:: wikimiki.org ::
| Juliusz Kleiner |
Juliusz KleinerJuliusz Kleiner (ur. 24 kwietnia 1886 we Lwowie, zm. 23 marca 1957 w Krakowie) - historyk literatury polskiej.
Profesor Uniwersytetu Lwowskiego, kierownik Oddziału Filologii Polskiej Nowszej Zakładu Filologii Polskiej UJK. Członek PAU i Polskiej Akademii Literatury, od 1951 PAN. Autor monografii o Adamie Mickiewiczu, Juliuszu Słowackim i Zygmuncie Krasińskim. W czasie okupacji przebywał we Lwowie. Po wojnie wyjechał do Lublina: profesor KUL, następnie Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kleiner Juliusz
Kleiner Juliusz
24 kwietnia
- imieniny: Aleksander, Aleksy, Egbert, Erwin, Erwina, Fidelis, Grzegorz, Horacjusz, Horacy i Zbywoj
- Międzynarodowy Dzień Solidarności Młodzieży
- Międzynarodowy Dzień Przeciwko Wiwisekcji
- Armenia - Dzień Upamiętnienia Ludobójstwa
- Niger - Dzień Narodowej Zgody
- 1533 - Wilhelm I Orański, hrabia Nassau i książę Oranii (zm. 1584)
- 1771 - Samuel Linde, polski leksykograf i pedagog (zm. 1847)
- 1785 - John James Audubon, amerykański ornitolog, przyrodnik i malarz (zm. 1851)
- 1856 - Philippe Pétain, francuski polityk, marszałek Francji (zm. 1951)
- 1905 - Robert Penn Warren, amerykański pisarz (zm. 1988)
- 1934 - Shirley MacLaine, amerykańska aktorka
- 1942 - Barbra Streisand, amerykańska aktorka i piosenkarka
- 1947 - Josep Borrell, hiszpański polityk
- 1952 - Jean-Paul Gaultier, francuski projektant mody
- 1731 - Daniel Defoe, angielski pisarz (ur. 1660)
- 1784 - Franciszek Bohomolec, polski komediopisarz i publicysta (zm. 1720)
- 1891 - Helmut Karl Bernhard von Moltke, niemiecki feldmarszałek (ur. 1800)
- 1942 - Lucy Maud Montgomery, kanadyjska pisarka (ur. 1874)
- 1960 - Max von Laue, niemiecki fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (ur. 1879)
- 1967 - Władimir Komarow, radziecki kosmonauta (ur. 1927)
- 1993 - Wiesław Andrzejewski, polski pisarz (ur. 1931)
- 1920 - Polska i Ukraińska Republika Ludowa zawarły sojusz wojskowy.
- 1952 - Wprowadzono obowiązkowe kontyngenty na mleko.
- 1982 - Odbyło się pierwsze notowanie listy przebojów radiowej Trójki, prowadzonej przez Marka Niedźwieckiego.
- 2005 - Telewizja Polska uruchomiła swój pierwszy kanał tematyczny, TVP Kultura.
- 1547 - W bitwie pod Mühlenbergiem cesarz Karol V odniósł zwycięstwo nad wojskami protestantów.
- 1898 - Hiszpania wypowiedziała wojnę USA.
- 1915 - Rozpoczęła się rzeź Ormian w Turcji.
- 1965 - Rozpoczęła się interwencja wojsk amerykańskich w Dominikanie.
- 1970 - Wystartował pierwszy chiński sztuczny satelita Mao 1.
- 1990 - W kosmosie został umieszczony Teleskop Hubble'a.
kwietnia 24
ko:4월 24일
ja:4月24日
simple:April 24
th:24 เมษายน
1886
- 1886
ko:1886년
nb:1886
simple:1886
th:พ.ศ. 2429
23 marca
- imieniny: Kondrat, Eberhard, Feliks, Katarzyna, Oktawian, Pelagia, Pelagiusz, Wiktorian i Zbysław
- Pakistan - Święto Rewolucji Pakistańskiej
- ONZ - Światowy Dzień Meteorologii
- 1291 - Bolesław III Rozrzutny, książę brzesko-legnicki (zm. 1352)
- 1749 - Pierre Simon de Laplace, francuski matematyk (zm. 1827)
- 1824 - Zygmunt Miłkowski, polski pisarz i polityk niepodległościowy (zm. 1915)
- 1881 - Roger Martin du Gard, francuski pisarz (zm. 1958)
- 1882 - Emmy Noether, niemiecka matematyczka (zm. 1935)
- 1887 - Juan Gris, hiszpański malarz (zm. 1927)
- 1900 - Erich Fromm, amerykański filozof i psychoanalityk (zm. 1980)
- 1910 - Akira Kurosawa, japoński reżyser filmowy (zm. 1998)
- 1912 - Wernher von Braun, niemiecki konstruktor rakiet (zm. 1977)
- 1931 - Jerzy Krzysztoń, polski pisarz (zm. 1982)
- 1938 - Józef Zych, polski polityk, marszałek Sejmu III RP
- 1944 - Michael Nyman, brytyjski kompozytor
- 1952 - Marek Oramus, polski pisarz science fiction
- 1955 - Moses Malone, amerykański koszykarz
- 1956 - José Manuel Durão Barroso, portugalski polityk
- 1965 - Agata Młynarska, dziennikarka i prezenterka telewizyjna
- 1967 - Rafał Kubacki, polski judoka
- 1971 - Leszek Możdżer, polski pianista jazzowy
- 1973 - Jerzy Dudek, polski piłkarz, bramkarz reprezentacji Polski
- 1975 - Maria Seweryn, polska aktorka
- 1103 - Eudes I, książę Burgundii (ur. ok. 1058)
- 1555 - Juliusz III, papież (ur. 1487)
- 1589 - Marcin Kromer, polski historyk i kronikarz (ur. 1512)
- 1801 - Paweł I, car Rosji (ur. 1754)
- 1849 - Andres Manuel del Rio, hiszpański minerolog (ur. 1764)
- 1938 - Thomas Walter Scott, kanadyjski polityk, premier Kanady (ur. 1867)
- 1941 - Tadeusz Tański, polski konstruktor samochodowy, inżynier mechanik (ur. 1892)
- 1957 - Juliusz Kleiner, polski historyk literatury polskiej (ur. 1886)
- 1958 - Florian Znaniecki, polski filozof i socjolog (ur. 1882)
- 1992 - Friedrich Hayek, austriacki ekonomista (ur. 1899)
- 1994 - Giulietta Masina, włoska aktorka (ur. 1921)
- 2004 - Rupert Hamer, australijski polityk (ur. 1916)
- 1935 - Sejm uchwalił tzw. konstytucję kwietniową.
- 1936 - W Krakowie doszło do rozruchów. 10 osób zostało zabitych.
- 1980 - Odbyły się wybory do Sejmu, które zostały częściowo zbojkotowane. Według oficjalnych danych frekwencja wyniosła 98,9%, a na Front Jedności Narodu oddano 99,5% głosów.
- 1655 - Christiaan Huygens odkrył Tytana, największy księżyc Saturna.
- 1849 - Odbyła się bitwa pod Novarą.
- 1918 - Łotwa proklamowała niepodległość.
- 1919 - Benito Mussolini założył we Włoszech partię faszystowską Fasci del Combattimento.
- 1987 - W USA został wyemitowany pierwszy odcinek Mody na sukces.
- 2001 - Zakończyła działanie stacja orbitalna Mir.
marca 23
ko:3월 23일
ja:3月23日
simple:March 23
th:23 มีนาคม
Kraków
Kraków – miasto w południowej części Polski nad Wisłą. Dawna stolica kraju, obecnie miasto na prawach powiatu (powiat krakowski grodzki), siedziba władz województwa małopolskiego.
Miasto leży na styku kilku krain geograficznych: Bramy Krakowskiej, Kotliny Sandomierskiej, Kotliny Oświęcimskiej i Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Wydłużoną równoleżnikowo oś miasta stanowi
dolina Wisły. Sieć rzeczną tworzą Wisła i jej dopływy: Wilga (prawy), Rudawa, Białucha, Dłubnia i in. (lewe).
Pełnione funkcje: administracyjna, kulturalna, edukacyjna, przemysłowa, usługowa, turystyczna i in. Węzeł drogowy i kolejowy, w pobliżu port lotniczy o znaczeniu międzynarodowym (Balice).
Etymologia nazwy
Według legendy zapisanej przez Kadłubka nazwa Krakowa pochodzi od imienia księcia Kraka. Bardzo prawdopodobne jest pochodzenie tej nazwy od Celtów, zaludniających te okolice, których osadnictwo jest poświadczone archeologicznie oraz przez źródła rzymskie i inne. Brzmiałoby owo imię wówczas Carragh lub podobnie. W czeskich legendach również występuje bohater Krok. W innych źródłach podaje się, że nazwa pochodzi od Kruka, czyli osoby o ptasim imieniu, często występującym w książęcych rodzinach słowiańskich.
