, 1970)
- Briefe an einen jungen Sozialisten (membiografio, 1974)
- Die Flucht nach Abanon (rakonto, 1980)
Kategorio:Verkistoj
Literaturo
Literaturo estas la tuto de skribaĵoj, prozaj kaj versaj, kiuj havas socikulturan aŭ estetikan valoron. La vorto literaturo povas aŭ signifi la tutan mondan literaturon, aŭ nur la literaturon de unu specifa kulturo.
Literaturo ne nur enhavas la verkaron de la arta literaturo (la beletron), sed ankaŭ la tuton de la intelektaj verkoj, kiuj koncernas la vivon kaj kulturon de iu nacio aŭ epoko. Literaturaj verkoj povas esti historiaj, biografiaj, filozofiaj, sciencaj, politikaj, kaj aliaj.
Evoluo
En antikvaj tempoj popoloj havis nur parolan tradicion, poste rakontoj kaj versaĵoj estis surskribitaj. La unuaj verkaĵoj havis mitologian aŭ religian enhavon.
Kiam oni komencis presadon, literaturo akiris pli privatan karakteron kaj fariĝis rimedo por esploro kaj esprimo de emocioj kaj homaj rilatoj.
Por legi pri evoluo de literaturo, vidu apartajn artikolojn:
:Artikoloj pri literaturo de diversaj regionoj
:Artikoloj pri literaturo de diversaj lingvoj
Specoj poezio kaj prozo
Oni distingas du specojn de literatura arto: poezio kaj prozo. Poezio estas arto komuniki emociojn per versoj, do per la muziko de la parolo, obeante iajn metrikajn kaj priformajn regulojn. Prozo estas ordinara parolo ne aranĝita laŭ versmezuro. La prozo pli konformas al ĉiutaga parolo ol la poezio. Antikvaj verkoj estis skribita versforme, la prozo estas pli nova etapo. Nur en 18-a ĝis 19-a jarcentoj ili egaliĝis laŭ valoro.
Por pli da specoj, vidu:
:Artikoloj pri diversaj literaturaj specoj
Literaturo kiel socia procezo
Lastatempe, ankaŭ estas akceptite ke la koncepto pri Literaturo estas socia procezo, en kiu partoprenas diversaj institucioj kaj perantoj (nome, universitatoj, lernejoj, instruistoj, eldonejoj, politikistoj, literaturaj konkursoj, librovendejoj, kritikistoj, revuoj, ĵurnaloj, ktp). Interveno de tiuj perantoj legitimas verkojn, klasifikante ilin en la kategorion literaturo. Sekve, la studo de la tiel nomataj literaturaj (ĉef)verkoj, estas ankaŭ la studo de la politikaj, sociologiaj, filozofiaj kondiĉoj, kiuj unuflanke kreis ilin; kaj aliflanke legas kaj rekomendas ilin.
La esplorado de signifo de la literaturaj verkoj estas des pli kompleksa, ĉar la interpretado de unu sama verko varias historie kaj socie. Tio parte klarigas la maleblon doni ĝustan difinon al la vorto literaturo. Estante produkto de longa kaj kompleksa socia procezo, literaturo estas rezulto de reciproka influo de interesoj de sociaj sektoroj (aŭ tavoloj, grupoj) per legitimantaj institucioj, kiuj reprezentas ilin.
Pro tio ĉi, en avangardaj literatursciencaj sektoroj, oni preferas la adjektivan uzon de la vorto literaturo anstataŭ ĝia substantivo. Sekve oni aludas al literatura teorio, ne al teorio de la literaturo. Tio montras la rekonon ke literaturo ne estas reala objekto, sed tre dinamika, aktiva procezo, al kiu oni aludas per la adjektivo literatura. En tiu ĉi skemo, ankaŭ la literaturaj genroj estas rezulto de la samaj procezoj, kiuj kreas literaturajn objektojn.
Badenio-Vurtembergo, Bavario, Berlino, Brandenburgio, Bremeno, Hamburgo, Hesio, Malsupra Saksio, Meklenburgo-Antaŭpomerio, Nord-Rejno-Vestfalio, Rejnlando-Palatinato, Saksio, Saksio-Anhalto, Sarlando, Ŝlesvigo-Holstinio kaj Turingio
La regionaj ŝtatoj estas nomataj en Germanio federaciaj landoj ('Land' aŭ 'Bundesland', pl. 'Länder'). Ili estas teorie ŝtatkarakteraj politikaj unuoj. Ano de federacia lando estas ĉiu enloĝanto kiu havas tie sian oficialan loĝejon minimume ekde tri monatoj. La limoj de regiona ŝtato estas ŝanĝeblaj nur per plebiscito de la koncernaj enloĝantoj.
Inter Federacio kaj regionaj ŝtatoj ekzistas divido de la taskoj. Ekzemple, nur la Federacio okupiĝas pri eksteraj rilatoj, defendo, valuto kaj mezuroj, kaj nur la regionaj ŝtatoj okupiĝas pri lernejoj. Multaj taskoj tamen estas komuna agadkampo de ambaŭ. La regionaj ŝtatoj estas reprezentataj en speciala germana organo, la Federacia Konsilio ('Bundesrat'), kiu havas certajn veto-rajtojn rilate al federaciaj leĝoj. Ĉar laŭ la germana konstitucio ĉiuj germanoj devas havi proksimume samajn vivkondiĉojn en la tuta lando, Germanio estas tre unuecisma federacia ŝtato (kompare ekzemple al Usono).
Germana regiona ŝtato havas propran ĉefministron, registaron kaj parlamenton, sed ankaŭ konstitucion, flagon kaj ofte ankaŭ himnon.
La etnogenezo, la estiĝo de la germana popolo, estis longdaŭra procezo. Post la disigo de latinidalingva okcidento kaj ĝermanlingva oriento, la orientfrankona regno fariĝis la lulilo de posta Germanio.
Legu pli > Historio de Germanio
Vidu ankaŭ:konstitucio (Germanio)
La Federacia Respubliko estas federacia ŝtato laŭ popola suvereno. Centra organo estas la unuĉambra parlamento ('Bundestag'), elektita laŭ personigita proporcia baloto de la germanoj. La parlamento elektas interalie la ĉefministron (Kanceliero) kaj la superajn juĝistojn; la ĉefa laboro estas decidi pri la federaciaj leĝoj (kaj la ŝtata budĝeto). Oficperiodo estas kvar jaroj.
Krom la parlamento ekzistas la Federacia Konsilio (FK, "Bundesrat"), kiu estas propra organo (ne konsiderata kiel parto de la parlamento) kaj daŭrigas la federaciisman tradicion de la 'Reichstag' antaŭ 1806. La FK konsistas el reprezentantoj de la regionaj subŝtatoj kaj kundecidas pri la federaciaj leĝoj (se ili tuŝas la interesojn de la regionaj subŝtatoj).
Kiel dirite, la parlamento elektas nur la Federacian Kancelieron ('Bundeskanzler') laŭ propono de la Federacia Prezidento. La Kanceliero mem proponas al la Federacia Prezidento la ministrojn. Estas iom specialaj la reguloj rilate al elekto kaj malelekto de Kanceliero; plej gravas, ke la parlamento povas forelekti ĉefministron nur, se ĝi samtempe elektas novan.
La plej alta reprezentanto estas la Federacia Prezidanto, elektita de speciala organo nomata Federacia Asembleo. Tiu organo kunvenas nur por elekti Fed. Prezidanton, normale do ĉiun kvinan jaron. Ĝi konsistas el ĉiuj anoj de la (federacia) parlamento kaj same granda nombro de homoj elektitaj de la parlamentoj de la regionaj ŝtatoj. Kvankam la Federacia Prezidanto havas ĉefe nur reprezentajn taskojn, restas certaj kompetentecoj specialaj por krizaj kazoj.
Kutime Germanio estas regata de koalicio el du partioj, unu granda, unu malgranda. Tiuj du partioj havas la (absolutan) plimulton en la parlamento kaj komune formas la registaron. La du grandaj partioj estas la Kristandemokrata Unio (CDU) (en Bavario: Kristansociala Unio) kaj la Socialdemokrata Partio (SPD). Krome en la nuna parlamento (elektita lastfoje en 2005) sidas la frakcio de la verduloj ('Bündnis 90 / Die Grünen'), de la liberaluloj (FDP) kaj de la "Maldekstra Partio", kiu antaŭe nomiĝis PDS ("partio por demokrata socialismo").
----
Historio > Tagoj > la 12-a de novembro
----
La 12-a de novembro estas la 316-a tago de la jaro (la 317-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 49 tagoj restas.
Je la 12-a de novembro okazis, interalie:
- 1 a. CSFR dividiĝas: Ĉeĥa kaj slovaka respublikoj iĝas sendependaj ŝtatoj.
- 3a. Prezidanto de Kenjo, Moi, reelektiĝas.
