Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Interreto

Interreto

Interreto (nomita unue anglalingve Internet) estas tutmonda alirebla sistemo de komputilaj retoj, kiu transsendas datumon laŭ Interreta Protokolo kaj multaj aliaj protokoloj. Ĝi konsistas el miloj de pli malgrandaj komercaj, organizaciaj, akademiaj, registaraj, kaj personaj komputilaj retoj. Ĝi portas variajn informojn kaj servojn, kiel retpoŝto, retbabilo, kaj la interligita retpaĝoj kaj aliaj dosieroj de la Tut-Tera Teksaĵo. Pli ĝenerale, interreto (minuskla) estas iu aro de interkonektitaj komputiloj.

Historio de la Interreto

Origino de la Interreto

La radiko de la Interreto ekis en 1969 kun la starigado de la ARPANET projekto de akedemiaj studentoj sub la patroneco de la DARPA fako de Usona Departemento de Defendo. Iu frua studo kiu aldonis al ARPANET inkluzivis laboron por discentrigaj retoj, teorio pri atendovicoj, kaj pakaĵa ŝanĝado. Tamen, ARPANET mem ne interfunkcias flue kun aliaj komputilaj retoj kiuj ne uzis ĝian propran protokolon. Ĉi tiu problemo inspiris plian disvolvadon de multetavola protokolo uzebla trans multaj specoj da retoj. Je 1-a de januaro 1983, la centra retprotokolo de ARPANET ŝanĝiĝis de NCP al TCP/IP, kiu markas kiel la komenco de la Interreto kiel ni konas ĝin nune. Alia grava klopodo en la disvolvado de la Interreto estis la konstruado de universitata ĉefreto (la NSFNet) en 1986 de la Nacia Scienca Fondaĵo. Gravaj apartaj retoj kiu estis sukcese akomodita en la Interreto inkluzivas Usenet kaj Bitnet. La reto havigas publikan fasadon en la 1990-aj jaroj. En 1989, Tim BERNERS-LEE eklaboris HTTP, HTML, kaj la unuaj pluraj retpaĝoj ĉe CERN en Svislando. En Aŭgusto 1991, li publikigis sian projekton Tut-Tera Teksaĵo. Kelkaj akademiaj kaj registraraj institucioj kontribuis paĝojn, sed la vasta publiko jam ne vidis ilin. En 1993, la unua versio de Mosaic retumilo estis eldonita, kaj ekde frua 1994, intereso de la publiko kreskis. En 1996 la vorto "Interreto" igis oftan terminon, sed ĝi rilatis preskaŭ tute al la TTT. Dume, trans la tuta jardeko, la Interreto sukcese sorbis la plejparton de antaŭe ekzistantaj komputilaj retoj, kvankam iu retoj kiel FidoNet jam apartas. Ĉi tiu kresko estas ofte atribuis al la manko de centra administrado kiu permesas organan kreskon de la reto. Ankaŭ, la neproprieteco de la Interreto kuraĝigas interoperacieblecon kaj malebligas unu firmaon de tro kontroli la reton.

Interreta protokolaro

Aparte de la kompleksegaj fizikaj konektaĵoj tiuj konsistigi sian substrukturo, la interreto estas kunteni per protokoloj kiuj priskribas kiel interŝanĝi datumo trans la reto. Malsame de pli malnovaj komunikadaj sistemoj, la Interreta protokolaro estis intence desengita esti indiferenta pri la suba fizika medio. Iu komunikada reto, perdrata aŭ sendrata, tiu povas teni dufoje ciferecan datumon, povas teni Interretajn signalojn. Tiel, Interretaj pakaĵoj fluas tro perdrataj retoj kiel kupra drato, samaksa kablo kaj fibrooptika kablo; kaj tro sendrataj retoj kiel Wi-fi. Kune, ĉi-tiuj retoj kiuj uzas la samajn altnivelajn protokolojn, formas la Interreton. La interretaj protokoloj devenas de diskutadoj en la Internet Engineering Task Force (IETF esperante Interreta Inĝenierarto Task-komitato) kiuj estas malferma al publika partpreno kaj kontrolo. Ĉi tiuj komitatoj produktas dosierojn tiuj estas nomitaj "Petoj por Komentoj" dokumentoj. Iu de la dokumentoj estas levata al la nivelo de "Interreta Normo" de la Interreta Arkitektura Komitato (IAB aŭ Internet Architecture Board anglalingve).

TutTera Teksaĵo

Interreta kulturo

Konektado al la Interreto

Problemoj de la Interreto

Cenzuro de la Interreto

Aliaj Interreto-Temoj

:Servoj :Dissendolisto - Retpoŝto - Retforumo - Usenet - TTT - TTT-legilo - Tujmesaĝilo - Podkasto :Normoj :IETF - Landokodoj - Lingvokodoj - Unikodo - W3C - CGI :Komputilaj lingvoj : CSS - CVS - DTD - HTML - Ĝavo - JSP - MVC - Perl - PHP - XHTML - XML - RSS :Protokoloj :TCP/IP - IP - TCP - UDP - ICMP - FTP - HTTP - SOAP - SMTP - NNTP - POP3 - IMAP :Gravaj aktoroj :AOL - DMoz - Google - Indymedia - Microsoft - Netscape - Yahoo :Sinteno :Spamo :Aliaĵoj :Ĉifrado - DNS - ISP - Domajna nomo - Domajno Ankaŭ vidu: Meetup Semantika Reto fiu-vro:Internet ja:インターネット ko:인터넷 ms:Internet simple:Internet th:อินเทอร์เน็ต

Datumo

Datumoj estas bazaj eroj kiu servas en rezonado au en studado de fenomeno. Informadike estas vorto kun la sama signifo kiel dateno kvankam plej preferata de fakuloj.

Vidu ankaŭ


- datumbazo
- dateno

IP

Komputiko > Interreto > TCP/IP > IP ----

IPv4

IP (mallongigo de la angla Internet Protocol -- "Interreta Protokolo") estas protokolo de la Interreto kiu abstraktas la fizikan reton (Ethernet, stafetringo, telefonaj linioj, ktp) kaj provizas interfacon al ĝi por la pli altnivelaj protokoloj TCP, UDP kaj ICMP. TCP transsendi datumon trans la reton per IP kaj la du protokoloj ofte estas nomita kune kiel TCP/IP. IP ricevas fluon de datumo de TCP kaj sendas tiujn trans la reton. Se paketo de TCP estas tro granda por la fizika reto, IP plue hakas ("fragmentigas" estas la teknika vorto) la paketon en pli malgrandajn paketojn. IP ne zorgas pri eraroj, malordo, resendado, konektoj inter programoj, ktp. Tiuj estas la zorgo de TCP. Al ĉiu paketo, IP aldonas la numeron de la protokolo (TCP, UDP, ktp), la retadreson de la sendinta maŝino kaj la retadreson de la ricevanta maŝino. La retadreso estas la IP-adreso: punktita adreso de kvar numeroj. Ekzemple: 165.121.140.160. Ĉiu komputilo en la Interreto havas unikan IP-adreson. Kiam IP en la ricevanta maŝino ricevas la paketojn, ĝi rekonstruas la fluon de datumo el la paketoj kaj donas ĝin al TCP (aŭ al la protokolo menciata en la paketo).

IPv6

4 miliardoj da adresoj ŝajnas pli of sufiĉe, sed ĉar multaj de ili estas rezervitaj por speciala uzo (Multicast, privataj sub-retoj ktp), kaj ĉar ilia asigno nur eblas farati en blokoj, estiĝas manko de ne-uzataj adresoj. Tial, kaj pro aliaj problemoj de IPv4, oni kreis novan version de la Interreta Protokolo. Tiu uzas adresojn kun 128 bitoj, ebligante 2128 = 3.4 x 1038 adresojn (pli ol 1000 adresoj / m2 de la tera faco). Pro ilia longeco, IPv6 adresojn oni skribas kun deksesumaj nombroj, exzemple 2001:0468:00FF:1B1D:0000:0000:0000:0001. Tiun adreson oni ankaŭ povas skribi 2001:468:FF:1B1D::1, anstataŭigante la 0-ojn je ::. Kategorio:Interreto

Komerco

Komerco estas interŝanĝo de valoraĵoj inter du iuj. La "valoraĵoj" povas esti mono, produktaĵoj, servoj, informo, aŭ io ajn kiu havas valoro al la interŝanĝantoj. La interŝanĝantoj povas esti homoj, grupo de homoj, aŭ firmaoj. Komerco estas grava meĥanismo de kapitalismo. Laŭ Internacia Komerca-Ekonomika Vortaro (IKEV, numero 450), komerco estas "aĉeto kaj vendo kun la celo akiri profiton. En la donitaj ekonomiaj kondiĉoj ĝi ampleksas la tutan varcirkuladon inter produktado kaj konsumado."
- Asekuro
- Borso
- Dungado
- Fabrikmarko
- Firmao
- Honesta komerco (angle fair trade)
- Imposto
- Jura vizaĝo
- Konsumado
- Oferto
- Produkto
- Propraĵo
  - Intelekta propraĵo Rajtoj al propraĵo kiu estas fabrikita per la menso, kiel patentoj kaj kopirajtoj.
  - Nemovebla propraĵo (aŭ "Reala propraĵo") Propreblaĵo kiu ne povas esti movita, kiel lando aŭ konstruitaĵoj.
  - Persona propraĵo Propraĵo kiu povas esti movita.
- Reklamo
- Varo
- Varnomo
- Interŝtataj komercaj organizoj:
  - M.O.K.
  - Merkosudo
  - Eŭropa Unio ---