Historia
Wiele hipotez wskazuje na to że Kraków jest umiejscowiony na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142- 147 naszej ery [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/10/limited.html]. Krakowem miałaby być osada Carrodunum, co wynika z położenia wśród innych zidentyfikowanych już miejscowości południowej Polski.
Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym Wzgórzu Wawelskim; był to jeden z najważniejszych grodów w plemiennym państwie Wiślan. Być może ziemie Wiślan znajdowały się przez pewien czas pod władaniem Państwa Wielkomorawskiego. W X w. Kraków wchodził w skład państwa pierwszych Przemyślidów. Ok. 990 znalazł się w granicach państwa piastowskiego. Pierwsza znana pisemna wzmianka o Krakowie (jako ważnym grodzie handlowym) pochodzi z relacji Ibrahima ibn Jakuba z ok. 966. Co najmniej od 1000 w Krakowie znajdowała się siedziba biskupstwa, a za panowania Kazimierza Odnowiciela Kraków stał się główną siedzibą książęcą.
W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi. W 1241 miasto zostało zniszczone podczas najazdu tatarskiego. Mogło to zadecydować o niepowodzeniu pierwszej lokacji Krakowa, która najprawdopodobniej miała miejsce na początku XIII w. Rozpoczęto odbudowę Krakowa, a książę Bolesław Wstydliwy, jego matka Grzymisława i żona św. Kinga w dniu 5 czerwca 1257 nadali miastu lokację na prawie magdeburskim.
Wtedy też powstał charakterystyczny szachownicowy układ miasta, w który wpasowano zachowane elementy wcześniejsze (ul. Grodzka, Kościół Mariacki). Pomiędzy Krakowem a Wawelem istniała osada Okół, dawne podgrodzie, która została wcielona do Krakowa przez króla Władysława Łokietka po buncie wójta Alberta. W 1320 w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Władysława Łokietka, kończąca symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd, aż do 1734, Kraków był miejscem koronacji królów Polski.
W XIV wieku na przedmieściach Krakowa powstały dwa kolejne miasta: na południu Kazimierz (dzielnica Krakowa) (1335) i na północy Kleparz (1366).
Będąc w XV i XVI w. stolicą jednego z mocarstw europejskich, Kraków rozwijał się pod każdym względem - architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym, naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 Uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan. W czasach Zygmunta Augusta Kraków liczył około 30 tys. mieszkańców.
Po unii polsko-litewskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się w Warszawie, położonej mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy. Ostatecznie król Zygmunt III Waza w 1609 przeniósł stolicę Polski (bez formalnego aktu prawnego) do Warszawy. Katedra na Wawelu pozostała jednak miejscem koronacyjnym królów Polski.
Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej rozpoczął się upadek Krakowa. Zniszczenia wojenne mocną nadszarpnęły pozycję miasta i zahamowały jego rozwój. Po raz pierwszy Kraków został zniszczony przez obce wojska w 1655, podczas "potopu szwedzkiego" (przedmieścia ucierpiały jednak mocno już w 1587, podczas próby zdobycia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga). W XVIII wieku był zdobywany przez wojska pruskie, szwedzkie, austriackie i rosyjskie.
Po III rozbiorze Polski Kraków zajęli Austriacy. W latach 1809-1815 należał do Księstwa Warszawskiego jako stolica departamentu. W latach 1815-1846 był stolicą niewielkiej powierzchniowo, formalnie niepodległej Rzeczypospolitej Krakowskiej. Wtedy to rozpoczęła się gruntowna modernizacja i przebudowa miasta, które wciąż tkwiło w średniowiecznym układzie urbanistycznym. Zburzono większość murów miejskich, zasypano fosę na miejscu której powstał park nazwany Plantami. Po "rewolucji krakowskiej" w 1846 ponownie został zajęty przez Austrię, w której granicach pozostawał aż do 1918.
W 1850 wielki pożar zniszczył ok. 10% powierzchni miasta.
W czasie okupacji hitlerowskiej (1939-1945) stolica Generalnego Gubernatorstwa. W okresie powojennym silny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta, m.in. w 1951 przyłączono do Krakowa Nową Hutę, początkowo oddzielne miasto.
Dzielnice Krakowa
Kraków podzielony jest na 18 dzielnic samorządowych oznaczony cyframi rzymskimi: I, II, III... XVIII. Część z nich posiada zwyczajowe nazwy, obecnie trwają dyskusje nad ich oficjalnym uznaniem. Podział ten wprowadzono w 1990 r.
Powszechnie używany jest, nie tylko przez mieszkańców, historyczny podział z lat 1951 - 1973, tj. na 6 dzielnic administracyjnych: Stare Miasto, Zwierzyniec, Kleparz, Grzegórzki, Podgórze, Nowa Huta lub ten obowiązujący od 1973 r.: Śródmieście, Podgórze, Krowodrza, Nowa Huta.
W sensie potocznym dzielnicą określa się również część miasta wyodrębnioną ze względów historycznych, urbanistycznych i in. W Krakowie nazwy takich dzielnic pochodzą zazwyczaj od nazw miast, wsi, jurydyk, folwarków, osad itp. tworzących kiedyś oddzielną jednostkę osadniczą a na przestrzeni wieków włączanych w granice administracyjne miasta czy wreszcie od nazw miejscowych.
Przykładami są: Dębniki, Kazimierz, Kleparz, Nowa Huta, Nowa Huta - Centrum, Bieńczyce, Czyżyny, Mistrzejowice, Wzgórza Krzesławickie, Mogiła, Bieżanów, Płaszów, Prokocim, Wola Justowska, Zabłocie, Zwierzyniec, Bronowice, Swoszowice, Kurdwanów.
Kultura
Kraków, jest jednym z najważniejszych osrodków kulturalnych w Polsce, przez wiele osób tradycynie uważanym za stolicę kulturalną kraju. Jest również jednym z ważnych ośrodków turystycznych, kulturalnych i zabytkowych w Europie. Obszar zabytkowego Starego Miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Corocznie odwiedzany przez trzy do czterech milionów turystów.
W Krakowie znajduje się wiele instytucji kulturalnych o istotnym znaczeniu
dla życia kulturalnego w Polsce.
Wybrane teatry:
- Teatr Bagatela
- Krakowski Teatr - Scena STU
- Teatr Groteska
- Teatr Ludowy
- Teatr Stary
- Teatr Słowackiego.
Pełna lista teatrów: teatry Krakowa.
W Krakowie znajduje się 28 muzeów z Muzeum Narodowym na czele, w którym znajdują się liczne kolekcje malarstwa polskiego i światowego, oraz Muzeum książąt Czartoryskich. Ponadto mają swoją siedzibę tu także Filharmonia im. Karola Szymanowskiego oraz Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”.
Pełna lista muzeów: muzea Krakowa.
Uczelnie
Kraków jest siedzibą wielu wyższych uczelni, państwowych i prywatnych. Najważniejsze z nich to:
- Uniwersytet Jagielloński
- Akademia Górniczo-Hutnicza
- Politechnika Krakowska
- Akademia Ekonomiczna
- Akademia Wychowania Fizycznego
- Akademia Muzyczna
- Akademia Pedagogiczna
- Akademia Sztuk Pięknych
- Akademia Rolnicza
- Papieska Akademia Teologiczna
- Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna
Pełna lista: wyższe uczelnie w Krakowie.
Sport
- hokej - Cracovia Kraków
- piłka nożna - Cracovia Kraków, Wisła Kraków, Hutnik Kraków, Garbarnia Kraków, Wawel Kraków, Podgórze Kraków, Bieżanowianka Kraków
- żużel - Wanda Kraków
- rugby - Juvenia Kraków
Zobacz: Sport w Krakowie
Zabytki Krakowa
Sport w Krakowie
Sport w Krakowie
Szczegółowa lista zabytków i interesujących miejsc w mieście i okolicy:
Zabytki Krakowa
Jeden z najważniejszych europejskich ośrodków turystycznych z cennym zabytkami z różnych epok. W Krakowie znajduje się ponad 6 tys. zabytkowych obiektów.
- Wzgórze Wawelskie, w tym: Katedra na Wawelu, Zamek Królewski na Wawelu, Smocza Jama,
- średniowieczny układ centrum miasta, w tym: Rynek, kościół Mariacki, Sukiennice, pozostałości fortyfikacji: Brama Floriańska, Barbakan i inne.