- 3a. Bush kaj Jelcin subskribas en Moskvo Start-2-konvencion pri redukto de nukleaj armiloj.
- 3a. Unuafoje ĉiuj konfliktopartioj en eksa Jugoslavio kune konferencas en Ĝenevo.
- 3a. Perua parlamento refunkcias post 9monata interrompo.
- 4a. Kadre de Komunumo de Sendependaj Statoj (KSS) _ en Taŝkento formiĝas „Komunumo de Statoj de Meza Azio kaj Kazahio".
- 11a. Registaro de Taĝikio lanĉas armean atakon kontrau Ia islama opozícío.
- 11 a. Nova iraka atako kontrau Ia teritorio de Kuvajto.
- 13a. Usonaj, britaj kaj francaj miiítaviadiloj bombas raketbazojn en sudo de irako. 13a. Eksa GDR-ĉefo Honecker estas liberigita kaj forflugas al Ĉilio.
- 14a. Dana ĉefministro Schlüter demisias. Rasmussen- iĝas lia posteulo.
- 18a. Okcidentaj aviadiloj ree bombas militbazojn en Irako.
- 20a. Nova prezidento de Usono, Clinton, oficiale enoficiĝas.
- 22a. Kroatoj lanĉas atakon kon traŭ la regiono Krajina, kontrolata de serboj. Tiuj ĉi agrese respondas ĉie en la militregionoj. Ankaŭ kroatoj kaj islamaj bosnianoj pafas unu kontraŭ Ia alia.
- 22a.-Malsukcesa konferenco de Komunumo de Sendependaj,' Ŝtatoj (KSS) en Minsk: la organizaĵo disfalas pli kaj pli ĉefe pro la individuemo de Ukrainio, Moldovo kaj Turkmenio.
- 26a. Havel elektiĝas unua prezidanto de Ĉeĥa Respubilko.
- 27a.9jara mailibereja;puno por; la vidvino de la iama KP-ĉefo de Albanuo, Hoĝa, pro misuzo de ŝtata mono.
Februaro 2003
- 2a. Havel enposteniĝas kiel unua prezidanto de Ĉeha Respubliko.
- 3a. Papo Johano Paŭlo 2a dum 10taga vojaĝo tra Afriko vizitas Beninon, Ugandon kaj Sudanon.
- 3a.'Belorusio nuligas la malpermeson de sia Komunista Partio.
- 4a. 5 disidentaj membroj forlasas Ia Liberalan Partion de Aüstrío gvi datan de la dekstremulo Jörg Haider kaj formas propran parlamentan frakcion.
- 5a. Mobutu eksoficigas sian ĉefministron Ĉisekedi. Pluraj okcidentaj landoj postulas la demision de -Ia diktisto.
- 6a. EK havigas aI Ia Moldova Respubliko specialan gaststatuson, kiun ĝuas ankaŭ atiaj eksaj komunistaj respublikoj.
- 7a. En Liĥtenŝtejno la libera Listo rompas la 55jaran regadon de la 2 tradiciaj partioj. Cefministro' Brunhart demisias. Estro de la registaro iĝas la 33jaraĝa juristo Büchel.
- 7a. La reganta Kroata Demokratia Unio de prezidanto Tudjman venkas en la elektoj. Sed en Istrio, parto de Kroatio, ĝi fiaskas.
- 11 a. La ĉefo de Ia Itala Socialista Partio, Craxi, demisias, pro suspekto de koruptado. Li gvidis Ia partion dum 17 jaroj kaj estis ĉefministro dum 4 jaroj. Lia adepto, Benvenuto, iĝas lia posteulo.
- 12a. Eksa diktisto de -Malo, Traoré, estas kondamnita je morto.
- 14a. Ekskomunisto Brazauskas gajnas Ia prezidantajn elektojn en Litovio.
- 15a. La nova prezidanto de Kipro nomiĝas Klerides. Danke al la apogo de Ia naciistoj li venkis la ĝisnunan prezidanton Vasilioj.
- 15a. La Nacia Konsilio de Slovakio elektas Kovaĉ unua prezidanto.
- 17a. UN haltigas Ia liveradon de helpmaterialoj al Bosnio pro malhelpo flanke de la militantoj.
- 18a. La eksprezidanto de Sovetio, Gorbaĉov, devas defendi sin antaŭ t.n. ,popoIjuĝejo". Al li oni riproĉas „kontraŭkonstituciajn agojn' kontraŭ Ia sovetiaj popoloj". La ĉefakuzito mem ne aperas. La proceson oni konsideras kiel farson de la komunistoj.
- 22a. La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia kreon de juĝejo pri la militkrimoj en- eksa Jugoslavio. UN denove liveras helpmaterialon' al Bosnio. La serboj pafatakas la kroatan urbon,Zadar.
- 23a. Okaze de la Tago de la Armeo en Moskvo miloj da komunismemaj homoj postulas puĉon kontraŭ Jelcin.
- 24a. La kanada Lefministro- Mulroney, kiu oficis 8-jarojn,- anoncas sian demision.
- 24a. La ĝenerala sekretario-de UN, Boutros Ghali, konsentas pri la projekto de la usona prezidanto Clinton, peraviadife disĵeti helpmaterialon super Bosnio.
- 24a. La usona ministro pri eksteraj aferoj Christopher vizítas Ia deportitajn'palestinanojn en suda Libano. Diplomatie li montras komprenemon-por la vidpunktoj kaj de palestinanojn kaj de israelo.
- 25a. En la somalia ĉefurbo Mogadiŝu eksplodas pafada inter UN-' trupoj kaj somaliaj armeanoj.
- 25a. En Kubo okazas unuafoje liberaj elektoj de la membroj de la „politburoo" kaj de la parlamentaj kaj provincaj deputitoj. La ŝtatestro Castro, kiu submetiĝas al la - voĉdonado, anoncas ke li antaŭvidas forlasi sian postenon post 5 jaroj.
- 25a. En suda Koreio enposteniĝas la nova prezidanto Kim Young Sam kiel posteulo de Ro Tae Wu..
- 26a. La litova prezidanto Brazaus - kas nomumas la komerciston Siezevicius ĉefministro.
Marto de 1993
- 2a. La 39jara generalmajoro Ruslan Auŝev fariĝas la unua prezidanto de la aŭtonoma inguŝa respubliko en Kaŭkazo.
- 3a. Usono komencas peraviadile disĵetadi nutraĵojn kaj medikamentojn super Bosnio.
- 3a. Beogrado konfirmas la novan ĉefministron de Rest-Jugoslavio": Radoje Kontiĉ, lojalujo de Míloŝeviĉ;.
- 3a. Pro la neelekto de la oficiala kandidato de la socialista partio de Svislando por la konfederacia registaro, eksplodas akra diskuto ĉu la socialistoj forlasu Ia tradician registaran koalicion kaj estonte ludu fa rolon de vera politika opozicio.
- 8a. Scalfaro, itala prezidanto, rifuzas subskribi dekreton, kiu kvazaŭ senŝarĝus la koruptajn partifunkciulojn. Pluraj altrangaj politikistoj demisias pro sia supozata enmiksiĝo en la mafio.
- 9a. Kuracisto Albert Zafy, opozicia gvidanto de Malagasio, venkas la prezidantajn elektojn. Per tio la 17jara erao de Didier Ratsiraka finiĝas.
- 10a. La svisa parlamenta krizeto solviĝas per la elekto de la juddevena socialistino Ruth Dreifuss en la registaron. Si estas la dua virino en la historio de la svisa registaro.
- 11 a. Por la sesa sinsekva vojo Suharto fariĝas prezidanto de Indonezio.
- 11 a. Ekskomunisto Slezevicius iĝas nova ĉefministro de Litovio.
- 12a. La rusa kongreso de popoldeputitoj, kiu post Ia disiĝo ankoraŭ ne reelektíĝis kaj do plimulte konsistas el ekskomunistoj, esence limigas la povon de prezídanto Jelcin.
- 12a. Norda Koreio anoncas, ke ĝi forlasos la internacian kontrakton pri neapliko de atomarmiloj, Suda Koreio malpermesas- al siaj civitanoj komerci kun la nordo.
- 14a En - Aŭstralio la laborpartio kun sia ĉefministro Keating venkas la elektojn je la kvína sinsekva.fojo
- 15a. La nova konstitucio de Andoro unuafoje donas al ĝia popolo Ia politikan suverenecon. 16a.lslamaj radikaluloj murdas altrangulojn en Alĝerio kaj bombatakas turistajn busojn en, Egipto. La egipta polico severe reagas. Alĝerio rompas Ia diplomatiajn rilatojn kun Irano.
- 16a. La nova komunisma popolkongreso de Kubo kanfirmas Fide1 Castro-n kiel ŝtatestron. Diverslandaj nobelpremlitoj protestas kontraŭ Ia malrespekto de la homaj rajtoj sur la insulo.
