:: wikimiki.org ::
| Epoka żelazna |
Epoka żelaznaEpoka żelaza to w prehistorii okres dziejów ludzkości następujący po epoce brązu, w którym żelazo stało się głównym surowcem w wytwarzaniu narzędzi. Ramy czasowe epoki żelaza są różne i uzależnione od stref geograficznych, zróżnicowania kulturowego i rozwoju społeczno-gospodarczego.
Najstarsze wyroby z kutego żelaza (głównie pochodzenia meteorytowego), znalezione w Egipcie i Azji Zachodniej, można odnieść na VI- III tysiąclecie p.n.e.. Na szerszą skalę używano żelaza w Babilonii w czasach Hammurabiego (pierwsza połowa XVIII wieku p.n.e.).
Pochodzenie metalurgii żelaza oraz problem jej rozprzestrzenienia nie zostały jeszcze całkowicie wyjaśnione, przeważa pogląd, że wynalazku dokonali Hetyci. W II tysiącleciu p.n.e. przetwórstwo żelaza opierało się już na surowcu uzyskiwanym z rud.
W epoce żelaza na terenie Europy występowała między innymi:
- kultura pomorska
- kultura halsztacka
- kultura przeworska
- kultura jastorfska
- kultura golasecca
- kultura Melaun
- kultura Este
- kultura łużycka
- kultura wschodniopomorska
- kultura lateńska
- kultura wielbarska
- kultura oksywska
- kultura miłogradzka
- kultura tracko-scytyjska
- kultura zachodniobałtyjska
- kultura zarubieniecka
- kultura puchowska
Zobacz też: historia.
Kategoria:Archeologia
ko:철기 시대
ja:鉄器時代
simple:Iron Age
PrehistoriaPrehistoria, prahistoria (łac. pre - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 4 milionów lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 miliona lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok:
- paleolit - (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
- mezolit - (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
- neolit - (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
- eneolit - (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.)
- epoka brązu - (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.)
- epoka żelaza - (ok. 5000 p.n.e. - ok. 1200 n.e.)
Prehistoria (prahistoria) kończy się wraz z wynalazkiem pisma, co dla każdej kultury działo się w innym momencie. Niektóre kultury nie poznały nigdy pisma i te, które żyją w ten sposób obecnie, lub żyły tak do niedawna, noszą nazwę kultur pierwotnych.
Badaniem prehistorii (prahistorii) zajmuje się: archeologia i archeologia pradziejowa. Szczególnym jej działem, zajmującym się badaniem szczątków kostnych wymarłych człekokształtnych i człowiekowatych jest paleoantropologia i antropologia fizyczna.
Linki zewnętrzne:
- [http://archeo.amu.edu.pl/ Strona internetowa Instytut Prahistorii]
- [http://www.pma.it.pl/]
- [http://kza.muzarp.poznan.pl/ Strona internetowa - Muzeum Archeologicznego w Poznaniu]
- [http://www.archeo.uw.edu.pl/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.ma.krakow.pl/ Strona internetowa]
- [http://www3.uj.edu.pl/Arch/ Strona internetowa Instytutu Archeologii]
- [http://www.historycy.org/Archeologia_i_bractwa-f59.html Forum Archeologia]
Zobacz też: australopiteki, historia, prehistoria odkryć geograficznych, religie prehistoryczne, stanowisko archeologiczne, sztuka prehistoryczna.
-
Epoka brązuEpoka brązu - jedna z epok prehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego , w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 2500 p.n.e., w Europie Południowej 2000 p.n.e., w Polsce 1800 p.n.e.. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000 - 700 p.n.e., kiedy to na Bliskim Wschodzie zaczęły tworzyć się pierwsze państwa i pojawiło się niewolnictwo, a na większości obszarów Europy rozpoczął się stopniowy rozkład wspólnoty pierwotnej.
Nazwa epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca - brązu (czyli stopu miedzi z cyną o stosunku 9:1). Przykładem przedmiotów z brązów są: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy). Brąz pojawił się w Egipcie i Mezopotamii około 3500 p.n.e. Czasem zamiast cyny do produkcji stopu stosowano ołów lub antymon (Węgry). Brąz antyczny był stopem miedzi z cynkiem (mosiądz). Brąz jest znacznie twardszy od miedzi i trwalszy, dlatego zastąpił ją w okresie eneolitu. Potrzebną do jego produkcji miedź i cynę uzyskiwano w kopalniach odkrywkowych.
Główne dziedziny gospodarki w czasie tej epoki to rolnictwo, hodowla bydła oraz pasterstwo. Powstanie ośrodków wytwórczych, wymiany towarów (wynalazek wozu na kołach oraz statków na wiosła i żagle sprzyjał rozwojowi handlu dalekosiężnego), gromadzenia bogactw, w konsekwencji doprowadziły do wzrostu walk międzyplemiennych i międzypaństwowych.
Najbardziej znane na świecie wykopaliska z epoki brązu: Ur w Mezopotamii, Ugarit w Syrii, Troja w Azji Mniejszej.
Sztuka brązu
Na wyspach Grecji rozwija się sztuka egejska. Na północy Europy wzrasta znaczenia ognia, który uważany był za emisariusza słońca, oraz opanowanie technologii związanych z ogniem spowodowały wkroczenie w krąg tajemnic solarnych. W Europie w tym okresie bardzo powszechny staje się kult solarny i związany z nim obrządek ciałopalny. Brąz postrzegany jest jako substytut złota - słonecznego metalu. Naczynia gliniane w formie i kolorze próbują naśladować brązowe. Popularna symbolika tarczy słonecznej - tzw. dysku solarnego, koła z wpisanym w nie równoramiennym krzyżem, mandali. Nasilenie się symboli troistości - trójkąty, trzykrotne powtarzanie jednego symbolu. Równie popularny motyw labiryntu, symbolizującego narodziny i śmierć mistyczną w obrzędach inicjacyjnych oraz herosa solarnego. Coraz więcej scen z życia codziennego i mitologii, militaryzacja sztuki.
Epoka brązu w Europie
Charakterystyczny dla epoki brązu jest niejednolity charakter rozwijających się i zanikających kultur. W środkowym jej okresie rozpoczął się proces wyodrębniania się i krystalizowania ludów europejskich, np. reprezentujących kulturę nordyjską Germanów zamieszkujących tereny obecnych Niemiec, Danii i południowej Szwecji.