- dawna żydowska dzielnica Kazimierz z synagogami: Starą, Izaaka, Kupa, Remuh, Tempel, Wysoką i inne.
- Dom Jana Matejki
Parki i ochrona przyrody
Parki w Krakowie zajmują 318,5 ha (2002) co stanowi niecały procent całkowitej powierzchni miasta.
Wybrane tereny zielone: Park Jordana, Park Bednarskiego, Park Krakowski, Park Decjusza, Planty, Błonia krakowskie, Las Wolski.
W Krakowie znajduje się 5 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 48,6 ha (0,14% powierzchni miasta).
W granicach miasta znajdują się także fragmenty parków krajobrazowych Bielańsko-Tynieckiego, Tenczyńskiego oraz Dolinek Krakowskich, wraz z ich otulinami. Więcej informacji w tym artykule.
Lista pomników przyrody na terenie Krakowa
liczy 192 obiekty, więcej informacji w tym artykule.
Miasta bliźniacze i partnerskie
Miasta bliźniacze: Kijów, Leuven, Norymberga, Kurytyba (honorowe), La Serena (honorowe).
Miasta partnerskie: Bordeaux, Bratysława, Cusco, Edynburg, Fez, Florencja, Frankfurt nad Menem, Göteborg, Innsbruck, Lipsk, Lwów, Mediolan, Orlean, Pecs, Rochester, Sewilla, Solura, Wilno, Zagrzeb.
Bibliografia
- Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki i Józef Mitkowski (red.) "Dzieje Krakowa", 1979, Wyd. Literackie, Kraków ISBN 83-08-00115-7
- "Kraków do schyłku wieków średnich" tom 1, ISBN 83-08-02057-7
- "Kraków w wiekach XVI-XVIII" tom 2 ISBN 83-08-006639-5
- "Kraków w latach 1796-1918" tom 3, ISBN 83-08-00116-5
- "Kraków w latach 1918-1939" tom 4, ISBN 83-08-02764-4
- "Kraków w latach 1939-1945" tom 5, ISBN 83-08-03289-3
- Andrzej Chwalba, 2004, "Kraków w latach 1945-1989" tom 6, ISBN 83-08-03636-8
Osoby związane z Krakowem
Zagrzeb
Zagrzeb
Zagrzeb
- Alexander Abusch
- Stefan Banach
- Daniel Bogusz
- Boleslaw III
- Krzysztof Borek
- Carl Carl
- Ewa Demarczyk
- Jan Długosz - kronikarz
- Józef Dietl
- Robert Gadocha
- Mordecai Gebirtig
- Henryk Grossmann
- Ludwig Gumplowicz
- Friedrich Halm
- Wojciech Has
- Roman Haubenstock-Ramati
- Zvi Hecker
- Jerzy Hoffman
- Josef Hofmann
- Stanislaus Hosius
- Roman Ingarden
- Jan I.
- Jan (Sacranus) z Oświęcimia
- Holy Kasimir
- Jan II. Kazimierz
- Zygmunt Konieczny
- Ewa Lipska
- Franciszek Macharski
- Jan Matejko
- Józef Mehoffer
- Edward Ochab
- Karin Reschke
- Jan Rokita
- Zygmunt II
- Piotr Skrzynecki
- Jerzy Stuhr
- Grzegorz Turnau
- Karl Freiherr von Urban
- Vladislav II
- Wanda Wasilewska
- Wladyslaw II
- Karol Józef Wojtyła
- Stanisław Wyspiański
Linki zewnętrzne
- [http://www.krakow.pl Oficjalna strona miasta]
- [http://www.krakow.vel.pl Portal informacyjny o Krakowie]
- [http://krakow.miejski.com Krakowskie Forum Dyskusyjne]
- [http://www.mgg.pl/ mgg.pl - Portal małopolski, wieści z regionu]
- [http://hometown.aol.de/Questius/Polska/Krakow.htm Zdjecia z Krakowa]
- [http://www.zyciekrakowa.pl/nowahuta Portal miejski - Życie Krakowa-Nowa Huta]
- [http://www.wirtualnykrakow.pl Wirtualny Kraków]
- [http://www.knajpy.krakow.pl knajpy.krakow.pl - portal o lokalach rozrywkowych]
- [http://www.krakow.naszemiasto.pl Nasze Miasto Kraków]
- [http://www.go-cracow.com Go-Cracow.com - interaktywny portal regionalno-turystyczny]
- [http://www.e-krakow.com Przewodnik Krakowski]
- [http://www.cracowonline.com Cracow Online]
- [http://maps.google.com/maps?ll=50.061607,19.937267&spn=0.030781,0.040036&t=k&hl=en Satelitarne zdjęcia Krakowa z Google'a]
- [http://public-transport.net/bim/Krakow.htm Tramway in Kraków]
Kategoria:Małopolska
Kategoria:Kraków
als:Krakau
ja:クラクフ
Uniwersytet LwowskiUniwersytet Lwowski - jedna z najstarszych uczelni wyższych Europy środkowej
Historia
Kolegium Jezuickie (1608-1758)
- 1608 - założenie kolegium jezuickiego we Lwowie
- 20 stycznia 1661 król polski Jan Kazimierz ogłosił: Zgodziliśmy się łatwo i chętnie ażeby kolegium ojców jezuitów we Lwowie godność akademii i tytuł uniwersytetu został nadany. I pozwalamy, aby w tymże kolegium generalne studium w każdym dozwolonym fakultecie ustanowione było, tj. teologii scholastycznej i moralnej, filozofii, matematyki, obojga praw, medycyny, sztuk wyzwolonych i nauk zgoła wszystkich, według przyjętego akademii i uniwersytetu zwyczaju i praktyki.
- Ze względu na obowiązujące wówczas w Polsce prawa, oprócz dekretu królewskiego do utworzenia Akademii niezbędna była uchwała sejmowa i aprobata papieża. Mimo wielokrotnych prób Sejm na kolejnych sesjach w latach 1661-1665 nie wyraził zgody na utworzenie we Lwowie Akademii (wobec silnego sprzeciwu ze strony Akademii Krakowskiej i Zamojskiej), zaś papież Aleksander VII zezwolił jedynie na nadawanie stopni doktorskich z teologii i filozofii, do czego kolegium jezuickie miało już prawa nadane w 1552 przez papieża Juliusza III.
Akademia Lwowska (1758-1773)
- 18 kwietnia 1758 król polski August III podpisał dyplom potwierdzający całkowicie przywilej Jana Kazimierza z 1661, nadając lwowskiej Akademii prawa takie, jakie posiadała Akademia Krakowska.
- 24 marca 1759 Papież Klemens VII wydał bullę, zatwierdzającą Akademię Lwowską i podnoszącą ją do godności uniwersytetu. Uzyskano prawo do wykładania: gramatyki, retoryki, filozofii, teologii scholastycznej i moralnej, dogmatycznej i pozytywnej, kanonów świętych i prawa kanonicznego, prawa cywilnego, i innych nauk.
- 11 grudnia 1759 odbyło się uroczyste otwarcie Akademii Lwowskiej i pierwsza promocja doktorska. Wsród pierwszych doktorów był znany poeta Franciszek Karpiński, wśród wykładowców - m.in. Grzegorz Piramowicz
- Od 1761 trwały procesy sądowe przeciwko Akademii Lwowskiej, wytoczone przez Akademie: Krakowską i Zamojską, nie przyniosły one jednak ostatecznego rozstrzygnięcia sporu.
- W 1765, na sejmie konwokacyjnym, nowo wybrany król Stanisław August Poniatowski, zatwierdził konstytucję, która potwierdziła przywileje Akademii krakowskiej, zamojskiej i wileńskiej, o lwowskiej nie wspominając.
- Od 1767 na Akademii Lwowskiej istniał (do 1804) prowizoryczny instytut z językiem wykładowym ruskim.
- W 1773, po pierwszym rozbiorze Polski, władze austriackie rozwiązały zakon jezuitów, prowadzący Akademię Lwowską. Akademia została przekształcona w szkołę średnią (kształcącą w zakresie filozofii i prawa). Oprócz niej na bazie Akademii powstały: Kolegium Medyczne i Kolegium Teologii Katolickiej (tzw. Akademia Stanowa) dla młodzieży szlacheckiej.
Uniwersytet Józefiński (1784-1805)
- 21 października 1884 cesarz austriacki Józef II podpisał dyplom fundacyjny dla świeckiego uniwersytetu we Lwowie, zwanego józefińskim. Podstawowym językiem nauczania była łacina, pomocniczymi: język polski i niemiecki. Zadaniem uczelni było kształcenie Austriaków, Polaków i Rusinów z różnych stanów (duchowieństwo, szlachta, mieszczanie), głównie do zawodów urzędniczych. Siedzibą uniwersytetu stał się klasztor potrynitarski przy ul. Krakowskiej. Uniwersytet miał cztery wydziały: teologiczny, filozoficzny, prawny i medyczny. Uniwersytet ten funkcjonował przez 21 lat.