- 17a. Pluraj bombeksplodoj en Kalkato kaj Bombajo maltrankviligas Híndion.
- 17a. En Abĥazio ekscesas sanga batalo inter sendependemuloj kaj kartvelaj ŝtataj armetaĉmentoj.
- 19a. Wörner, ĝenerala sekretario de NATO, unuafoje vizitas Albanion.
- 20a. Pro la publike anoncita dekreto de Jelcin, enkonduki limigitan prezidantan reĝimon en Rusio, la politika konflikto en Moskvo atingas sian kulminon, Jelcin postulas, ke la rusa popalo decidu mem pri la estonta politiko en la lando.
- 22a. Ĉe Ia Intemacia Kortumo en Hago Bosnio oficiale plendas kontraŭ „Rest-Jugoslavio" pro genocido. En Bosnio dume la milito furoradas.
- 23a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, anoncas eksoficiĝan proceduron kontraŭ Jelcin. Usono kaj pluraj aliaj okcidentaj ŝtatoj vorte apogas Jelcin.
- 25a.Izetbegoviĉ, prezidanto de Bosnio, post longa hezitado subskribas la projekton de UN-intertraktantoj Cyrus Vance kaj Davíd Owen pri la teritoria disdivido de la lando. Ankaŭ la kroatoj akceptas la planon, dum la bosniaj serboj rifuzas ĝin.
- 26a. La rusa popoldeputita kongreso akuzas la ŝtatprezidanton je, kontraŭkonstituciaj agadoj. Jelcin retiras sian dekreton.
- 28a. En Francio Ia burĝaj partioj venkas Ia parlamentajn elektojn akirante pli ol 80 % de la manda - toj: la regantaj socialistoj; falas al sensignifa parlamenta malplimulto. La senlaboreca kvoto en Francio estas 10,6 %.
- 28a. La rusa popoldeputita kongreso voĉdonas pri eksoficigo de Jelcin kaj Ĥasbulatov: En Ia kazo de Jelcin la baloto fiaskas pro nur 72 voĉoj.
- 28a. Li Peng estas konfirmita kiel nova ĉefministro de Ĉinio.
- 29a. Bérégovoy, socialista ĉefministro de Francio, demisias. Lin sekvas la gaŭlisto Edouard Balladur.
- 30a. Al Ia murdo de 2 israelaj policistoj Jerusalemo reagas per fa fermo de la Gaza-strio kaj de okcidenta Jordanlando.
Aprilo 2003
- la. La zairia parlamento abolas la reformojn kaj ornamas prezidanton Mobutu per diktistaj rajtoj.
- 2a. Gaŭlisto Philippe Séguin, kontraŭanto de la kontrakto de Maastriĥt, iĝas franca parlamentestro.
- 2a. Post sepjara armea reĝimo, la reĝlando Lesoto ricevas civilan registaron.
- 4a. Jelcin, rusa prezidanto, kulmine kunvenas en Vankuvero kun sia usona kolego Clinton, kiu promesas moralan kaj financan apogon.
- 4a. La parlamento de la „Serba Respubliko" en Bosnio unuanime rifuzas Ia Vance-Owen-projekton pri la nova teritoria formado.
- 4a. Jelcin admonas la baltajn respublikojn, ke la forveturo de la rusaj armeanoj dependas de ilia politiko koncern la nacimalplimultojn. La baltaj aŭtoritatoj akuzas Moskvon pro la intenco subjugigi la baltojn.
- 5a. Moskvo akre mallaŭdas Ukrainion pro ĝia prokrastemo liberiĝi je siaj nukleaj armiloj. 6a. Armenio enkondukas novan armean ofensivon kontraŭ Azerbajĝano. Özal, turka prezidanto, incitas armeoekzercojn apud la limo; ĉefministra Demirel rifuzas.
- 6a. La nacia demokratia konferenco de Ĉadio taskigas la novan ĉefministron Fidel Moungar establi en la lando plurpartian sistemon.
- 6a. Ribelantaj studentoj en Malio atakas la prezidantan rezidejon kaj la parlamentejon.
- 7a. La sekureca konsilio de UN unuanime rekomendas akcepti Ia aliĝpeton de Skopje-Makedonio.
- 8a. La Haga Kortumo admonas „Rest-Jugoslavion rezigni pri ĝia genocida politika en Bosnio. Nur la rusa juĝisto kontraŭas.
- 12a. NATO komencas peraviadile protekti la bosnian aerteritorion. Usono rekomendas perarmean intervenon, Rusio postulas prokrasti la aldonajn sankciojn.
- 12a. Chris Hani, la ĉefo de Ia sudafrika komunista partio, estas murdita. Eksplodas nova ondo de protestoj kaj strikoj.
- 14a. Jelcin minacas sian anstataŭanton Ruckoj per eksigo; dume parlamentestro Ĥasbulatov riproĉas ai Jelcin esti la ĉefa obstaklo por la reformoj. La reakciuloj postulas-la demision de Kozirjev, ministro pri eksterlandaj aferoj.
- 16a.'Post-unujara serba okupado, la orientbosnia urbo Srebrenica kapitulacas. UN anoncas'perfortan defendon de la urbo se necese.
- 18a. Turgut Özal (65), turka prezidanto, mortas pro koratako.
- 18a. En referendumo en Italio, 78 % de la voĉdonintoj esprimiĝis favore al ĝenerala politika renoviĝo de la lando kaj tiel senkreditigas la malnovan politikan sistemon.
- 19a. En Kolumbio estas murdita la 101-a ĵurnalisto kiu kuraĝis protesti kontraŭ la koruptado.
- 20a. La hispana socialista partio interrompas siajn intemajn kverelojn kaj unuece prezentas sin por la antagtempaj parlamenta elektoj.
- 21a. La brazilanoj voĉdonas kontraŭ la enkonduko de la monarkio kaj por la konservo de la ĝisnuna konstitucio, laŭ kiu la ŝtatprezidanto estras la registaron.
- 22a. Amato, itala ĉefrnínistra, demisias.
- 22a. En la lukto kontraŭ la islama fundamentismo, Egiptio mortkondamnas sep radikalulojn.
- 22a. En Bolivio esprimiĝas severa verdikto (30jara karcerpuno) en neĉeesto kontraŭ García Meza, la lasta armea diktisto de la lando.
- 22a. En Peruo moviĝas la armeo post provo de la parlamento esplori la krimojn kontraŭ la homaj rajtoj.
- 22a. En Sudafriko mortas pro koratako Andries Treurnicht, la gvidanto de la konservema partio.
- 23a. Demirel, turka ĉefmínistro kandidatiĝas por la prezidanta ofico.
- 25a. La rusa prezidanto Jelcin rikoltas klaran fidopruvon flanke de la popolo, dum la kongreso de la popotdeputitoj perdas sian reputacion. Anticipajn elektojn la popolo ne volas.
- 25a. Oliver Tambo, eksa prezidanto de la Afrika Nacia Kongreso, mortas en Sudafriko. 26a. Cario Clampi, eksa bankprezidanto, iĝas la nova itala ĉefministro de la 52a postmilita registaro. Li estas la unua ne-politikisto en tiu ofico.
- 27a. Unuafoje depost 44 jaroj komenciĝas en Singapuro oficialaj diskutoj inter Pekino kaj Tajvano, unuavice pri ekonomiaj temoj.
- 27a. La civitanoj de Eritreo voĉdonas por ŝtata sendependeco.
- 29a. En Ia unuaj balotoj de unuiĝinta Jemeno venkas la partio de la prezidanto Saleh.
- 30a. Unu tagon post ĝia formado, en la itala registaro jam eksplodas krizo pro la demisio de kvar novaj maldekstraj ministroj. Dume diskutiĝas la nuligo de la diplomatia imuneco de Andreotti kaj Craxi.
Majo de 1993
- 1a Okaze de Ia unuamajaj manifestacioj en Moskvo, 500 komunistoj kaj policistoj interbatalas.
- 1 a Bérégovoy, eksa franca ĉefministro, mortigas sin pro neelteno de la politika fiasko de sia partio.
- 1 a Premadas, srilanka prezidanto, mortas pro atenco. Ĉefministro Wijetunga iĝas nova prezidanto.
- 2a En Ateno konkludiĝas konferenca pri Bosnio-Hercegovina. Karadziĉ, cefo de la bosniaj serboj, subskribas la Vance-Owen-planon. La usona prezídanto Clinton minacas per armea interveno.
- 3a Enghalm, prezidanto de la germana socialista partio kaj ministro-prezidanto de Schleswíg-Holstein, subpreme demisias de siaj oficloj. Li konfesas esti mensoginta líge kun la Barschel-skandalo. 5a La usona engaĝiĝo en Somalio finiĝas. Germanoj transprenas Ia taskon.