Enciklopedio de Esperanto

Kategorio:Esperanto Kategorio:Esperanto-kulturo Kategorio:Esperanto-movado Kategorio:Enciklopedio de Esperanto Kategorio:Enciklopedio de Esperanto K Komerco. Helplingvo ĉie uzata estus faciligo por korespondo, por eldono de prospektoj, reklamoj, ĝi signifus ŝparon kaj raciigon. Tamen ĝuste pro tio, ke la relative malgranda disvastiĝo de E ne promesis sufiĉe da profito, la komerca mondo nur hezitante kaj iom post iom provis ekuzi E-n. La ĉefa uzadkampo estis la reklamado en E gazetoj kaj per prospektoj, precipe por varoj, kiuj interesas ĉiujn homojn. Eldonaĵoj por specialaĵoj kaj por certaj branĉoj ne povis trovi intereson sufiĉan. La plimulto de tiaj reklamoj ne havis grandan efikon, krom tio, ke la E-istoj fiere montris ilin kaj uzis ilin ĉe ekspozicioj por pruvi la praktikan uzon. Nur kelkaj amasartikoloj ricevis aĉetantojn per la E-a reklamo kaj nur en limigita nombro oni sukcesis fari negocojn per E-a korespondado. Jam antaŭmilite oni rekomendis, ke la komercistoj simile, kiel ili surpresas sur la leterpaperon la tetefonnumeron, telegramkodon, surpresu „Oni korespondas Esperante“, por ke alilandanoj vidu la uzon. Malmultaj E-emaj firmoj faris tion, sed la efiko estis ĉefe propaganda. Tamen kelkajn tiajn korespondojn oni ĝoje priskribis en la E-aj gazetoj. Komercaj ĉambroj kaj konferencoj. Jam ia „Kongreso por Int. Ekonomio“ en 1905 en Mons esprimis la deziron, ke E estu instruata en lernejoj. - La unua komerca ĉambro, kiu oficiale helpis E-n, estis la Londona, kiu deklaris sin favora en l905 kaj jam, en 1906 aranĝis publikajn ekzamenojn en E kaj daŭrigis ilin ankaŭ poste. Tiuj ekzamenoj daŭris ĝis ĉ. 1930, kiam eĉ pli grava aŭtoritato, la „Royal Society of Arts“ decidis aranĝi la E-ekzamenojn. La dua komerca ĉambro, kru demonstraciis antaŭ la mondo sian favoron, estis tiu de Los Angeles, kiu en 1912 sendis tra la mondo Parrish (v. ). Li vizitis 19 landojn kaj faris paroladojn pri sia patrujo. Tiu ĉi ĉambro eldonis 64 paĝan gvidlibron pri Kalifornio, bele ilustritan. Ĝis 1914 51 francaj, 3 anglaj, 7 germanaj, 1 hispana, kaj 1 usona komercaj ĉambroj deklaris sin por E. - La kongreso de la komercaj ĉambroj en Madrid rekomendis la instruadon de E. En 1917 la Londona Komerca Ĉambro presigis l000 e-rojn de la broŝuro „A ommon Commercial Language“. La brita komitato pri komuna komerca lingvo, - fondita en 1917 - eldonis pluajn 9000 e-rojn. Samjare ĝi organizis paroladojn en britaj urboj. Post la milito Andre Baudet (v.) atingis ĉe la Pariza Komerca ĉambro, ke tiu gvidu la propagandon inter la komercaj ĉambroj kaj per ili inter la komercistaro. Li submetis al la kunsido de la ĉambro 9 febr. 1921 plenan raporton pri E, ĝiaj konkurantoj, ĝia disvastiĝo, kaj ankaŭ rezolucion, laŭ kiu la ĉambro rekonas la gravecon de E, enkondukas ĝin fakultative en sian propran komercan lernejon kaj rekomendas ĝin al la komercaj ĉambroj de la mondo. La kunsido akceptis la rezolucion kaj la tuta teksto de la raporto estis aldonita al la raporto de la Ligo de la Nacioj. La saman raporton prezentis Baudet en 1923 dum pasko en Venezia ĉe la Int. Konferenco por Komerca Helplingvo, kunvokita per la Itala-Svisa Komerca Ĉambro, Genève, kaj sub protekto de itala ministro de l' Industrio kaj komerco. La konferenco, ĉe kiu reprezentigis sin (preskaŭ nur per konataj E-istoj) 90 komercaj ĉambroj, 8 ministerioj de komerco, 21 foiroj, 61 komercaj institutoj entute el 27 landoj de 5 kontinentoj, uzis E-n, kiel konferencan lingvon, akceptis similan rezolucion, kiel la Pariza Ĉambro kaj akceptis rekomendajn rezoluciojn pri foira, radia kaj turisma uzado de E. Kiel modelon, oni prezentis la parizan komercan jarlibron de „Bottin“, kiu enhavis partan signon ĉe la nomoj de komercistoj, kiuj uzas E-n. La konferenco estis kunligita kun oficialaj vizitoj ĉe estraroj, institucioj, akceptoj ktp. La Komerca Ĉambro Itala por Svisujo en Genève eldonis en kelkaj lingvoj, ankaŭ en E, la protokolon de la konferenco, kiun oni dissendis al ĉiuj ĉambroj. La ICK kun la franca societo „E et Commerce“ kaj la Pariza Komerca Ĉambro aranĝis duan komercan konferencon dum majo 1925 okaze de la Foiro en Paris. La ĉambro mem invitis kaj subvenciis. Reprezentigis sin 155 ĉambroj kaj 100 aliaj komercaj organizaĵoj. La malferma kunsido okazis kune kun la samtempa int. scienca konferenco en la halego de la Universitato (Sorbonne), kiun ĉeestis 200 personoj. Parolis famaj scienculoj kaj reprezentantoj de registaroj. La kunsidon disaŭdigis pariza radiostacio. La laboro de la konferenco mem ne estis grava. Laŭ iniciato de ICK la direkcio de la Int. Foiro de Frankfurt a. M. kaj la Organiza Oficejo de la urbo invitis por pasko 1929 int. konferencon por turismo kaj reklamo. La organizan laboron plenumis Robert Kreuz. Venis gravaj parolistoj (ne E-istoj), sed E estis la oficiala traduka lingvo. Reprezentigis sin 86 korporacioj el 14 landoj, inter ili 15 pere de ne E-istoj. Ankaŭ tiu ĉi konerenco akceptis favorajn proponojn rilate E-n, tamen la oficialaj int. komercaj reklamoficejoj ne okupiĝis plu pri E pro manko de taŭgaj personoj, kiuj estus daŭrigantaj la laboron en tiu medio. La prez.-oj de la komercaj ĉambroj de Francujo kaj Alĝerio en 1931 adoptis deziresprimon pri la utileco de E. La komerca ĉambro en Sheffield organizis klason por lernado de E en 1931. Ministerioj, instruado. La rusa cara ministerio por komerco kaj industrio sendis Nedoŝivin kiel delegiton al la UK en Antwerpen en 1911. Pri tio la ministerio aperigis ampleksan raporton ruslingve kaj en 1913 pagis subvencion por E-a komerca oficejo en Petrograd. - Poste ankaŭ aliaj ministerioj reprezentigis sin ĉe la konferencoj por komerca lingvo kaj ĉe UK-oj. - La nederlanda ministerio de publika instruado eldonis 2 febr. 1931 dekreton N-ro 41.241., laŭ kiu E povas esti fakultative instruata en komercaj lernejoj kaj kursoj. Tiuj kursoj povas ĝui ŝtatan subvencion laŭ pli frua tiurilata dekreto. La fama katalogo de Davidov (v.) jam en 1911 enhavis la nomojn de 6 lernolibroj por komercistoj. La unua aperis en 1903 ĉe Hachette, Paris, Komercaj leteroj de Berthelot kaj Lambert. Grava estis la E-a eldono de O' Connora komerca korespondaro, eld. en 1907 de Guilbert. Pitman. - Ĝis 1914 en 22 landoj en 52 komercaj lernejoj okazis kursoj laŭ tiam eldonita statistiko. El tiuj 16 estas germanaj lernejoj. - Plej grandan atenton ricevis antaŭ la milito la donaco de mondfama franca kaŭĉukindustriisto Michelin de fr 20. 000 al la Societo SFPE por disdoni kiel premiojn al junuloj lernantaj E-n. La E-aj gazetoj enhavis reklamojn de la aŭtogumradoj de Michelin. - La Int. Asocio por Komerca Instruado eldonis sian programon por sia int. kongreso en Wien en germana kaj E lingvoj. Estas menciinde, ke en 1908 E. Wucher aperigis kajeron dulingvan: germanan kaj E-an pri Duobla Librotenado. - Post la milito la komercaj fakvortaroj kaj frazaro de R. Kreuz kaj A. Mazzolini, ankaŭ komerca koresponda libro de R. Kreuz estas la Plej valoraj eldonoj. En la lasta enestas la transportletero de la Pariza Komerca Ĉambro, kiu estas presita en franca ka E-a lingvoj. Prospektoj. En la katalogo de Davidov (1911) estas listo de 11 komercaj prezaroj, katalogoj kaj prospektoj. Laŭ tiu listo oni eldonis ĉefe 1-2 paĝajn foliojn, sed jam troviĝas ankaŭ rimarkindaj eldonaĵoj. Eble la plej farnaj estas tiuj de la granda angla farmacia firmo kaj fabriko Borroughs, Wellcome and Co., kiu ĝis nun ofte ree eldonis prospektetojn en E. La plej malproksime eldonita estis „Prezaro de Nov-Zelandaj Produktaĵoj de Carswell“ eldonita en 1907. La plej ampleksa el ta fruaj eldonoj estis la 36 paga prospekto de la Consettferofabriko el 1907 kaj la 48-paĝa ilustrita katalogo de tiam granda fotofabriko Hüttig A. S. en Dresden. - Menciinde estas, ke tiamaj konataj skribmaŝinfabrikoj, kiel la Ideal, Yost, Hammond kaj Oliver eldonis il. katalogojn en E. - Laŭ la supra listo la unuaj komercaĵoj, kiuj portis la nomon „Esperanto“, kaj havis pri tio prospekteton, estis la ,E' sapo de angla firmo Goodliffe, Nottingham, la ,E' bonbonoj de A. Perkowski, Kovno, kaj ,E' ĉokolado de svisa fabriko Tobler kaj Kio, Bern, (kiu poste fabrikis ĉokoladojn kun Ido-reklamoj). Jam en 1910 la pariza fabriko Deberny et Cie eldonis sur 18 paĝoj prospekton pri la E-aj