- W 1805, z uwagi włączenie do zaboru austriackiego tzw. Galicji Zachodniej z Krakowem, zarządzono przeniesienie uniwersytetu lwowskiego do Krakowa.
Liceum Lwowskie (1805-1817)
- 1805 - Uniwersytet Lwowski przekształcono w liceum - wyższy zakład naukowy z wydziałami: prawa, filozofii, teologii i chirurgii. Różnił się on od uniwersytetu mniejszą liczbą katedr, krótszym okresem nauki, brakiem uprawnień (lecz tylko do 1806) do nadawania promocji doktorskich. Liceum lwowskie istniało 12 lat.
Uniwersytet Lwowski (1817-1920)
1805
- 7 sierpnia 1817, po kongresie wiedeńskim, który wyłączył Kraków spod jurysdykcji Austrii, cesarz austriacki Franciszek I podpisał powtórny akt fundacji uniwersytetu lwowskiego z niemieckim językiem wykładowym, z trzema fakultetami (bez medycznego).
- W okresie powstania listopadowego młodzież studencka Uniwersytetu Lwowskiego tłumnie uciekała do Królestwa Kongresowego, by walczyć w szeregach powstańców.
- Od 1833 rozpoczęła się na uniwersytecie era konspiracyjna. Powstały wówczas organizacje konspiracyjne: Związek Przyjaciół Ludu, Węglarstwo polskie, Stowarzyszenie Ludu Polskiego itd., w których działali aktywnie studenci: Franciszek Smolka, Kazimierz Grocholski, Albin Dunajewski, Karol Szajnocha i in. Organizacje te były zwalczane przez policję zaborczą, zaś konspiratorzy zamykani w ciężkich więzieniach.
- 6 kwietnia 1848, w okresie Wiosny Ludów uniwersytet uzyskał pełną autonomię i pozwolenie na prowadzenie wykładów po polsku, podpisane przez gubernatora austriackiego Stadiona.
- 2 listopada 1848 generał austriacki Hammerstein rozkazał zbombardować zbuntowane miasto. W wyniku bombardowania spłonęły budynki uniwersyteckie wraz z biblioteką. Z ok. 51 tys. tomów uratowano jedynie ok. 13 tys.
- Po półrocznej przerwie na uspokojenie nastrojów uniwersytet wznowił wykłady w 13 salach lwowskiego ratusza.
1848
- 2 stycznia 1851 na,miestnik Galicji hr. Agenor Gołuchowski przekazał dla uniwersytetu gmach obok kościoła św. Mikołaja, który zajmował do czasu kasaty konwikt jezuicki, później zaś wojsko.
- W dziesięcioleciu 1851-1860 Austriacy w myśl zasady divide et impera przyznali Rusinom uprzywilejowane stanowisko, wprowadzając częściowe wykłady w języku ruskim na wydziałach teologicznym i prawniczym, Polakom zezwalając jedynie na stworzenie katedry języka polskiego.
- Od 1867, kiedy w cesarstwie austro-węgierskim zapanowała era konstytucyjna, rozpoczęła się walka o polski charakter uniwersytetu lwowskiego, która przyniosła stopniowo wzrost liczby wykładów w języku polskim.
- w 1870 prowadzono 46 wykładów w języku niemieckim, 13 po łacinie, 13 po polsku i 7 po rusku
- w 1874 prowadzono 59 wykładów w języku polskim, 13 po łacinie, 11 po niemiecku i 7 po rusku
- w 1906 prowadzono 185 wykładów w języku polskim, 19 po łacinie, 5 po niemiecku
- W 1882 Uniwersytet został częściowo spolonizowany (po długiej walce społeczności polskiej, która obroniła uczelnię przed likwidacją na rzecz niemieckiego uniwersytetu w Czerniowcach). Wtedy to rozpoczął się okres świetności uniwersytetu, który na przełomie XIX i XX wieku był największą uczelnią Galicji i drugą w Austrii (w 1913 miał blisko 5 tysięcy studentów, w tym kobiety, które dopuszczono na medycynę i filozofię w 1897 roku).
- W 1894 Uniwersytet otrzymał Wydział Lekarski, stając się uczelnią czterowydziałową. Większość wykładów prowadzono w języku polskim, ale były także wykłady po ukraińsku i łacinie. Wraz z rozwojem ruchu narodowego ukraińskiego narastał jednak konflikt społeczności polskiej i ukraińskiej o język uczelni (Ukraińcy żądali obowiązkowego wykładowego języka ukraińskiego).
- W latach 1906-1908 na uniwersytecie wybuchały bijatyki studentów ukraińskich i polskich, w których byli ranni i zabici.
Uniwersytet Jana Kazimierza (1920-1939)
1908
1908
- W 1920 uniwersytetowi nadano imię założyciela - króla Jana Kazimierza. Była to jedna z największych i najbardziej zasłużonych placówek naukowych odrodzonej Polski, gdzie wykładali słynni, światowej sławy naukowcy, gdzie powstawały i działały słynne lwowskie szkoły naukowe: Lwowska Szkoła Matematyczna, Lwowsko-Warszawska Szkoła Filozoficzna, Lwowska Szkoła Antropologiczna, Lwowska Szkoła Zoologiczna, Lwowska Szkoła Geograficzna i in., gdzie dokonywano ważnych odkryć naukowych i publikowano prace naukowe na światowym poziomie.
- Uniwersytetowi Jana Kazimierza przekazano nowe budynki, w tym okazały gmach Sejmu Krajowego Galicji, który stał się gmachem głównym uczelni.
Uniwersytet Iwana Franko (1939-1941)
- W 1939 po anektowaniu Lwowa przez wojska sowieckie uniwersytet działał nadal do czerwca 1941, częściowo z przedwojenną polską kadrą naukową jako ukraiński uniwersytet im. Iwana Franko. Wykłady odbywały się po polsku i ukraińsku. Z uniwersytetu wydzielono wydział medyczny, stwarzając z niego odrębną uczelnię. Zamknięto wydział teologiczny.
Podziemny Uniwersytet Jana Kazimierza (1941-1944)
- W okresie okupacji hitlerowskiej Lwowa (czerwiec 1941-lipiec 1944) uniwersytet został przez okupantów zamknięty. Już w pierwszych dniach okupacji hitlerowcy dokonali mordu kilkudziesięciu profesorów lwowskich uczelni, głownie Uniwersyetu. Funkcjonowały jedynie oficjalnie [http://www.lwow.home.pl/lek/albert1.html kursy medyczne]. Działalność uniwersytetu prowadzona była [http://lwow.home.pl/rocznik/prawo39-45.html nielegalnie] w mieszkaniach prywatnych, w ramach tajnych kompletów.
Uniwersytet Iwana Franko (od 1944)
- Od września 1944, po ponownym zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie, wznowiono działalność naukową uniwersytetu. Zmuszeni do ekspatriacji polscy naukowcy stopniowo opuszczali Lwów udając się na zachód, zaś nowa kadra naukowa napływała z Ukrainy i całego ZSRR.
- W 2001 na Uniwersytecie zatrudniano 3301 osób, w tym 1042 wykładowców prowadzących wykłady w 61 dziedzinach: pedagogicznych, naukowych i inżynieryjnych na 100 katedrach, w centrum obliczeniowym i w ponad 100 laboratoriach oraz w muzeach: geologicznym, minearologicznym, zoologicznym, numizmatycznym, archeologicznym. Liczba studentów w roku akademickim 1997/1998 wynosiła: dla studiów dziennych 11 649 osób, zaocznych 3 680 osób. Pełne studia uniwersyteckie trwają 5 lat.
Kadra naukowa
W okresie przed pierwszą wojną światową na Uniwersytecie Lwowskim wykładali m.in. : Julian Ochorowicz, Piotr Chmielowski, Jan Kasprowicz, Adam Kryński, Stanisław Zakrzewski, Oswald Balzer.
Pośród naukowców, którzy związani byli z tym uniwersytetem, były takie osobistości jak:
- Grzegorz Piramowicz – sekretarz Komisji Edukacji Narodowej
- Szymon Aszkenazy – dyplomata
- Oswald Balzer – prawnik
- Benedykt Dybowski – zoolog, badacz fauny Bajkału i Kamczatki
- Józef Kallenbach - profesor historii literatury polskiej
- Antoni Małecki – wybitny historyk i filolog
- Jan Kasprowicz – poeta
- Ksawery Liske – historyk, organizator nauki historycznej
- Ludwik Rydygier – chirurg, pionier operacji na otwartym żołądku
- Kazimierz Twardowski - słynny filozof, psycholog i pedagog, twórca lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej, z której wyszły takie znakomitości jak Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz i in.