Do ważniejszych kultur epoki brązu zaliczają się w Europie:
- kultura minojska
- kultura cykladzka
- kultura unietycka
- kultury pól popielnicowych
- kultury mogiłowe
- kultura apenińska
- kultura protoetruska
- kultura terramare
- kultura kurhanów sambijskich
- kultura komarowska
- kultura Noua
- kultura holihradzka
- kultura sośnicka
- kultura wysocka
- kultura białowicka
- kultura urn domkowych
- kultura trzciniecka
- kultura iwieńska
- kultura otomańska
- kultura bałtyjska
- kultura nordyjska
- kultura łużycka
- kultura wysocka
- kultura gawska
Najbardziej znane w Europie wykopaliska z epoki brązu: Mykeny w Grecji, Terramare we Włoszech, El Argar w Hiszpanii, Buchau w Niemczech, Unětice w Czechach.
Epoka brązu w Polsce
Na terenach Polski epoka brązu dzieli się na 5 okresów:
- wczesny - 1800-1400 p.n.e.
- starszy - 1400-1200 p.n.e.
- środkowy - 1200-1000 p.n.e,
- młodszy - 1000-800 p.n.e.,
- późny - 800-700/650 p.n.e.
Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. umiejętność obróbki metali dotarła na ziemie polskie. Kultury związane z wczesną epoką brązu w zasadzie jeszcze nie znały technologii wytwarzania brązu jednak pojawiły się pierwsze wytwory z miedzi, srebra i złota pochodzące z importów. Przyniosły je w latach 1850-1750 p.n.e. nowe kultury oparte na tradycji kultur ceramiki sznurowej: kultura strzyżowska i kultura mierzanowicka. Po nich pojawiła się kultura madziarowska i kultury związane z kulturą unietycką, do nich należą kultura grobsko-śmiardowska i kultura iwieńska. W tym czasie powstały silne ośrodki metalurgiczne.
W połowie 2 tysiąclecia ziemie polskie, w dorzeczu Odry i Wisły, znalazły się w orbicie wpływów czeskopalatynackiej i środkowodunajskiej kultury mogiłowej. W późnej epoce brązu występowała kultura łużycka, zaliczana do kręgu kultur pól popielnicowych, z tego okresu znane jest stanowisko archeologiczne w Biskupinie.
Link zewnętrzny
- [http://www.biskupin.pl/ Muzeum Archeologiczne w Biskupinie]
Zobacz też: historia.
Kategoria:Archeologia
ko:청동기 시대
ja:青銅器時代
simple:Bronze Age
NarzędzieNarzędzie to przedmiot służący do bezpośredniego oddziaływania w procesie pracy na przedmiot pracy.
Narzędzie pozwala wykonać to, czego przeciętny człowiek nie byłby w stanie wykonać gołymi rękami.
Jednym z kryteriów podziału procesów cywilizacyjnych jest rodzaj materiałów używanych na narzędzia:
- epoka kamienia: narzędzia były wykonywane z kości i rogów zwierząt, z drewna, kamienia,
- epoka brązu: ok. 2000 p.n.e. zaczęto stosować narzędzia miedziane i brązowe,
- epoka żelaza: ok. 1000 p.n.e. weszły w użycie narzędzia żelazne.
Najwcześniejszymi narzędziami były kije, kamienie, kości w postaci naturalnej, dobierane odpowiednio do zamierzeń. Następnie zaczęto narzędziom nadawać formy lepiej dostosowujące je do potrzeb. Na przestrzeni wieków nastąpiło ogromne zróżnicowanie narzędzi, dostosowywanych do różnorodnych rzemiosł i gałęzi przemysłu.
Zależnie od wybranego kryterium rozróżnia się narzędzia:
- według dostosowania do zadań:
- uniwersalne
- specjalne
- według rodzaju napędu:
- ręczne
- maszynowe (do pracy na obrabiarkach)
- według przeznaczenia:
- nazywane od rodzaju obróbki: np. tokarskie, ślusarskie, kuźnicze
- nazywane od profesji użytkownika: np. szewskie, krawieckie, stolarskie
- nazywane od rodzaju obrabianego materiału: np. do metalu (stali), do drewna
- nazywane od sposobu obróbki: np. skrawające, ścierne
specjalną grupę stanowią
- narzędzia pomiarowe
w innych znaczeniach
- narzędzie walki - zobacz: broń
- narzędzie zbrodni - zobacz: kryminalistyka.
Kategoria:Narzędzia
ja:道具
simple:Tool
MeteorytMeteoryt – pozostałość drobnego skalnego ciała niebieskiego (meteoroidu) przyciągniętego przez znacznie większe ciało niebieskie, która w postaci ciała stałego dotarła do jego powierzchni.
Ponieważ pojęcia meteoroidu, meteoru i opisywanego meteorytu są często mylone z sobą, istotne jest wskazanie różnic pomiędzy nimi:
Meteoroidy są drobnymi skalnymi okruchami znajdującymi się w przestrzeni kosmicznej. Niektóre z nich natrafiają na swojej drodze na kulę ziemską i są przyciągane przez nią. Te, które wpadną w atmosferę ziemską, przelatują przez nią z początkową prędkością ok. 20 km/s, a na skutek oporu powietrza wyhamowują na wysokości 20-40 km rozgrzewając się i świecąc. Ich świetlne ślady nazywa się meteorami. W trakcie hamowania, na skutek temperatury następuje najczęściej całkowite unicestwienie takiego meteoroidu, jednak czasami, w przypadku większych obiektów, zdarza się, że ich ocalałe części docierają do powierzchni Ziemi, i to je właśnie nazywa się meteorytami.
Ziemskie meteoryty występują w wielkościach od drobnych okruchów do kilku metrów. Ze względu na skład chemiczny meteoryty dzieli się na:
- aerolity – kamienne
- syderyty – metaliczne
- syderolity – o składzie mieszanym (kamienno-metaliczne)
Zobacz też
- Rezerwat Meteoryt Morasko
Linki zewnętrzne
- http://astro.ia.uz.zgora.pl/~simkoz/meteoryt/ polski wortal poświęcony meteorytom
Kategoria:Astronomia
Kategoria:Skały
ja:隕石
th:อุกกาบาต
EgiptEgipt (łac. Aegyptus, gr. Aigyptos; nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu, Jumhuriyat Misr al-Arabiyah) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce nad Morzem Śródziemnym, pomiędzy Libią a Izraelem i Strefą Gazy.
Długość granic: całkowita 2689 km (w tym: Strefa Gazy 11 km, Izrael 255 km, Libia 1150 km, Sudan 1273 km)
Długość wybrzeża: 2450 km
Najwyższy punkt: Góra Katarzyny 2629 m n.p.m.
Najniższy punkt: Al-Kattara -133 m p.p.m.