- 6a La parlarento de bosniaj serboj rifuzas !a Vance-Owen-piaion. 8a En Hago 20000 gestudentoj protestas kontraú la ŝparemo de la nederlanda registaro. Bataloj kun la polica kaúzas vunditajn kaj arastitojn.
- 9a Aptidon iĝas prezidanto de Űibutio en la unuaj demokratiaj elektoj de la orientafrika ŝtateto. 9a Wasmosy de Ia Colorado-partio i§as prezidanto de Paragvaja. 10a La separatista movado de Korsiko relanĉas serion da bombatencoj.
- 12a Litovio kaj Slovenio iĝas novai membroj de Ia Eŭropa Konsilio. 13a Vaŝingtono definitive rezignas pri la kosmoraketa programo „SteIa milito" (SDI).
- 13a Estonio estas akceptita en !a Eŭropa Konsiiio.
- 16a Demirel iĝas nova ŝtatprezidanto de Turkio.
- 16a Referendume, la bosniaj serboj rifuzas Ia Vance-Owen-planon. 17a Karadzic rifuzas unuecan bosnian taton kaj la Vance-Owenplanon. Okcidento diskutas la establon de protektozonoj por la islama loĝantaro en Bosnio. 18a Dum 2a referendumo en Danlando, 57 % de Ia voĉaj akceptas Ia Mastnht-kontrakton. Post la baloto, protestgrupoj grave interbatalas kun la polico. 18a Cinio protestas kontraü Ia renkontiĝo de Dalai Lama kun la brita registaro.
- 20a Benvenuto, sekretario de Ia itala socialista partio, demisias, protestante kontraú la maihelpoj;
- reformi la partion. La &nova-poli- - co arestas Ia urbestron pro'supox'ataj mairegulecoj en lia aficado, 20a Vaŝingtono dipiornatle agnos kas la MPLA-reĝimon de Angolo 20a Kuĉma, urkaina >cefministro, demisias pro la intenco de fa §tat prezidanto Kravĉuk mem transpreni Ia registaran gvidan. La parla mento rifuzas lian dervision. KraY ĉuk ricevas specialajn rajtojn koncerne ekonomiain demandojn. 21 a Jelcin kunvokas konstitucian konferencon por Ia'- 5a de junio klarigante kaj tiel ignoras ia papi deputitan kongreson, kiu antaü nelonga strebis elimini lin. 21a Pérez, venezuela prezidanto, estas akuzita pro misuzo de sia ofico.
- 23a En Kampuceo " komenciĝas parlamentaj elektoj kun vasta po pola partopreno. Kvankam - Ruĝa Kmero anoncis atencojn, la situacia trankvilas.
- 24a Eritreo, eksa etiopia provinco, iĝas nova sendependa ŝtato, kies 1-a prezidanto nomiĝas Afewerki.
- 24a Fortugalro; protestas kontraŭ la karcerpuno por, la ĉefo de la opozicio en orienta Timoro, okupata de Indonezio.
- 24a En tibeta cefurbo Lhaso paca protesto kontraŭ prezaltigoj transformiĝas en perfortaj manifestacioj favore al la sendependeco de la lando. La polico severe reagas.
- 25a Serrano Elias, gvatemala prezidanto, arbitre eksvalidigas la konstitucion kaj la parlamenton.
- 26a Alĝerio esprimas 38 mortpu-nojn kontrau radikalaj islamanoj.
- 26a La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia instalon de tribunalo por esplori la militkrimojn en eksa Jugosiavio.
- 27a Bombeksplodo - supoze fare de mafio - en Florenco mortigas plurajn homojn kaj detruas valor aĵojn. Sekvas tutiandaj protestoj.
- 27a Post Alĝerio ankaŭ en Egiptio esprimiĝas mortpunoj kontraŭ radikalaj islamanoj. Islamaj aŭtoritatuloj kondamnas la akademian liberecon de la universitatoj.
- 28a La pola registaro sub la gvido de Suchocka demisias post esprimo de malfido de la parlamento.
- 28a La Sekureca Konsiiio de UN konfirmas la novan ümon inter Kuvajto kaj Irako.
- 30a Walesa, pola prezidanto, likvidas la parlamenton.
- 30/31 aj Novaj rasismaj brulmurdoj en Solingen (Germanio) incitas la animojn en Germanio kaj Turkio.
junio
- 1a Cosiĉ, jugoslavia prezidanto estas forpuĉita de la Miloŝeviĉ-obeema serba parlamento, 1 a Walesa, pola prezidanto, anti. cipe likvidas la parlamenton. 3a La burundianoj voĉdonas en liberaj elektoj kontraŭ la diktista prezidanto Buyoya de la Tutsi-tribo kiu regis dum 30 jaroj, kaj elekta~ la Hutu-tribano Ndadaye. 4a Velásquez iĝas la posteulo de ls venezuela prezidanto Pérez, kit estis forigita pro suspekto pri koruptado.
- 6a La hispanajn balotojn gajnis la socialista partio, kiu restas Ia plej granda politika torto en la lando.
- 6a En la italaj balotoj la tradiciaj partioj fiaskas, dum la protestpartioj fortiŭas.
- 6a En la unuaj liberai balotoj en Latvio depost 60 jaroj venkiĝas la naciismaj reformkomunistoj. La reganta popolfronto komplete malsukcesas.
- 7a La parlamentajn kaj prezidantain elektojn en Bolivio venkiĝas la opozicia revolucia naciisma movado,
- 8a La komunista Laborista Partio de Kurdistano proklamas la finon de la unuflanka armistico kaj avertas pri intensigo de la batalo.
- 10a La partio de la fiio de princo Sihanouk, Funcinpec, oficiale gajnas la balotojn en Kamboĝo.
- 11 a Kinkel, germana ministro pri eksteraj aferoj, iĝas nova ĉefo de la germanaj liberaldemokratoj.
- 11 a En tutlandaj balotoj la moderulo Rafsanĝani konfirmiĝas kiel irana prezidanto.
- 13a La turka parlamento unuafoje elektas inon, Tansu CILLER, nova ĉefministro.
- 13a La nova ĉefministrino de Kanado nomiĝas Kim CAMPBELL de la konservativa partio. La ministrino pri defendo promesas daŭrigi la politikon de la antaŭulo Mulroney.
- 14a Princo Sihanouk nomiĝas prezidanto de Kamboĝo. 14a 25000 strikantaj ukrainaj ministoj postulas la demisiori de prezidanto KRAVĈUK.
- 14a En Sofio okazas granda demonstracio kontraŭ la bulgara prezidanto Ĵelev, kiun oni nomas-perfidulo de la demokratio.
- 15a Alijev, iama azerbajĝana komunista ĉefo, elektiĝas nova parlamenta prezidanto. En Ia lando intensiĝas la batalo' inter registaraj trupoj kaj ribeluloj de Guselnov, apogita de la komunistoj.
- 15a Aristide, forpelita haitia prezidanto vivanta en ekzilejo, estas agnoskita denove kiel ŝtatestro de falanda parlamento.
- 16a Niĝerio nuligas la prezidantajn elektojn de antaŭ kelkaj tagoj.
- 16a Miloŝeviĉ kaj Tudjman, serba kaj kroata prezidantoj, ellaboras novan projekton por disdividi Bosnion. Izetbegoviĉ, bosnia prezid anto, rifuzas tiun planon.
- 17a La rumana parlamento decidas, ke la sekureca servo subjugiĝu sub ĝia kontrolo.
- 18a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, fuĝas el Baku. La ribeluloj de Guseinov alproksimiĝas al la ĉefur bo; eksstalinisto Alijev dekfaras sin nova prezidanto, sed Elĉibej ne intencas demisii. La parlamento aprobas la ribelulojn,
- 18a Banda, diktista prezidanto de Malavio, rifuzas slan demlslon, kvankam la popolo voĉdonis por la' enkonduko de plurisma demokra tio. La opozicio postulas novajn balotojn.
- 18a La sud-afrika parlamento voĉdonas por reenkonduki la mortpunon.
- 18a La japana parlamento esprimas sian malfidon pri ĉefministro, Miyazawa, kiu falas. Per tio la 38jara regado de la liberaldemokrata partio ŝanceliĝas. La ŝtata partio disfalas, novaj partioj fondiĝas.
- 20a La loĝantoj de fa kroata regiono Krajno voĉdonas por la disiĝo de Kroatio.
- 24a En pluraj eŭropaj landoj samtempe okazas perfortaj kurdaj atakoj kontraŭ turkaj firmoj kaj diplomatiaj reprezentejoj,
- 25a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, estas forpuĉita de Ia parlamento.
- 25a En la marokaj parlamentaj elektoj venkiĝas la opoziciaj partioj.
- 26a Post ekziligo de grekortodok sia pastro el Albanio al Grekio, Ateno reagas per amasa ellandigo de neleĝe restantaj albanoj
- 27a Usono detruas perrakete fa konstruaĵon de la iraka sekureca servo kiel venĝo por planita murdo al la eksprezidanto Bush pasintjare en Kuvajto,
- 29a Eŭropa Konsflio reakceptas Cehion kaj Stovakion en sian sinon.
