:: wikimiki.org ::

Italo CALVINO

Italo CALVINO

Italo Calvino (Santiago de las Vegas, Kubo, 15-an de oktobro 1923 - Siena, 19-an de septembro 1985) estis itala verkisto.

Biografio

Naskiĝis en Kubo, kie laboris lia patro, tre juna iris loĝi en Italio ĉe Sanremo, kie havas laika kaj kontraŭfaŝisma edukado. Komencis studi agrikulturo ĝis eksplodo de 2-a Mondmilito, en jaro 1943 aliĝas al partizanoj kaj en 1945 al Itala Komunista Partio (al kiu apartenis ĝis 1956 kiam soveta armeo invadis Hungarion) kaj komencas studoj pri Literaturo. En tiu epoko ekkonas Cesare PAVESE-n. En 1947 li publikigas sian unuan romanon, Il sentiero dei nidi di ragno bazita je sia sperto kiel partizano kaj en 1949 la rakonton Ultimo viene il corvo. Inter jaroj 1952 kaj 1959 li verkas la trilogion I nostri antenati formita per Il visconte dimezzato,Il barone rampante kaj Il cavaliere inesistente. Verkisto kiu pasis tra diversaj periodoj kaj stiloj daŭrigis la publikadon ĝis sia morto en 1985 dum pretigis la Lezioni americane por Universitato Harvard, konitaj post sia morto kune kun Sotto il sole giaguaro, La strada di San Giovanni kaj Prima che tu dica pronto.

Verkoj

- Il barone rampante (1957)
- Il cavaliere inesistente (1959)
- Il visconte dimezzato]] (1952)
- Marcovaldo (1963)
- Fiabe italiane (1956)
- Gli amori difficili
- Lezioni americane (1985)
- Il sentiero dei nidi di ragno (1947)
- Le città invisibili (1972)
- Le cosmicomiche (1965)
- Racconti
- Ultimo viene il corvo (1949)
- Palomar (1983)
- La giornata di uno scrutatore (1964)
- L'entrata in guerra
- Collezione di sabbia
- Il castello dei destini incrociati (1969)
- La taverna dei destini incrociati (1973)
- La speculazione edilizia
- Se una notte d'inverno un viaggiatore (1979)
- Sotto il sole giaguaro
- Ti con zero (1968)
- La strada di san Giovanni
- Una pietra sopra
- Perché leggere i classici
- La nuvola di smog - La formica argentina
- Prima che tu dica "pronto"
- Sulla fiaba
- Eremita a Parigi ja:イタロ・カルヴィーノ

Kubo

Por aliaj uzo de la vorto Kubo, vidu Kubo (apartigilo) Geografio > Ameriko > Antiloj > Grandaj Antiloj > Kubo < Nordameriko

Dosiero:cu.gif

Dosiero:Cuba_coa.png

Flago kaj blazono de Kubo, rimarku en la blazono uzon de Friga ĉapo kiel simbolo de liberiĝo (same en tiuj de Kolombio kaj Argentino). Kubo (hispanlingve Cuba) estas lando (insularo, arkipelago) en Kariba Maro, la plej granda el Antiloj.
Ĝeneralaj informoj

Landkodo: CU.
E-nomo: Kuba Respubliko.
Nacia nomo: República de Cuba.
Areo: 110.922 kv.km.
Politika sistemo: socialisma respubliko.
Ŝtatestro: prezidento Fidel CASTRO.
Adm. divido: 14 provincoj kaj 1 speciala municipo.
Ĉefurbo: Havano (2.250 mil).
Urboj: Santiago (356 mil), Camagüey (256 mil).
Loĝantaro: 11.011 mil (1995).
Rasa konsisto: blankuloj - 66%, nigruloj - 12%, mestizoj - 22%.
Ŝtatlingvo: hispana lingvo.
Kredantoj: katolikoj],afrikdevenaj kredoj].
Eksporto: sukero, frukto, fiŝo, kafo, tabako, nikelo, rumo.
Organizoj: [[UNO]] ([[1945)
Heredaĵo: malnova Havano kaj ĝiaj fortifikaĵoj, urbo Trinidad.
Valuto: Kuba peso (CUP)kaj kubaj konverteblaj pesoj(CUC) ambaŭ monunuoj estas uzataj por landanoj kaj esterlandanoj,ĝi egalvaloras 1,10 usonan dolaron.
Devizo: "Esti kleraj por esti liberaj."(Hispane: "Ser cultos para ser libres." José MARTÍ)

Provincoj
Dosiero:CubaProvincaro.png 1: Isla de la Juventud - 2: Pinar del Río - 3: La Habana - 4: Ciudad de La Habana - 5: Matanzas - 6: Cienfuegos - 7: Villa Clara - 8: Sancti Spíritus - 9: Ciego de Avila - 10: Camagüey - 11: Las Tunas - 12: Granma - 13: Holguín - 14: Santiago de Cuba - 15: Guantánamo ---------------------------------------------------------------------------
Ekonomio

agrikulturo

- Formoj de leĝa kaj mastrumstrukturoj:
- Ŝtataj bienoj
- UBPC (Unuiĝoj bazaj de kunlaboreca produktado)
- CCS (Kooperativoj de sevoj kaj kredito)
- CPA (kooperativoj de agrikultura produktado)
- Privataj etbienuloj.
Historio

Malkovro kaj kolonia epoko

Sendependiga ribelo kaj usona interveno

kastrisma revolucio

Ekonomia krizo post 1990 kaj ties supero
Ĝis 1990 Agrikulturo de Kubo estis fokusita sur unukultivado de sukero por eksportado al Komunismaj landoj, sed 60% de la necesa manĝo estis importita. La agrikulturo estis intensa agrikulturo dependanta de agrotoksaĵoj, ĥamiaj grundnotrado, ktp, ĉiuj importitaj el Sovetio. Kaj ĝenerale la tuta ekonomio estis dependanta de Sovetio. Post 1990 disfalas la komunista regimo de Sovetio, cetere la ekonomia blokado trudata de Usono pli severigis. Tial severa krizo batis Kubon. kaj la nutrado devis esti porcionita, kaj ege malkreskis.
- Reformoj
- En mastrumado de grundo:
- En pkultivadmetodoj
- Rezultoj
- Kubo kiel monda centro de esploro pri ekologia agrikulturo kaj bioteĥnologio pluigenda
Sansituacio, kaj iniciatoj