Inne ważne miasta to: Aleksandria, Asuan, Asyut, Mehalla El-Kubra, Giza, Hurghada, Luksor, Kom Ombo, Port Safaga, Port Said, Sharm el Sheikh, Shubra-El-Khema, Suez
Religie: muzułmanie (dominują sunnici) 94%, chrześcijanie koptyjscy i inni 6%
Język oficjalny: arabski
Inne języki: angielski i francuski
Święto narodowe: Rocznica Rewolucji, 23 czerwca
Ustrój: republika
Partie polityczne: Partia Narodowo-Demokratyczna, Postępowa Partia Jedności,
Socjalistyczna Partia Liberalna
Parlament: Zgromadzenie Narodowe - 454 miejsca
Konstytucja: z 11 września 1971 roku
Podział administracyjny: 26 gubernatorstw (muhafazat)
System prawny: oparty na prawie anglosaskim, prawie islamskim, kodeksie napoleońskim; sądowniczy organ rewizyjny - Sąd Najwyższy i Rada Stanu (nadzoruje słuszność decyzji administracyjnych); Egipt zaakceptował z zastrzeżeniami zwierzchnictwo Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości
Złoża bogactw naturalnych: ropa naftowa, gaz ziemny, ruda żelaza, fosforany, mangan, wapień, gips, talk, azbest, rudy ołowiu i rudy cynku
Historia
Tereny w dolinie i delcie Nilu są kolebką cywilizacji starożytnego Egiptu.
W układzie chronologicznym:
- Stare Państwo
- Średnie Państwo
- Nowe Państwo
- panowanie asyryjskie
- panowanie perskie
- panowanie Ptolemeuszy
- panowanie rzymskie
- panowanie bizantyjskie
- panowanie arabskie
- panowanie Saladyna - dynastia Ajjubidów
- panowanie mameluków
- panowanie osmańskie
- panowanie francuskie
- panowanie angielskie
- niepodległość - 28 lutego 1922 roku
Niektóre miejscowości egipskie o znaczeniu historycznym:
- Abukir
- Abu Simbel
Niektórzy królowie i królowe starożytnego Egiptu:
- Hatszepsut
Niektórzy bogowie starożytnego Egiptu:
- Hathor
Znani archeolodzy prowadzący prace w Egipcie:
- Jean Francois Champollion
- William Flinders Petrie
- Howard Carter
Warunki naturalne i geografia fizyczna
Howard Carter]
Howard Carter]
- Pustynia Libijska
- Pustynia Arabska
- Dolina Nilu
- Półwysep Synaj
Uwarunkowania hydrologiczne
Jedyna stała rzeka to Nil.
Jezioro Nasera - sztuczny zbiornik powstały w wyniku przegrodzenia Nilu Wielką Tamą Asuańską.
Klimat: zwrotnikowy skrajnie suchy, jedynie w wąskim pasie wybrzeża Morza Śródziemnego podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego. Lato (od maja do października) jest gorące i suche, z możliwymi gwałtownymi spadkami temperatury w nocy. Zima jest chłodniejsza, zwłaszcza w regionach pustynnych. Na wiosnę (od końca kwietnia do czerwca), wieje chamsin, gorący suchy wiatr, niosący pył pustynny, burze piaskowe i upały. Średnia temperatura stycznia na północy wynosi 12-14°C, na południu do 17°C, a lipca - około 23°C na północy, do 33°C na południu. Roczna suma opadów na północy wynosi do 200 mm, na południu zaledwie do kilku milimetrów.
Fauna i flora
- tamaryszek
Kultura i sztuka
- Nadżib Mahfuz - laureat literackiej Nagrody Nobla z roku 1988
Ciekawostki
- Pachnidła
- Starożytni Egipcjanie do produkcji swoich słynnych perfum używali kardamonu, cynamonu i gorzkich migdałów.
Znani współcześni Egipcjanie
- Boutros Boutros-Ghali
- Nadżib Mahfuz
- Hosni Mubarak
- Anwar Sadat
- Omar Sharif
Zobacz też
- Egipt faraonów
- Egipt faraonów (tablica chronologiczna)
- historia Afryki
- starożytny Egipt
- Zjednoczona Republika Arabska
Kategoria:Egipt
als:Ägypten
zh-min-nan:Ai-ki̍p
ko:이집트
ms:Mesir
ja:エジプト
simple:Egypt
th:ประเทศอียิปต์
III tysiąclecie p.n.e.IV tysiąclecie p.n.e. III tysiąclecie p.n.e. II tysiąclecie p.n.e.
XXX wiek p.n.e. XXIX wiek p.n.e. XXVIII wiek p.n.e. XXVII wiek p.n.e. XXVI wiek p.n.e. XXV wiek p.n.e.
XXIV wiek p.n.e. XXIII wiek p.n.e. XXII wiek p.n.e. XXI wiek p.n.e.
Kategoria:Kartka z kalendarza-tysiąclecie
Babilonia
Babilonia to starożytne państwo w Mezopotamii, na terenie obecnego Iraku.
Kalendarium
- X - IV tysiąclecie p.n.e. - rozwój kultury neolitycznej i chalkolitycznej (rolniczej) w Mezopotamii. Początki stałego osadnictwa, rolnictwa, garncarstwa, hodowli.
- II połowa IV - III tysiąclecie p.n.e. - rozwój cywilizacji sumeryjskiej. Narodziny cywilizacji miejsko-państwowej.
- II połowa III tysiąclecia p.n.e. - Mezopotamia zjednoczona pod rządami dynastii akadyjskiej i sumeryjskiej III dynastii z Ur.
- ok. 1894 p.n.e. - początek panowania I dynastii babilońskiej amoryckiej i okresu starobabilońskiego.
- XVIII w. p.n.e. - panowanie Hammurabiego w Babilonii, powstanie imperium babilońskiego, kodyfikacja prawa, tzw. Kodeks Hammurabiego.
- ok. 1570 p.n.e. - 1157 p.n.e. - panowanie dynastii kasyckiej w Babilonie.
- XV - XIV w. p.n.e. - rozkwit i potęga kasyckiej Babilonii.
- 1124 p.n.e. - 1103 p.n.e. - panowanie Nabuchodonozora I. Krótki renensans świetności Babilonii.
- X - IX w. p.n.e. - migracja Chaldejczyków do południowej Mezopotamii.
- 626 p.n.e. - 539 p.n.e. - panowanie dynastii chaldejskiej - tzw. okres nowobabiloński.
- 539 p.n.e. - podbój Babilonii przez Persów.
