:: wikimiki.org ::

Klaso (biologio)

Klaso (biologio)

La biologia klasado (aŭ biologia klasifikado) signifas la ordigon de plantoj, animaloj kaj aliaj vivuloj en grupojn laŭ ilia reciproka parenceco. La sciencon de la biologia klasado oni nomas taksonomion.

La hierarkio

:Regno estas iu el la plej ĝeneralaj grupoj en la biologia klasifiko, ekz. animaloj (vidu Regno animala), fungoj, plantoj. :Filumo estas nomo por unu el la klasoj de zoologio (divizio, por botaniko), la plej fundamenta en la speco. :Klaso estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (classis). :Ordo estas ŝtupo en la botanika kaj zoologia klasifikoj (ordo). La ordonomoj de la zoologia klasifiko estas plej ofte formitaj per tipa kvalito kaj la sufikso -ul: parhufuloj, skvamuloj; aŭ per tipa genro kaj la elemento -formaj: paseroformaj, strigoformaj. La internacia nomado tendencas al la dua formo. :Familio estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (familia). La nomo de familio estas derivata de unu el siaj genroj per la sufikso -ac (botaniko), -ed (zoologio). :Genro estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (genus). La scienca nomo de specio konsistas el la majuskla nomo de la genro kaj la minuskla kromnomo por la specio. :Specio estas ...

	Plantoj	Algoj	Fungoj	Animaloj
Divizio/Filumo	-phyta	-phyta	-mycota
Subdivizio/Subfilumo	-phytina	-phytina	-mycotina
Klaso	-opsida	-phyceae	-mycetes
Subklaso	-idae	-phycidae	-mycetidae
Ordo	-ales	-ales	-ales	-formes (birdoj, fiŝoj)
Subordo	-ineae	-ineae	-ineae	(pluralo de la genro, ekz-e Lari)
Superfamilio	-acea			-oidea
Familio	-aceae	-aceae	-aceae	-idae
Subfamilio	-oideae	-oideae	-oideae	-inae
Tribo	-eae	-eae	-eae	-ini
Subtribo	-inae	-inae	-inae	-ina

Kategorio:Taksonomio ja:生物の分類

Planto

Planto estas vivaĵo plurĉela, produktanta nutraĵon per fotosintezo(ĝenerale). Ĝenerale dividiĝas inter ne-verdaj plantoj (brunaj, oraj, ruĝaj algoj, ktp) kaj verdaj plantoj (verdaj algoj kaj ter-plantoj). Kelkaj plantoj vivas en medio malriĉa je nitrogeno kaj ili havigas por si mem la necesan nitrogenon per la kaptado, digestado de insektoj. Tial oni nomas ilin insektovoraj plantoj aŭ karnovoraj plantoj. La verdaj "globetoj" interne de la ĉelo nomiĝas kloroplastoj. Laŭ formo ili povas varii inter:
- polihedraj
- fuziformaj
- cilindraj
- stelformaj
- ktp. Por pliaj informoj kaj priserĉoj vidu Botaniko. [http://www.geocities.com/wfpilger/pplp-l3.htm W.F. Pilger: Provizora Privata Listo de Komunlingvaj Nomoj de Plantoj de Nord-Okcidenta Eŭropo] C3-plantoj C4-plantoj Kategorio:Plantoj ms:Tumbuhan zh-min-nan:Si̍t-bu̍t ko:식물 ja:植物 simple:Plant

Vivo

vivo

<1> biologie

En biologio vivo estas specifa funkcio de biologia estaĵo. La sekvaj kapabloj kaj ecoj estas la kondiĉoj de la biologia vivo kaj karakterizas ĉiun vivantan estaĵon: :
- metabolo :
- reproduktado :
- ŝanĝiĝo de la genetika informaro :
- konsisto el unu aŭ pluraj ĉeloj :
- ekzisto de certaj strukturoj ene de la ĉelo(j) :
- biokemiaj reakcioj. Legu pli> Komparu kun: kresko, ... ----