- Kubo estas internacie agnoskita pro ties escepte bonaj (rilate la kompareblaj landoj kaj la mona riĉeco de la lando) prisanaj statistikoj. La prisana zorgado kaj stato de la la kubaj loĝantoj estas kompareblaj al tiuj en riĉaj landoj kaj draste pli altaj ol en aliaj kompareblaj tropikamerikaj landoj. Nome: pluigenda
- La interamerika lernejo pri medicino de Havano: kreita en 1998, ĝia celo estas liveri senpagan kuracistan kapabligon al nepagipovaj studentoj el ĉiuj landoj de Latinameriko (kaj eĉ el kelkaj malriĉaj tavoloj en Usono). GNun estas 9 600 studentoj en ĝi, el 19 amerikaj landoj (inkluzive 65 el Usono) kaj 4 afrikaj.
Homaj rajtoj
Kubo daŭre persekutas disidentojn, kaj la mortpuno estas ankoraŭ ekzekutata en Kubo. Ne ekzistas sendependa advokataro. La 16an julio 1997 kvar aŭtoroj de la dokumento La patria es de todos (la patrio apartenas al ĉiuj) estis arestitaj kaj multaj el ili kondamnitaj al multjaraj malliberejaj punoj. Osvaldo Payá kaj aliaj pacemaj batalantoj por civitanaj rajtoj subtenas la t.n. projekton „Varela“ proyecto Varela kolektinte 25.000 subskribojn por ŝanĝo de konstitucio, ĉar la ekzistinta konstitucio permesis ŝanĝon de konstitucio kun 10.000 subskriboj. Dum junio 2003 - 98% de elektantoj voĉdonis por ŝanĝo de la konstitucio, en kiu socialismo kiel ŝtatformo estis fiksita en la nuna konstitucio. Tamen, la voĉdono estis tute maldemokratia. Tiu plebiscito estis devigita per la kubana registaro kaj estas konsiderata kiel reago al la projekto „Varela“. La balotrezultato de 98% eksplikiĝas per nedirekta balotdevigo. En kazo de ne-partopreno en la elektoj, kubanoj devas atendi malavantaĝojn kaj eĉ sankciojn. Elekto-obzervantoj ne estas allasitaj. Kontraste al la tre malbona stato de la politikaj kaj civitanaj rajtoj, menciindas ke kelkaj el la ekonomiaj kaj socialaj homaj rajtoj estas sekvataj pli ol en multaj aliaj samregionaj landoj. Ekzemple, la edukado kaj la sansistemo por la ĝenerala publiko estas pli bonaj en Kubo ol en ĉiuj aliaj latinamerikaj landoj. La grandegaj subvencioj por la sansistemo kaj aliaj prestoj en Kubo estas kompensitaj en la ŝtata budĝeto inter alie per la salajropolitiko. La averaĝa monata salajro estas 250 kubanaj pesoj (ĉirkaŭ €10) La edukado- kaj sanosistemoj apartenas al la t.n. atingaĵoj de la revolucio, kiujn la interna disedenteco taksas kritike (en la hispana) http://www.cubdest.org/0012/cmitlogr.html
Medioj
Kiel konsekvenco de antaŭa stato, antau 1959 kiam la kubaj amasmedioj apartenis al grandaj inform-monopoloj je la servo de kapitalo, unu el la ĉefaj decidoj de la nova revolucia registaro estis naciigi la amasmediojn tial ke de tiam ili apartenas al la ŝtato laŭ la konstitucio de 1976, ĉap.VI, art. 52. kaj konfirmita en 1992. Konsekvence la komunista partio de Kubo posedas striktan monopolon pri informado. La centra organo de la komunisma partio estas la ĉiutaga gazeto Granma.Ekzistas pluraj naciaj gazetoj de la laboristoj, junularo kaj provincaj. Ankau la nacia televidkanalo kun kvar tutlandaj kanaloj el kiuj du estas edukaj ofertas plurajn edukajn kaj didaktikajn programojn. Eksterlande oni konsideras kiel kontraŭpezan la hispanlingva stacio Radio Martí el Usono, ret-ĵurnaloj kiel Cubanet [http://www.cubanet.org/], kiuj ricevas jare kelkajn milionojn da dolaroj el la usona kongreso kiel parto de la politika konflikto kiu markas la ambaŭlandajn rilatojn. Kutime pluraj gazetoj kaj agentejoj el eksterlando http://www.abyznewslinks.com/cuba.htm, raportas preskaŭ senescepte kritike kaj pri apartaj temoj je politika intereso pri Kubo kaj ties registaro.Agentejoj kiel CNN kaj BBC havas raportejojn konstantan en Havano.
Esperanto-movado
Vidu apartajn artikolojn: Esperanto-movado en Kubo kaj Kubaj esperantistoj
Eksteraj ligoj

- [http://www.cubadebate.cu/ Cubadebate (hispane)]
- [http://www.cubanet.org/ hispanlingve novaĵgazeto kontraŭkomunisma] Cubanet
- [http://www.martinoticias.com/ hispanlingve organo de la kontraŭkomunismaj] Radio TV Martí
- [http://www.cubasource.org/index_e.asp - anglalingve idem angle]
- [http://www.rebelion.org/seccion.php?id=14 novaĵoj el favora vidpunkto (hispane)]
- [http://www.ain.cubaweb.cu/idioma/esperanto/principalesperanto.htm Kuba ŝtata novaĵagentejo en Esperanto] kubana ŝtata kontraŭpropagando en Esperanto
- [http://www.travel-impressions.de/cuba/cuba_mix/waves.htm Kubo Fotos]
- [http://www.rebelion.org/noticia.php?id=14858 pri la agrikultura krizo kaj nova provo de ekologia agrikulturo ktp] Kategorio:Kubo ja:キューバ ko:쿠바 ms:Cuba simple:Cuba

1923

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1923 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1923 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 15-a Universala Kongreso en Nurenbergo.
- 7-a Brazila Kongreso de Esperanto en Rio-de-Ĵanejro.
- Eklernis Esperanton: Onisabro DEGUĈI, OGATA Tomosaburo, Aleksandr Porfirjeviĉ LOGVIN, Lászlo HALKA kaj Joaquín MOREIRA GINER.
- Ekaperis "Sennaciulo" kaj "Internacia Medicina Revuo".
- Unua radio-disaŭdigo en Esperanto en Rusio.
- Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo en Venecio.
- Granda tertremo de Tokio. Favoranto de Esperanto, NAGATA Hidezirô, tiama urbestro de Tôkyô, verkis konsolfrazon por la viktimoj de tertremego kaj enterigis ĝin kun ĝiaj esperanta kaj angla tradukoj en budaisman monton, por konservi ĝin je dek mil jaroj.
- 29-a de oktobro : Turkio sendependiĝas.
- Publikita Toito
- Fondita Radboud Universitato Nijmegen

Naskiĝoj

- 31-a de januaro : Usono: Norman MAILER
- 8-a de marto : Germanio : Walter JENS
- 10-a de marto : Zdenka BERGROVA
- 2-a de julio : Wisława SZYMBORSKA
- 15-a de oktobro : Italo CALVINO
- 20-a de oktobro : Otfried PREUSSLER
- 12-a de novembro : Germanio: Loriot
- 20-a de novembro : Sudafriko: Nadine GORDIMER
- 2-a de decembro : Usono: Maria CALLAS
- Usono : Pensilvanio: Lancaster: Ernest Waldo BECHTEL
- Miloš RUDOLF
- Jana CÍCHOVÁ
- Josef VANĚČEK

Mortoj

- Cristiano KRAEMER
- 9-a de januaro : Francio: Katherine MANSFIELD, verkistino
- 10-a de februaro : Wilhelm Conrad RÖNTGEN
- 26-a de marto : Sarah BERNHARDT
- 4-a de junio : Eduard MYBS
- 10-a de junio : Pierre LOTI, franca verkisto
- 18-a de junio: John LI. D. POLLEN
- 30-a de novembro : John MACLEAN
- 28-a de decembro : Francio: Gustave EIFFEL ---- 1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1923年 ko:1923년 simple:1923 th:พ.ศ. 2466

19-an de septembro

---- Historio > Tagoj > la 19-a de septembro ---- La 19-a de septembro estas la 261-a tago de la jaro (la 262-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 104 tagoj restas. Je la 19-a de septembro okazis, interalie:

Eventoj

- 1982: Scott E FAHLMAN ekproponas uzi tajpajn mienojn :-) kaj :-(

Naskiĝoj

- 1877 : Louis FAUVART-BASTOUL
- 1908 : Mika WALTARI, Finnlando
- 1911 : William GOLDING
- 1921 : Paulo FREIRE
- 1922 : Emil ZATOPEK

Mortoj

- 1881 : James A. GARFIELD
- 1958 : Rudolf ROCKER, Usono
- 1970 : Johannes Heinrich SCHULTZ, Germanio
- 1985 : Italo CALVINO

Specialaj tagoj kaj festoj

----

Vidu ankaŭ

- Historio - Tagoj. ja:9月19日 ko:9월 19일 simple:September 19 th:19 กันยายน

1985

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1985 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj Jaroj: 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1985 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 70-a Universala Kongreso de Esperanto en Aŭgsburgo.
- La 23-a Ĝenerala Asembleo de UNESCO en Sofio akceptas rezolucion favore al Esperanto kaj ĝia centjara jubileo.