kaj „supersignitaj“ presliteroj. - Samjare aperis la unua prospekto pri aŭtomobiloj, eldonita de Clement Bayard, Paris. Plej grandan sukceson signifis antaŭ la milito la apero de prospekto de la Porcelan-Fabriko en Meissen Saksujo, kiu laŭ reklamo en E gazeto ricevis konsiderindan mendon el Anglujo. Ankaŭ la germana firmo Reiner, Berlin, publikigis en 1914, ke laŭ reklamo en E gazetoj ĝi ricevis dum du monatoj 439 mendojn el 32 landoj. - Tiutempe precipe la Saksa, Bavara kaj Würtemberga E Institutoj okupiĝis pri disvastigado de komercaj reklamoj en E. La lastnomita atingis gravajn sukcesojn. Al ili oni povas danki, ke ĉe la Int. Kongreso de Komerca Instruado en Budapest en jaro 1913 estis aparta E ekspozicio. - Listo el 1914 jam montras 172 prospektojn, katalogojn, reklamfoliojn. La aldono de „E Triumfonta“: Int. Komerco enhavis en 1923-24 sub nomo „Int. Adresaro“ senpagan firmo-registron pri komercaj firmoj, entreprenoj k. s., kiuj iamaniere uzis E-n. La sama publikigis partojn de leteroj de komercaj ĉambroj por E. Mono. La int. komercon deziris plifaciligi kaj plisimpligi la spesmilo (v.) kaj la „Ĉekbanko E-ista“ (v), kiu jam uzis tiun monsistemon kaj peris la transpagon de monsumetoj inter E-istoj ĝis eksplodo de la mond-milito. Oni uzis 20.000 ĉekojn kaj 40.000 transpagilpoŝtkartojn, la banko havis 700 konto-posedantojn en 40 landoj. Int. varborso. Al alvoko de H. Fischer, grandindustriisto en Bucureŝti kunvenis 3 apr. 1923 en Venezia okaze de la Int. Konferenco por Komerca Helplingvo 24 komercistoj kaj oficistoj por ebligi interrilaton per E kaj ekkoni reciproke la vendatajn varojn. La kunveno estis simila al malgranda specimenfoiro. La ĉeestantoj montris specimenojn aŭ prezarojn de varoj kaj provis fari negocon. Kelkaj sukcesis. Ili fondis societon sub nomo „Inf. Varborso“, kiu havis duan kunvenon dum la UK en Nürnberg. Poste la societo ĉesis doni vivsignon. - Similan celon havis rubriko en „Int. Komerco“ nomita „Borso de IK“ publikigante senpage ofertojn kaj serĉojn de varoj (1923-24). Societoj kaj gazetoj. La unuaj komercaj gazetoj estis la Export E-ist, eld. en Chicago, (1909-24) kaj la Komerca Bulteno, organo de la komerca fako de UEA, eld. en Dijon en 1911. (Red W. Vogler). UEA havis kiel apartan fakon la unuan komercan organizon por E-istoj. Alia klopodo estis, ke komercaj gazetoj nacilingvaj enhavu E-ajn partojn, resumojn simile al aliaj fakgazetoj naci-lingvaj. Laŭ la katalogo de Davidov la gazeto „Organisation“, germanlingva fakrevuo komerca kaj industria, eld. de H. Th. Hoffmann, Berlin, en 1907 havis unuafoje konstantan E-an fakon. UEA estis inter la unuaj, kiuj servis ankaŭ praktike por komercistoj. Jam en 1914 inter la delegitoj estis 285 el komerca branĉo, el ili 126 komercistoj, 15 agentoj, 47 komercoficistoj, 41 bankoficistoj kaj 16 industriistoj. En sia gazeto sub „Reciproka Informado“ estis konstanta rubriko, kiu enhavis demandojn kaj ofertojn pri vendotaj kaj aĉetotaj varoj. Similan rubrikon ĝi enhavis en postmilitaj jarkolektoj sub rubriko „Int. Komerco“. La komercaj servoj estis ofte gravaj kaj videble kreskis Laŭ statistiko la delegitoj anoncis al Centro plenumitajn komercajn servojn: en 1909 1910 1911 1912 1913 1120 1513 2698 2835 3710 Post la venecia konferenco aperis unuafoje propono en la gazeto de UEA ke ĝi havu apartajn delegitojn nomitajn „Komercaj Delegitoj“ (K. D.) en ĉefaj lokoj, por esti je dispono en specialaj komercaj servoj, informdonoj, ktp. En 1913 fondiĝis en Paris „E-ista Komerca kaj Industria Asocio“, kiu enhavis konstantan komercan ekspozicion en sia ejo kaj deziris aranĝi grandan komercan E-an ekspozicion okaze de la UK en Paris. En 1917 s-ino Farges aranĝis ĉe Lyon-a Foiro E-an oficejon kun ekspozicio, post la milito oni imitis tion en preskaŭ ĉiuj gravaj foiroj, sed kelkaj (ekz. en Budapest) havis jam antaŭmilite E-standojn. En 1914 SFPE eldonis franclingvan broŝuron por komercistoj de Rollet de l' Isle. Laŭ la statistiko el 1914 tiam estis dek komercaj fakgrupoj, en 7 landoj. En 38 landoj 968 firmoj kaj komercistoj havis E-istojn (ĉu kiel ĉefojn, ĉu kiel oficistojn). Tamen en tiu nombro enestas ankaŭ la apotekistoj, inĝenieroj, ktp., kiuj funkciis kiel delegitoj. Dum la milito eklaboris en Britujo kaj en kelkaj landoj (ekz. Argentino, Polujo, Belgujo, Svisujo) komitatoj por, la prop. D-ro H. Unger eldonis de 1919-22 bone redaktitan gazeton Int. K-a Revuo, Zürich. Poste provis la E Triumfonta (HDE) aperigi kiel aldonon en marto 1923-okt. 1924 grandformatan, interesan gazeton Int. K. red. de H. Unger kaj R. Kreuz. La intereso denove ne estis sufiĉa kaj post ĉesigo UEA donis aldonon al sia ,E', sub titolo Ekonomia Kuriero, red. de R. Kreuz. Ĝi aperis nur en 1925. Tiutempe eklaboris sub gvido de d-ro H. Unger simila komitato „Svisa Asocio por la Universala Komerca Lingvo“, fondita en 1919. En Gand la nomo de simila belga komitato estis „Pro Belgica“. Tiuj komitatoj akiris por prez-oj gravajn personojn. Dum la milito la en London fondita Komitato por Komuna Komerca Lingvo aranĝis interesan eksperimenton. En diversaj landoj - apartenantaj ĉefe al la „ententec“-ŝtatoj, samtempe komencis lerni E-n komercaj oficistoj kaj poste ili samtempe korespondis unu kun la alia. La celo estis pruvi, ke komercistoj el diversaj landoj povus jam post kelkmonata studado de sia oficistaro enkonduki E-n. La eksperimento estis nek sufiĉe konigata al komercistaro nek energie daŭrigata, por konstante dokumenti la eblecojn per E. La ekkomenca entuziasmo postmilita baldaŭ ĉesis kaj la komitatoj eksilentis. Similan sorton havis E-fako de japana ampleksa komerca revuo „The World Salesman“ kaj la franca ledindustria gazeto „Le Cuir“, kiu en 5 lingvoj, ankaŭ E-e publikigis listojn de ledindustriaj firmoj. En 1919 fondis Leander Tell en Stockholm svedan societon por komerca lingvo, kiu fariĝis poste „Int. Federacio por komuna komerca lingvo“ sub lia prezido kaj havis grandan fakkunvenon en 1922 dum la UK en Helsinki. Dua kunveno estis dum la UK en Nürnberg, sed la kunveno en Wien estis jam parte malsukceso. La gazeto „Int. K-a Revuo“ estis oficiala organo de la federacio, poste la „Int. K.“ de „E Triumfonta“, sed la komerca movado denove montriĝis malforta, la fakrevuoj kaj fakaldonoj ĉesis kaj ankaŭ eksilentis la federacio. Similan sorton havis la Komerca Muzeo, fondita kun simila celo (var-interŝanĝo, konstanta ekspozicio), post la milito en Paris per Meras, kiu eldonis gazeton parte en E. Estas menciinde, ke en 1924 oni fondis en Fulde, Germanujo, „Ekonomian Unuiĝon de Inf. Katolikaj Komercistoj“, kiu deziris precipe la katolikajn komercistojn interrilatigi per E. En Aŭstrujo estis projekto pri apuddanuba komerca societo sed ĝi eksilentis. En Paris fondiĝis la E kaj Komerco, asocio por la disvastigo de franca komerco per E, kiu funkcias ankaŭ nun. Ĝi eldonis aparte bultenon, kiu aperis sur la paĝoj de La Movado. En Japanujo mallongtempe laboris E Komerca Korporacio. Apud Dresden fondiĝis en 1922 la Komercista E Unio, (KEU, v.), kiu tamen ne estas societo de komercistoj sed propejo por precipe germanaj varoj per E, havante agentejojn en diversaj landoj. Ĝi eldonas informan bultenon kun ofertoj kaj anoncoj. Terminaro Komerca aperis en n-ro 2. (majo 1923) de „Int. K.“ Similan oni eldonis, kiel projekton por aldoni al ŝlosiloj, red. de prof. Cart, dum la komerca konferenco en Paris 1925. Liston de varoj aperigis E-e la Foiro de Leipzig en 1918 (Listo de la Komercaj Branĉoj) kaj poste ankaŭ la Foiro de Frankfurt. P. BALKÁNYI. Foiroj. En la postmilitaj jaroj la plimulto de la int. foiroj unupost la alia ekuzis E-n por reklamo. Kelkaj foiroj, ekz. tiu de Leipzig, Frankfurt, Budapest, Lyon, Reichenberg, ktp. eldonis afiŝojn, prospektojn, glu-markojn, cirkulerojn regule kaj en rimarkinda nombro. La Unio de l' Int. Foiroj en Milano rilatas favore al E. En la lastaj jaroj pro la malkresko de la int. komercaj rilatoj ankaŭ la uzo de E malkreskis ĉe la foiroj. (l. la ĉiujarajn raportojn de ICK.) Informoficejoj. Ilia unua mondkongreso, okazinta 1930 en Wien, unuvoĉe akceptis rezolucion pri enkonduko de E en la sferon de la informoficejoj. Josef Eugen Kun, la ĝeneraldirektoro de „Confidentia“, aranĝinto de la kongreso, ankaŭ estas amiko de E. simple:Trade kategorio:Ekonomiko