- 331 p.n.e. - podbój Babilonii przez Aleksandra Wielkiego.
- 331 p.n.e. - ok. 141 p.n.e. - okres hellenistyczny. Panowania Seleucydów.
- ok. 141 p.n.e. - ukończenie podboju Babilonii przez Partów
- ok. 226 p.n.e. - podbój Babilonii przez Ardaszira I. Początek okresu nowoperskiego.
VII w. n.e. - podbój Babilonii przez Arabów. Koniec cywilizacji starożytnej.
Historia
Królestwo Babilonii obejmowało południową części Mezopotamii do Zatoki Perskiej. Największy zasięg terytorialny i znaczenie osiągnęła Babilonia w czasie panowania Hammurabiego (1792-1750 p.n.e.), zajmując całą Mezopotamię i dominując gospodarczo i kulturowo w regionie.
Jednak jeszcze za panowania Hammurabiego państwo zaczęło mieć coraz więcej kłopotów z licznymi najeźdźcami i za panowania jego następców padło pod ciosami Hetytów i Kasytów z gór Zagros w Iranie (1595 p.n.e.). Ci ostatni ok. 1570 p.n.e. zostali nowymi władcami Babilonii. Nowi władcy dość szybko zasymilowali się, przyjmując język i kulturę Babilończyków. Okres panowania dynastii kasyckiej, zwany okresem średniobabilońskim, trwał prawie czterysta lat (1530-1170 p.n.e.). Kasyci zostali pokonani przez Asyryjczyków, a kilkadziesiąt lat później przez Elamitów, których Babilończycy wyrzucili ze swoich ziem dopiero po upływie kilku dziesięcioleci, aby wkrótce paść łupem atakujących z zachodu semickich ludów Aramejczyków i Chaldejczyków.
W IX w. p.n.e. Babilonia popadła w zależność od Asyrii, której władcy wielokrotnie łupili tę bogatą krainę. W roku 626 p.n.e. Babilon zrzucił jarzmo asyryjskie i powstało państwo nowobabilońskie rządzone przez chaldejskiego króla Nabopolasara. W 609 p.n.e. odrodzona Babilonia (tzw. państwo nowobabilońskie) zniszczyła wraz z Medami królestwo asyryjskie.
Największy rozwój Babilonii miał miejsce za panowania króla Nabuchodonozora II (604-562 p.n.e.). Jeszcze jako następca tronu Nabuchodonozor pobił wojska egipskie, broniące leżącej nad Eufratem twierdzy Karkemisz w Syrii (607-605 p.n.e.), zapewniając tym samym panowanie Babilonu nad Syrią i Fenicją. Za jego panowania prawie wszystkie terytoria należące do Asyrii zostały wtedy włączone do Babilonii, to jest Mezopotamia, Syria, Izrael i część Anatolii. Zorganizował on też kilka wypraw wojennych dla podbicia Egiptu, czego nie udało mu się jednakże dokonać. Dużą w tym przeszkodą był opór fenickich miast-państw, szczególnie miasta Tyru na wybrzeżu śródziemnomorskim oraz państwa Judy. Po dwóch powstaniach w Judzie, Nabuchodonozor II w 587 p.n.e., po zdobyciu Jerozolimy w wyniku 16-miesięcznego oblężenia, kazał to miasto zrównać z ziemią, stracić wszystkich wziętych do niewoli żołnierzy żydowskich, a pozostałą ludność przesiedlić do Babilonu, co znane jest w historii jako "niewola babilońska".
Za panowania Nabuchodonozora II odbudowano z rozmachem stolicę Babilon. W mieście postawiono wiele imponujących budowli m.in. zespół pałaców królewskich, monumentalną bramę Isztar oraz świątynię (ziggurat) w kształcie piramidy, którą legenda kojarzy z biblijną wieżą Babel. W państwie rozkwitały nauka i kultura. Państwo nowobabilońskie nie istniało jednak długo. Panująca dynastia królewska została w roku 556 p.n.e. obalona wskutek przewrotu pałacowego (ostatnim królem był Nabonid), a już w 539 p.n.e. Babilonia dostała się we władanie króla Persji Cyrusa II Wielkiego (558-529 p.n.e.) i stała się na 200 lat prowincją Persji. Samo miasto Babilon zostało w następnym roku zniszczone przez pożary, w których poniosły śmierć setki mieszkańców, a tamtejsze "wiszące ogrody" zostały strawione bezpowrotnie przez ogień.
Religia Babilonii
Bogami religii babilońskiej, opartej na tradycjach Sumeru i Akadu, były siły przyrody: burza, słońce, księżyc. Bogowie ci stali się później bóstwami opiekuńczymi miast. Za najwyższe bóstwo i przyczynę istnienia uważano pierwotnie boga Anu, z wyobrażeniem którego najczęściej łączono Enlila, pierwotnie boga powietrza. Jest on ojcem króla. Syn jego to bóg morza Ea, dobrotliwy opiekun ludzi. Z księżycem utożsamiano Sina, synem tegoż był Szamasz, bóg słońca i sprawiedliwości, córką Isztar, bogini wojny, radości, miłości (emocjonalnej i fizyczej) i płodności. Isztar jako gwiazda poranna jest istotą żeńską, zaś jako gwiazda wieczorna męską. Do naczelnego panteonu należał także bóg wojny Ninurta oraz Nergal i Ereszkigal, bóstwa świata umarłych. Opiekunem miasta Babilon i państwa babilońskiego był Marduk, uważany za syna Enlila.
Oddawanie czci bogu polegało głównie na składaniu ofiar. Kapłani zajmowali się astronomią i astrologią. Układali horoskopy, przepowiadali bieg całego życia ludzkiego, oraz wróżyli z wątroby owcy albo z wody i oliwy, zmieszanych w jednym pucharze.