Naskiĝoj

Mortoj

- 28-a de marto : Marc CHAGALL
- 16-a de julio : Germanio : Heinrich BÖLL
- 19-a de septembro : Italio : Italo CALVINO
- 30-a de septembro : Francio : Simone SIGNORET
- 10-a de oktobro : Usono : Orson WELLES
- 25-a de novembro : Italio : Elsa MORANTE
- 27-a de decembro : Usono: Dian FOSSEY ---- 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1985 ja:1985年 ko:1985년 simple:1985 th:พ.ศ. 2528

Itallingva Literaturo

Literaturo > Itallingva literaturo < Itala lingvo ---- :Italaj verkistoj:
- Cecco ANGIOLIERI
- Pietro ARETINO
- Giovanni BOCCACCIO
- Italo CALVINO
- Dino CAMPANA
- Giosuè CARDUCCI
- Annalisa CIMA
- Carlo COLLODI
- Danto
- Grazia DELEDDA
- Umberto ECO
- Dario FO
- Ugo FOSCOLO
- Carlo GOLDONI
- Guido GUINIZZELLI
- Giacomo LEOPARDI
- Niccolò MACHIAVELLI
- Alessandro MANZONI
- Eugenio MONTALE
- Elsa MORANTE
- Alberto MORAVIA
- Cesare PAVESE
- Francesco PETRARCA
- Luigi PIRANDELLO
- Salvatore QUASIMODO
- Maria Luisa SPAZIANI
- Italo SVEVO
- Torquato TASSO
- Giuseppe UNGARETTI :Svisaj verkistoj: Kategorio:Literaturo
- Valerio ABBONDIO

Kubo

Por aliaj uzo de la vorto Kubo, vidu Kubo (apartigilo) Geografio > Ameriko > Antiloj > Grandaj Antiloj > Kubo < Nordameriko

Dosiero:cu.gif

Dosiero:Cuba_coa.png

Italio

Geografio > Eŭropo > Itala Duoninsulo > Italio ---- Dosiero:it.gif ---- Italio estas unu el la plej grandaj landoj de Eŭropo kaj historie ties plej avangarda regiono (inter -200 kaj 1500). Inter -300 kaj 300, la urbo-ŝtato Romo kaj poste la el ĝi evoluiĝanta Romia imperio konkeris (politike) per la glavo ĉiujn landojn apud la Mediteranea maro kaj inter 300 kaj 1000 Romo konkeris (religie) per la kruco la plejparton de Eŭropo. Inter 1400 kaj 1600 Italio estis la hejmlando de la Renesanco. Italio donis al Eŭropo la latinan alfabeton,lingvon,leĝaron kaj faris kristanismon la ĉefa religio de ĉi kontinento. Italio estas la lando de Cezaro, Cicerono, Vergilio, Danto, Giotto, Sankta Francisko, Leonardo da VINCI, Mikelanĝelo, Galileo, Antonio VIVALDI kaj multaj aliaj.

Faktoj:

- Loko: 42,5 No, 12,5 Or (okcidenta Eŭropo)
- Areo: 294.020 km² semotaŭga: 31%
- Loĝantaro: 57.634.327 (2000, takso),
- Urbanoj: 67% (2000)
- Homoj sur kv. km: 196,0 (2000)
- Homoj sur kv. km da semotaŭga tero: 632,3 (2000)
- Jara kresko: 0,09% (2000, takso)
- Naskoj: 9,13 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
- Mortoj: 9,99 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
- Migrantoj: 1,74 por 1000 homoj por jaro (2000, takso)
- Mortokvoto de beboj: 5,92 mortoj por 1000 naskoj (2000, takso)
- Infanoj po virino: 1,18 infanoj naskita por virino (2000, takso)
- Meza vivodaŭro: 79,03 jaroj (75,85 viroj, 82,41 virinoj) (2000, takso)
- Ĉefurbo: Romo
- La plej grandaj urboj: (milionoj en 2000, takso) 3,80 Milano; 3,30 Romo; 3,00 Napolo.
Listo de urboj de Italio
- Etnoj: itala
- Religio: plejparte katolikismo, kun komunumoj de protestantismo, Judismo kaj Islamo
- Lingvo: la itala. En la provinco Bolcano estas samrajta, sed pli vaste parolata, la germana. En la regiono Aosta Valo estas samrajta la franca. Aliaj indiĝenaj malplimultoj, kun diversgradaj lingvaj rajtoj: slovena, greka, albana, sardinia, okcitana, ladina. La plej gravaj novaj malplimultoj de eksterlanda deveno parolas la araban, la hispanan kaj la albanan.
- Alfabeteca: 98% (1998, takso)
- Registaro: parlamenta demokratio kun multaj malgrandaj partioj grupiĝintaj en du ĉefaj blokoj.
- Sendependo: la 17-an de marto 1861, kiel la regno de Italio, sed ne unuigita ĝis 1870. Antaŭe Italio longe estis dispecigita inter la papo, la germana imperiestro, lokaj princoj kaj urboj.
- Internaciaj Organizoj: UNO (1955), NATO (1949), EU (1950).
- Konstitucio: la 1-an de januaro 1948
- Korupteco: 4,8 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2004)
- Ekonomio: 267 Gsk (1998, takso) por kapo 4,63 ksk (1998, takso)
- Jara kresko: 1,3% (1999, takso)
- Inflacio: 1,7% (1999)
- Senlaboreco: 11,5% (1999, takso)
- Registara buĝeto: 191,2 Gsk (1999, takso)
- Valuto: eŭro EUR (= 100 cendoj).

Regionoj

Abruzoj, Aosta Valo, Apulio, Basilikato, Emilio-Romanjo, Friulo-Venecio Julia, Kalabrio, Kampanio, Latio, Ligurio, Lombardio, Markioj, Moliso, Piemonto, Sardio, Sicilio, Toskanio, Trentino-Supra Adiĝo, Umbrio kaj Veneto Vidu ankaŭ la liston de la regionoj kaj provincoj. Kategorio:Italio als:Italien fiu-vro:Itaalia ja:イタリア ko:이탈리아 ms:Itali simple:Italy th:ประเทศอิตาลี zh-min-nan:Italia

Faŝismo

Faŝismo, en la strikta signifo de la vorto, estas politika ideologio lanĉita de Benito MUSSOLINI kaj reganta en Italio dum la jaroj 1922-1943. Ofte, sed ne tute precize aŭ korekte, ĝi estas uzata vastasence ankaŭ pri alilandaj ideologioj pli-malpli similaj, ekzemple la germana naziismo kaj la hispana falangismo. Cetere, la termino ne malofte estas uzata kiel ĝenerale mallaŭda vorto por iu ajn ideologio kontraŭa al tiu de la parolanto. La faŝismon karakterizas interalie koncentrigo de la potenco en la manon de unu persono aŭ grupo de malmultaj personoj, realigado de la interesoj de socia malplimulto, forigo de homaj/civitanaj rajtoj kaj demokratiaj leĝoj, naciisma propagando, enscenigo de "heroaj agoj" kaj "brilaj sukcesoj" por glorumi la eksterordinarajn kapablojn de la reganto(j), tendenco al kontrolado de ĉiuj terenoj de la socio flanke de la reganto(j), kiu(j) siaflanke mem ne plu estas influebla(j)/kontrolebla(j) de la socio, eĉ ne de tiuj, kiuj iam iniciatis aŭ subtenis la instalon de la reganto(j). Faŝismo proponiĝas kiel problemsolvilo en krizaj evolufazoj de postfeŭdaj socioj, baraĵo por malhelpi komunisman revolucion kaj gardi la plejparton de la jamaj sociaj strukturoj, tradicioj, kaj privilegioj, sed samtempe kiel ia "revolucio" kiu zorgos pri la popolo, kaj povas ofte gajni konsenton de vastaj partoj de klasoj aŭ grupoj, kiuj sentas sin malavantaĝumitaj. Parolo de Igor STRAVINSKI resumas la rolon de faŝismo (en la dua pli larĝa senco) dum la intermilita epoko: Nun ni estas devigataj elekti inter la povo de kaskedo (t. e. simbolas la laboristojn, do komunismon) kaj de kasko (de militistoj); kaj bone konsiderante mi preferas la kaskon. Post la morto de Mussolini, malmultaj volas nomi sin faŝistoj, kvankam diversaj elementoj de faŝismaj ideologioj postvivas en la novdekstrismo. Kategorio:Politiko ja:ファシズム

Agrikulturo

Agrikulturo (aŭ Agrokulturo) estas la homa aktiveco konsistante en kultivado de teroj por produkti plantojn utilajn inter alie por nutri la homojn kaj la brutojn (bredado de bestoj).