Registaro

Registaro estas organizo. kiu havas eblecon krei kaj altrudi leĝojn en difinita teritorio. Registaro povas regi grandajn teritoriojn (kiel ŝtatoj) aŭ malgrandajn (kiel la estroj de urbeto). Vidu ankaŭ:
- Formoj de registaro
  - Monarkio
  - Demokratio
  - Respubliko
- Politika scienco
- Anarĥio
- Teoriaj:
  - Monda registaro ja:政府 ko:정부 ms:Kerajaan simple:Government th:รัฐบาล

Retpoŝto

Retpoŝto estas servo en komputilaj retoj, kiu ebligas sendi kaj ricevi leterojn (mesaĝojn). Nune la plejparton de la retpoŝtaĵoj oni sendas trans la Interreto per protokoloj de la tipoj SMTP, POP3 kaj IMAP. Ĉar Esperanto uzas ĉapelitajn literojn kaj multa retpoŝtsoftvaro nur traktas tekston en formato ASCII aŭ ISO-8859-1 (Latin-1), surogata skribosistemo ofte necesas por skribi Esperantan tekston retpoŝte. Vidu ankaŭ:
- Dissendolisto kategorio:interreto ja:電子メール ko:전자 우편 simple:Email th:อีเมล

Babilejo

:Ankaŭ ekzistas Vikipedio:Babilejo Komputiko > Interreto > Babilejo ---- Komputike, babilejo estas loko en la reto, per kiu homoj povas babili. Iuj babilejoj estas por specifa temo, sed aliaj ne zorgas pri temo. Esperantaj babilejoj estas tiaj. La plej konata esperanta babilejo estas la GIEB (Granda Interligita Esperanto-Babilejaro) kiu konsistas el Karelia, VEKejo (Virtuala Esperanto Kongreso) kaj IRC (angle:Internet Relay Chat). Jabber estas nova protokolo ke oni ankaŭ povas uzi por babili esperante. Ĝi nun rapide grandiĝas. Se vi nur volas uzi la esperantan babilejon jabbere vi povas konekti per [http://www.startu.net/babilejo/ la retkliento de startu.net]. SILC estas alia nova protokolo, kiu ankaŭ havas esperantan babilejon nomata »esperanto«.
- [http://ĝangalo.com/babilejo/index.php3?L=esperanto Ĝangalo Babilejo] estas babilejo de Ĝangalo.

Vidu ankaŭ


- Mieno

Eksteraj ligoj


- http://www.startu.net/babilejo/ ja:チャット ko:채팅 simple:Chat

1969

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1969 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1969 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 54-a Universala Kongreso de Esperanto en Helsinko.
- Deklaracio de Tirese.
- Stanislava Chrdlová ekesperantiĝis.
- Fondita Ĉeĥa Esperanto-Asocio.
- Ekaperis revuo La Monda Lingvo problemo.
- Apero de Esperanta traduko de La Korano.
- Publikitaj planlingvoj Arcaicam Esperantom kaj Aligrams.
- 24-a de julio : Usono metas la unuan homon surlunen.
- Muamar KADAFI, post milita renverso, regas Libion.

Naskiĝoj


- 8-a de majo : AKEBONO Taro
- 28-a de decembro : Linus TORVALDS

Mortoj


- 18-a de januaro: Ismael GOMES BRAGA
- 22-a de junio : Usono : Judy GARLAND
- 28-a de marto : Dwight D. EISENHOWER
- 27-a de aŭgusto : Svislando : Erika MANN
- 17-a de decembro: COSTA e SILVA
- 25-a de decembro: Donald R. DUNCAN ----
1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1969年 ko:1969년 simple:1969 th:พ.ศ. 2512

1-a de januaro

Historio > Tagoj > la 1-a de januaro ---- La 1-a de januaro estas la 1-a tago de la jaro laŭ la Gregoria kalendaro. 364 tagoj restas (365 in superjaroj). Je la 1-a de januaro okazis, interalie:

Eventoj


- 1858: Allan KARDEC kreis la unuan spiritisman revuon
- 1948 : Italio akiris sian konstitucion.
- 1956 : Sudano sendependiĝis
- 1999 : enkonduko de la Eŭro kiel ĝirala mono en la 11 landoj de la Eŭropa Valuta Unio.
- 2002 : enkonduko de la Eŭro kiel biletoj kaj moneroj.

Naskiĝoj


- 1484 : Zvinglo
- 1823 : PETÖFI Sándor
- 1846: Léon DENIS
- 1879 : E. M. FORSTER
- 1919 : J. D. SALINGER
- 1965 : Margareta HANDZLIK

Mortoj


- 1894 : Heinrich Rudolf HERTZ
- 1925 : Paŭlo MEDEM
- 1934 : Jakob WASSERMANN
- 1973 : František BĚHOUNEK
- 1998 : Mario SOLA

Specialaj tagoj kaj festoj


- La komenco de la nova jaro por multaj kulturoj.
- Haitio: nacia tago

Tagoj de semajno

La 1-a de januaro estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1590 1596 1601 1607 1618 1624 1629 1635 1646 1652 1657 1663 1674 1680 1685 1691 1703 1714 1720 1725 1731 1742 1748 1753 1759 1770 1776 1781 1787 1798 1810 1816 1821 1827 1838 1844 1849 1855 1866 1872 1877 1883 1894 1900 1906 1912 1917 1923 1934 1940 1945 1951 1962 1968 1973 1979 1990 1996 2001 2007 2018 2024 2029 2035 2046 2052 2057 2063 2074 2080 2085 2091;
- Mardo en jaroj: 1585 1591 1602 1608 1613 1619 1630 1636 1641 1647 1658 1664 1669 1675 1686 1692 1697 1704 1709 1715 1726 1732 1737 1743 1754 1760 1765 1771 1782 1788 1793 1799 1805 1811 1822 1828 1833 1839 1850 1856 1861 1867 1878 1884 1889 1895 1901 1907 1918 1924 1929 1935 1946 1952 1957 1963 1974 1980 1985 1991 2002 2008 2013 2019 2030 2036 2041 2047 2058 2064 2069 2075 2086 2092 2097;
- Merkredo en jaroj: 1586 1592 1597 1603 1614 1620 1625 1631 1642 1648 1653 1659 1670 1676 1681 1687 1698 1710 1716 1721 1727 1738 1744 1749 1755 1766 1772 1777 1783 1794 1800 1806 1812 1817 1823 1834 1840 1845 1851 1862 1868 1873 1879 1890 1896 1902 1908 1913 1919 1930 1936 1941 1947 1958 1964 1969 1975 1986 1992 1997 2003 2014 2020 2025 2031 2042 2048 2053 2059 2070 2076 2081 2087 2098;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1587 1598 1604 1609 1615 1626 1632 1637 1643 1654 1660 1665 1671 1682 1688 1693 1699 1705 1711 1722 1728 1733 1739 1750 1756 1761 1767 1778 1784 1789 1795 1801 1807 1818 1824 1829 1835 1846 1852 1857 1863 1874 1880 1885 1891 1903 1914 1920 1925 1931 1942 1948 1953 1959 1970 1976 1981 1987 1998 2004 2009 2015 2026 2032 2037 2043 2054 2060 2065 2071 2082 2088 2093 2099;
- Vendredo en jaroj: 1582 1588 1593 1599 1610 1616 1621 1627 1638 1644 1649 1655 1666 1672 1677 1683 1694 1700 1706 1712 1717 1723 1734 1740 1745 1751 1762 1768 1773 1779 1790 1796 1802 1808 1813 1819 1830 1836 1841 1847 1858 1864 1869 1875 1886 1892 1897 1904 1909 1915 1926 1932 1937 1943 1954 1960 1965 1971 1982 1988 1993 1999 2010 2016 2021 2027 2038 2044 2049 2055 2066 2072 2077 2083 2094;
- Sabato en jaroj: 1583 1594 1600 1605 1611 1622 1628 1633 1639 1650 1656 1661 1667 1678 1684 1689 1695 1701 1707 1718 1724 1729 1735 1746 1752 1757 1763 1774 1780 1785 1791 1803 1814 1820 1825 1831 1842 1848 1853 1859 1870 1876 1881 1887 1898 1910 1916 1921 1927 1938 1944 1949 1955 1966 1972 1977 1983 1994 2000 2005 2011 2022 2028 2033 2039 2050 2056 2061 2067 2078 2084 2089 2095;
- Dimanĉo en jaroj: 1584 1589 1595 1606 1612 1617 1623 1634 1640 1645 1651 1662 1668 1673 1679 1690 1696 1702 1708 1713 1719 1730 1736 1741 1747 1758 1764 1769 1775 1786 1792 1797 1804 1809 1815 1826 1832 1837 1843 1854 1860 1865 1871 1882 1888 1893 1899 1905 1911 1922 1928 1933 1939 1950 1956 1961 1967 1978 1984 1989 1995 2006 2012 2017 2023 2034 2040 2045 2051 2062 2068 2073 2079 2090 2096. ----

Vidu ankaŭ jenon:


- 1-a de decembro | 1-a de februaro
- Historio - Tagoj ja:1月1日 ko:1월 1일 ms:1 Januari simple:January 1 th:1 มกราคม

1990-aj jaroj

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1990-oj Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-aj jaroj - 1970-aj jaroj - 1980-aj jaroj - 1990-aj jaroj - 2000-aj jaroj - 2010-aj jaroj - 2020-aj jaroj Jaroj: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 ----

Eventoj

Scienco kaj Teknologio


- Eksploda kresko de la Interreto pro malmultekostaj komputiloj kaj komputika teknologio.
- Problemo de jaro 2000, konita ankaŭ kiel "J2K-problemo".
- Mikrosofta Vindozo iĝis ĉiea en IBM komputiloj.
- Klonado sukcesis (pri Dolly la ŝafo)
- La Linuksa operaciumo komencis de Linus TORVALDS.