Babilończycy wyobrażali sobie Ziemię jako nieruchomą i umiejscowioną w środku wszechświata. Środek świata miał znajdować się w Babilonie. Wypukły kształt Ziemi miał rozgraniczać znajdujące się w jej wnętrzu pałac zmarłych i podziemny ocean od sklepienia niebieskiego w postaci klosza, po którym Słońce odbywało swoją wędrówkę w dzień, a Księżyc, gwiazdy i planety nocą. Babilończycy, jako pierwsi, wprowadzili podział roku na tygodnie.
planety
Pismo i literatura
Pismo babilońskie jest pismem klinowym. Zostało odcyfrowane po raz pierwszy przez niemieckiego uczonego Karsten-Niebuhra. Podobnie jak w egipskich hieroglifach należy odróżnić trzy rodzaje pisma: pojedyncze pismo zgłoskowe, jako stopień wstępny, pismo suzyjskie (nazwa od prowincji i miasta Suzy) i właściwe babilońskie. To ostatnie spotykane jest w wielu inskrypcjach. Pismo to zostało wynalezione przez Sumerów. Najstarsze jego pomniki znalezione w ruinach kraju pochodzą z początków III tysiąclecia p.n.e. Są to gliniane tabliczki, na których wyryto zapiski z życia codziennego (rachunki, umowy itp.), liczne teksty hymnów religijnych, formuły zaklęć i mity. Z okresu państwa nowoasyryjskiego pochodzi olbrzymia biblioteka króla Assurbanipala, która zachowała się w ruinach Niniwy i składa się z blisko 20 000 fragmentów tabliczek glinianych, a treścią sięga czasów Hammurabiego. Najwspanialszym pomnikiem literatury jest epos o Gilgameszu.
:Treść na podstawie Wielka ilustrowana encyklopedja powszechna
:Gutenberga (z początków XX wieku); może wymagać aktualizacji.
Zobacz też: astronomia, geocentryzm, królowie Babilonu, kształtowanie się poglądów na budowę Układu Słonecznego, sztuka babilońska.
Kategoria:Mezopotamia
ja:バビロニア
HammurabiHammurabi – szósty król (panował najprawdopodobniej w latach 1792-1750 p.n.e.) pierwszej dynastii babilońskiej, który podbił miasta-państwa Sumeru i Akadu, tworząc potężne imperium babilońskie. Pochodzenie i znaczenie imienia Hammurabiego stanowi pewną zagadkę. Niektórzy uczeni uważają, że imię króla pochodzi z dialektu arabskiego, więc i dynastia mogła być arabskiego lub aramejskiego pochodzenia, jednak większość badaczy uważa, że dynastia pochodziła z "kraju Amurru".
Większość swego panowania spędził na wojnach z Elamem, Asyrią i państwem Mari.
Hammurabi był twórcą zbioru praw, tzw. kodeksu Hammurabiego znanego z inskrypcji wyrytej na diorytowej steli, odkrytej podczas wykopalisk w Suzie, starożytnej stolicy Elamu.
Kodeks obejmował ponad 260 artykułów dotyczących: wymiaru sprawiedliwości, wykroczeń przeciwko własności, ziemi i zabudowaniom, kupców i agentów handlowych, kobiet, małżeństwa, własności rodzinnej i dziedziczenia, pobicia i uszkodzenia ciała, rolnictwa, najmu, własności i sprzedaży niewolników.
Podczas swego panowania Hammurabi wyniósł kult babilońskiego boga Marduka do rangi religii państwowej.
Zobacz też:
- Kodeks Hammurabiego
Kategoria:Królowie Babilonu
ja:ハンムラビ
MetalurgiaMetalurgia to dział techniki zajmujący się procesami otrzymywania metali z rud, ich rafinacji, obróbki oraz wytwarzania stopów. Główne działy to:
- metalurgia żelaza
- metalurgia metali nieżelaznych
Podstawowe procesy metalurgiczne to:
- wstępna przeróbka rudy
- wzbogacanie rudy
- proces hutniczy
- rafinacja
Metalurgię dzieli się na:
- pyrometalurgię - otrzymywanie metali z rud na drodze suchej (redukcja tlenków metali w wysokich temperaturach),
- hydromelaturgię - procesy mokrego otrzymywania metali za pomocą ługowania, czyli oddziaływania wodnymi roztworami odpowiednich związków chemicznych,
- elektrometalurgię - przebiega w wysokich temperaturach uzyskiwanych poprzez wykorzystanie energii elektrycznej,
- metalurgię próżniową
- metalurgię proszków - polega na otrzymywaniu metali w stanie znacznego rozdrobnienia, a następnie ich spiekaniu w temperaturze niższej od temp. topnienia
kategoria:metalurgia
ja:金属工学
II tysiąclecie p.n.e.III tysiąclecie p.n.e. II tysiąclecie p.n.e. I tysiąclecie p.n.e.
XX wiek p.n.e. XIX wiek p.n.e. XVIII wiek p.n.e. XVII wiek p.n.e. XVI wiek p.n.e. XV wiek p.n.e.
XIV wiek p.n.e. XIII wiek p.n.e. XII wiek p.n.e. XI wiek p.n.e.
Kategoria:Kartka z kalendarza-tysiąclecie
Kultura pomorskaKultura pomorska, kultura wschodniopomorska, kultura wejherowsko-krotoszyńska, kultura urn twarzowych, kultura grobów kloszowych, kultura grobów skrzynkowych - kultura archeologiczna epoki żelaza rozwijająca się od ok. 550 p.n.e. do ok 200 p.n.e. na terenie Pomorza Gdańskiego na bazie kultury łużyckiej.
Wyodrębniła się z grupy kaszubskiej kultury łużyckiej, a w okresie Hallstatt D i okresie lateńskim uzyskała tożsamość kulturową. Dominującą formą pochówku tej kultury były groby skrzynkowe, wyposażone w charakterystyczne urny twarzowe. Groby zawierały spalone szczątki kilku osobników. Kultura terytorialnie rozwijała się w kierunku południowym i południowo - wschodnim.
Kategoria:Archeologia Polski
Kultura halsztackaKultura halsztacka - jedna z kultur epoki żelaza, rozwijająca się w latach 800-450 p.n.e.. Nazwa pochodzi od miejscowości Hallstatt, leżącej w Alpach Salzburskich, w krainie Salzkammergut, w Austrii, w której w II poł. XIX wieku odkryto wielkie cmentarzysko. Kultura halsztacka występowała w dwóch zespołach:
- zachodniohalsztacka (identyfikowana z Celtami) obejmująca: wschodnią Francję, Niemcy i Szwajcarję; zespół nawiązuje do kultury pól popielnicowych epoki brązu.
- wschodniohalsztacka (illiryjska i tracka) obejmująca: Bośnię, Hercegowinę, Siedmiogród, Słowację i wschodnie Alpy.
Najistotniejsze cechy kultury halsztackiej: powszechne używanie broni i narzędzi z żelaza, hutnictwo żelaza, wydobycie soli, rozwój rolnictwa i hodowli, zaawansowane rozwarstwienie społeczne, bogato wyposażone groby książęce, obecność ufortyfikowanych grodów książęcych, intensywny handel z ośrodkami italskimi i greckimi.
Zobacz też: historia, prehistoria.