Ĝeneralaĵoj

Ĝi estas branĉo de la materiala produktado, kiu produktas bazmaterialojn nutrocele aŭ por la industrio. Ĝi grave dependas de la natura medio: la grundo (agro), klimato, situo ks; la periodojn kaj rendimenton de la proceso difinas la sezonoj kaj la kreskaj, nutraj, plimultiĝaj nombroj de bestoj, plantoj, bakterioj. Speciala trajto de la agrikulturo estas la amplekso de disponebla agro. Ĝi estas hodiaŭ konstanta. Oni gajnas agrojn en la tropika zono sed aliflanke perdiĝas pro la urba kaj industria ampleksiĝo. La du ĉefaj branĉoj de agrikulturo estas la agrokultivado kaj bestobredado. La forstikulturo (arbarkulturo), bredado de sovaĝaj bestoj, fiŝobredado ne apartenas direkte al la agrikulturo. Plantoproduktado:
- donas la ĉefajn materialojn por la homa nutrado
- donas gravajn bazmaterialojn por la industrio (industriaj plantoj)
- antaŭkondiĉo por la intensa bestobredado terenoj de agrikulturo
- agro
- paŝtejo
- herbejo (falĉejo, falĉoherbejo)
- ĝardeno
- vitejo (vinberĝardeno)
- fruktogardeno (horto)
- fragmitejo (kanejo)
- akvo (ekz. algokulturado en maro) kultivado de agro
- antaŭpreparo de agro
- plugo, erpo, cilindrumado per plugilo, erpilo, cilindro
- sterkado per sterkiza maŝino
- semado per semomaŝino / plantado per plantiga maŝino
- flegado de plantoj
- kultivado per kultivilo, rastrado per rastrilo, sarkilo
- akvumado / irigacio per akvumiloj (gutiga, mikrotuba, mikroradia, tradicie pluviga metodo)
- ŝprucado de fungicidoj, herbicidoj, insekticidoj (aspergado?) per ŝprucmaŝinoj (agrotoksaĵoj)
- rikolto per rikoltomaŝinoj, kombajno (rikoltdraŝmaŝino), falĉilo, manlaboro

Agrikulturaj proprecoj laŭ terregionoj

Tropikaj kaj duonsekaj regionoj

En la tropika zono oni rikoltas 2-3 foje jare sur la sama agro, dum en la kontinenta klimato oni rikoltas unufoje, poste oni kelkfoje semas plantojn sterkocele (verda sterko), enplugonte ilin. Krome, troviĝas la t.n. 'duonsekaj tropikoj', agroklimata regiono kiu troviĝas en 48 evoluiĝantaj landoj, kaj kie loĝas sesono de la homaro.

Produktaĵoj

Ĉefaj agrikulturaj bestoj

Bovo - Bubalo - Ĉevalo - Ŝafo - Kapro - Porko - Lamo - Kortobirdaro - Domkuniklo

Ĉefaj agrikulturaj plantoj

- cerealoj (grenplantoj kiel maizo, tritiko, rizo, sekalo, sorgo, hordeo, milio),
- fruktoj (ekz. persiko, pomo, piro, pruno, olivo)
- arboj (ekz. kork-kverko, anzino, eŭkalipto)
- aliaj plantoj (ekz. batato, sukerbeto, sunfloro, terpiro, terpomo, legomoj, spicaj plantoj)

Iloj kaj teĥnikoj

Agrikulturiloj

- Iloj, Maŝinoj, plugilo, Traktoroj kaj Ekipaĵo, aŭ Ĉevaltira veturado

Teknikoj

- Greftado, plugo

Historio

Ekesto kaj dum antikveco

mezepoko kaj "modernaj" tempoj

novalo

nuntempaj kaj alestontaj problemoj

- Intensa agrikulturo
- Patentigo de vivantaĵoj
- Politika ekologio
- Via Campesina

vidu ankaŭ

- René DUMONT
- Vandana SHIVA
- Malferma kamparo
- Heĝkamparo
- KAP
- TerraCottem

Eksteraj ligoj

- [http://gxangalo.com/terminologio/index.php?option=com_weblinks&Itemid=4&catid=20 Terminaroj pri Agrikulturo]
- [http://www.cgiar.org Konsulta grupo pri la internacia agrikultura esplorado (angle)] Kategorio:Teknologio ja:農業 ko:농업 simple:Agriculture

2-a Mondmilito

Dua Mondmilito - Konflikto dum 1939 - 1945 inter la Akso (la potencoj de centra Eŭropo kaj Japanio), kaj la Alianco (potencoj de okcidenta Eŭropo, Sovetunio kaj Usono).

Politikaj bazoj de la milito

Post la Unua Mondmilito la ekonomia kaj politika situacioj en diversaj eŭropaj landoj estis tre malfacila, kaj en pluraj landoj la demokratio malvenkis kontraŭ diktaturaj reĝimoj. Unu el tiu estis la nacisocialisma reĝimo de Adolf Hitler en Germanio, ekde 1933. La plej baza principo de lia ideologio estis antisemita rasismo, kiu dividis la homaron en fruktodonajn ("arjoj", t.e. nejudaj blankuloj), pasivajn (azianoj, afrikanoj) kaj danĝerajn (ĉefe la judoj) rasojn. Judismo, sed ankaŭ kristanismo, kapitalismo, liberalismo kaj komunismo estis nomataj kreaĵoj de "la judo", por konkeri la mondan regadon. Sekve Hitler persekutis precipe judojn (fakte tiujn, kiuj genealogie havis judajn praulojn; fine estis mortigitaj 4-6 milionoj), sed ankaŭ aliajn "rasojn" kaj ĝenerale tiujn, kiuj provis rezisti la reĝimon. Hitler Aliaj trajtoj de la nacisocialismo pli similas al pli fruaj ekstremistaj tendencoj: la ekspansiismo teritoria, la provo sendependiĝi ekonomie (aŭtarkismo), la agresema propagando. La eksterpolitika koncepto de Hitler estis konkeri Ruslandon, grandparte ekstermi ties loĝantaron kaj koloniigi ĝin per germanoj aŭ aliaj "arjoj". En Italio, kvankam subteninte la venkantojn de la unua mondmilito, fine diktatoriĝis Benito MUSSOLINI, kun vizio pri la starigo de nova Romia Imperio. Mussolini simile kredis je la supereco de la itala popolo, kaj vidis similaĵojn kun Hitler, speciale en la kontraŭado al komunismo. En 1936, Italio kaj Germanio traktatis por kune kontraŭstari komunismon. La kunlaboron inter la du landoj oni nomis la Akso, ĉar la linio inter Berlino kaj Romo estus akso, ĉirkaŭ kiu la sorto de la tuta Eŭropo ŝpinus. Germanio kaj Italio armis sin, la ceteraj potencoj en Eŭropo devis do fari same. Japanio havis imperiismajn dezirojn por esti la reganto en la Pacifiko. En septembro 1940, ĝi aliĝis la Akson je la Tripartia Pakto inter Japanio, Germanio kaj Italio, sub kiu Italio kaj Germanio agnoskis la rajton de Japanio krei ordon en Azio, kaj reciproke Japanio agnoskis la rajton de Germanio kaj Italio establi novan ordon en Eŭropo.