Politikaĵoj


- Reunigado de germanio.
- Unua Golfa Milito
- Fino de apartismo de Sudafriko kaj elektado de Nelson MANDELA
- Pro genocido en Ruando unu miliono da homoj mortis.
- Eŭropa Unio formiĝis.
- Sovetunio dissolviĝis kaj finiĝis de la malvarma milito inter Sovetunio kaj Usono.
- La Balkana Milito en eks-Jugoslavio ja:1990年代 ko:1990년대 simple:1990s zh-min-nan:1990 nî-tāi

Tim BERNERS-LEE

Komputiko > TTT > Tim BERNERS-LEE ---- Timothy J. Berners-Lee (naskita la 8an de junio 1955) estas la iniciatinto de la Tut-Tera Teksaĵo.
En 1989, Berners-Lee proponis projekton al sia dunganto CERN, bazitan sur la koncepto de Hiperteksto, por faciligi la disdividon kaj la ĝisdatigon de informoj inter esploristoj. Li konstruis la sistemon kiu fariĝis la fundamento de la TTT. Li nun estras la W3C kiu superrigardas ĝian daŭran disvolviĝon. La unua TTT-ejo kiun Tim konstruis (kaj sekve la unua iam konstruita) estis [http://info.cern.ch http://info.cern.ch]. Ĝi donis klarigon pri kio la reto estas, kiel akiri propran krozilon, kiel instali propran servilon, ktp. Komence ĝi estis ankaŭ la unua Serĉilo en la mondo almenaŭ en primitiva formo, ĝis Tim prizorgis liston de aliaj TTT-ejoj krom la sia. Ĉar la elementaj ideoj de la TTT estas sufiĉe simplaj por esti komprenitaj de mezlernejano, la sagaco de Berners-Lee estas kombini ilin en maniero kiu esploru ties plenan potencialon. En lia libro "Weaving the Web" ("Teksante la teksaĵon"), pluraj induktaj temoj aperas :
- Estas simple tiom grave povi eldoni kiom trakrozi la teksaĵon (Vikipedio estas tiurilate signifa paŝo en la bonan direkton)
- Komputiloj povas esti uzataj por fonaj taskoj kiuj ebligas al homoj pli bone gruplabori ( denove, vikipedio estas bona ekzemplo)
- Ĉiuj aspektoj de la interreto devus funkcii kiel teksaĵo, prefere ol kiel arba strukturo. Notindaj aktualaj esceptoj estas la Domajna nomsistemo kaj la Domajnnomreguloj regataj de ICANN.
- Komputikaj scientistoj havas moralan respondecon same kiel teĥnikan respondecon.

Eksteraj ligoj


- Origina propono al CERN de Berners-Lee : [http://www.w3.org/History/1989/proposal.html http://www.w3.org/History/1989/proposal.html] (anglalingve)
- La libro de Tim Berners-Lee's "Weaving The Web" (Teksante la TTT-on) kun detaloj de lia vidpunkto pri la historio kaj estonteco de la TTT [http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Weaving/Overview.html http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Weaving/Overview.html] (anglalingve)
- [http://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Personaj paĝoj de Tim Berners-Lee] (anglalingve) ja:ティム・バーナーズ＝リー ko:팀 버너스리

HTML

Komputiko > Komputillingvo > HTML < Interreto ---- HTML, la Hiperteksta Marklingvo (angle HyperText Markup Language) estas marklingvo por hipertekstaj dokumentoj. HTML estas bazita sur la ĝenerala marklingvo SGML. HTML ne estas programlingvo. HTML estas aparte konstruita por la Tut-Tera Teksaĵo en la Interreto, kaj oni faras per ĝi precipe TTT-paĝojn. Ĝi estis lanĉita komence de la 1990-aj jaroj de Tim BERNERS-LEE. Nuntempe la konsorcio W3C zorgas pri la evoluigado de HTML.

Elementoj kaj markoj

En HTML, same kiel en aliaj SGML-bazitaj marklingvoj, oni dividas la enhavon en elementoj indikitaj (markitaj) per markoj. Antaŭ elemento oni metas komencan markon, kiu principe aspektas jene: <nomo>. Post la elemento oni metas finmarkon, kiu principe aspektas jene: </nomo>. Inter la du markoj estas la enhavo de la elemento, plej ofte teksto. Anstataŭ la vorto "nomo" oni uzas la efektivan nomon de la elemento. Ene de la komenca marko oni povas inkluzivigi diversajn aldonajn informojn en atributoj, kiuj aspektas jene nomo="valoro". HTML estas relative simpla marklingvo. Ĝi enhavas markojn por diversaj specoj de teksta enhavo, ekzemple titoloj, alineoj, emfazita teksto, kaj (eble plej grave) por enhavo, kiu estas hiperligo al alia dokumento (aŭ al alia loko en la sama dokumento). Oni ankaŭ povas uzi specialajn markojn por inkluzivi netekstan enhavon en HTML-dokumenton, ekzemple bildojn. Por legi HTML-paĝojn oni ordinare uzas TTT-legilon.

Ekzempla kodo

Jen ekzempla HTML-kodo (nur parto de kompleta HTML-paĝo): 
  <h1>Ĉeftitolo</h1>

  <p>Alineo kun teksto. Jen <em>grava teksto</em>.
  Jen <strong>tre grava teksto</strong>. 
  Jen <a href="aliapagho.html">hiperligo al la pagho 
  "aliapagho.html"</a>. Jen bildo: 
  <img src="bela-bildo.png">.</p>

  <p>Jen alia alineo.</p>

  <ul>
    <li>jen la unua elemento de listo</li>
    <li>jen la dua elemento</li>
    <li>jen la tria</li>
  </ul>

Strukturo kaj prezento

Principe HTML estas nur por indiki strukturon de dokumento, ne por indiki formatadon (aspekton), kvankam estas kelkaj esceptoj al tiu principo. Por indiki, kiamaniere HTML-dokumento estu prezentata (kolorojn, tiparojn, tekstograndecon k.s.), oni uzu stilfolian lingvon. Kunlabore kun HTML oni plej ofte uzas la lingvon CSS por proponi prezentostilon. HTML ne estas nur por dokumentoj legataj perokule (surekrane aŭ surpapere). HTML-dokumenton oni povas legi ankaŭ per voĉlegilo aŭ per brajla legilo. HTML-paĝojn ofte legas ankaŭ indeksaj robotoj en la Interreto.

Versioj de HTML


- HTML 2.0 (22-a de septembro 1995)
- HTML 3.2 (14-a de januaro 1996)
- HTML 4.0 (18-a de decembro 1997)
- HTML 4.01 (24-a de decembro 1999) Post versio 4.01 oni decidis refari HTML-on laŭ la reguloj de la nova ĝenerala marklingvo XML (anstataŭ SGML), kaj oni lanĉis en 2000 tiun novan varianton sub la nomo XHTML 1.0. Ne aperos plu SGML-aj versioj de HTML.

Eksteraj Ligiloj


- [http://www.bertilow.com/html/xhtml/kurso/index.php HTML-kurso]
- [http://www.tejo.org/rejm/ret-seminario.php Materialoj por rapide lerni HTML]
- [http://www.w3.org la Konsorcio de la Tut-Tera Teksaĵo]
- [http://www.yourhtmlsource.com/ HTML Source: HTML Tutorial] ja:Hypertext Markup Language ko:HTML simple:HTML th:HTML