<2> individue

Se ni enfokusigas individuon, vivo prezentiĝas ankaŭ kiel la sumo de ĉio farita kaj spertita dum la periodo inter nasko kaj morto. Legu pli> Komparu kun: biografio, nasko, infanaĝo, junaĝo, maturaĝo, maljunaĝo, morto ----

<3> figure

En figura signifo vivo estas sinonimo por aktiveco, vigleco, movopleneco. Legu pli> Komparu kun: ... ----

Citaĵoj

Ludwig Wittgenstein rilatigas <1> kaj <2> tiel: :"Ni sentas, ke eĉ kiam ĉiaj ajn sciencaj demandoj estos responditaj, ja tamen niaj vivproblemoj ankoraŭ eĉ ne estos ektuŝitaj." Kaj Charlotte Bühler komentas: :"Dum ni biologie regresas, :biografie ni progresas." Legu pli> ---- ja:ライフ

Scienco

Scienco prezentas agadsferon de homo, kies funkcio estas ellaboro kaj sistemigo de objekta scio pri la realo; unu el formoj de socia konscio, inkluzivas la agadon por akiro de novaj scioj, eltrovon de la leĝoj de la naturo, ankaŭ ĝiajn rezultojn, sumon de scioj, estante bazo por scienca mondbildo. Estis diversaspecaj sciencoj:
- babilonia scienco
- greka scienco
- ĉina scienco
- moderna scienco Scienco aperis en antikveco por la bezonoj de socia praktiko, sed formiĝis en 16-17-a jc-oj. Dum historia evoluo scienco fariĝis grava socia instituto, havanta grandan influon al ĉiuj sferoj de la socio. Scienco estas ligita kun filozofio, ideologio kaj politiko, kio determinas ĝian socian rolon.

Klasifiko de la sciencoj

Al klasifiko de la sciencoj estas dediĉita multaj esploroj kaj verkoj, sed ne ekzistas io komuna vidpunkto pri la koncernata temo. Depende de la kriterio de sistemigo, oni povas konsideri iun sciencon kiel apartan sferon de la scio aŭ kiel branĉon de la alia. En lastaj jardekoj aperis multaj studfakoj ĉe la limoj de du sciencoj, ekz. Matematika Lingvistiko, Geografio de Agrokulturo, Biokemio, Geofiziko kaj ceteraj, por kiuj trovi determinan lokon inter aliaj, ne estas unusignifa problemo. Plej ofte sistemon de la sciencoj oni distingas je sekvaj grupoj: Formalaj Sciencoj, Natursciencoj, Sociaj Sciencoj, Kultursciencoj, Aplikaj Sciencoj kaj Intersciencaj Kampoj