- 30a Rezolucipropono pri armigo de la bosniaj islamanoj fiaskas en' la Sekureca Servo'de UN. 30a Malavio oficiale abolas la unupartian sistemon.
- 30a Ribelula ĉefo Guseinov iĝas nova azerbajĝana ĉefministro. En la lando denove regas ekskomunistoj.1
Julio
- 1 a. Serboj kaj kroatoj planas disdividi Bosnion en tri partojn laŭ etnaj kriterioj.
- la. Parto de !a nigramara ŝiparo hisas la sovetian flagon kief „kompromison" en la kverelo inter Rusio kaj Ukrainio pri la aparteno de tiu ŝiparo.
- 1a. Eŭropa Konsilio akceptas Slovakion en sian sinon.
- 2a. La armea regantaro de Haitio konsentas pri la reveno de Aristide, puĉita prezidanto.
- 2a. Draŝkoviĉ, gvidanto de la serba opozicio, komencas en !a malliberejo malsatstrikon kiel proteston kontraŭ la Miloŝeviĉ-reĝirno.
- 4a. Seiters, germana ministro pri internaj aferoj, transprenas Ia responson pri la murdo al supozebla teroristo en Bad Kleinen kaj demisias. Kanther iĝas lia posteulo,
- 4a. Sud-Afriko intencas konstitucie disdividi sian landon 'Iaŭ regionoj. De Klerk kaj Mandela estas honoritaj pro meritoj por demokratio.
- 4a. Turkaj islamanoj bombaténcas kontraŭ hotelo en la oriento de la lando kaj terorigas germanajn turistojn. Ankara anoncas, ke ĝi disbatos Ia islaman kaj kurdan terorajn en la lando.
- 6a. Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo kaj Eŭropa Konsilio postulas modifi la estonan civilanan leĝon, laŭ kiu rusoj estas diskriminaciataj.
- 7a. En Tokio komenciĝas kulmina konferenco de la 7 okcidentaj potencoj.
- 7a. Laŭ kubaj sciigoj, la nombro da boatrifuĝintoj al Usono kreskas.
- 7a. Ulmanis iĝas nova prezidanto de Latvio; li estas parenco de la samnoma prezidanto de la sendependa ŝtato intermilita.
- 9a. Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, sub premo de eksterlando rajtas forlasi la maliiberejon.
- 9a. La rusa parlamento pretendas, ke la ukraina havenurbo Sebastopolo apartenas al Rusio. La rusa kaJ ukraina prezidantoj protestas. 9a. Estonio akceptas modifitan civitanan leĝon, kiu rezignas pri la malavantaĝigo de neestonaj loĝantoj.
- 9a. Katalunoj kaj eŭskoj ricevas pfi grandan influon en la madrida parlamento. González restas hispana ĉefministro.
- 9a. La regionoj de Jekarerinburgo, Vladivostoko kaj Vologdo proklamas sin sendependaj respublikoj kadre de Rusio.
- 10a. La aŭstra Iiberala partio eksiĝas el la Liberala Internacio.
- 12a. En Makedonio aivenas 300 usonaj UN-pacsoidatoJ.
- 13a. Dum sia vizito al fa Eŭropa Konsilio, rusa delegacio kun parlamentestro Fiasbulatov estas mai' ĝentile evitata de la konsilianoj. 13a. Delegacio de Dalai Lama,,religia estro de la tibetanoj, depost 9 jaroj denove oficiale vizitas Pek inon.
- 14. La ŝtatreformo en 1Belgio kon kludiĝas per transformiĝo ai konfe deracio.
- 15a. La polaj amaskomunikiloj: akre kritikas prezidanton Watgsa pro - 15a. En Kroatio denove ekspfodas miHtaj bataloj inter kroataJ kaj serbaj trupoj.
- 18a. Rusaj trupoj enrniksiĝas en Tagikia; en la batalo kontraŭ af ganaj ribeluloj. Plurcentoj da homoj pereas_
- 18a. En Genevo interkonsentas Ia iibetiaj militpartioj kaj trovas solvon por Ia interna konflikto. 18a. La japana liberaldemokrata partio, kiu seninterrompe regas ekde 1955, perdas sian absolutan plfmulton, sed tamen restas Ia plej torta partio de la lando.
- 22a. Mfyazawa, japana ĉefministro de la fiaskinta liberaldemokrata partio, demisias.
- 25a. La israela armeo lanĉas disbatan atakon kontraŭ Ia Hizbullahmovado en suda Libano. 26a. Rusio anoncas ŝokan monreformon, laŭ kiu la sovetiaj rubloj tuj devas esti ŝanĝitaj kontraŭ nova rusa mono. En la popolo ekestas paniko kaj inter la politikistoj konfuzego.
- 27a. Castro, kuba ŝtatestro, anoncas kosmetikajn reformojn por savi sian revolucion.
- 28a. Novaj bombatencoj okazas en la italaj urboj Romo kaj Milano kaj kaŭzas plurajn viktimojn. 29a. Laŭ informoj el Kievo, Urkainio komencas detrui parton de siaj nukleaj armiloj.
- 29a. La mortkondamno kontraŭ Demjanjuk, akuzito pro krimoj al judoj dum la dua mondmilito, estas nuligita de israela tribunalo.
- 30a. La brita konservativa partio de Major malvenkas favore al fa libe raldemokratoj en suda Anglio, unu el la centroj de la konservativuloj.
- 31a. Baldueno la, 62jaraĝa re§o de Belgio, subite mortas en Hispanio pro kormalsano.
Aŭgusto
- 4a. Serbaj taĉmentoj okupas la montojn Igman kaj Bjetaŝnica, kiuj ĉirkaŭas Sarajevon. UN kaj Usono minacas per aviadilaj atakoj por forpeli la serbojn.
- 5a. La parlamento de Mnldovo decidas malaparteni al fa Komunumo de Sendependaj Statoj (eks-Sovetio); Transnistrio restas en KSS.
- 5a. Sánchez de Lozada elektiĝas nova prezidanto de Bolivio. Vicprezidanto iĝas Aymara-indiano. 6a. Hosokawa, fondinto de fa Nova Japana Partia, elektiĝas nova ĉetministro de Japanio; socialistino iĝas parlamenta prezidanto.
- 6a. La lasta rusa taĉmento forlasas Pollandon.
- 8a. En Brazilo registriĝas amasmurdo al la Yanomani-indianoj fare de orserĉantoj.
- 9a. Konstantin, greka eksreĝo, private vizitas sian malnovan patrujon. La maldekstra atena opozicio protestas kaj taksas la viziton provako. Ankaŭ Karamanlis, greka prezidanto, kritikas la agon de la eksreĝo_
- 10a. Albert 2a, frato de l' mortinta Baldueno, iĝas nova reĝo de Belgio.
- 10a. Papo Johano Paŭlo 2a realigas sian 6Qan eksterlandan vojaĝon (Ĵamajko, Meksikio kaj Usono). 1Da. Sub Ia premo de usonaj sankcioj, kiel nova haitia senatestro enoficiĝas proksimulo de eks-prezidanto Aristide.
- 13a. Karadziĉ, serba gvidanto en Bosnio, minacas per teroro kaj nukleaj anniloj kontraŭ okcidento, se tiu ĉi atakos la bosniajn serbojn. 13a. Dalai-Lama, tibeta gvidanto, rezignas pri kompleta sendependeco, sed pledas por politika aŭtonomio de Tibeto.
- 14a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, rifuzas la Intencon de prezidanto Jelcin okazigi elektojn en aŭtuno.
- 15a, Kiel unua japana registarestro, Hosokawa pardonpetas ĉe la viktimoj de la dua mondmilito kaŭzitaj de Japanio.
- 15a. 55 000 sudkoreoj manifestacias favore al fa reunuiĝo de sia dividita lando.
- 18a. La ministro pri internaj aferoj de Egiptio grave vundi§as en atenco.-Ankaŭ ĉi-monate Egiptio ekz+3kutas radikalajn islamanojn.
- 19a. La mondfama -600jara ligna ponto en Ia svisa urbo Lucerno detruiĝas pro incendio. Valoraj pentr aĵoj perdiĝas.
- 19a. En-Nikaragvo, ribeluloj ostaĝ kaptas registaran delegacion.
- 20a. Pazarla, ekskomunista,funkciulo, iĝas ĉefiministro de Kartvetio.
- 20a. En Aibanio, altaj komunistaj eksfunkciuloj, inter ili Ia iama prezidanto Alia, estas arestitaj kaj akuzitaj pro misuzo de sia=ofico. 21 a. En Alĝerio estas murdita Merbah, eksa registarestro, eksoficigita Abdessalem, la nuna ĉefministro. Matek iĝas nova registarestro
- 23a. En sud-orienta Turkio osiaĝkaptiĝas diversaj'turistoj fare de ribelantaj'kurdoj.