Svislando

Geografio > Eŭropo > Svislando ---- right right germane Schweiz [ŝvajc] france Suisse [sŭis] itale Svizzera [ZVICcera] romanĉe Svizra [ŜVICra] svisgermane Schwyz [ŝvi:c] Svislando aŭ Svisio estas lando en Centra Eŭropo, inter Ĵuraso kaj Alpoj. Germanio estas norda de Svislando, Italio estas suda, Francio estas okcidenta, Aŭstrio kaj Liĥtenŝtejno orienta.
- Landkodo: CH (mallongigo de "Confoederatio Helvetica", la latina nomo).
- E-nomo: Svisio, Svisujo, Svislando; Helvetio (historia); Svisa Konfederacio (oficiala).
- Oficiallingvaj nomoj: Schweizerische Eidgenossenschaft (de), Confédération Suisse (fr), Confederazione Svizzera (it), Confederaziun Svizra (rm), Confoederatio Helvetica (latine).
- Etimologio: landa malnova nomo estas Helvetio, kio devenas de helvetaj triboj.
- Areo: 41.300 kv.km.
- Politika sistemo: federacia parlamenta demokratio. La leĝdonan povon en Svislando posedas la Federacia Asembleo (germ. Bundesversammlung, fr. Assemblée Fédérale, it. Assemblea Federale). La asembleo konsistas el la Konsilio de la Ŝtatoj (Ständerat, Conseil des États, Consiglio degli Stati) (46 seĝoj) kaj la Nacia Konsilio (Nationalrat, Conseil National, Consiglio Nazionale) (200 seĝoj). La anojn de la Konsilio de la Ŝtatoj nomumas la kantonoj (duo po kantono, unu po duonkantono), la membroj de la Nacia Konsilio estas elektataj laŭproporcie de la tuta svisa popolo.
- Ŝtatestro: prezidanto Samuel SCHMID dum 2005.
- Ĉefurbo: Berno (301 mil).
- Urboj: Zuriko (840 mil), Ĝenevo (382 mil), Bazelo (363 mil), Laŭzano (260 mil).
- Administracia divido: 26 kantonoj. (Vd. sube.)
- Loĝantaro: 7.259 mil (2001), inter ili 61,5% germano-svisoj, 17,1% franco-svisoj, 6,4% italoj, 3,4% italo-svisoj, 2,5% germanoj.
- Ŝtatlingvo: germana (63,6%), franca (19,2%), itala (7,6%) kaj romanĉa (0,6%). Aliaj lingvoj: hispana (1,7%), portugala (1,4%), turka (0,9%), angla (0,9%). (1990)
- Kredantoj: katolikoj (44,1%), protestantoj (36,6%), nekredantoj (11,7%), islamanoj (4,5%), ortodoksuloj (1,2%), aliaj (1,9%). (2000)
- GNP: totala -305 mlrd $; pokapa - 40.630 $.
- Eksporto: maŝinindustria produktaĵo, kemiaĵoj, horloĝoj, nutraĵoj, ĉokolado.
- Monunuo: svisa franko (=100 centimoj).
- Organizoj: UNO (2002)
- Historio: en 1648 de Sankta Romia Imperio apartiĝis kelkaj kantonoj, kiuj kreis sendependan ŝtaton. En 1815 Svisio deklaris eternan neŭtralecon kaj partoprenis en neniaj militoj.
- Esperanto-movado
- Esperanto-movado | Apencelo Ekstera (
- ) (AR) 		Herisau 49.300 germ.
Appenzell-Innerrhoden | Apencelo Interna (
- ) (AI)		 Appenzell 13.100 germ.
Bazelo Kampara (
- ) (BL)		 Liestal 225.800 germ.
Bazelo Urba (
- ) (BS)		 Bazelo 194.300 germ.
Berno (BE) Berno 925.500 germ., fr.
Friburgo (FR) Friburgo 194.700 fr., germ.
Ĝenevo (GE) Ĝenevo 363.600 fr.
Glarus | Glaruso (GL) Glarus 36.600 germ.
Grizono (GR) Chur 166.500 germ., rom., it.
Ĵuraso (JU) Delémont 64.700 fr.
Lucerno (LU) Lucerno 306.100 germ.
Neuchâtel | Neŭŝatelo (NE) Neuchâtel 156.200 fr.
Nidwalden | Nidvaldo (
- ) (NW)		 Stans 31.000 germ.
Obwalden | Obvaldo (
- ) (OW)		 Sarnen 27.600 germ.
St. Gallen | Sankt-Galo (SG) St. Gallen 403.900 germ.
Ŝafhaŭzo (SH) Ŝafhaŭzo 69.800 germ.
Schwyz | Ŝvico (SZ) Schwyz 103.400 germ.
Solothurn | Soloturno (SO) Solothurn 219.500 germ.
Thurgau | Turgovio (TG) Frauenfeld 192.400 germ.
Tiĉino (TI) Bellinzona 277.200 it.
Uri | Urio (UR) Altdorf 33.500 germ.
Valezo (VS) Sion/Sitten 232.600 fr., germ.
Vaud | Vaŭdo (VD) Laŭzano 550.300 fr.
Zug | Cugo (ZG) Zug 827.840 germ.
Zuriko (ZH) Zuriko 1.131.500 germ.

- = duonkantonoj: duonkantonoj Ausserrhoden kaj Innerrhoden estigas kantonon Appenzell, Bazelo Kampara kaj Bazelo Urba formas kantonon Bazelo, Nidwalden kaj Obwalden formas Unterwalden.

- als:Schweiz ja:スイス ko:스위스 ms:Switzerland simple:Switzerland th:ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ zh-min-nan:Sūi-se

1991

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1991 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1991 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 9-a de aprilo : Kartvelio: Surbaze de tutlanda referendumo la Supera Soveto akceptas "Akton pri Restaŭro de Ŝtata Sendependeco".
- Junio : Boris JELCIN iĝas rusia guberniestro.
- 3-a de junio : Japanio : La vulkano Unzen erupcias, mortigante 43 sciencistojn kaj ĵurnalistojn.
- 27-a de julio – 3-a de aŭgusto : Norvegio : 76-a Universala Kongreso de Esperanto en Bergeno.
- 24-a de aŭgusto : Rusio eliras Sovetan Union.
- 27-a de novembro : Esperanta PEN-Centro estas fondita.
- Decembro : Rusio : Jelcin prezidentiĝas.
- 8-a de decembro : Belorusio : Belorusio eliras Sovetan Union kaj kunfondas Komunumon de Sendependaj Ŝtatoj kun Rusio kaj Ukrainio.
- Meznokto Metropola publikita de Krys UNGAR.
- Interlingvisto Rick HARRISON publikigis Vorlinon.
- La brazila piloto Ayrton SENNA gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.
- Jugoslavia Socialisma Federacia Respubliko eksurvojas al disiĝo. Slovenio eliras la union. Sekvas Makedonio.
- Bosniajn regionojn ĉelimajn ekokupas la Serba armeo. Bosn(ian)oj deklaras sendependecon, kaj ekflamas etna konflikto.
- Sovetunio : Gorbaĉevo abdikas. La respublikoj sovetaj sendependiĝas. Fino de la Fridmilito.
- Rusio heredas la postenon de Sovetunio en la Konsilio de Sekureco ĉe UNO.
- Estonio, Latvio, Litovio, Marŝaloj, Mikronezia Federacio, Norda Koreio kaj Suda Koreio membriĝas ĉe UNO.
- Bulgario : adoptitas nova konstitucio.
- Linukso kreita de Linus TORVALDS.
- Eritreo sendependiĝas de Etiopio.
- Kongolo: Mobutou dum mallonga tempo dividas potencon kun opoziciulo.
- Somalio: levo de Somalilando.
- Turkmenio: S. Niazov prezidentiĝas.
- Zambio: Frederick CHILUBA prezidentiĝas.

Naskiĝoj

Mortoj


- 3-a de aprilo : Svislando : Graham GREENE
- 5-a de aprilo : Jiří MUCHA
- 8-a de junio : Heidi BRÜHL
- 14-a de junio : Adina MANDLOVÁ
- 25-a de oktobro : Arkadij STRUGACKIJ
- 9-a de novembro : Yves MONTAND
- 23-a de novembro : Klaus KINSKI
- 24-a de novembro : Freddie MERCURY
- Svislando: Max FRISCH
- Brazilo: Francisco ALMADA ----
1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1991 ja:1991年 ko:1991년 simple:1991 th:พ.ศ. 2534

1993

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1993 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1993 post Kristo okazis, inter alie:

Eventoj


- 78-a Universala Kongreso de Esperanto en Valencio.
- Hugo RÖLLINGER iĝis honora membro de Germana Esperanto-Asocio.
- 10-a de decembro : la PEN-Mondkongreso akceptas la Esperantan PEN-Centron.
- Aleksandr POSTNIKOV rehabilitata.
- Andoro : Post referendumo akceptitas la unua konstitucio.
- Belgio: Albert la 2-a surtroniĝas.
- Ĉeĥoslovakio disiĝas je du ŝtatoj : Ĉeĥio kaj Slovakio. Vaclav HAVEL ekas kiel la unua Ĉeĥa prezidento.
- Burundo : Murdinte novelektitan prezidenton, militistoj prenas la regon.
- Ekvatora Gvineo : unuaj elektoj.
- Kazaĥio : prezidentiĝas Nursultan NAZARBAJEV.
- Niĝero : Unuaj multpartiaj elektoj.
- Usono : Bill CLINTON elektatas prezidento. Eksprezidentiĝas George BUSH.
- Japanio : LDP perdas la elektojn.
- Uzbekio : Islam KARIMOV prezidentiĝas.
- Al UNO aniĝas Andoro, Ĉeĥio, Eritreo, Makedonio, Monako kaj Slovakio.