Scienco (Branĉo)	Ĉefa studobjekto
Agronomio	terkultivado kaj hortikulturo
Akustiko	sonoj
Algebro	operacioj kun adicio, subtraho, multipliko, divido, radikigo
Anatomio	strukturo de animalaj kaj vegetaĵaj korpoj
Anesteziologio	senigo je la sentokapablo, kaŭzita de iaj substancoj
Antropologio	evoluo de homaj rasoj kaj iliaj faritaĵoj
Antroponimio	propraj nomoj de homoj
Arkeologio	monumentoj kaj artoj de antikva epoko
Aritmetiko	nombroj kaj kalkulado per ili
Astronomio	astroj kaj kosmaj fenomenoj
Asiriologio	antikvaj civilizoj de Mezopotamio
Atomistiko	kerna fiziko
Bakteriologio	bakterioj
Biologio	kemia strukturo de la vivuloj
Botaniko	plantoj
Cibernetiko	aŭtomataj organismoj, memregantaj meĥanismoj kaj relajsdirektiloj
Citologio	strukturo kaj funkcioj de la ĉelo
Daktiloskopio	identigo personojn laŭ la haŭtlinio de la fingropinto
Dendrologio	arboj kaj arbedoj
Dendrokronologio	datadmetodo pere de arbringoj
Dermatologio	haŭtmalsanoj
Diplomatiko	malnovaj diplomoj el paleografia, formulara kaj alia vidpunkto
Ekologio	influo inter vivuloj kaj ilia kutima medio
Ekonomiko	mekanismo reguligi la produktadon kaj distribuadon de riĉaĵoj
Endokrinologio	endokrinaj glandoj
Entomologio	insektoj
Epigrafiko	antikvaj epigrafoj
Ergonomio	mezuro de laboro per ergoj
Estetiko	belo en la naturo kaj en la artoj
Etnografio	historio de la moroj, kulturoj kaj folkloro de homgrupoj
Etologio	kondutoj de la bestoj
Etimologio	origino de la vortoj
Faleristiko	insignoj
Farmacio	preparado de medikamentoj
Farmakologio	kuraciloj kaj iliaj efikoj
Filologio	esploro de lingvoj helpe de historio, literaturo, folkloro, mitologio
Filozofio	esenco de principoj kaj kaŭzoj de la estado
Folkloristiko	tradicio kaj leĝoj en la popolaj medioj
Fonetiko	fonemoj, iliaj variantoj kaj transformiĝo
Fonologio	sonoj de la lingvo
Frazeologio	frazaranĝo al unu lingvo aŭ verkisto
Ftizeologio	tuberkulozo kaj ĝia kuracado
Futurologio	estonto de la Tero kaj la homaro
Fitologio	plantoj
Fitonimio	nomoj de plantoj
Fitogeografio	geografio de plantoj
Fitopatologio	patologio de plantoj
Fiziko	propreco de korpoj kaj fenomenoj
Fiziologio	funkcioj kaj ecoj de organoj de vivantaj estaĵoj
Genealogio	deveno kaj parenceco de familioj aŭ gentoj homaj aŭ bestaj
Genetiko	fenomenoj kaj problemoj rilataj al heredeco
Geodezio	formo aŭ kurbeco de la Tero
Geografio	regionoj de la Tero
Geologio	solida ŝelo de la tero
Geometrio	linioj, surfacoj kaj solidoj
Germanistiko	germana lingvo
Gerontologio	maljunaj homoj
Grafologio	karaktero de homo per esplorado de lia skribo
Gramatiko	lingvaj reguloj
Ginekologio	virina organismo kaj ŝia naskaparato
Hematologio	sango
Heraldiko	blazonoj
Heŭristiko	metodoj de esplorado en la scienco
Hidronimio	nomoj de riveroj, lagoj, maroj
Histologio	ĉeloj de homa organismo
Historio	kronologia pasinto de la homaro kaj sociaj fakoj
Historiografio	verkado historion de difinita tempo
Iktiologio	fiŝoj
Informadiko	informado per aŭtomataj maŝinoj
Kardiologio	kormalsanoj
Kartografio	verko de mapoj
Kemio	analizo kaj sintezo de materiaj substancoj kaj fenomenoj
Kinologio	hundoj
Klimatologio	priskribo kaj esplorado de klimatoj
Komputiko	komputiloj kaj komputillingvoj
Kosmologio	origino kaj formiĝo de la universo
Kosmografio	movoj de la astroj
Kriminologio	krimoj
Kristalografio	esploro de kristaloj
Kronologio	datoj de la historiaj eventoj
Leksikografio	farado de vortaroj
Leksikologio	etimologio, signifo kaj uzo de vortoj
Lingvistiko	procedoj en lingvo, per kiu oni esprimas pensojn kaj sentojn
Logiko	formoj kaj leĝoj de la pensado
Matematiko	kvantoj, formoj kaj aranĝoj
Mekaniko	ekvilibro kaj movo de la korpoj
Metalurgio	industrio pri elfosado de minaĵoj, fabrikado kaj prilaborado de metaloj
Meteologio	atmosferaj fenomenoj
Metodologio	sciencaj metodoj
Metrologio	mezuroj
Mikrobologio	mikroboj kaj ilia agado
Mineralogio	mineraloj
Morfologio	formoj de la materio
Muzeologio	muzeoj
Muzikologio	muziko
Mikologio	fungoj
Mitologio	mitoj de unu lando aŭ religio
Nefrologio	renoj
Noetiko	eblecoj de la homa sciado
Numismatiko	antikvaj moneroj kaj medaloj
Oceanografio	maraj fenomenoj
Oceanologio	oceanoj
Oftalmologio	okuloj
Onomastiko	propraj nomoj
Optiko	lumaj fenomenoj
Orientalistiko	popoloj, lingvoj kaj moroj de Oriento
Ornitologio	birdoj
Ortografio	korekta skribo de vortoj en unu lingvo
Ortopedio	deformiĝo de la korpo
Osteologio	ostoj
Paleontologio	elfositaj restaĵoj
Paleografio	deĉifrado de malnovaj skribaĵoj
Papirologio	deĉifrado de antikvaj papiroj
Parazitologio	animalaj kaj vegetaraj parazitoj
Patologio	malsanoj, iliaj aspektoj kaj evoluado
Pedagogiko	instruado kaj edukado
Pediatrio	infanmalsanoj
Petrografio	rokspecoj
Pomologio	fruktoj kaj fruktarboj
Psikiatrio	mensaj malsanoj
Psikologio	personeco de homo
Radiologio	aplikado de radiokrea energio
Rentgenologio	terapio per radioj
Romanistiko	romanidaj lingvoj kaj kulturoj
Semantiko	vortoj laŭ ilia signifo, sencoŝanĝo kaj sencevoluo
Serologio	modifo de la sero sub la influo de malsanoj
Seksologio	seksaj problemoj de la homo
Sinologio	ĉina lingvo kaj kulturo
Sismologio	kaŭzoj kaj efikoj de tertremoj
Slavistiko	slavaj lingvoj kaj kulturo
Sociologio	fenomenoj kaj leĝoj de la socia vivo
Spektroskopio	spektroj, konsisto de lumo, ondolongoj de la atomo
Speleologio	kavernoj kaj subteraj akvofluoj
Statiko	ekvilibro de la fortoj
Statistiko	metoda klasigo de mezureblaj sociaj faktoj
Stomatologio	buŝo kaj dentoj
Stratigrafio	tavoloj de la Tero (parto de geologio)
Sintakso	konstruo de la frazoj (parto de gramatiko)
Teatrologio	teatro
Termiko	varmo
Termodinamiko	rilatoj de termikaj kaj alispecaj fenomenoj
Toponimio	nomoj de geografiaj objektoj
Topografio	grafika desegnado de la tereno
Toksikologio	toksoj kaj kontraŭvenenoj
Traumatologio	vundoj kaj traŭmatoj
Trigonometrio	funkcioj de pluranguloj
Venerologio	veneraj malsanoj
Vulkanologio	vulkanoj
Zoogeografio	geografia distribuo de animaloj
Zoologio	animaloj
Zoonimio	nomoj de animaloj