Invado

La 23-an de aŭgusto, 1939, Germanio kaj Sovetunio subskribis la pakton Molotov-Ribbentrop. Publike, ĝi estis pakto de neagreso, sed ĝi inkluzivis sekretan parton, en kiu Germanio kaj Sovetunio konsentis disdividi Pollandon inter si. La 1-an de septembro 1939, Germanio sen ajna provoko invadis kaj okupis sian duonon de Pollando laŭ la pakto. Francio kaj Britio antaŭe promesis garantiojn al Pollando, kaj do la 3-an de septembro, ili deklaris militon kontraŭ Germanio. La 17-an de septembro, Sovetunio invadis la duan duonon de Pollando. Varsovio falis la 27-an de septembro. Hitler tiam lanĉis atakon kontraŭ Norvegio kaj Danlando, kiuj falis vintron 1940. Majon, Germanio atakis la beneluksajn landojn, Belgio, Nederlando kaj Luksemburgo falis poste. Ili kaptis Parizon tiujunie. Germanio tiam komencis kontraŭ Britio bombadon, kiu malfortigis la landon, sed ne kapitulacigis ĝin. Marton de 1941 Bulgario membriĝis en la Akso.

Usono

La politiko de Usono estis oficiale neŭtrala dum la 1930aj. Dum la granda armiĝo de Eŭropo, Usonaj fabrikoj profitis vendante armilojn al ambaŭ flankoj, sed pli multe al Britio. La neŭtrala politiko de "pagu-portu" aplikiĝis post la invado de Pollando. Usono, kvankam oficiale neŭtrala dum la fruaj tagoj de la milito, ne pruntedonis monon nek armilojn al minacaj landoj, tial do, ne al la Aksaj potencoj. Usono Japanio atakis Usonon la 7-an de decembro, 1941 (la atako kontraŭ Pearl Harbor), kaj la sekvan tagon Usono deklaris militon kontraŭ Japanio. La saman semajnon, Germanio kaj Italio deklaris militon kontraŭ Usono, kaj Usono reciprokis.

1942

atako kontraŭ Pearl HarborLa Akso atingis sian plej grandajn sukcesojn dum 1942. Japanio havis grandan imperion en la Pacifiko, kaj regis grandan parton de Ĉinio. Germanio posedis Francion, Pollandon, Skandinavion, kaj nordan Afrikon. Italio posedis teritoriojn en Afriko kaj fidelis al la Akso. Krom Svislando, Sovetio kaj Britio, la ceteron de Eŭropo regis la Akso. Germanio tiam invadis Sovetion. La unuaj etapoj de la kampanjo estis tre sukcesaj: la ukrajnoj bonvenigis la germanojn kiel liberigantojn kontraŭ la sovetoj. Kampanjoj al Moskvo ne sukcesis, do Hitler puŝis suden. Li sieĝis Stalingradon, sed februaron de 1943 la Nazioj devis rezigni sian sovetan kampanjon, kaj kiel eĥo de la malvenko de Napoleono la 1-a de Francio, sin turnis okcidenten, ĉasitaj de la Ruĝa Armeo. La Alianco kontraŭbatalis per malgrandaj paŝoj. Usono insulon post insulo elpuŝis Japanion kaj subtenis ĉinajn armeojn en norda Ĉinio kontraŭ Japanio. En norda Afriko, Usona kaj Brita armeoj fine venkis Germanion kaj ĝian plej gravan generalon Erwin ROMMEL en la dezertoj tie. En 1943 Italio sub Viktoro Emanuelo la 3-a kaj Pietro BADOGLIO ŝanĝis la flankon; la Alianco sukcesis liberigi Sicilion kaj, dum 1944, ankaŭ Romon.

T-Tago kaj Eŭropa Kampanjo

Dum la sovetianoj iom post iom pelis la germanojn en la orienta fronto, la okcidenta silentis. La silento rompiĝis la 6-an de junio 1944. La Alianco lanĉis la plej grandan invadon en historio, de la suda bordo de Anglio trans la Manikon kontraŭ la Normandia bordo en Francio, inter Le Havre kaj Cherbourg /Ŝerbur/. Tiom da ŝipoj sidis sur la Maniko, ke germana komandanto rigardante radaron komentis "tiom da ŝipoj ne ekzistas". La Alianco sukcesis tiutage preni sufiĉe da tero por daŭre alterigi pluajn ekipaĵojn kaj trupojn. La someron kaj aŭtunon de 1944, la Alianco puŝis germanojn el Francio. Granda batalo en norda Francio okazis novembron de 1944, la germana defendo de la patrujo malfortiĝis kaj la Aliancanoj rompis ĝian linion. Aprile, la okcidenta fronto atingis la riveron Elbo. Sovetaj soldatoj samtempe atingis Berlinon. Hitler memmortigis sin la 30-an de aprilo 1945. Berlino falis la sekvan tagon. Senkondiĉan kapitulacon devis akcepti kaj subskribi la germanaj aŭtoritatoj la 8-an de majo 1945. Tiam, la milito en Eŭropo finiĝis.

Fino

8-an de majo Japanio someron de 1945 estis perdinta ĉiujn siajn posedaĵojn, tamen ne kapitulacis. Kamikazoj atakis la usonajn batalŝipojn alproksimiĝintajn la japanan landon. La someron de 1945, Usono minacis uzi novan armilon kiu kaŭzus neimageblan detruon. Japanio ne reagis, kaj la 6-an de aŭgusto, Usono lanĉis por la unua fojo en historio atoman bombon kontraŭ la urbo Hiroŝimo. Centoj da miloj pereis pro nur unu bombo. Japanio ankoraŭ ne respondis, kaj la 9-an de aŭgusto dua atombombo falis en Nagasaki. Malmultajn tagojn poste, Japanio kapitulacis, kaj la dua mondmilito finiĝis.

Poste

La fino de la Dua Mondmilito estis la komenco de la Malvarma Milito inter la okcidentaj potencoj kaj la socialismaj landoj de orienta Eŭropo. Germanio restis dividita dum 45 jaroj, kaj reunuiĝis nur en 1990. En Novjorko, la landoj de la mondo starigis UNon por preventi ian trian mondmiliton kaj krei ordon. La Malvarma Milito inter la demokrataj landoj kaj komunismaj manifestiĝis en veraj militoj inter Usono kaj komunismaj reĝimoj en Koreio kaj Vjetnamio. La dua mondmilito influas la nunan staton de la mondo, kie landlimojn kaj politikajn strukturojn influis la postresto de la milito.

Gravaj kampanjoj de bombardado

- Varsovio
- Roterdamo
- Coventry
- Londono "The Blitz" kaj la V1 kaj V2 kampanjo
- Baedeker raids
- Pearl Harbor
- Stalingrado 23-an de aŭgusto 1942
- Helsinkio februaro 1944
- Talino februaro ĝis marto 1944
- Narva marto 1944
- Tokio
- Hamburgo
- Kassel
- Rostock
- Lübeck
- Dresdeno
- Hiroŝimo
- Nagasako
- Ĉongkingo

Defendaj linioj

- Fortikaĵoj en Eŭropo
- Atlantika muro
- Gustava linio
- Maginot-linio
- Arpada linio en la Karpatoj, Transilvanio. La Ruĝa Armeo preterpasis ĝin.

Interesaĵoj

- La dua mondmilito daŭris precize 2 194 tagojn (1-a de septembro 1939 – 2-a de septembro de 1945).
- 70 ŝtatoj partoprenis en la milito, el tio 30 ŝtatoj aktive partoprenis en la militaj operacioj.
- La militaj operacioj okazis en la teritorio de 40 ŝtatoj.
- Sole 6 ŝtatoj restis neŭtralaj (Hispanio, Irlando, Portugalio, San-Marino, Svedio, Svislando kun Liĥtenŝtejno).
- Sume 110 milionoj da homoj estis vokitaj en la armean deĵoron.
- Lige al la dua mondmilito pereis 50 milionoj da homoj, vunditaj estis 35 milionoj da homoj.
- La rektaj militelspezoj sumiĝis je proksimume 1 biliono da usonaj dolaroj.