Naskiĝoj

Mortoj


- 20-a de januaro : Svislando : Audrey HEPBURN
- 23-a de marto : Germanio : Hans Werner RICHTER
- 19-a de junio : William GOLDING
- 14-a de julio : Léo FERRÉ
- 31-a de julio : Baldueno la 1-a, kvina reĝo de la belgoj
- 31-a de oktobro : Italio : Federico FELLINI
- 31-a de oktobro: Usono: River PHOENIX
- 25-a de novembro : Anthony BURGESS
- decembro : Mladen VRTUNSKI
- 12-a de decembro: ANTALL József, hungara ministerprezidento TAga kroniko

Januaro 1993


- 1 a. CSFR dividiĝas: Ĉeĥa kaj slovaka respublikoj iĝas sendependaj ŝtatoj.
- 3a. Prezidanto de Kenjo, Moi, reelektiĝas.
- 3a. Bush kaj Jelcin subskribas en Moskvo Start-2-konvencion pri redukto de nukleaj armiloj.
- 3a. Unuafoje ĉiuj konfliktopartioj en eksa Jugoslavio kune konferencas en Ĝenevo.
- 3a. Perua parlamento refunkcias post 9monata interrompo.
- 4a. Kadre de Komunumo de Sendependaj Statoj (KSS) _ en Taŝkento formiĝas „Komunumo de Statoj de Meza Azio kaj Kazahio".
- 11a. Registaro de Taĝikio lanĉas armean atakon kontrau Ia islama opozícío.
- 11 a. Nova iraka atako kontrau Ia teritorio de Kuvajto.
- 13a. Usonaj, britaj kaj francaj miiítaviadiloj bombas raketbazojn en sudo de irako. 13a. Eksa GDR-ĉefo Honecker estas liberigita kaj forflugas al Ĉilio.
- 14a. Dana ĉefministro Schlüter demisias. Rasmussen- iĝas lia posteulo.
- 18a. Okcidentaj aviadiloj ree bombas militbazojn en Irako.
- 20a. Nova prezidento de Usono, Clinton, oficiale enoficiĝas.
- 22a. Kroatoj lanĉas atakon kon traŭ la regiono Krajina, kontrolata de serboj. Tiuj ĉi agrese respondas ĉie en la militregionoj. Ankaŭ kroatoj kaj islamaj bosnianoj pafas unu kontraŭ Ia alia.
- 22a.-Malsukcesa konferenco de Komunumo de Sendependaj,' Ŝtatoj (KSS) en Minsk: la organizaĵo disfalas pli kaj pli ĉefe pro la individuemo de Ukrainio, Moldovo kaj Turkmenio.
- 26a. Havel elektiĝas unua prezidanto de Ĉeĥa Respubilko.
- 27a.9jara mailibereja;puno por; la vidvino de la iama KP-ĉefo de Albanuo, Hoĝa, pro misuzo de ŝtata mono.

Februaro 2003


- 2a. Havel enposteniĝas kiel unua prezidanto de Ĉeha Respubliko.
- 3a. Papo Johano Paŭlo 2a dum 10taga vojaĝo tra Afriko vizitas Beninon, Ugandon kaj Sudanon.
- 3a.'Belorusio nuligas la malpermeson de sia Komunista Partio.
- 4a. 5 disidentaj membroj forlasas Ia Liberalan Partion de Aüstrío gvi datan de la dekstremulo Jörg Haider kaj formas propran parlamentan frakcion.
- 5a. Mobutu eksoficigas sian ĉefministron Ĉisekedi. Pluraj okcidentaj landoj postulas la demision de -Ia diktisto.
- 6a. EK havigas aI Ia Moldova Respubliko specialan gaststatuson, kiun ĝuas ankaŭ atiaj eksaj komunistaj respublikoj.
- 7a. En Liĥtenŝtejno la libera Listo rompas la 55jaran regadon de la 2 tradiciaj partioj. Cefministro' Brunhart demisias. Estro de la registaro iĝas la 33jaraĝa juristo Büchel.
- 7a. La reganta Kroata Demokratia Unio de prezidanto Tudjman venkas en la elektoj. Sed en Istrio, parto de Kroatio, ĝi fiaskas.
- 11 a. La ĉefo de Ia Itala Socialista Partio, Craxi, demisias, pro suspekto de koruptado. Li gvidis Ia partion dum 17 jaroj kaj estis ĉefministro dum 4 jaroj. Lia adepto, Benvenuto, iĝas lia posteulo.
- 12a. Eksa diktisto de -Malo, Traoré, estas kondamnita je morto.
- 14a. Ekskomunisto Brazauskas gajnas Ia prezidantajn elektojn en Litovio.
- 15a. La nova prezidanto de Kipro nomiĝas Klerides. Danke al la apogo de Ia naciistoj li venkis la ĝisnunan prezidanton Vasilioj.
- 15a. La Nacia Konsilio de Slovakio elektas Kovaĉ unua prezidanto.
- 17a. UN haltigas Ia liveradon de helpmaterialoj al Bosnio pro malhelpo flanke de la militantoj.
- 18a. La eksprezidanto de Sovetio, Gorbaĉov, devas defendi sin antaŭ t.n. ,popoIjuĝejo". Al li oni riproĉas „kontraŭkonstituciajn agojn' kontraŭ Ia sovetiaj popoloj". La ĉefakuzito mem ne aperas. La proceson oni konsideras kiel farson de la komunistoj.
- 22a. La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia kreon de juĝejo pri la militkrimoj en- eksa Jugoslavio. UN denove liveras helpmaterialon' al Bosnio. La serboj pafatakas la kroatan urbon,Zadar.
- 23a. Okaze de la Tago de la Armeo en Moskvo miloj da komunismemaj homoj postulas puĉon kontraŭ Jelcin.
- 24a. La kanada Lefministro- Mulroney, kiu oficis 8-jarojn,- anoncas sian demision.
- 24a. La ĝenerala sekretario-de UN, Boutros Ghali, konsentas pri la projekto de la usona prezidanto Clinton, peraviadife disĵeti helpmaterialon super Bosnio.
- 24a. La usona ministro pri eksteraj aferoj Christopher vizítas Ia deportitajn'palestinanojn en suda Libano. Diplomatie li montras komprenemon-por la vidpunktoj kaj de palestinanojn kaj de israelo.
- 25a. En la somalia ĉefurbo Mogadiŝu eksplodas pafada inter UN-' trupoj kaj somaliaj armeanoj.
- 25a. En Kubo okazas unuafoje liberaj elektoj de la membroj de la „politburoo" kaj de la parlamentaj kaj provincaj deputitoj. La ŝtatestro Castro, kiu submetiĝas al la - voĉdonado, anoncas ke li antaŭvidas forlasi sian postenon post 5 jaroj.
- 25a. En suda Koreio enposteniĝas la nova prezidanto Kim Young Sam kiel posteulo de Ro Tae Wu..
- 26a. La litova prezidanto Brazaus - kas nomumas la komerciston Siezevicius ĉefministro.

Marto de 1993


- 2a. La 39jara generalmajoro Ruslan Auŝev fariĝas la unua prezidanto de la aŭtonoma inguŝa respubliko en Kaŭkazo.
- 3a. Usono komencas peraviadile disĵetadi nutraĵojn kaj medikamentojn super Bosnio.
- 3a. Beogrado konfirmas la novan ĉefministron de Rest-Jugoslavio": Radoje Kontiĉ, lojalujo de Míloŝeviĉ;.
- 3a. Pro la neelekto de la oficiala kandidato de la socialista partio de Svislando por la konfederacia registaro, eksplodas akra diskuto ĉu la socialistoj forlasu Ia tradician registaran koalicion kaj estonte ludu fa rolon de vera politika opozicio.
- 8a. Scalfaro, itala prezidanto, rifuzas subskribi dekreton, kiu kvazaŭ senŝarĝus la koruptajn partifunkciulojn. Pluraj altrangaj politikistoj demisias pro sia supozata enmiksiĝo en la mafio.
- 9a. Kuracisto Albert Zafy, opozicia gvidanto de Malagasio, venkas la prezidantajn elektojn. Per tio la 17jara erao de Didier Ratsiraka finiĝas.
- 10a. La svisa parlamenta krizeto solviĝas per la elekto de la juddevena socialistino Ruth Dreifuss en la registaron. Si estas la dua virino en la historio de la svisa registaro.
- 11 a. Por la sesa sinsekva vojo Suharto fariĝas prezidanto de Indonezio.
- 11 a. Ekskomunisto Slezevicius iĝas nova ĉefministro de Litovio.
- 12a. La rusa kongreso de popoldeputitoj, kiu post Ia disiĝo ankoraŭ ne reelektíĝis kaj do plimulte konsistas el ekskomunistoj, esence limigas la povon de prezídanto Jelcin.
- 12a. Norda Koreio anoncas, ke ĝi forlasos la internacian kontrakton pri neapliko de atomarmiloj, Suda Koreio malpermesas- al siaj civitanoj komerci kun la nordo.
- 14a En - Aŭstralio la laborpartio kun sia ĉefministro Keating venkas la elektojn je la kvína sinsekva.fojo
- 15a. La nova konstitucio de Andoro unuafoje donas al ĝia popolo Ia politikan suverenecon. 16a.lslamaj radikaluloj murdas altrangulojn en Alĝerio kaj bombatakas turistajn busojn en, Egipto. La egipta polico severe reagas. Alĝerio rompas Ia diplomatiajn rilatojn kun Irano.
- 16a. La nova komunisma popolkongreso de Kubo kanfirmas Fide1 Castro-n kiel ŝtatestron. Diverslandaj nobelpremlitoj protestas kontraŭ Ia malrespekto de la homaj rajtoj sur la insulo.
- 17a. Pluraj bombeksplodoj en Kalkato kaj Bombajo maltrankviligas Híndion.
- 17a. En Abĥazio ekscesas sanga batalo inter sendependemuloj kaj kartvelaj ŝtataj armetaĉmentoj.
- 19a. Wörner, ĝenerala sekretario de NATO, unuafoje vizitas Albanion.
- 20a. Pro la publike anoncita dekreto de Jelcin, enkonduki limigitan prezidantan reĝimon en Rusio, la politika konflikto en Moskvo atingas sian kulminon, Jelcin postulas, ke la rusa popalo decidu mem pri la estonta politiko en la lando.
- 22a. Ĉe Ia Intemacia Kortumo en Hago Bosnio oficiale plendas kontraŭ „Rest-Jugoslavio" pro genocido. En Bosnio dume la milito furoradas.
- 23a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, anoncas eksoficiĝan proceduron kontraŭ Jelcin. Usono kaj pluraj aliaj okcidentaj ŝtatoj vorte apogas Jelcin.
- 25a.Izetbegoviĉ, prezidanto de Bosnio, post longa hezitado subskribas la projekton de UN-intertraktantoj Cyrus Vance kaj Davíd Owen pri la teritoria disdivido de la lando. Ankaŭ la kroatoj akceptas la planon, dum la bosniaj serboj rifuzas ĝin.
- 26a. La rusa popoldeputita kongreso akuzas la ŝtatprezidanton je, kontraŭkonstituciaj agadoj. Jelcin retiras sian dekreton.
- 28a. En Francio Ia burĝaj partioj venkas Ia parlamentajn elektojn akirante pli ol 80 % de la manda - toj: la regantaj socialistoj; falas al sensignifa parlamenta malplimulto. La senlaboreca kvoto en Francio estas 10,6 %.
- 28a. La rusa popoldeputita kongreso voĉdonas pri eksoficigo de Jelcin kaj Ĥasbulatov: En Ia kazo de Jelcin la baloto fiaskas pro nur 72 voĉoj.
- 28a. Li Peng estas konfirmita kiel nova ĉefministro de Ĉinio.
- 29a. Bérégovoy, socialista ĉefministro de Francio, demisias. Lin sekvas la gaŭlisto Edouard Balladur.
- 30a. Al Ia murdo de 2 israelaj policistoj Jerusalemo reagas per fa fermo de la Gaza-strio kaj de okcidenta Jordanlando.