Michel FOULCAULT diras ke estas tri tipoj de sciencoj: #Matematikaj kaj Fizikaj sciencoj, karakterizataj de dedutiva metodo kaj praveblaj hipotezoj; #Sciencoj de kaŭzeco (biologio, lingvistiko, ekonomiko, kiuj serĉas pri la rilato inter kaŭzo kaj efiko inter nekontinuaj elementoj; #Sciencoj de pensado (homaj sciencoj), kiuj disvolvigas la pensado de si-memo en komuna regno.

Terminologio

La plejmulto de la terminoj pri sciencnomoj estas grekdevenaj. Jen plej oftaj formantoj de tiuj terminoj: -nomio (gr. "nomos" - leĝo); -logio (gr. "logos" - studo, scienco); -skopio (gr. "skopeo" - mi rigardas); -grafio (ge. "grapho" - mi skribas, priskribas); -iatrio (gr. ?iatreou" - mi kuracas); -metrio (gr. "metreo" - mezuri); -pedio (gr. "paideia" - edukado); -iko.
- [http://www.eventoj.hu/steb/ scienca aplikado] Vidu ankaŭ:
- Scienca metodo
- Sciencisto ja:科学 ko:과학 ms:Sains simple:Science th:วิทยาศาสตร์ zh-min-nan:Kho-ha̍k

Taksonomio

Biologio > Taksonomio

Difino

Taksonomio (el la greka ταξινομία, kiu signifas « leĝo de ordigo ») estas la parto de biologio, kiu celas sistematikan klasifadon de vivuloj. En la klasika aŭ tradicia taksonomio: la grupigo okazas laŭ morfologiaj trajtoj, karakterizaĵoj. La priskribo okazas surbaze de fotoj, desegnaĵoj, mezuradoj kaj referencaj specimenoj. En la nombra taksonomio, oni kolektas kiel eble plej multajn indikojn (biologian, genetikan, morfologian, kondutan ktp.) pri la klasifikonta taksono. Poste oni grupigas taksonojn, analizas la parencecon nur surbaze de la estantaj aŭ mankantaj indikoj.