- 24a. Du disidentaj irakaj ambasadoroj forlasas siajn'postenojn kaj' fuĝas ai Britio akre kritikante la' bagdadan reĝimon. Kiel venĝo, Sadam Husejn, iraka prezidanto,' ekzekutigas plurajn altrangutojn.
- 24a. Usono sankcias kontrau Cinio pro ties liverado de armeaj instalajoj al Pakistano. Cinio reage anon cas, ke estonte gi liveros ankorau pli da milittekniko al eksterlando.
- 25a. Jelcin, rusa prezidanto, vizitas Pollandon, Ĉeĥion kaj Slovakion. Revekiĝas memoroj pri la historia firolo de Sovetio en tiuj Iandoj, Jelcin bedaŭrante la pasintecon, samtempe rifuzas la responson de Rusio pri krimoj faritaj de-Sovetio.
- 27a. Pinsenik, ukraina vicĉefministro, demisias pro fa dndra malhelpado al ta ekonomiaj reformoj. Tio signifas la pardon de unu el la lastaj reformemuloj en Kievo. Duma la inflacio en la lando galopegas.
- 27a. La Sekureca Konsilio de UN provizore nuligas fa komercan embargon kontraŭ Haitio.
- 28a. Ong Teng Cheong de Ia popolagad-partio iĝas la unua rekte elektita prezidanto de Singapuro.
- 29a. La israela registaro intencas havigi aŭtonomecon al la palestinaj regionoj de Gazo kaj Jeriĥo. Krom tio oni diskutas pri reciproka agnosko de PLO kaj Israelo.
- 30a. En Ĝenevo okazas tritaga Konferenco pri la protekto de militviktimoj kun pli ol 130 registaraj delegacioj.
- 30a. En Vaŝingtono enoficiĝas la nova haitia ĉefministro, Malval, kunbatalanto de la forpelita eksprezidanto Aristide: Laŭ interkonsento, Aristide poste revenos at sia insuto.
- 30a. Pekino kaj Tajvano komencas neoficialajn interparolojn.
- 30a. Hassan 2a, reĝo de Maroko,inauguras en Kasablanko la plej grandan moskeon de la mondo post tiu de Meko.
- 31 a. La lasta rusa taĉemento forlasas Litovion.
Septembro
- Rusio
- la. Jetcin, rusa prezidanto, suspendas sian vicprezidanton Ruckoj, kaj vicĉefministron Ŝumejko pro: suspekto je koruptado. La lukto pri la politika povo en Rusio akriĝas.
- 6a. La sekureca servo baras al eksvicprezidanto Ruckoj eniron en Kremion.
- 16a. Gaidar, progresama, ekonomia refermisto, kaj demisiigita ĉefministro revokiĝas en la rusan registaron.
- 21a. Jeicin dissolvas la parlamenton kaj anoncas parlamentajn elektojn en decembro. Ĥasbulatov kaj Ruckoj, la ĉefaj reprezentantoj de la reakcia parlamento, nomas la dekreton de Jelein puĉo kaj kontraŭkonstitucia. Ili intencas defendi sin per ĉiuj rimedoj. La tuta mondo kaj neklara grandparto de Rusio apogas la politikon de Jelcin. La rusa armeo kondutas neŭtrafe, sed finfine staras flanke de la prezidanto.
- Eksa Sovetio
- 3a. Ukrainio vendas Ia nigramaran ŝiparon al Rusio. Tiu nufigas Ia monŝuldojn de Kievo. 5a. Armenio reokupas parton de Azerbajĝano, kiu alproksimiĝas at KSS.
- 14a. Severdnadze, kartvela prezidantc, demisias post riproĉo, ke li volas starigi diktaturon. Sed samtage li rezignas pri tio kaj ricevas eksterordinarajn povojn; la eksterordinara stato konfirmiĝas. 27a. Post akcepto de la demisio de ĉefministro Kuĉma, Ia ukraina prezidanto Kravĉuk abolas Ia ĉefministran postenon kaj - mem transprenas Ja-reg'istaran povon_ 27a. Suhumi, ĉefurbo de Abhazio, falas en Ia manojn de la abhazaj sendependistoj.
- Eksa Jugoslavio
- 27a. La- islama bosnia loĝantaro de Bihaĉ-regiono proklamas sin aŭtonoma. Fondiĝis orient-bosnia respubliko.
- 28a. La bosnia registaro akceptas Ia UN-pacplanon por sia lando, Ia bosnia parlamento ĝin'rifuzas. Okcidenta Azio - 13a, Israelo kaj PLO (Rabin kaj Arafat) en Vaŝingtono en c"eesto de prezidanto Clinton kaj rusa ministro pri eksteraj aferoj, Kosirev, subskribas la reciprokan agnosko-kontrakton. La urbo Jeriho kaj la Gaza-strio ricevas politikan kaj ekonomian aŭtonomecon. 21 a. Papo Johano Paŭlo 2a ak
- ceptas Ia israelajn ĉefrabenojn. 23a. Knesset, Ia jerusalema parlamento, akceptas Ia kontrakton inter Israelo kaj la patestinanoj. 23a. Jordanio alproksimiĝas al PLO kaj Banno invitas Arafaton. Orienta Eŭropo
- 5a. Papo Johano Paŭlo 2a vizitas Litovion, Latvion kaj Estonion. Öilasta akreditas ambasadoron en Vafikano.
- 19a. La parlamentaj elektoj en Pollando alportas venkon de la ekskomunistaj partioj. La dekstraj partioj de Suchocka kaj Walesa kolektas malmultajn voĉojn. Okcidenta Eŭropo
- 13a. La norvegajn parlamentajn balotojn revenkas la laborista partio de ĉefministrino Brundtland. Pro malreguleco dum la kalkulado, la balotoj devos esti ripetitaj.
- 16a. Kessler kaj Streletz, funkciuloj de eksa GDR, estas kondamnitaj je karcera puno. Ĝis ekvalido de la verdikto ili estas liberaj.
- 18a. Rumanio iĝas la 32a membro de ia Eŭropa Konsilio.
- 21a. En Novjorko malfermiĝas fa 48a ĝenerala kunveno de UN. La mondorganizajo staras sub la signo de militaj kaj financaj krizoj.
- 23a. En Montekarla decidiĝas, ke la ofimpikaj fudoj en la jaro 2000 okazos en Sidnejo (Aŭstralio). Afriko
- la. La balotantoj de la Centrafrika Respubliko voĉdone forpelas sian prezidanton, generalon Kolingba. Tiu ĉi tamen rehabilitas eksdiktiston Bokassa; Ia nova prezidanto de Centrafriko nomiĝas Potasse.
- 5a. En Somalio denove pereas 7 UN-soldatoj. La UN-trupoj sin venĝas,atakante somaliajn ĉelojn.
- Azio
- 13a.,Laŭ informo de iraka opozicio en Irano, Sadam, iraka prezidanto, aŭgustepreskaG pereis en atenco.
- 14a. La ostaĝoj el Germanio, Italio, Nov-Zetando kaj Svislando, kaptitaj aŭguste de kurdaj ribeluloj en orienta Turkio, liberiĝas.
- 29a. Öcalan, ĉefa de Ia kurda taborpartio, minacas per milita kampanjo kontraŭ Turkio.
- 30a. Fortega tertremo en Hindio postulas dekmilojn da viktimoj.
- Ameriko
- 8a. En Kanado dissolviĝas la parlamento;,elektoj okazos oktobron.
- 29a. Usono kaj Kubo interkonsentas la rehejmigon de 1500 ekzitkubanoj, nun en usonaj malliberejoj. Havano liberaligas la etmerkaton.
Oktobro 1993
Eksa Sovetio
- 3a. Kunbatalantoj de Gamsaĥurdia, kartvela prezidinto, konkeras la urbojn Poti kaj Ĥoni. 20 000 homoj fuĝas.
- 3a. Ekskomunisto Alijev elektiĝas prezidanto de Azerbajĝano.
- 22a. Registaraj trupoj de la kartveIa prezidanto Sevardnadze rekonkeras la urbojn okupatajn de la anoj de Gamsaĥurdia.
- 27a. Kievo rifuzas la tujan detruon de siaj nukleaj armiloj kaj atendas financan apogon de la okcidento.
- Eksa Jugoslavio
- 4a. La sekureca konsilio de UN longigas la mandaton de la UN-trupoj en eksa Jugoslavio per ses monatoj
- 6a. La beograda prokuroro rezignas pri tribunalakuzo kontraŭ Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, kiu antaŭ nelonge estis arestita kaj poste liberigita.
- 7a. Izetbegoviĉ, bosnia prezidanto, rekonfirmas sian rifuzon de Ia UN-plano pri la teritoria disdivido de Bosnio-Hercegovino.