Vidu ankaŭ

- Joseph GOEBBELS
- Reinhard HEYDRICH
- Heinrich HIMMLER
- Adolf HITLER
- SS Kategorio:Milito Kategorio:Militoj Kategorio:Naziismo als:Zweiter Weltkrieg ja:第二次世界大戦 ko:제2차 세계 대전 ms:Perang Dunia II simple:World War II th:สงครามโลกครั้งที่สอง

Partizano

Partizano estas batalanto ne-armea, civila, kiu en milito agas en malgranda grupo, ofte en teritorio okupita de konkerinta malamiko. Preferataj taktikaj rimedoj de partizanoj estas saboto, embuskoj kaj surprizaj atakoj (gerila batalado). Partizanoj povas agi en areoj, el kiuj regulaj trupoj estis forpelitaj, aŭ kien ili ne povis penetri. Ili ofte estas loĝantoj de la koncerna areo kaj kaŝas sin helpe de la ne-batalanta loĝantaro. Ĉar partizano ne estas (per uniformo aŭ insigno) rekonebla kiel batalanto, li ne havas la statuson de batalanto. Ĉar malamikaj soldatoj ne povas distingi lin de paca civilulo, li dum atako ĝuas la avantaĝon de surprizo, sed riskas, ke la malamiko ataku ankaŭ pacajn civilulojn. Zamenhof uzis la vorton en la figura senco "(verva) partiano"; tiu uzo ne pli estas tre kutima. Kategorio:Milito

Komunista partio

Komunista partio estas partio, kiu defendas komunismon, do baziĝas sur la instruoj de Karl MARX kaj LENIN. En multaj landoj, komunistaj partioj estas aŭ estis malpermesitaj.

Historio de la Komunista Partio en:

Britio

- Socialista laborista partio de Britio

Francio

- Marie-Georges BUFFET

Hungario

- 1918.11.24-1919.03.21 Hungaria Partio de la Komunistoj (Kommunisták Magyarországi Pártja, KMP) fondinto KUN Béla
- 1919.03.21-1919.06.12 Hungaria Socialista Partio (Magyarországi Szocialista Párt) fondita kun la socialdemokratoj- reganta partio
- 1919.06.13-1919.08.01 Hungaria Partio de la Socialistaj-Komunistaj Laboristoj (Szocialista - Kommunista Munkások Magyarországi Pártja) - reganta partio
- 1919 novembro denove, kaŝe Hungaria Partio de la Komunistoj (Kommunisták Magyarországi Pártja, KMP)
- 1925.04.14-1928 Hungaria Socialista Laborpartio (Magyarországi Szocialista Munkáspárt)
- 1943.07-1944.09.12 Pacpartio (Békepárt)
- 1944.10.18-1948.06.12 Partio de Hungaraj Komunistoj (Magyar Kommunisták Pártja) - regis en koalicio
- 1948.06.13-1956.10.31 Partio de Hungaraj Laboristoj - reganta partio
- 1956.11.01-1989.10.07 Hungara Socialista Laborista Partio (hungare Magyar Szocialista Munkáspárt, mallongigite MSzMP) - reganta partio
- 1989- Laborpartio (hungare Munkáspárt, 3-4 procenta partieto)

Sovet-Unio

- KPSU Kategorio:Komunismo Kategorio:Politikaj partioj ja:共産党 ko:공산당 zh-min-nan:Kiōng-sán-tóng

Armeo

Politiko > Armeo ---- Armeo (el Latino armata) signifas grupon de armitaj homoj. Ĉi tio povas esti nacie organizita aŭ malgranda grupo formita por batali kontraŭ malamikoj. Armeoj defende aŭ ofensive servas. Depende la rimedoj, nacia armeo ofte enhavas tri partojn: terarmeo, mararmeo, kaj aerarmeo. En la romia armeo: : 1 legio = 10 kohortoj : 1 kohorto = 500 soldatoj La romia imperio havis 15-25 legiojn. En la moderna armeo (almenaŭ en anglalingvaj landoj):

aro	ĉefkomandanto	eroj
armeo	ĉefgeneralo, marŝalo, (admiralo ĉe mararmeo	korpuso
korpuso	generalleŭtenanto	divizio
divizio	generalo	brigado
brigado	brigada generalo	regimento
regimento	kolonelo	bataliono, eskadrono, taĉmento
bataliono	majoro	roto
roto	kapitano	taĉmento, grupo, plotono
taĉmento	leŭtenanto, kaporalo, serĝento	soldato (marsoldato)

En la Dua Mondmilito, unu brita divizio utilis 40 mil homojn, sed sed nur 40% batalis ĉe la fronto. En 1941 la brita imperio havis ĉirkaŭ 100 diviziojn (Rusio 186, Germanio 145+, Japanio 70, Turkio 50, Usono 35). ja:軍隊 ko:국방 simple:Military zh-cn:武装力量 Kategorio:milito

Hungario

Geografio > Eŭropo > Hungario ---- Hungario - Magyarország [MÅdjårorsag] estas lando en Mez-Eŭropo. Najbaraj landoj estas Slovakio, Ukrainio, Rumanio, Jugoslavio (Serbio), Kroatio, Slovenio kaj Aŭstrio.
Kiel ĉefurbo de Hungario rolas Budapeŝto (kun 2.076 mil enloĝantoj). Pliaj grandaj urboj estas Debrecen (212 mil), Miskolc (212 mil), Szeged (182 mil), Pécs (177 mil).
El la landa loĝantaro de 10,2 milionoj da homoj 99% estas hungaroj. La plej disvastigitaj religioj estas katolikismo kaj protestantismo.

Vidindaĵoj

Ĉeestas 8 lokoj en Hungario en la listo de la Monda Kulturheredaĵo de UNESKO (la datoj signifas la registron al la listo):
- en Budapeŝto:
- bordo de la Danubo kaj la mezepoka fortikaĵa kvartalo en Buda, kun la pontoj, Gellért-monto, Tabán kaj Parlamentejo, 1987
- Andrássy-avenuo de Erzsébet tér (Elizabeta Placo) ĝis Hősök tere (Placo de herooj), 2002
- en Okcident-Hungario:
- Benediktanaj abatejo kaj preĝejo en Pannonhalma, la Jarmila Monumento, la Stacioj de la Kruco kaj la Sankta-Maria Kapelo, 1996
- areo de Lago Fertő/Neusiedlersee (kune kun Aŭstrio), 2001
- en Sud-Hungario:
- komplekso de frukristanaj monumentoj en Pécs, la tombeja halo kun pentritaj kameroj, 2000
- en Orient-Hungario:
- Hollókő, kun 55 aŭtentikaj (tradiciaj) domoj en la malnova vilaĝo inter la Cserhát-montetoj, 1987
- stalaktita grotosistemo Aggtelek, etendiĝanta en Slovakion, 1995
- Nacia Parko Hortobágy, la Puszta, unu el la plej grandaj protektitaj mallongaherbaj ebenaĵoj en Eŭropo, kun la Naŭ-trua Ponto en Hortobágy, la Hortobágy-Ĉardo kaj la Kamparana Muzeo, 1999
- la vinproduktanta regiono de Tokaj, 2002 Ankaŭ estas konata la Balatona lago kun la Malgranda Balatono, inter aliaj kulturhistoriaj kaj naturaj heredaĵoj. – Vidu ankaŭ la artikolon pri Budapeŝto.

Politiko de Hungario

La Prezidento de la Respubliko estas elektata de la parlamento por 5 jaroj, tiu rolo estas nur reprezenta, la vera potenco estas en la manoj de la parlamento. La ĉefministro (gvidanto de ministroj) respondecas pri la agado de la registaro. Li elektas la ministrojn kaj decidas pri iliaj demisioj. La parlamento estas unukamera kun 386 parlamentanoj. La parlamentaj balotadoj sinsekvas ĉiun 4-an jaron laŭleĝe kaj la partioj devas atingi 5% por reprezentiĝi en la parlamento.
La du partioj de la nun reganta koalicio en Hungario (ekde 2002) estas: Hungara Socialista Partio (hungare Magyar Szocialista Párt, mallong. MSZP, pron. emespe') kaj la Asocio de Liberaj Demokratoj (hungare Szabad Demokraták Szövetsége mallonge SZDSZ pron. esde'es).
Konstitucia juĝejo 15-membra povas defii leĝojn, kiuj ne konformas kun la konstitucio.