Aprilo 2003


- la. La zairia parlamento abolas la reformojn kaj ornamas prezidanton Mobutu per diktistaj rajtoj.
- 2a. Gaŭlisto Philippe Séguin, kontraŭanto de la kontrakto de Maastriĥt, iĝas franca parlamentestro.
- 2a. Post sepjara armea reĝimo, la reĝlando Lesoto ricevas civilan registaron.
- 4a. Jelcin, rusa prezidanto, kulmine kunvenas en Vankuvero kun sia usona kolego Clinton, kiu promesas moralan kaj financan apogon.
- 4a. La parlamento de la „Serba Respubliko" en Bosnio unuanime rifuzas Ia Vance-Owen-projekton pri la nova teritoria formado.
- 4a. Jelcin admonas la baltajn respublikojn, ke la forveturo de la rusaj armeanoj dependas de ilia politiko koncern la nacimalplimultojn. La baltaj aŭtoritatoj akuzas Moskvon pro la intenco subjugigi la baltojn.
- 5a. Moskvo akre mallaŭdas Ukrainion pro ĝia prokrastemo liberiĝi je siaj nukleaj armiloj. 6a. Armenio enkondukas novan armean ofensivon kontraŭ Azerbajĝano. Özal, turka prezidanto, incitas armeoekzercojn apud la limo; ĉefministra Demirel rifuzas.
- 6a. La nacia demokratia konferenco de Ĉadio taskigas la novan ĉefministron Fidel Moungar establi en la lando plurpartian sistemon.
- 6a. Ribelantaj studentoj en Malio atakas la prezidantan rezidejon kaj la parlamentejon.
- 7a. La sekureca konsilio de UN unuanime rekomendas akcepti Ia aliĝpeton de Skopje-Makedonio.
- 8a. La Haga Kortumo admonas „Rest-Jugoslavion rezigni pri ĝia genocida politika en Bosnio. Nur la rusa juĝisto kontraŭas.
- 12a. NATO komencas peraviadile protekti la bosnian aerteritorion. Usono rekomendas perarmean intervenon, Rusio postulas prokrasti la aldonajn sankciojn.
- 12a. Chris Hani, la ĉefo de Ia sudafrika komunista partio, estas murdita. Eksplodas nova ondo de protestoj kaj strikoj.
- 14a. Jelcin minacas sian anstataŭanton Ruckoj per eksigo; dume parlamentestro Ĥasbulatov riproĉas ai Jelcin esti la ĉefa obstaklo por la reformoj. La reakciuloj postulas-la demision de Kozirjev, ministro pri eksterlandaj aferoj.
- 16a.'Post-unujara serba okupado, la orientbosnia urbo Srebrenica kapitulacas. UN anoncas'perfortan defendon de la urbo se necese.
- 18a. Turgut Özal (65), turka prezidanto, mortas pro koratako.
- 18a. En referendumo en Italio, 78 % de la voĉdonintoj esprimiĝis favore al ĝenerala politika renoviĝo de la lando kaj tiel senkreditigas la malnovan politikan sistemon.
- 19a. En Kolumbio estas murdita la 101-a ĵurnalisto kiu kuraĝis protesti kontraŭ la koruptado.
- 20a. La hispana socialista partio interrompas siajn intemajn kverelojn kaj unuece prezentas sin por la antagtempaj parlamenta elektoj.
- 21a. La brazilanoj voĉdonas kontraŭ la enkonduko de la monarkio kaj por la konservo de la ĝisnuna konstitucio, laŭ kiu la ŝtatprezidanto estras la registaron.
- 22a. Amato, itala ĉefrnínistra, demisias.
- 22a. En la lukto kontraŭ la islama fundamentismo, Egiptio mortkondamnas sep radikalulojn.
- 22a. En Bolivio esprimiĝas severa verdikto (30jara karcerpuno) en neĉeesto kontraŭ García Meza, la lasta armea diktisto de la lando.
- 22a. En Peruo moviĝas la armeo post provo de la parlamento esplori la krimojn kontraŭ la homaj rajtoj.
- 22a. En Sudafriko mortas pro koratako Andries Treurnicht, la gvidanto de la konservema partio.
- 23a. Demirel, turka ĉefmínistro kandidatiĝas por la prezidanta ofico.
- 25a. La rusa prezidanto Jelcin rikoltas klaran fidopruvon flanke de la popolo, dum la kongreso de la popotdeputitoj perdas sian reputacion. Anticipajn elektojn la popolo ne volas.
- 25a. Oliver Tambo, eksa prezidanto de la Afrika Nacia Kongreso, mortas en Sudafriko. 26a. Cario Clampi, eksa bankprezidanto, iĝas la nova itala ĉefministro de la 52a postmilita registaro. Li estas la unua ne-politikisto en tiu ofico.
- 27a. Unuafoje depost 44 jaroj komenciĝas en Singapuro oficialaj diskutoj inter Pekino kaj Tajvano, unuavice pri ekonomiaj temoj.
- 27a. La civitanoj de Eritreo voĉdonas por ŝtata sendependeco.
- 29a. En Ia unuaj balotoj de unuiĝinta Jemeno venkas la partio de la prezidanto Saleh.
- 30a. Unu tagon post ĝia formado, en la itala registaro jam eksplodas krizo pro la demisio de kvar novaj maldekstraj ministroj. Dume diskutiĝas la nuligo de la diplomatia imuneco de Andreotti kaj Craxi.

Majo de 1993


- 1a Okaze de Ia unuamajaj manifestacioj en Moskvo, 500 komunistoj kaj policistoj interbatalas.
- 1 a Bérégovoy, eksa franca ĉefministro, mortigas sin pro neelteno de la politika fiasko de sia partio.
- 1 a Premadas, srilanka prezidanto, mortas pro atenco. Ĉefministro Wijetunga iĝas nova prezidanto.
- 2a En Ateno konkludiĝas konferenca pri Bosnio-Hercegovina. Karadziĉ, cefo de la bosniaj serboj, subskribas la Vance-Owen-planon. La usona prezídanto Clinton minacas per armea interveno.
- 3a Enghalm, prezidanto de la germana socialista partio kaj ministro-prezidanto de Schleswíg-Holstein, subpreme demisias de siaj oficloj. Li konfesas esti mensoginta líge kun la Barschel-skandalo. 5a La usona engaĝiĝo en Somalio finiĝas. Germanoj transprenas Ia taskon.
- 6a La parlarento de bosniaj serboj rifuzas !a Vance-Owen-piaion. 8a En Hago 20000 gestudentoj protestas kontraú la ŝparemo de la nederlanda registaro. Bataloj kun la polica kaúzas vunditajn kaj arastitojn.
- 9a Aptidon iĝas prezidanto de Űibutio en la unuaj demokratiaj elektoj de la orientafrika ŝtateto. 9a Wasmosy de Ia Colorado-partio i§as prezidanto de Paragvaja. 10a La separatista movado de Korsiko relanĉas serion da bombatencoj.
- 12a Litovio kaj Slovenio iĝas novai membroj de Ia Eŭropa Konsilio. 13a Vaŝingtono definitive rezignas pri la kosmoraketa programo „SteIa milito" (SDI).
- 13a Estonio estas akceptita en !a Eŭropa Konsiiio.
- 16a Demirel iĝas nova ŝtatprezidanto de Turkio.
- 16a Referendume, la bosniaj serboj rifuzas Ia Vance-Owen-planon. 17a Karadzic rifuzas unuecan bosnian taton kaj la Vance-Owenplanon. Okcidento diskutas la establon de protektozonoj por la islama loĝantaro en Bosnio. 18a Dum 2a referendumo en Danlando, 57 % de Ia voĉaj akceptas Ia Mastnht-kontrakton. Post la baloto, protestgrupoj grave interbatalas kun la polico. 18a Cinio protestas kontraü Ia renkontiĝo de Dalai Lama kun la brita registaro.
- 20a Benvenuto, sekretario de Ia itala socialista partio, demisias, protestante kontraú la maihelpoj;
- reformi la partion. La &nova-poli- - co arestas Ia urbestron pro'supox'ataj mairegulecoj en lia aficado, 20a Vaŝingtono dipiornatle agnos kas la MPLA-reĝimon de Angolo 20a Kuĉma, urkaina >cefministro, demisias pro la intenco de fa §tat prezidanto Kravĉuk mem transpreni Ia registaran gvidan. La parla mento rifuzas lian dervision. KraY ĉuk ricevas specialajn rajtojn koncerne ekonomiain demandojn. 21 a Jelcin kunvokas konstitucian konferencon por Ia'- 5a de junio klarigante kaj tiel ignoras ia papi deputitan kon