Kategoria:Archeologia
Kultura przeworska
Kultura przeworska to kultura epoki żelaza rozwijająca się między III w. p.n.e. a V w. n.e., na terenach Polski i Ukrainy. Cechą charakterystyczną tej kultury są tak zwane groby księżycowe odkryte na terenie Kujaw i Śląska.
Kultura ta objęła swym zasięgiem obszar Wielkopolski, Kujaw, Mazowsza, części Podlasia, Dolnego i Środkowego Śląska, północno-zachodnią część Górnego Śląska oraz Małopolskę. Nazwę przyjęła od cmentarzyska w Gaci koło Przeworska. Kultura ta rozwinęła się w wyniku napływu na te tereny Celtów na początku III w. p.n.e. Przedstawicielami tej kultury były prawdopodobnie federacje plemion znane jako Lugiowie (nazwa celtycka), a później Wandalowie (nazwa germańska). Podstawą gospodarki tej kultury było przede wszystkim rolnictwo oraz hodowla zwierząt. Istnieją poglądy (Kazimierz Godłowski, Jerzy Strzelczyk,Marek Olędzki,Justyn Skowron) poddające w wątpliwość związek tej kultury z Wandalami.
Kultura przeworska istniała równocześnie z kulturą wielbarską, upadła w czasie wędrówek ludów.
Kategoria:Archeologia
Kategoria:Historia Polski
Historia
Historia (etym. gr. ιστορίαι badać, dochodzić do wiedzy) – zespół wiedzy o przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej.
Tradycyjnie, za okres podlegający badaniom historycznym uważa się dzieje od powstania cywilizacji opartej na przekazie pisemnym, dla wcześniejszych dziejów rezerwując termin prehistoria. Z takiego podejścia wynika chronologiczna rozbieżność początków historii na różnych obszarach świata i w różnych cywilizacjach. W ostatnich stuleciach przedmiot badań się jednak nieustannie poszerzał i pogłębiał, obejmując wszystkie kontynenty świata, również wiele kultur niepiśmiennych oraz nowe zagadnienia antropologiczne. Metodologię historyczną cechuje poszukiwanie logicznej konstrukcji przyczynowo-skutkowej przy krytycznym podejściu do źródeł historycznych.
Starożytni Grecy uważali historię za jedną ze sztuk. Historia nie jest łatwa do zaklasyfikowania wśród nauk. Jeśli bowiem przyjąć jej cel czysto faktograficzny, polegający na ustaleniu biegu zdarzeń i wyjaśnieniu stosunku przyczynowo-skutkowego, staje się ona nauką nieomalże ścisłą (zobacz: Historiografia). Jednak widząc w niej naukę, która zajmuje się jednorazowymi wydarzeniami, a nie prawidłami - jej charakter ściśle naukowy staje się niejednoznaczny. Jeśli przyjąć jej umiejętność wskazywania na stosunek biegu zdarzeń do ewolucji cywilizacji, zauważymy, że ociera się ona o aspekty etyczno-społeczne, co ją zbliża się do filozofii lub do socjologii (zobacz: Historiozofia).
Historia historii
Pierwsze znane opisy czasów minionych są obarczone silnym paradygmatem religijnym, mitologicznym lub teologiczno-prawnym (zobacz np. Tora). Pierwsi greccy kronikarze opisywali z reguły mitologię założycielską politycznych systemów terytorialnych, w których żyli (zobacz Homer). Opisy dziejów rzeczywistych rozpoczęły się w europejskim obszarze kulturowym w starożytnej Grecji w V w. pne. Herodot jako pierwszy postanowił oddzielić to co prawdziwie się zdarzyło, od tego co jest domeną legendy. Pierwszy krytyczny rozbiór historyczny (krzyżujący dostępne źródła) znajduje się u Tukidydesa, w jego historii wojen peloponeskich – dziele uważanym za pierwsze dzieło historyczne. W starożytności różnorodne opisy historyczne zaistniały na terenie całego Imperium Rzymskiego (zobacz np. Tacyt, Tytus Liwiusz, Pliniusz Starszy).
We wczesnym średniowieczu zapis dziejów stał się istotnym czynnikiem cywilizacji chrześcijańskiej i był praktykowany głównie przez mnichów i księży w klasztorach i na najważniejszych dworach. Spisywane na bieżąco były wydarzenia polityczne, genealogie, biografie (w tym żywota świętych, patrz: hagiografia). Powstawały wówczas roczniki, kroniki, res, gesta, opera, acta, vitae. Wśród ówczesnych historyków zobacz np.: Czcigodny Beda, Thietmar, Adam z Bremy, Anna Komnena, Geoffrey of Monmouth, Gall Anonim. W tym okresie rodzi się również historiografia arabska (zobacz: Al Masudi).
W późnym średniowieczu dzieła historyczne zaczęły przybierać formę coraz mniej uwarunkowaną pierwiastkiem religijnym. Jednocześnie historycy zaczęli zwracać uwagę na okoliczności towarzyszące wielkim ludziom lub wydarzeniom. W ten sposób, w dobie rodzącego się humanizmu rozpoczęła się historia społeczna. Zobacz np. u schyłku średniowiecza Jean Froissart, Jan Długosz, wreszcie w pełni renesansowy: Leonardo Bruni.
Historycy Renesansu odkryli na nowo klasykę starożytności, co wpłynęło zasadniczo na metodologię historyczną: pogłębiło krytyczne podejście do źródeł pisanych, z wyszczególnieniem analizy dokumentów (zobacz: dyplomatyka), włączyło obiekty badań epigrafiki czy numizmatyki do źródeł historycznych. Reformacja i kontrreformacja są okresem, w którym po raz ostatni ideologia religijna odgrywa istotną rolę historiograficzną. Historycy renesansu zobacz np. Marcin Kromer.
W XVIII wieku oświecenie odgrywa dużą rolę w rozwoju nauk humanistycznych (zobacz: Voltaire i jego „Wiek Ludwika XIV”), lecz zasadnicze zmiany przyniesie dopiero następne stulecie. W czasach nowożytnich zrodziła się historia uważana do dziś za nowoczesną. W XIX wieku ustalił się kanon nauk pomocniczych historii, który z niewielkimi dodatkami trwa do dziś. Duży wpływ na profesjonalizację badań miała tzw. szkoła getyńska. Historycy wykraczali coraz bardziej poza dzieje polityczne i ogarniali swoimi badaniami wiele aspektów społecznych, gospodarczych, cywilizacyjnych, na co wpływ miał m.in. romantyzm. Do wcześniejszego krytycyzmu dołączył wymóg obiektywizmu, w szczególności pod wpływem pozytywizmu. Do rozwoju badań historycznych przyczynił się wzrost uniwersytetów i szkół wyższych w XIX-wiecznej Europie. Na początku XX wieku, pod wpływem francuskiej szkoły historycznej, badania historyczne wykraczają z obszaru czystej faktografii i obejmują długie ewolucje cywilizacyjne, w szeroko zakrojonych badaniach porównawczych (słynna École des Annales: Lucien Febvre, Marc Bloch, a następnie w XX wieku Fernand Braudel, Jacques Le Goff). Zobacz w Polsce np.: Joachim Lelewel, Wojciech Kętrzyński, Józef Widajewicz, czy trochę później Szymon Askenazy lub Oswald Balzer.