Administra subdivido

La lando Hungario estas dividita je 19 departementoj, kiuj estas Bács-Kiskun, Baranya, Békés, Borsod-Abaúj-Zemplén, Csongrád, Fejér, Győr-Moson-Sopron, Hajdú-Bihar, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Komárom-Esztergom, Nógrád, Pest, Somogy, Szabolcs-Szatmár-Bereg, Tolna, Vas, Veszprém kaj Zala.
La ĉefurbo Budapeŝto estas aparta departemento.
Oni planas reorganizi tiujn ĉi mezgrandajn administrajn unuojn de Hungario je 5–8 pli grandaj regionoj, tiel celante pli bonefike akiri monon el Bruselo. Bruselo

Historio de Hungario

La madjaroj (nomataj kelkfoje la paganaj hungaroj) alvenis en la Karpat-basenon sub la gvido de la ĉeftribestro, Arpado (hungare Árpád). Tio okazis fine de la 9-a jarcento (895), poste la madjaroj disrajdis (komisiite kelkfoje de fremdaj reĝoj) prirabi okcidentan Eŭropon. Tio daŭris ĝis 955, kiam germanoj haltigis la madjarojn en la batalo de Augsburg. La reĝa Hungario fondiĝis en 1000 aŭ 1001, kiam la papo donis kronon por la reĝo Stefano la 1-a (Stefano la Sankta). Hungario iĝis forta sendependa lando (fine de la 11-a jarcento okupis Kroation, kiu iĝis parto de Hungario ĝis la la 20-a jarcento). La lasta viro de la Arpad-dinastio mortis en 1301, poste en Hungario regis diversaj dinastioj. La ora epoko de Hungario finiĝis en la 16-a jarcento, kiam la hungaroj malvenkis en bataloj kontraŭ la turkoj (1526, batalo de Mohács). La lando estis dividita al tri partoj inter Aŭstrio, la Otomana Imperio kaj Transilvanio. Aŭstrio ekokupis la tutan landon fine de la 17-a jarcento. En 1848 komenciĝis liberecbatalo kontraŭ la aŭstroj, kiu estis superita per helpo de rusaj trupoj. Sed tio antaŭhelpis la interkonsenton (egaligon) kun la Habsburgoj kaj kondukis al estiĝo de Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1867. Hungario partoprenis en la 1-a Mondmilito je la flanko de la aŭstroj kaj pro tio li perdis grandan parton de la landa teritorio. Hungario sendependiĝis de Aŭstrio la 31-an de oktobro 1918 kun burĝa registaro. Tiu registaro ne volis surpreni la pli novajn postulojn de la entento kaj transdonis la potencon al la komunistoj. Hungario batalis sole kontraŭ la malamikoj, sed en 1919 Rumanio invadis la landon. Oni antaŭhelpis la jepotenciĝon de HORTHY Miklós (guberniestro de Hungario de 1920 ĝis 1944) kaj la lando konsolidiĝis. Hungario partoprenis en la 2-a Mondmilito denove en la flanko de la germanoj (kiuj eĉ okupis la landon en 1944) kaj perdis ĉ. 1 milionon da homoj (multajn judojn) kaj valoregojn de la lando. La rusaj trupoj invadis Hungarion aŭtune de 1944 kaj tute okupis la landon printempe de 1945. La komunistoj en 1948 denove transprenis la tutan regadon kaj regis ĝis 1956, kiam la 23-an de oktobro ekis liberecbatalo kontraŭ la rusoj kaj por la sendependa Hungario, dum gvido de NAGY Imre, ministroprezidento. Rusaj trupoj superis la batalantojn la 4-an de novembro, sub la ombro de la Sueza-krizo. Post la malvenko de la revolucio iĝis ĝenerala sekretario de la komunista partio KÁDÁR János, kiu eĉ ekzekutigis NAGY Imre en 1958. Kádár solidigis la landon per eksterlandaj fortoj (rusaj trupoj kaj monhelpo). Hungario iĝis post la 70-aj jaroj dependa de la eksterlandaj monhelpoj, kio devigis por reformoj. Fine de la 80-aj jaroj fortiĝis la demokrata movado kaj en 1990 oni organizis liberan parlamentan balotadon, en kiu venkis kristandemokratoj, konservativuloj (kiel en 1998). En la jaroj 1994 kaj 2002 venkis la eksa komunista partio en la parlamentaj balotadoj.

Gravaj internaj kaj eksteraj ligoj

- Historio de Hungario
- Listo de Hungariaj reĝoj, prezidentoj
- Listo de hungaraj ĉefministroj
- Listo de urboj de Hungario
- Esperanto-renkontiĝoj en Hungario: IJS, JER
- ELTE
- Hungarlingva Literaturo
- Landnomoj
- famaj hungaroj
- http://www.esperanto.hu
- http://www.hungario.hu
- [http://www.esperanto.hu/turismo/tur-inf.htm turismaj informoj pri Hungario]
- Esperanto-movado

Mapo de Hungario

Dosiero:hu-mapo1.gif Kategorio:Hungario als:Ungarn fiu-vro:Ungari ja:ハンガリー ko:헝가리 ms:Hungary simple:Hungary th:ประเทศฮังการี zh-min-nan:Magyar-kok

Cesare PAVESE

Literaturo > Itallingva Literaturo > Cesare PAVESE < Itala Lingvo ---- La itala verkisto Cesare PAVESE naskiĝis je la 9-a de septembro 1908 en Sankta Stefano Belbo, en la regiono Piemonto. Danke al la riĉeco de sia familio li studis ĉe la Jesuitoj de Torino. Li multe studis la verkojn de usonaj verkistoj kiel Faulkner, John Dos Passos, Steinbeck kaj aliaj, kun la celo reinventi la realismon. Li tradukis al la itala Moby Dick de Herman Melville. Li kunlaboris kun la revuo "Solaria" kaj la eldonejo Einaudi. Li ne estis kontenta pri si mem, kaj li havis multajn politikajn kaj religiajn dubojn, kaj problemojn por rilatigi kun la virinoj. Li decidis memmortigi per narkotiloj je la 27-a de aŭgusto de 1950. Verkoj: : Lavorare stanca (1936). (Labori lacigas), poemoj. : Il carcere. (La malliberejo), romano. : Paesi tuoi. (Landoj viaj), romano. : La bella state. (La bela somero), romano. : La spiaggia. (La plaĝo), romano. : Feria d'agosto. (Aŭgustaj festoj), rakontoj. : La terra e la morte. (La tero kaj la morto). : Il compagno. (La akompananto) : Dialoghi con Leucò. (Dialogoj kun Leŭko). : La casa in collina. (La domo sur la montdeklivo). : Il diavolo sulle colline. (La diablo sur la montdeklivoj). : Tra donne sole. (Inter virinoj). : La luna e i falò. (La luno kaj la fajrujoj). : Il mestiere di vivere.(Postmorte). (La metio vivi), taglibro. : Verrà la morte ed avrà i tuoi occhi.(Postmorte). (Venos la morto kaj havos viajn okulojn), versoj. Tio aperis en Esperanto: La maroj de l' sudo ; Vi estas kiel lando ; El mara sal' kaj tero ; Mi trairos Piazza di Spagna / Cesare Pavese. - En: Enlumas min senlimo ; itala poezio de la dudeka jarcento / eld. Carlo MINNAJA ; p.187 - 194 Poemoj / Cesare Pavese. Per la traduko de Carlo Minnaja. - 1. eld. - La Chaŭ-de-Fonds: Kooperativo de Literatura Foiro, 1982. - 29 p.