- 29a. En Sarajevo formiĝas nova bosnia registaro. La rilatoj inter Serbio kaj Montenegro pliakriĝas.
- Okcident-Azio
- 2a. Ŝejko Tarif, estro de la druzoj, mortas 95jara.
- 5a. Mubarak balote konfirmiĝas kiel egipta prezidanto.
- 6a. Arafat, palestina estro, Rabin, israela ĉefministro, kaj Mubarak pintrenkontas en Kairo.
- 21a. Mitterrand, franca prezidanto, oficiale akceptas la ŝefon de PLO, Arafat.
- 25a. Kadre de ĝenerafa amnestio, Israelo liberigas unuan parton de palestinaj karceruloj. 27a. Irano lanĉas novan bombatakon kontraŭ norda Irako, kie vivas kurdoj.
- Azio
- 2a. Post okmonata interrompo, ambaŭ koreaj ŝtatoj daŭrigas sian dialogon.
- 7a. Malgraŭ intemaciaj protestoj, Ĉinio realigas subteran nuklearmilan teston. Usono intencas daŭrigi la proprajn eksperimentojn.
- 7a. La parlamentajn elektojn en Pakistano gajnas la partio de Benazir Butto.
- Afriko
- 8a. La ĝenerala kunveno de UN nuligas la sankciojn kontraŭ Sud-Afriko.
- 15a. De Klerk, sud-afrika prezidanto, kaj Mandela, estro de la Afrika Nacia Kongreso, komune ricevas la Nobel-pacpremion.
- 16a, Francio ebligas al Mobutu, zairia diktatoro, diplomatian rehonorigon per lia partopreno en la internacia konferenco de la franclingvaj landoj en Maüricio.
- 21a. Politika renverso en Burundio forpuŝas Ia unuan demokratie elektitan prezidanton Ndadaye. Amerika
- 7a. Morrison, nigra usona verkisto, ricevas la Nobel-premion por litera turo.
- 13a. La sekureca konsilio de UN reenkondukas la embargon kontraü Haitio, pro la malhelpoj de ĝia estraro revenigi ekzil-prezidanton Aristide.
- 20a. Noriega, prezidinto'dePanamo, estas kondamnita en Usona je 20jara mallibereja puno.
- 21a. Robaina, kuba ministro pri eksteraj aferoj, proponas dialogí kun siaj samlandaaoj vivantaj en ekzilo.
- 25a. En la parlamentaj-elektoj,+en Kanado, la liberaluloj venkas la ĝí5 nun regantajn konservemulojn. La nova ĉefmínistro nomiĝas Chrétien.
- Eúropo
- 4a. Rumanío iĝas la 32a membro de Eüropa Konsilio.
- 5a. Papo Johano Paülo 2a publikígas novan enciklikon (Veritatis splendor), klu konfirmas ia konserveman moraldogmaron de la vatikana eklezio.
- 10a. La parlamentajn-elektojn de Grekio venkas ta socialista partio Pasok kun sia estro Papandreu.
- 11a. La turka sekureca polico arestas konatajn intelektulojn, kiuj kuraĝis esprimi sian vidpunkton pri la kurda demando,
- 12a. Kiel lasta, Germanio aliĝas al la kontrakto de Maastricht.
- 18a. La pola registaro sub Sochocka demisias. La nova ĉefmínistro nomiĝas Pawlak.
- 31a. Fellini, signifa itala filmreĝisoro, mortas 73jara.
----
Post la Unua Mondmilito la ekonomia kaj politika situacioj en diversaj eŭropaj landoj estis tre malfacila, kaj en pluraj landoj la demokratio malvenkis kontraŭ diktaturaj reĝimoj. Unu el tiu estis la nacisocialisma reĝimo de Adolf Hitler en Germanio, ekde 1933. La plej baza principo de lia ideologio estis antisemita rasismo, kiu dividis la homaron en fruktodonajn ("arjoj", t.e. nejudaj blankuloj), pasivajn (azianoj, afrikanoj) kaj danĝerajn (ĉefe la judoj) rasojn. Judismo, sed ankaŭ kristanismo, kapitalismo, liberalismo kaj komunismo estis nomataj kreaĵoj de "la judo", por konkeri la mondan regadon. Sekve Hitler persekutis precipe judojn (fakte tiujn, kiuj genealogie havis judajn praulojn; fine estis mortigitaj 4-6 milionoj), sed ankaŭ aliajn "rasojn" kaj ĝenerale tiujn, kiuj provis rezisti la reĝimon. Hitler
Aliaj trajtoj de la nacisocialismo pli similas al pli fruaj ekstremistaj tendencoj: la ekspansiismo teritoria, la provo sendependiĝi ekonomie (aŭtarkismo), la agresema propagando. La eksterpolitika koncepto de Hitler estis konkeri Ruslandon, grandparte ekstermi ties loĝantaron kaj koloniigi ĝin per germanoj aŭ aliaj "arjoj".
En Italio, kvankam subteninte la venkantojn de la unua mondmilito, fine diktatoriĝis Benito MUSSOLINI, kun vizio pri la starigo de nova Romia Imperio. Mussolini simile kredis je la supereco de la itala popolo, kaj vidis similaĵojn kun Hitler, speciale en la kontraŭado al komunismo. En 1936, Italio kaj Germanio traktatis por kune kontraŭstari komunismon. La kunlaboron inter la du landoj oni nomis la Akso, ĉar la linio inter Berlino kaj Romo estus akso, ĉirkaŭ kiu la sorto de la tuta Eŭropo ŝpinus. Germanio kaj Italio armis sin, la ceteraj potencoj en Eŭropo devis do fari same.
Japanio havis imperiismajn dezirojn por esti la reganto en la Pacifiko. En septembro1940, ĝi aliĝis la Akson je la Tripartia Pakto inter Japanio, Germanio kaj Italio, sub kiu Italio kaj Germanio agnoskis la rajton de Japanio krei ordon en Azio, kaj reciproke Japanio agnoskis la rajton de Germanio kaj Italio establi novan ordon en Eŭropo.
Invado
La 23-an de aŭgusto, 1939, Germanio kaj Sovetunio subskribis la pakton Molotov-Ribbentrop. Publike, ĝi estis pakto de neagreso, sed ĝi inkluzivis sekretan parton, en kiu Germanio kaj Sovetunio konsentis disdividi Pollandon inter si. La 1-an de septembro1939, Germanio sen ajna provoko invadis kaj okupis sian duonon de Pollando laŭ la pakto. Francio kaj Britio antaŭe promesis garantiojn al Pollando, kaj do la 3-an de septembro, ili deklaris militon kontraŭ Germanio. La 17-an de septembro, Sovetunio invadis la duan duonon de Pollando. Varsovio falis la 27-an de septembro. Hitler tiam lanĉis atakon kontraŭ Norvegio kaj Danlando, kiuj falis vintron 1940. Majon, Germanio atakis la beneluksajn landojn, Belgio, Nederlando kaj Luksemburgo falis poste. Ili kaptis Parizon tiujunie. Germanio tiam komencis kontraŭ Britio bombadon, kiu malfortigis la landon, sed ne kapitulacigis ĝin. Marton de 1941 Bulgario membriĝis en la Akso.
La politiko de Usono estis oficiale neŭtrala dum la 1930aj. Dum la granda armiĝo de Eŭropo, Usonaj fabrikoj profitis vendante armilojn al ambaŭ flankoj, sed pli multe al Britio. La neŭtrala politiko de "pagu-portu" aplikiĝis post la invado de Pollando. Usono, kvankam oficiale neŭtrala dum la fruaj tagoj de la milito, ne pruntedonis monon nek armilojn al minacaj landoj, tial do, ne al la Aksaj potencoj.
UsonoJapanio atakis Usonon la 7-an de decembro, 1941 (la atako kontraŭ Pearl Harbor), kaj la sekvan tagon Usono deklaris militon kontraŭ Japanio. La saman semajnon, Germanio kaj Italio deklaris militon kontraŭ Usono, kaj Usono reciprokis.
1942
atako kontraŭ Pearl HarborLa Akso atingis sian plej grandajn sukcesojn dum 1942. Japanio havis grandan imperion en la Pacifiko, kaj regis grandan parton de Ĉinio. Germanio posedis Francion, Pollandon, Skandinavion, kaj nordan Afrikon. Italio posedis teritoriojn en Afriko kaj fidelis al la Akso. Krom Svislando, Sovetio kaj Britio, la ceteron de Eŭropo regis la Akso.
Germanio tiam invadis Sovetion. La unuaj etapoj de la kampanjo estis tre sukcesaj: la ukrajnoj bonvenigis la germanojn kiel liberigantojn kontraŭ la sovetoj. Kampanjoj al Moskvo ne sukcesis, do Hitler puŝis suden. Li sieĝis Stalingradon, sed februaron de 1943 la Nazioj devis rezigni sian sovetan kampanjon, kaj kiel eĥo de la malvenko de Napoleono la 1-a de Francio, sin turnis okcidenten, ĉasitaj de la Ruĝa Armeo.