W wieku XX powstało wiele odmiennych szkół historycznych, tworzących rzeczywistą debatę metodologiczną. Jednocześnie część historyków przyjęła w swych badaniach postawy ideologiczne (w szczególności w I połowie XX wieku: historycy marksistowscy i nazistowscy). W XX wieku rozwinęły się także badania nad historią innych nauk (zobacz np. historia sztuki, historia literatury, historia religii). Po wojnie w Polsce powstało kilka istotnych szkół historycznych, wokół największych historyków polskich. Większość z nich była mediewistami, aby uniknąć marksistowskiej interpretacji dziejów – zobacz np. Aleksander Gieysztor, Henryk Samsonowicz, Jerzy Kłoczowski, Gerard Labuda.
Druga połowa XX wieku to także powstanie wielu nowych pól dla badań historycznych, np. historia kolorów, historia uczuć, historia idei sportowej, historia kobiet czy historia przedsiębiorczości. Koniec XX wieku i jego przełom z wiekiem XXI charakteryzuje się nowymi kierunkami badawczymi, wynikającymi często z wielodyscyplinarnego podejścia, na pograniczu historii i psychologii, socjologii, czy np. politologii.
Epoki historyczne
Istnieje wiele szkół podziału całej historii na epoki historyczne, w zależności od badanego przedmiotu dziejowego. Wychodząc z założeń metodologicznych olbrzymia większość szkół uważa za prehistorię czasy sprzed wynalezienia pisma. Jednak istnieją szkoły cofające historię do rewolucji rolniczej lub założeń pierwszych zespołów proto-miejskich (ok. 10-7.000 lat pne.). Klasyczny podział epok dla historii Europy odróżnia :
- Starożytność, historia starożytna – czasy do roku 476, czyli upadku Imperium Rzymskiego. Odróżnia się w niej przede wszystkim badania nad starożytnim Egiptem, nad kulturami Bliskiego Wschodu, nad starożytnią Grecją i nad Imperium Rzymskim.
- Średniowiecze, historia Średniowiecza – czasy od Starożytności do przełomu XIV i XV wieku, czyli wynalezienia druku przez Gutenberga (1440) i odkrycia Ameryki (1492) dla zachodniej części Europy, a dla wschodniej części kontynentu – zdobycia Konstantynopola przez Turków 1453. Średniowiecze dzieli się na wczesne średniowiecze (do X-XI wieku), klasyczne (XI – XIII wiek) i późne (wieki XIV-XV). Istnieje pogląd głównie wśród niektórych historyków francuskich, że podział ten jest cywilizacyjnie sztuczny i należałoby okres średniowiecza rozciągnąć aż do oświecenia.
- Nowożytność, historia nowożytna – w części Europy dzieli się na czasy od średniowiecza do przełomu XVIII-XIX wieku, czyli do Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) lub do końca kongresu wiedeńskiego (1815). W Polsce przyjęło się liczyć do trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej (1795) lub do Wiosny Ludów (1848). Część badaczy przyjmuje, że właściwą cezurą była dopiero I wojna światowa. Szkoła anglosaska ciągnie czasy nowożytnie do dziś.
- Historia najnowsza – od nowożytności do dziś.
W wyniku różnic chronologicznych w rozwoju cywilizacyjnym i w przebiegu dziejów, osobne periodyzacje funkcjonują dla różnych obszarów ziemi:
- Historia Europy
- Historia Azji
- Historia Afryki
- Historia Ameryki Północnej
- Historia Ameryki Południowej i Środkowej
- Historia Australii
- Historia Arktyki
Nauki pomocnicze historii
Nauki pomocnicze historii (NPH) są odrębnymi naukami, mającymi fundamentalne znaczenie w metodologii badań historycznych. Pozwalają na właściwą ocenę jakości źródła, krytyczny jego rozbiór, oraz konfrontację różnych źródeł. Pozwala ponadto wyjść poza przekaz samej treści źródła i czerpać dane z wielu czynników pobliskich.
- Archeologia – samodzielna nauka badająca materialne pozostałości ludzkich kultur, przedmiotem badania są zarówno kultury prehistoryczne, jak i cywilizacje historyczne. Długo uważana przez historyków jako mało wiarygodna ze względu na trudności w datacji badanych obiektów oraz w przypisywaniu ich konkretnym podmiotom kulturowym i politycznym. Pełni rolę bardzo istotnej nauki pomocniczej w badaniu okresów historycznych.
- Archiwistyka - nauka o metodach pracy z archiwami (historyczne i aktualne sposoby gromadzenia, przechowywania, opracowywania i udostępniania).
- Archiwoznawstwo - nauka o dziejach i zasobach poszczególnych archiwów. Szczególnie istotna dla okresu nowożytnego i najnowszego.
- Bibliologia historyczna – nauka o piśmie opublikowanym (manuskypcie i druku)
- Bibliografia – nauka o zapisie bibliograficznym – niezbędna dla katalogowania pozycji książkowych.
- Brachiografia - nauka o skrótach stosowanych w piśmie, w szczególności bardzo istotna dla historyków mediewistów – w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie.
- Chronologia – jedna z podstawowych nauk pomocniczych historii, nauka o sposobach określaniu czasu, czyli systemach datowania (np. kalendarzach). Metoda chronologii pozwala na ustalenie np. świąt ruchomych przypadających na dany rok, lub dnia tygodnia przypadającego na daną datę.
- Demografia historyczna - nauka o populacjach ludzkich, czyli liczbie ludzi w różnych miejscach i w różnych epokach.
- Dendrochronologia – nowa nauka z pogranicza biologii, archeologii i meteorologii. Umożliwia datację drewnianego znaleziska archeologicznego na podstawie grubości słojów drewna. Szerokość słoju zależy od czynników meteorologicznych danego roku. Dzięki porównaniu słojów z tego samego obszaru można uzyskać katalog grubości słojów obejmujący wiele wieków. Wówczas można datować datę ścięcia znalezionego drewna z precyzją do pół roku. Jest to jedna z najprecyzyjniejszych metod datacji dla wczesnego średniowiecza i starożytności – precyzyjniejsza od datacji węglem C14.