- Mścisław Wartenberg – filozof metafizyk
- Józef Nusbaum-Hilarowicz – twórca znakomitej lwowskiej szkoły zoologicznej, do której należeli: Rudolf Weigl – odkrywca szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, Leonard Jakubski, Benedykt Fuliński i in.
- Władysław Abraham – historyk prawa kościelnego
- Maurycy Allerhand – wybitny prawnik
- Wilhelm Bruchnalski – wybitny historyk literatury
- Edward Porębowicz - romanista
- Marian Smoluchowski – wybitny fizyk
- Juliusz Kleiner - znakomity historyk literatury polskiej
- Witold Taszycki – polonista, współautor wielokrotnie wznawianych "Zasad pisowni polskiej".
- Eugeniusz Romer – kartograf
- twórcy lwowskiej szkoły matematycznej - Hugo Steinhaus i Stefan Banach – światowej sławy matematyk,
- Jan Czekanowski – światowej sławy antropolog
- Jakub Parnas – wybitny biochemik
- Karolina Lanckorońska – historyk sztuki
- Tadeusz Boy Żeleński – pisarz i tłumacz literatury francuskiej
Zobacz też
- Lwów
Lwowski Uniwersytet
kategoria:Lwów
Odnośniki zewnętrzne
- [http://www.lwow.home.pl/uniwersytet.html Uniwersytet Lwowski (1912)]
- [http://www.lwow.home.pl/ujk.html Uniwersytet Jana Kazimierza]
- [http://www.lwow.home.pl/rocznik/prawo39-45.html Wydział Prawa UJK w latach 1939-1945]
- [http://www.lwow.home.pl/lek/albert1.html Lwowski Wydział Lekarski podczas okupacji hitlerowskiej]
- [http://www.franko.lviv.ua/indexu.html Львівський національний університет] ([http://www.franko.lviv.ua/ wersja angielska])
Uniwersytet LwowskiUniwersytet Lwowski - jedna z najstarszych uczelni wyższych Europy środkowej
Historia
Kolegium Jezuickie (1608-1758)
- 1608 - założenie kolegium jezuickiego we Lwowie
- 20 stycznia 1661 król polski Jan Kazimierz ogłosił: Zgodziliśmy się łatwo i chętnie ażeby kolegium ojców jezuitów we Lwowie godność akademii i tytuł uniwersytetu został nadany. I pozwalamy, aby w tymże kolegium generalne studium w każdym dozwolonym fakultecie ustanowione było, tj. teologii scholastycznej i moralnej, filozofii, matematyki, obojga praw, medycyny, sztuk wyzwolonych i nauk zgoła wszystkich, według przyjętego akademii i uniwersytetu zwyczaju i praktyki.
- Ze względu na obowiązujące wówczas w Polsce prawa, oprócz dekretu królewskiego do utworzenia Akademii niezbędna była uchwała sejmowa i aprobata papieża. Mimo wielokrotnych prób Sejm na kolejnych sesjach w latach 1661-1665 nie wyraził zgody na utworzenie we Lwowie Akademii (wobec silnego sprzeciwu ze strony Akademii Krakowskiej i Zamojskiej), zaś papież Aleksander VII zezwolił jedynie na nadawanie stopni doktorskich z teologii i filozofii, do czego kolegium jezuickie miało już prawa nadane w 1552 przez papieża Juliusza III.
Akademia Lwowska (1758-1773)
- 18 kwietnia 1758 król polski August III podpisał dyplom potwierdzający całkowicie przywilej Jana Kazimierza z 1661, nadając lwowskiej Akademii prawa takie, jakie posiadała Akademia Krakowska.
- 24 marca 1759 Papież Klemens VII wydał bullę, zatwierdzającą Akademię Lwowską i podnoszącą ją do godności uniwersytetu. Uzyskano prawo do wykładania: gramatyki, retoryki, filozofii, teologii scholastycznej i moralnej, dogmatycznej i pozytywnej, kanonów świętych i prawa kanonicznego, prawa cywilnego, i innych nauk.
- 11 grudnia 1759 odbyło się uroczyste otwarcie Akademii Lwowskiej i pierwsza promocja doktorska. Wsród pierwszych doktorów był znany poeta Franciszek Karpiński, wśród wykładowców - m.in. Grzegorz Piramowicz
- Od 1761 trwały procesy sądowe przeciwko Akademii Lwowskiej, wytoczone przez Akademie: Krakowską i Zamojską, nie przyniosły one jednak ostatecznego rozstrzygnięcia sporu.
- W 1765, na sejmie konwokacyjnym, nowo wybrany król Stanisław August Poniatowski, zatwierdził konstytucję, która potwierdziła przywileje Akademii krakowskiej, zamojskiej i wileńskiej, o lwowskiej nie wspominając.
- Od 1767 na Akademii Lwowskiej istniał (do 1804) prowizoryczny instytut z językiem wykładowym ruskim.
- W 1773, po pierwszym rozbiorze Polski, władze austriackie rozwiązały zakon jezuitów, prowadzący Akademię Lwowską. Akademia została przekształcona w szkołę średnią (kształcącą w zakresie filozofii i prawa). Oprócz niej na bazie Akademii powstały: Kolegium Medyczne i Kolegium Teologii Katolickiej (tzw. Akademia Stanowa) dla młodzieży szlacheckiej.
Uniwersytet Józefiński (1784-1805)
- 21 października 1884 cesarz austriacki Józef II podpisał dyplom fundacyjny dla świeckiego uniwersytetu we Lwowie, zwanego józefińskim. Podstawowym językiem nauczania była łacina, pomocniczymi: język polski i niemiecki. Zadaniem uczelni było kształcenie Austriaków, Polaków i Rusinów z różnych stanów (duchowieństwo, szlachta, mieszczanie), głównie do zawodów urzędniczych. Siedzibą uniwersytetu stał się klasztor potrynitarski przy ul. Krakowskiej. Uniwersytet miał cztery wydziały: teologiczny, filozoficzny, prawny i medyczny. Uniwersytet ten funkcjonował przez 21 lat.
- W 1805, z uwagi włączenie do zaboru austriackiego tzw. Galicji Zachodniej z Krakowem, zarządzono przeniesienie uniwersytetu lwowskiego do Krakowa.
Liceum Lwowskie (1805-1817)
- 1805 - Uniwersytet Lwowski przekształcono w liceum - wyższy zakład naukowy z wydziałami: prawa, filozofii, teologii i chirurgii. Różnił się on od uniwersytetu mniejszą liczbą katedr, krótszym okresem nauki, brakiem uprawnień (lecz tylko do 1806) do nadawania promocji doktorskich. Liceum lwowskie istniało 12 lat.
Uniwersytet Lwowski (1817-1920)
1805
- 7 sierpnia 1817, po kongresie wiedeńskim, który wyłączył Kraków spod jurysdykcji Austrii, cesarz austriacki Franciszek I podpisał powtórny akt fundacji uniwersytetu lwowskiego z niemieckim językiem wykładowym, z trzema fakultetami (bez medycznego).
- W okresie powstania listopadowego młodzież studencka Uniwersytetu Lwowskiego tłumnie uciekała do Królestwa Kongresowego, by walczyć w szeregach powstańców.
- Od 1833 rozpoczęła się na uniwersytecie era konspiracyjna. Powstały wówczas organizacje konspiracyjne: Związek Przyjaciół Ludu, Węglarstwo polskie, Stowarzyszenie Ludu Polskiego itd., w których działali aktywnie studenci: Franciszek Smolka, Kazimierz Grocholski, Albin Dunajewski, Karol Szajnocha i in. Organizacje te były zwalczane przez policję zaborczą, zaś konspiratorzy zamykani w ciężkich więzieniach.
- 6 kwietnia 1848, w okresie Wiosny Ludów uniwersytet uzyskał pełną autonomię i pozwolenie na prowadzenie wykładów po polsku, podpisane przez gubernatora austriackiego Stadiona.
- 2 listopada 1848 generał austriacki Hammerstein rozkazał zbombardować zbuntowane miasto. W wyniku bombardowania spłonęły budynki uniwersyteckie wraz z biblioteką. Z ok. 51 tys. tomów uratowano jedynie ok. 13 tys.
- Po półrocznej przerwie na uspokojenie nastrojów uniwersytet wznowił wykłady w 13 salach lwowskiego ratusza.