Romano

Literaturo > beletro > prozo > Romano ---- Romano estas literatura eposa proza verko, konsistanta el longa rakonto pri image elpensitaj aŭ aranĝitaj faktoj. Romano estas moderna formo de eposo, sed distinge de popola eposo, kie persono kaj popolanimo estas neapartigeblaj, la romano priskribas la vivon de persono kaj socian vivon kiel sendepandajn realaĵojn. Ĝi fariĝis populara en Francio de 1200 kaj disvastigis tra Eŭropo. Ekzistis kavaliraj romanoj pri legenda reĝo Arturo, pri aventuroj de Karlomano kaj romanoj pri klasikaj temoj. En la 18-a jarcento disvolviĝis du ĉefaj specoj: socia-ĉiutageca (G.Fielding, T.Smollett) kaj psikologia (S.Richardson, J.J.Rousseau, J.W. Goethe). Romantikistoj kreas historiajn romanojn (W. Scott). De la 1830-aj jaroj komenciĝis la klasika epoko de romanoj de kritika realismo (Stendhal, H.de Balzac, Ch. Dickens, W.Thackerrey, G. Flaubert, L. Tolstoj, F.Dostojevskij. En la 20-a jarcento la termino “romantika romano’ estis apartigita de “vivromanoj” en okcidenta literaturo. Plej grandaj romanistoj de la 20-a jc. estis: M.Gorkij, A.France, R.Rolland, Th. Mann, J. Galswarthy, W. Faulkner, R. Tagore, M. Ŝoloĥov. Modernismaj romanistoj estas: M. Proust, J. Joyce, F. Kafka. Romanoj povas esti: biografiaj, aventuraj, detektivaj, hororaj, sciencfikciaj. La vorto romano devenas de la vorto romanz, kiun oni uzis en Francio ekde la 12-a jarcento parolante pri verkoj skribitaj en popola lingvo (lingua romana) kaj ne en la latina.

Proprecoj de romano

La plej multajn romanojn karakterizas jenaj ecoj, tamen eblas esceptoj:
- La romano intencas (ankaŭ) amuzi.
- La temaĵo estas plene fikcia.
- La temaĵo aperas realece prezentita.
- Temas pri homaj personoj, iliaj pensoj, sentoj, agoj kaj rilatoj.
- Estas superrigardebla nombro de centraj figuroj.
- Unusola intrigo interligas la eventojn kaj figurojn.
- La ĉefa(j) figuro(j) evoluas/kreskas dum la romano. Vidu ankaŭ Romano (planlingvo) Kategorio:Literaturaj ĝenroj ja:小説 th:วรรณกรรม

1949

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1949 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1949 okazis, interalie:

Eventoj

- 34-a Universala Kongreso de Esperanto en Bournemouth.
- Karel KRAFT eniras E-movadon.
- Danio, Francio, Italio ekmembras en NATO.
- Ankaŭ Sovetio akiras Atombombon.
- Israelo: Fino de la sendependeciga milito. David BEN-GURION elektatas unua ĉefministro. La lando iĝas UNO-membro.
- Ĉinion subjugigas komunistoj sub MAO Zedong. Kapitalismemuloj fuĝas Tajvanen.
- Aŭstrio: unua SOS-Infanvilaĝo.
- Progresa lingvo proponita.
- 5-a de januaro en Brazilo leĝo pri pago de salajro en dimanĉoj kaj feriaj tagoj.
- 31-a de januaro : Ĉinio : Pekino liberiĝas. Je la 1-a de oktobro ĝi ĉefurbiĝas.
- 31-a de marto : Novlando aliĝis al la Kanada Konfederacio.
- 23-a de majo : Germania konstitucio.

Naskiĝoj

- Roberto PASSOS NOGUEIRA
- Pedro ALMODÓVAR
- 26-a de marto: Patrick SÜSKIND
- 21-a de majo: Arno HINTJENS, kantisto
- 22-a de junio: Meryl STREEP
- 12-a de aŭgusto: Fernando COLLOR de MELLO
- 23-a de septembro: Bruce SPRINGSTEEN, kantisto
- 8-a de oktobro: Sigourney WEAVER
- 25-a de decembro: Sissy SPACEK

Mortoj

- František KAVAN
- 21-a de majo : Francio : Klaus MANN
- 10-a de junio : Norvegio : Sigrid UNDSET
- 16-a de aŭgusto : Usono : Margaret MITCHELL
- 8-a de septembro : Richard STRAUSS ---- 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1949年 ko:1949년 simple:1949 th:พ.ศ. 2492

1952

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1952 ---- 1952 estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1952 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 37-a Universala Kongreso de Esperanto en Oslo.
- Dum la 13-a Brazila Kongreso de Esperanto, okazinta en Recifo, Ismael GOMES BRAGA gvidis en la sidejo de Spiritisma Federacio de Pernambuko la unuan spiritisman publikan kunsidon tute en Esperanto.
- Fondo de Centro de Esploro kaj Dokumentado.
- Eldonejo Stafeto fondita de Juan RÉGULO.
- Ivo LAPENNA publikiĝis Faktoj pri la Internacia Lingvo.
- Eklernis Esperanton: Aldo de' GIORGI.
- Britio : Elizabeto la 2-a(Elizabeth II) surtroniĝas.
- Kreita Concorde.
- Turkio aniĝas en NATO.
- Israelo : Ĉeso de la rego de Hajm WEIZMAN.
- Usono : Utaho : Uranio malkovriĝis.
- UNO lasis Usonon prizorgi grandan parton de Mikronezio (nunaj Marŝaloj, Mikronezia Federacio, Nordmarianoj kaj Palaŭo).
- La itala piloto Alberto ASCARI gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.

Naskiĝoj

- Julian MODEST
- 8-a de aŭgusto : Norvegio : Jostein GAARDER
- 25-a de septembro : Christopher REEVE
- 7-a de oktobro : Vladimir PUTIN

Mortoj

- 19-a de februaro : Norvegio : Knut HAMSUN ---- 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1952年 ko:1952년 simple:1952

Italo CALVINO

Biografio

Verkoj

Kubo

Ĝeneralaj informoj

Provincoj

Ekonomio

agrikulturo

Historio

Malkovro kaj kolonia epoko

Sendependiga ribelo kaj usona interveno

kastrisma revolucio

Ekonomia krizo post 1990 kaj ties supero

Sansituacio, kaj iniciatoj

Homaj rajtoj

Medioj

Esperanto-movado

Eksteraj ligoj

1923

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

19-an de septembro

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Specialaj tagoj kaj festoj

Vidu ankaŭ

1985

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj

Itallingva Literaturo

Kubo

Ĝeneralaj informoj

Provincoj

Ekonomio

agrikulturo

Historio

Malkovro kaj kolonia epoko

Sendependiga ribelo kaj usona interveno

kastrisma revolucio

Ekonomia krizo post 1990 kaj ties supero

Sansituacio, kaj iniciatoj

Homaj rajtoj

Medioj

Esperanto-movado

Eksteraj ligoj

Italio

Faktoj:

Regionoj

Faŝismo

Agrikulturo

Ĝeneralaĵoj

Agrikulturaj proprecoj laŭ terregionoj

Tropikaj kaj duonsekaj regionoj

Produktaĵoj

Ĉefaj agrikulturaj bestoj

Ĉefaj agrikulturaj plantoj

Iloj kaj teĥnikoj

Agrikulturiloj

Teknikoj

Historio

Ekesto kaj dum antikveco

mezepoko kaj "modernaj" tempoj

nuntempaj kaj alestontaj problemoj

vidu ankaŭ

Eksteraj ligoj

2-a Mondmilito

Politikaj bazoj de la milito

Invado

1942

T-Tago kaj Eŭropa Kampanjo

Fino

Poste

Gravaj kampanjoj

Bataloj

Sieĝoj

Mararmeaj bataloj

Gravaj kampanjoj de bombardado