- Dyplomatyka - nauka badająca dokumenty od strony krytyki naukowej, czyli określająca przydatność zachowanych dokumentów do badań historycznych. Pozwala m.in. wykryć falsyfikaty oraz ustalić procedury prawne i administracyjno-kancelaryjne stosowane przy powstawaniu dokumentów.
- Epigrafika - nauka o uwiecznianiu napisów, np. na pomnikach, budynkach, nagrobkach, tablicach pamiątkowych, ale także na sztandarach, szatach liturgicznych.
- Falerystyka - nauka o medalach, orderach i innych odznaczeniach.
- Genealogia - nauka o stopniach pokrewieństwa osób, rodzin i rodów. W szczególności istotna przy badaniach dotyczących warstw panujących, dziedziczenia, koligacji politycznych, ale również ostatnimi laty przydatna w historii chorób czy historii przekazu genetycznego.
- Geografia historyczna - nauka odtwarzająca całość środowiska geograficznego w danym miejscu i epoce, lub ukazująca zmiany chronologicznie zachodzące w danym miejscu - zajmuje się rekonstrukcją ukształtowania powierzchni, środowiska przyrodniczego, kultury, gospodarki (historia gospodarcza) i polityki (historia polityczna). Bardzo istotna z punktu widzenia historii militarnej i gospodarczej. W skali światowej stanowi również naukę pomocniczą dla badań geopolitycznych.
- Heraldyka - nauka o herbach – przede wszystkim rodowych, ale również herbach miast, ziem, instytucji itd. Nauka pomocnicza dla badań genealogicznych, ale również dla historii idei, historii wyobraźni i symboliki.
- Kartografia - nauka zajmująca się mapami w historii i metodami ich produkcji. Ważna dla geografii historycznej, ale również dla badań nad historią nauki, podróży, świadomości i wyobraźni geograficznej.
- Kodykologia - nauka pomocnicza mediewistyki dotycząca rękopisów zapisanych w kodeksach i księgach sprzed ery druku.
- Kryptografia - nauka o odczytywaniu zaszyfrowanych tekstów, przydatna w dyplomatyce, w historii stosunków międzynarodowych i dyplomacji, jak i w wielu innych badaniach historycznych.
- Metrologia - nauka o systemach miar i wag, oraz ich przelicznikach, szczególnie istotna dla historii gospodarczej.
- Numizmatyka - nauka o monetach, ale także innych środkach pieniężnych i papierach wartościowych. Fundamentalna dla historii gospodarczej, ekonomicznej, społecznej, ale również pełniąca bardzo istotną rolę w datacji archeologicznej. Dla historii politycznej, dla historii idei społeczno-politycznych (zwłaszcza w okresie średniowiecza) istotne zagadnienia niosą treści zawarte na obydwu, lub nawet na trzech stronach monet.
- Paleografia - nauka o systemach pisma, głównie sprzed ery druku. Fundamentalna nauka dla właściwego odczytania i datowania niedrukowanych źródeł historycznych.
- Neografia – chronologiczna kontynuacja paleografii, badająca pismo ręczne po odkryciu druku.
- Papirologia - nauka o rękopisach zapisanych na papirusie (dotyczy zarówno egiptologii, jak i całej historii starożytnej).
- Prasoznawstwo - nauka o czasopismach i wydawnictwach periodycznych, obejmująca coraz częściej także inne źródła informacji pochodzenia dziennikarskiego (radio, telewizja, Internet – zobacz mass media).
- Sfragistyka - nauka o pieczęciach, stanowiąca bardzo ważny komplement dyplomatyki, i heraldyki. Istotna dla badań nad najwyższymi warstwami społecznymi i politycznymi.
- Weksylologia - nauka o sztandarach, chorągwiach, proporcach itp. stanowi uzupełnienie heraldyki i historii symboli.
Trzeba zaznaczyć, że podział klasyczny nauk pomocniczych jest coraz bardziej kontestowany w ostatnich dziesięcioleciach. Powstające badania wielodyscyplinarne wskazują na nowe możliwości stojące przed historykami stosującymi wyniki innych nauk (np. badających pyłki roślinne i ich rozprzestrzenienie geograficzne).
Specjalizacje historyczne
Zobacz też
- Wikiportal:Historia
- Najważniejsze zagadnienia bliskie: faktografia, historiografia, historiozofia.
- Kalendarium
- Listy historyków: historycy polscy, historycy na świecie.
Linki zewnętrzne
- [http://historicus.pl/ Portal Historyków - www.historicus.pl]
- [http://www.historia.pl/ Polski Portal Historyczny - www.historia.pl]
- [http://www.ioh.pl/ Oblicza Historii - www.ioh.pl]
- [http://www.historycy.org/ Polskie Forum Historyczne - www.historycy.org]
- [http://www.forum.histmag.org/index.php Forum Magazynu Histmag - www.histmag.org]
- [http://historicus.umk.pl/pth/index1.html Polskie Towarzystwo Historyczne]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl Polskie Towarzystwo Historyczne - Oddział w Łodzi]
- [http://www.historia.uni.lodz.pl Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://www.sknh.uni.lodz.pl Studenckie Koło Naukowe Historyków Uniwersytetu Łódzkiego]
- [http://historia.pgi.pl/ Ciekawy Portal Historyczny - historia.pgi.pl]
- [http://historia.plumbum.pl/ Historia na Plumbum - historia.plumbum.pl]
- [http://www.polskiedzieje.pl/ Polskie Dzieje - www.polskiedzieje.pl]
- [http://www.poczet.com/ Poczet władców Polski - www.poczet.com]
- [http://republika.pl/tomekpietras/ Warsztat historyka]
- [http://www.pthlodz.uni.lodz.pl/poziom2/linki.htm Więcej linków do stron przydatnych historykom]
-
Kategoria:Monografie historyczne
zh-min-nan:Le̍k-sú
ko:역사
ms:Sejarah
ja:歴史
simple:History
th:ประวัติศาสตร์
fiu-vro:Aolugu
Kategoria:ArcheologiaKategoria:Historia
Kategoria:Nauki humanistyczne
ko:분류:고고학
ja:Category:考古学
Kategoria:Monty PythonKategoria:Filmy komediowe
Kategoria:seriale telewizyjne
tablice dating ads site hoteles amsterdam hoteles en Praga Sepsa |
|
|
|