1848
- 2 stycznia 1851 na,miestnik Galicji hr. Agenor Gołuchowski przekazał dla uniwersytetu gmach obok kościoła św. Mikołaja, który zajmował do czasu kasaty konwikt jezuicki, później zaś wojsko.
- W dziesięcioleciu 1851-1860 Austriacy w myśl zasady divide et impera przyznali Rusinom uprzywilejowane stanowisko, wprowadzając częściowe wykłady w języku ruskim na wydziałach teologicznym i prawniczym, Polakom zezwalając jedynie na stworzenie katedry języka polskiego.
- Od 1867, kiedy w cesarstwie austro-węgierskim zapanowała era konstytucyjna, rozpoczęła się walka o polski charakter uniwersytetu lwowskiego, która przyniosła stopniowo wzrost liczby wykładów w języku polskim.
- w 1870 prowadzono 46 wykładów w języku niemieckim, 13 po łacinie, 13 po polsku i 7 po rusku
- w 1874 prowadzono 59 wykładów w języku polskim, 13 po łacinie, 11 po niemiecku i 7 po rusku
- w 1906 prowadzono 185 wykładów w języku polskim, 19 po łacinie, 5 po niemiecku
- W 1882 Uniwersytet został częściowo spolonizowany (po długiej walce społeczności polskiej, która obroniła uczelnię przed likwidacją na rzecz niemieckiego uniwersytetu w Czerniowcach). Wtedy to rozpoczął się okres świetności uniwersytetu, który na przełomie XIX i XX wieku był największą uczelnią Galicji i drugą w Austrii (w 1913 miał blisko 5 tysięcy studentów, w tym kobiety, które dopuszczono na medycynę i filozofię w 1897 roku).
- W 1894 Uniwersytet otrzymał Wydział Lekarski, stając się uczelnią czterowydziałową. Większość wykładów prowadzono w języku polskim, ale były także wykłady po ukraińsku i łacinie. Wraz z rozwojem ruchu narodowego ukraińskiego narastał jednak konflikt społeczności polskiej i ukraińskiej o język uczelni (Ukraińcy żądali obowiązkowego wykładowego języka ukraińskiego).
- W latach 1906-1908 na uniwersytecie wybuchały bijatyki studentów ukraińskich i polskich, w których byli ranni i zabici.
Uniwersytet Jana Kazimierza (1920-1939)
1908
1908
- W 1920 uniwersytetowi nadano imię założyciela - króla Jana Kazimierza. Była to jedna z największych i najbardziej zasłużonych placówek naukowych odrodzonej Polski, gdzie wykładali słynni, światowej sławy naukowcy, gdzie powstawały i działały słynne lwowskie szkoły naukowe: Lwowska Szkoła Matematyczna, Lwowsko-Warszawska Szkoła Filozoficzna, Lwowska Szkoła Antropologiczna, Lwowska Szkoła Zoologiczna, Lwowska Szkoła Geograficzna i in., gdzie dokonywano ważnych odkryć naukowych i publikowano prace naukowe na światowym poziomie.
- Uniwersytetowi Jana Kazimierza przekazano nowe budynki, w tym okazały gmach Sejmu Krajowego Galicji, który stał się gmachem głównym uczelni.
Uniwersytet Iwana Franko (1939-1941)
- W 1939 po anektowaniu Lwowa przez wojska sowieckie uniwersytet działał nadal do czerwca 1941, częściowo z przedwojenną polską kadrą naukową jako ukraiński uniwersytet im. Iwana Franko. Wykłady odbywały się po polsku i ukraińsku. Z uniwersytetu wydzielono wydział medyczny, stwarzając z niego odrębną uczelnię. Zamknięto wydział teologiczny.
Podziemny Uniwersytet Jana Kazimierza (1941-1944)
- W okresie okupacji hitlerowskiej Lwowa (czerwiec 1941-lipiec 1944) uniwersytet został przez okupantów zamknięty. Już w pierwszych dniach okupacji hitlerowcy dokonali mordu kilkudziesięciu profesorów lwowskich uczelni, głownie Uniwersyetu. Funkcjonowały jedynie oficjalnie [http://www.lwow.home.pl/lek/albert1.html kursy medyczne]. Działalność uniwersytetu prowadzona była [http://lwow.home.pl/rocznik/prawo39-45.html nielegalnie] w mieszkaniach prywatnych, w ramach tajnych kompletów.
Uniwersytet Iwana Franko (od 1944)
- Od września 1944, po ponownym zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie, wznowiono działalność naukową uniwersytetu. Zmuszeni do ekspatriacji polscy naukowcy stopniowo opuszczali Lwów udając się na zachód, zaś nowa kadra naukowa napływała z Ukrainy i całego ZSRR.
- W 2001 na Uniwersytecie zatrudniano 3301 osób, w tym 1042 wykładowców prowadzących wykłady w 61 dziedzinach: pedagogicznych, naukowych i inżynieryjnych na 100 katedrach, w centrum obliczeniowym i w ponad 100 laboratoriach oraz w muzeach: geologicznym, minearologicznym, zoologicznym, numizmatycznym, archeologicznym. Liczba studentów w roku akademickim 1997/1998 wynosiła: dla studiów dziennych 11 649 osób, zaocznych 3 680 osób. Pełne studia uniwersyteckie trwają 5 lat.
Kadra naukowa
W okresie przed pierwszą wojną światową na Uniwersytecie Lwowskim wykładali m.in. : Julian Ochorowicz, Piotr Chmielowski, Jan Kasprowicz, Adam Kryński, Stanisław Zakrzewski, Oswald Balzer.
Pośród naukowców, którzy związani byli z tym uniwersytetem, były takie osobistości jak:
- Grzegorz Piramowicz – sekretarz Komisji Edukacji Narodowej
- Szymon Aszkenazy – dyplomata
- Oswald Balzer – prawnik
- Benedykt Dybowski – zoolog, badacz fauny Bajkału i Kamczatki
- Józef Kallenbach - profesor historii literatury polskiej
- Antoni Małecki – wybitny historyk i filolog
- Jan Kasprowicz – poeta
- Ksawery Liske – historyk, organizator nauki historycznej
- Ludwik Rydygier – chirurg, pionier operacji na otwartym żołądku
- Kazimierz Twardowski - słynny filozof, psycholog i pedagog, twórca lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej, z której wyszły takie znakomitości jak Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz i in.
- Mścisław Wartenberg – filozof metafizyk
- Józef Nusbaum-Hilarowicz – twórca znakomitej lwowskiej szkoły zoologicznej, do której należeli: Rudolf Weigl – odkrywca szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, Leonard Jakubski, Benedykt Fuliński i in.
- Władysław Abraham – historyk prawa kościelnego
- Maurycy Allerhand – wybitny prawnik
- Wilhelm Bruchnalski – wybitny historyk literatury
- Edward Porębowicz - romanista
- Marian Smoluchowski – wybitny fizyk
- Juliusz Kleiner - znakomity historyk literatury polskiej
- Witold Taszycki – polonista, współautor wielokrotnie wznawianych "Zasad pisowni polskiej".
- Eugeniusz Romer – kartograf
- twórcy lwowskiej szkoły matematycznej - Hugo Steinhaus i Stefan Banach – światowej sławy matematyk,
- Jan Czekanowski – światowej sławy antropolog
- Jakub Parnas – wybitny biochemik
- Karolina Lanckorońska – historyk sztuki
- Tadeusz Boy Żeleński – pisarz i tłumacz literatury francuskiej
Zobacz też
- Lwów
Lwowski Uniwersytet
kategoria:Lwów
Odnośniki zewnętrzne
- [http://www.lwow.home.pl/uniwersytet.html Uniwersytet Lwowski (1912)]
- [http://www.lwow.home.pl/ujk.html Uniwersytet Jana Kazimierza]
- [http://www.lwow.home.pl/rocznik/prawo39-45.html Wydział Prawa UJK w latach 1939-1945]
- [http://www.lwow.home.pl/lek/albert1.html Lwowski Wydział Lekarski podczas okupacji hitlerowskiej]
- [http://www.franko.lviv.ua/indexu.html Львівський національний університет] ([http://www.franko.lviv.ua/ wersja angielska])
Polska Akademia Umiejętności
Polska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) - powstała po uzyskaniu niepodległości naczelna polska instytucja nauki mająca status towarzystwa naukowego ogólnego. Główną siedzibą PAU był własny gmach w Krakowie przy ul. Sławkowskiej 17.