La Alianco kontraŭbatalis per malgrandaj paŝoj. Usono insulon post insulo elpuŝis Japanion kaj subtenis ĉinajn armeojn en norda Ĉinio kontraŭ Japanio. En norda Afriko, Usona kaj Brita armeoj fine venkis Germanion kaj ĝian plej gravan generalon Erwin ROMMEL en la dezertoj tie. En 1943 Italio sub Viktoro Emanuelo la 3-a kaj Pietro BADOGLIO ŝanĝis la flankon; la Alianco sukcesis liberigi Sicilion kaj, dum 1944, ankaŭ Romon.
Dum la sovetianoj iom post iom pelis la germanojn en la orienta fronto, la okcidenta silentis. La silento rompiĝis la 6-an de junio 1944. La Alianco lanĉis la plej grandan invadon en historio, de la suda bordo de Anglio trans la Manikon kontraŭ la Normandia bordo en Francio, inter Le Havre kaj Cherbourg /Ŝerbur/. Tiom da ŝipoj sidis sur la Maniko, ke germana komandanto rigardante radaron komentis "tiom da ŝipoj ne ekzistas". La Alianco sukcesis tiutage preni sufiĉe da tero por daŭre alterigi pluajn ekipaĵojn kaj trupojn. La someron kaj aŭtunon de 1944, la Alianco puŝis germanojn el Francio. Granda batalo en norda Francio okazis novembron de 1944, la germana defendo de la patrujo malfortiĝis kaj la Aliancanoj rompis ĝian linion. Aprile, la okcidenta fronto atingis la riveron Elbo. Sovetaj soldatoj samtempe atingis Berlinon.
Hitler memmortigis sin la 30-an de aprilo 1945. Berlino falis la sekvan tagon. Senkondiĉan kapitulacon devis akcepti kaj subskribi la germanaj aŭtoritatoj la 8-an de majo 1945. Tiam, la milito en Eŭropo finiĝis.
Fino
8-an de majo Japanio someron de 1945 estis perdinta ĉiujn siajn posedaĵojn, tamen ne kapitulacis. Kamikazoj atakis la usonajn batalŝipojn alproksimiĝintajn la japanan landon. La someron de 1945, Usono minacis uzi novan armilon kiu kaŭzus neimageblan detruon. Japanio ne reagis, kaj la 6-an de aŭgusto, Usono lanĉis por la unua fojo en historio atoman bombon kontraŭ la urbo Hiroŝimo. Centoj da miloj pereis pro nur unu bombo. Japanio ankoraŭ ne respondis, kaj la 9-an de aŭgusto dua atombombo falis en Nagasaki. Malmultajn tagojn poste, Japanio kapitulacis, kaj la dua mondmilito finiĝis.
Poste
La fino de la Dua Mondmilito estis la komenco de la Malvarma Milito inter la okcidentaj potencoj kaj la socialismaj landoj de orienta Eŭropo. Germanio restis dividita dum 45 jaroj, kaj reunuiĝis nur en 1990. En Novjorko, la landoj de la mondo starigis UNon por preventi ian trian mondmiliton kaj krei ordon. La Malvarma Milito inter la demokrataj landoj kaj komunismaj manifestiĝis en veraj militoj inter Usono kaj komunismaj reĝimoj en Koreio kaj Vjetnamio. La dua mondmilito influas la nunan staton de la mondo, kie landlimojn kaj politikajn strukturojn influis la postresto de la milito.
- La dua mondmilito daŭris precize 2 194 tagojn (1-a de septembro1939 – 2-a de septembro de 1945).
- 70 ŝtatoj partoprenis en la milito, el tio 30 ŝtatoj aktive partoprenis en la militaj operacioj.
- La militaj operacioj okazis en la teritorio de 40 ŝtatoj.
- Sole 6 ŝtatoj restis neŭtralaj (Hispanio, Irlando, Portugalio, San-Marino, Svedio, Svislando kun Liĥtenŝtejno).
- Sume 110 milionoj da homoj estis vokitaj en la armean deĵoron.
- Lige al la dua mondmilito pereis 50 milionoj da homoj, vunditaj estis 35 milionoj da homoj.
- La rektaj militelspezoj sumiĝis je proksimume 1 biliono da usonaj dolaroj.
Literaturo > Germanlingva Literaturo > Gruppe 47 < Germana Lingvo
----
La Gruppe 47 (= Grupo 47) estis rondo de germanlingvaj verkistoj kaj kritikistoj, kiu formiĝis en la jaro 1947 por evoluigi demokratian kulturon en la postmilita socio.
La grupa agado viglis kaj prosperis: Pluraj membroj gajnis altnivelajn literaturpremiojn kaj la intereso de la publiko estis granda. Fine de la 1960-aj jaroj tamen pli kaj pli da kritiko trafis la grupon kaj ankaŭ ene de ĝi fortiĝis kvereloj. En la jaro 1967 la grupo lastfoje kunvenis en la kutima maniero. Ekde 1972 ĝia iniciatinto Hans Werner RICHTER provis revigligi la tradicion, invitante iamajn membrojn kaj pli junajn verkistojn al diskutrondoj, sed la intereso de la invititoj ne estis tre granda. En la jaro 1977 la Gruppe 47 definitive disiĝis.
Famaj membroj:
- Ilse AICHINGER - Ingeborg BACHMANN - Heinrich BÖLL - Johannes BOBROWSKI - Paul Celan - Günter EICH - Hans Magnus ENZENSBERGER - Erich FRIED - Günter GRASS - Martin WALSERKategorio:Germanlingva literaturo
Klooster van Chevetogne
Het klooster van Chevetogne (Frans: Monastère de Chevetogne) werd gesticht in 1925 door Dom Lambert Beauduin (1873-1960).
Het klooster is gewijd aan de christelijke eenheid. Met name het verband tussen oosterse (christelijke) waarden en westerse is een centraal thema voor de Benedictijner monniken van dit klooster.
Sinds 1939 is de communiteit in Chêvetogne (bisdom Namen) gevestigd. Op 11 december1990 werd de priorij verheven tot abdij.
Het klooster geeft het tijdschrift Irénikon uit, gewijd aan de eenheid tussen de Kerken.
De monniken vieren de liturgie volgens twee riten (Latijns en byzantijns).
Het klooster staat bekend om de byzantijnse (slavische, russische, griekse) zang.
Irénikon
Theridiosomatidae
Zu der Familie der Zwergradnetzspinnen (auch Zwergkreuzspinnen genannt) gehören weltweit 72 Arten in 12 Gattungen (Platnick, 2005). In Mitteleuropa ist nur Theridiosoma gemmosumL. Koch, 1877 nachgewiesen (Blick et al.), die in ganz Europa und bis Zentralasien verbreitet ist und möglicherweise aus Nordamerika ei
Institut Européen d'Administration des Affaires
INSEAD (Institut Européen d'Administration des Affaires) ist eine 1957 gegründete Business School mit Sitz in Fontainebleau bei Paris und Singapur. Es besteht eine weitreichende Partnerschaft mit der Wharton School der University of Pennsylvania.
Late Night
Die Late Night Show ist eine aus den USA stammende spezielle Form von Show, die normalerweise spät am Abend gesendet wird und sich am besten als eine Mischung aus Talkshow und Comedy beschreiben lässt.
Aufgekommen ist das Format in Amerika in den frühen 1950er Jahren, und ist seitdem ein fester Bestandteil des Fernsehprogramms. Steve
Zwergradnetzspinne
Zu der Familie der Zwergradnetzspinnen (auch Zwergkreuzspinnen genannt) gehören weltweit 72 Arten in 12 Gattungen (Platnick, 2005). In Mitteleuropa ist nur Theridiosoma gemmosumL. Koch, 1877 nachgewiesen (Blick et al.), die in ganz Europa und bis Zentralasien verbreitet ist und möglicherweise aus Nordamerika ei
Lochblech
Lochbleche sind aus Blechen oder Bändern gestanzte Metallgitter. Beim Stanzprozess fallen die Lochfüllungen als Abfall an. Neben Kunststoffen werden in erster Linie Metalle verarbeitet.
Es werden im wesentlichen folgende Herstellungsverfahren genutzt:
1. Breitpresse: Ein Werkzeug, das so breit wie die zu lochende Tafel/Band ist, locht mit einem Hub eine gesamte Lochreihe. Es gibt auch mehrreihige Werkzeuge, die mit einem Hub mehrere Reihen gleichzeitig lochen.
Geeignet für große Stückzahlen mit gleichem Lochbild
2. Streifenpresse: Ein Werkzeug, das nur abschnittweise die Lochungen vorni