Miała 4 wydziały:
#Filologiczny
#Historyczno-Filozoficzny
#Matematyczno-Przyrodniczy
#Lekarski (od 1930)
Ogółem do 1952 PAU miała 676 członków krajowych i 264 zagranicznych. PAU organizowała doroczne posiedzenia członków oraz posiedzenia wydziałów. Ciężar prac badawczych i wydawniczych spoczywał na komisjach i komitetach, w których pracowali także uczeni niemający uprawnień członkowskich PAU.
Po II wojnie światowej niezależna od państwa instytucja naukowa była władzom wysoce niewygodna. W 1948 roku ogłosiły one zamiar powołania Polskiej Akademii Nauk, a wobec PAU zastosowano restrykcje: finansowe, cenzuralne, ograniczono jej kontakty z zagranicą, zablokowano wydawnictwa. Placówki badawcze, wydawnictwa, zbiory, pamiątki i majątki PAU zabrano i przekazano PAN. W latach 1957-58 uczeni podjęli próbę odtworzenia PAU, na co władze odpowiedziały powołaniem w Krakowie oddziału PAN. Odbudowę PAU umożliwiła dopiero zmiana ustroju 1989. Odtworzyła ją grupa członków na podstawie dawnego statutu, z zachowaniem ciągłości organizacyjnej i odwołując się do tradycyjnych form działania.
Współcześnie PAU obejmuje wydziały:
#Filologiczny,
#Historyczno-Filozoficzny,
#Matematyczno-Fizyczno-Chemiczny,
#Przyrodniczy,
#Lekarski,
#Twórczości Artystycznej.
Kolejnymi prezesami PAU byli:
- Józef Majer (1872-90),
- Stanisław Tarnowski (1890-1917),
- Kazimierz Morawski (1917-25),
- Jan Michał Rozwadowski (1925-29),
- Kazimierz Kostanecki (1929-34),
- Stanisław Wróblewski (1934-38),
- Stanisław Kutrzeba (1939-46),
- Kazimierz Nitsch (1946-57),
- Adam Krzyżanowski (1957-58),
- Gerard Labuda (1989-94),
- Kazimierz Kowalski (1994-2001)
- Andrzej Białas (od 2001)
Kolejnymi sekretarzami generalnymi PAU byli:
- Józef Szujski (1872-83),
- Stanisław Tarnowski (1883-90),
- Stanisław Smolka (1890-1903),
- Bolesław Ulanowski (1903-19),
- Kazimierz Kostanecki (1919-21),
- Stanisław Wróblewski (1921-26),
- Stanisław Kutrzeba (1926-39),
- Tadeusz Kowalski (1939-48),
- Jan Konstanty Dąbrowski (1948-57),
- Adam Vetulani (1957-58),
- Józef Skąpski (1989-94),
- Jerzy Wyrozumski (od 1994)
Członkami honorowymi PAU byli:
- Papież Jan Paweł II
- Jan Nowak-Jeziorański
Linki zewnętrzne
- [http://www.pau.krakow.pl/ Strona internetowa Polskiej Akademii Umiejętności]
- [http://www.pau.krakow.pl/czonkowi.htm Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności]
Kategoria:Polskie towarzystwa naukowe
Kategoria:Kraków
1951
- 1951
ko:1951년
ms:1951
ja:1951年
simple:1951
th:พ.ศ. 2494
Polska Akademia NaukPolska Akademia Nauk (PAN) to państwowa instytucja naukowa będąca z jednej strony korporacją najwybitniejszych polskich uczonych, na wzór Francuskiej Akademii Nauk, a z drugiej - siecią wspólnie zarządzanych państwowych instytutów naukowych, których celem jest prowadzenie badań naukowych o możliwie najwyższym poziomie naukowym.
Historia PAN
Polska Akademia Nauk powstała w 1951 roku na I. Kongresie Polskiej Nauki, z połączenia Polskiej Akademii Umiejętności (istniejącej od 1896 roku) oraz Warszawskiego i Krakowskiego Towarzystwa Naukowego. Początkowo była tylko korporacją uczonych, jednak w 1960 roku została przekształcona w rządową instytucję centralną, sprawującą ogólną pieczę nad nauką w Polsce i zarządzającą siecią instytutów. W 1990 roku PAN straciła status instytucji rządowej, stając się ponownie zarówno korporacją uczonych i siecią instytutów. Funkcję sprawowania kontroli nad nauką na poziomie rządu przejął Komitet Badań Naukowych.
PAN jako korporacja uczonych
Jako korporacja uczonych PAN skupia w swoim składzie najwybitniejszych polskich uczonych, którzy noszą tytuły członków rzeczywistych,. Ich liczba jest ograniczona do 350. Istnieją także członkowie korespendenci.
Członkostwo w korporacji jest dożywotnie. Prawo zgłaszania kandydatów na członków korespondentów mają członkowie rzeczywiści oraz rady naukowe uczelni wyższych i instytutów PAN. Członkowie rzeczywiści są, w miarę zwalniania miejsc, wybierani spośród członków korespondentów przez wszystkich członków rzeczywistych.
Członkami rzeczywistymi i korespondentami PAN są nie tylko polscy uczeni, ale także liczna grupa uczonych zagranicznych (ok. 30% składu).
Członkowie rzeczywiści i krajowi członkowie korespondenci tworzą zgromadzenie ogólne PAN, które wybiera prezesa, prezydium, szefów wydziałów tematycznych, komitetów normalizacyjno-nazewniczych oraz akceptuje przewodniczących oddziałów terenowych.
PAN jako sieć instytutów
Polska Akademia Nauk to także sieć kilkudziesięciu instytutów naukowych. Instytuty te podlegają formalnie szefom wydziałów tematycznych PAN-u i są finansowane bezpośrednio przez Komitet Badań Naukowych. Instytuty zatrudniają ok. 2000 pracowników naukowych, a ich koszty utrzymania stanowią ok. 1/3 kosztów budżetu państwa na badania (0,5%). Instytuty nie kształcą studentów na poziomie podstawowym, ale prowadzą studia doktoranckie - większość z nich ma prawo nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego.
Głównym zadaniem instytutów jest prowadzenie badań podstawowych na najwyższym poziomie światowym. Wiele placówek PAN-u wykonuje zadania naukowe dające wymierne korzyści.
Współpraca z zagranicą
Struktura PAN
Kancelaria PAN
Oddziały PAN
- Oddział PAN w Gdańsku
- Oddział PAN w Katowicach
- Oddział PAN w Krakowie
- Oddział PAN w Lublinie
- Oddział PAN w Łodzi
- Oddział PAN w Poznaniu
- Oddział PAN we Wrocławiu
Placówki naukowe PAN
Wydział Nauk Społecznych
- Instytut Archeologii i Etnologii PAN
- Instytut Badań Literackich PAN
- Instytut Filozofii i Socjologii PAN
- Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN
- Instytut Historii Nauki PAN
- Instytut Języka Polskiego PAN
- Instytut Nauk Ekonomicznych PAN
- Instytut Nauk Prawnych PAN
- Instytut Psychologii PAN
- Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN
- Instytut Slawistyki PAN
- Instytut Studiów Politycznych PAN
- Instytut Sztuki PAN
- Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej PAN
- Zakład Badań Narodowościowych PAN (w likwidacji od 26 marca 2004)
- Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN
- Centrum Badań Przedsiębiorczości i Zarządzania PAN
- Zakład Badań Statystyczno-Ekonomicznych PAN-GUS
Komitety Wydziału Nauk Społecznych
- Komitet Badania Polonii PAN
- Komitet Historii Nauki i Techniki PAN
- Komitet Językoznawstwa PAN
- Komitet Nauk Demograficznych PAN
- Komitet Nauk Ekonomicznych PAN
- Komitet Nauk Etnologicznych PAN
- Komitet Nauk Filozoficznych PAN
- Komitet Nauk Historycznych PAN
- Komitet Nauk o Kulturze PAN
- Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN
- Komitet Nauk o Literaturze PAN
- Komitet Nauk o Pracy i Polityce Społecznej PAN
- Komitet Nauk Organizacji i Zarządzania PAN
- Komitet Nauk Orientalistycznych PAN
- Komitet Nauk o Sztuce PAN
- Komitet Nauk Pedagogicznych PAN
- Komitet Nauk Politycznych PAN
- Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN
- Komitet Nauk Prawnych PAN
- Komitet Nauk Psychologicznych PAN
- Komitet Nauk Teologicznych PAN
- Komitet Słowianoznawstwa PAN
- Komitet Socjologii PAN
- Komitet Statystyki i Ekonometrii PAN
Wydział Nauk Biologicznych
- Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
- Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN
- Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN
- Instytut Dendrologii PAN
- Instytut Ochrony Przyrody PAN
- Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN
- Instytut Parazytologii im. Witolda Stefańskiego PAN
- Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN
- Centrum Badań Ekologicznych PAN
- Międzynarodowe Centrum Ekologii PAN
- Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej
- Muzeum i Instytut Zoologii PAN
- Zakład Antropologii PAN
- Zakład Badania Ssaków PAN
- Zakład Biologii Antarktyki PAN
- Zakład Ichtiobiologii i Gospodarki Rybackiej PAN
- Zakład Ornitologii PAN
Komitety Wydziału Nauk Biologicznych
- Komitet Antropologii PAN
- Komitet Biochemii i Biofizyki PAN
- Komitet Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN
- Komitet Botaniki PAN
- Komitet Cytobiologii PAN
- Komitet Ekologii PAN
- Komitet Mikrobiologii PAN
- Komitet Neurobiologii PAN
- Komitet Ochrony Przyrody PAN
- Komitet Parazytologii PAN
- Komitet Zoologii PAN
Wydział Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych
- Instytut Chemii Bioorganicznej PAN
- Instytut Chemii Fizycznej PAN
- Instytut Chemii Organicznej PAN
- Instytut Fizyki PAN
- Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego PAN
- Instytut Fizyki Molekularnej PAN
- Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN
- Instytut Matematyczny PAN
- Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych im. Włodzimierza Trzebiatowskiego PAN
- Instytut Wysokich Ciśnień PAN
- Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
- Centrum Badań Kosmicznych PAN
- Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN
- Centrum Chemii Polimerów PAN
- Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
- Zakład Karbochemii PAN
Komitety Wydziału Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych
- Komitet Astronomii PAN
- Komitet Chemii PAN
- Komitet Chemii Analitycznej PAN
- Komitet Fizyki PAN
- Komitet Krystalografii PAN
- Komitet Matematyki PAN
Wydział Nauk Techniczych
- Instytut Badań Systemowych PAN
- Instytut Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN
- Instytut Budownictwa Wodnego PAN
- Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN
- Instytut Inżynierii Chemicznej PAN
- Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN
- Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej im. Aleksandra Krupkowskiego PAN
- Instytut Podstaw Informatyki PAN
- Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN
- Centrum Laserowych Technologii Metali im. Henryka Frąckiewicza Politechniki Świętokrzyskiej i PAN
- Międzynarodowe Centrum Biocybernetyki
Komitety Wydziału Nauk Techniczych
- Komitet Akustyki PAN
- Komitet Architektury i Urbanistyki PAN
- Komitet Automatyki i Robotyki PAN
- Komitet Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN
- Komitet Budowy Maszyn PAN
- Komitet Elektroniki i Telekomunikacji PAN
- Komitet Elektrotechniki PAN
- Komitet Informatyki PAN
- Komitet Inżynierii Chemicznej i Procesowej PAN
- Komitet Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN
- Komitet Mechaniki PAN
- Komitet Metalurgii PAN
- Komitet Metrologii i Aparatury Naukowej PAN
- Komitet Nauki o Materiałach PAN
- Komitet Termodynamiki i Spalania PAN
- Komitet Transportu PAN
Wydział Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych
- Instytut Agrofizyki im. Bohdana Dobrzańskiego PAN
- Instytut Fizjologii i Żywienia Zwierząt im. Jana Kielanowskiego PAN
- Instytut Fizjologii Roślin im. Franciszka Górskiego PAN
- Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN
- Instytut Genetyki Roślin PAN
- Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN
- Ogród Botaniczny - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN
- Stacja Badawcza Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierząt PAN
- Zakład Badań Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN
Komitety Wydziału Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych
- Komitet Agrofizyki PAN
- Komitet Biologii Rozrodu Zwierząt PAN
- Komitet Ekonomiki Rolnictwa PAN
- Komitet Fizjologii, Genetyki i Hodowli Roślin PAN
- Komitet Gleboznawstwa i Chemii Rolnej PAN
- Komitet Melioracji i Inżynierii Środowiska Rolniczego PAN
- Komitet Nauk Leśnych PAN
- Komitet Nauk o Żywności PAN
- Komitet Nauk Ogrodniczych PAN
- Komitet Nauk Weterynaryjnych PAN
- Komitet Nauk Zootechnicznych PAN
- Komitet Ochrony Roślin PAN
- Komitet Techniki Rolniczej PAN
- Komitet Technologii Drewna PAN
- Komitet Uprawy Roślin PAN
- Komitet Zagospodarowania Ziem Górskich PAN
Wydział Nauk Medycznych
- Instytut Farmakologii PAN
- Instytut Genetyki Człowieka PAN
- Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN
- Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN
- Centrum Biologii Medycznej PAN
Komitety Wydziału Nauk Medycznych
- Komitet Epidemiologii i Zdrowia Publicznego PAN
- Komitet Fizyki Medycznej, Radiobiologii i Diagnostyki Obrazowej PAN
- Komitet Genetyki Człowieka i Patologii Molekularnej PAN
- Komitet Immunologii i Etiologii Zakażeń Człowieka PAN
- Komitet Nauk Fizjologicznych PAN
- Komitet Nauk Neurologicznych PAN
- Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka PAN
- Komitet Patofizjologii Klinicznej PAN
- Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PAN
- Komitet Rozwoju Człowieka PAN
- Komitet Terapii i Nauk o Leku PAN
Wydział Nauk o Ziemi i Nauk Górniczych
- Instytut Geofizyki PAN
- Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN
- Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN
- Instytut Mechaniki Górotworu PAN
- Instytut Nauk Geologicznych PAN
- Instytut Oceanologii PAN
- Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN
- Muzeum Ziemi PAN
Komitety Wydziału Nauk o Ziemi i Nauk Górniczych
- Komitet Geodezji PAN
- Komitet Górnictwa PAN
- Komitet Badań Czwartorzędu PAN
- Komitet Badań Morza PAN
- Komitet Geofizyki PAN
- Komitet Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN
- Komitet Gospodarki Wodnej PAN
- Komitet Inżynierii Środowiska PAN
- Komitet Nauk Geograficznych PAN
- Komitet Nauk Geologicznych PAN
- Komitet Nauk Mineralogicznych PAN
Komitety problemowe
- Komitet Ergonomii PAN
- Komitet „Polska w Zjednoczonej Europie”
- Komitet Badań Polarnych PAN
- Komitet Biotechnologii PAN
- Komitet Etyki w Nauce PAN
- Komitet Naukoznawstwa PAN
- Komitet Problemów Energetyki PAN
- Komitet "Człowiek i Środowisko"
- Komitet Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN
- Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus"
- Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN
- Rada Języka Polskiego PAN
- Rada Towarzystw Naukowych PAN
- Rada Upowszechniania Nauki PAN
Jednostki pozawydziałowe
- Archiwum Nauki PAN i PAU
- Archiwum PAN
- Biblioteka Gdańska PAN
- Biblioteka Kórnicka PAN
- Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie
- Centrum Laserowych Technologii Metali im. Henryka Frąckiewicza Politechniki Świętokrzyskiej i PAN
- Międzynarodowe Laboratorium Silnych Pól Magnetycznych i Niskich Temperatur
Linki zewnętrzne
- [http://www.pan.pl Strona internetowa Polskiej Akademii Nauk]
- [http://www.pan.pl/nuke/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=30 Historia PAN]
- [http://www.pan.pl/nuke/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=7 Zadania komitetów naukowych i problemowych PAN]
-
Adam Mickiewicz
Adam Bernard Mickiewicz (urodzony 24 grudnia 1798 w Zaosiu koło Nowogródka - zmarł 26 listopada 1855 w Konstantynopolu) - polski poeta, publicysta i działacz polityczny. Jeden z wielkich poetów polskiego romantyzmu.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Był synem adwokata przy sądach niższych w Nowogródku. W latach 1807-1815 uczęszczał do dominikańskiej szkoły powiatowej. W wieku 17 lat skończył szkołę miejscową.Studiował nauki humanistyczne na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie z zamiarem zdobycia zawodu nauczyciela. W czasach studenckich był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Filomatów, tajnej organizacji, która z czasem przekształciła się w spiskową organizację narodową.
Więzienie, zesłanie i emigracja
W roku 1819 rozpoczął pracę jako nauczyciel w Kownie, gdzie mieszkał do roku 1823. Podczas pobytu w Kownie napisał rozprawę, za którą w roku 1822 otrzymał tytuł magistra filozofii. W roku 1824 został aresztowany i skazany za udział w tajnych młodzieżowych organizacjach na zesłanie w głąb Rosji. W latach 1824-1829 przebywał w Petersburgu, w Odessie, Moskwie oraz na Krymie. W Rosji poznał dekabrystów, a także Aleksandra Puszkina. Następnie podróżował po Europie, początkowo w roku 1829 do Niemiec, potem do Włoch i Szwajcarii. W 1831 r. przyjechał do | | |