Origino kaj evoluado de modeloj

Ĉiuj klasifikadoj apsektas kiel arbo (arboreska ordigo), ekde radiko kiu entenas ĉiujn vivantulojn aŭ ĉiujn vivintulojn ĝis la individuoj. Ĉiu nodo en la arbo difinas taksonon, kiu arigas ĉiujn subtaksonojn generitajn de la nodo.

Linea sistematiko

Sed ne ĉiam estis tiel. La sciencisto Karl von Linné (1707 – 1778) kreis fundamentojn de la sistematiko kaj aŭtoris pri klasifikado, kies grandaj principoj estis bazoj de scienca sistematiko ĝis la mezo de 20-a jarcento. Tiu tradicia klasifikado forte antropocentra ankoraŭ komence de la 21-a jarcento apartenas al la komuna kultura sciaro. Ĝi ja spegulas la kialojn de la diverseco de vivuloj (dikreaĵo) tiaj, kiaj oni pensis ilin antaŭ 250 jaroj, sed kiuj tute ne rilatas kun la ideoj nunaj pri tiuj kialoj (evoluo).

filogeneza sistematiko

Antropocentrismo estas kadukigita de Charles Darwin, kiu rekomendas en 1859 nure genealogian klasifikadon. Se estis evoluado, la specioj klasifikendas laŭ siaj evolue samparencgradoj. Sed necesos atendi ĉirkaŭ unu jarcenton por ke ni plenumu tion kaj unue por ke ni agnosku genealogion neatingebla (kiu eliras el kiu ?) por pli klopodi pri filogenezo (kiu estas proksima al kiu ?). En la dua parto de la 20a jarcento aperis la filogeneza aliro, por kiu la fundamenta elektokriterio pri klasifikado estas ke ĝi devas speguli la filogenezon, t. e. la samparencgrado inter specioj. La nocio mem de tia filogenezo estas konsekvenco de la Teorio de evoluo, kaj la divena sukceso de la kladarboj estas unu el la sukcespruvoj de tiu teorio.

Kladiko

La filogeneza aliro postulas, ke la taksonoj estu limigitaj al tiuj, kiuj respektas la du jenajn kondiĉojn :
- Ĉiuj individuoj de la taksono eliras el aparta praindividuo ;
- Ĉiuj elirintoj el tiu ĉi aparta praindividuo estas en la taksono ; Oni tiam nomas tiun taksonon klado kaj la analizmetodon de la kladarboj kladiko aŭ kladistiko. Tiu trudo estigis fundamentajn modifadojn en la scienca klasifikado, kelkaj skuegantaj la komunan sencon modlitan de la kultura heredaĵo. Tiel la dinosaŭroj ne malaperis, la moderna klasifikado inkluzivas la birdojn en la aro « dinosaŭroj » Inter aliaj ekzemploj, la tradiciaj taksonoj kiel reptilioj, fiŝoj, algoj, dikotiledonoj ne plu validas en klada sistematiko ĉar konsiderataj plurkladaj (multoblaj originoj) aŭ parakladaj (neplenaj). Aliaj vivtenis kun kelkaj cikatroj kiel fungoj. Fine certaj senŝanĝe trapasis la ŝtormon kiel animaloj (metazooj) aŭ mamuloj. Ni rimarku, ke ne estis evidente, ke ĉiuj multĉelaj animaloj havas komunan praulon, kiu dispartigas ilin de plantoj aŭ fungoj.

Estas pluraj teknikaj aliroj por ellabori la kladarbojn :
- La kladika aliro aparte celas determini la karakterojn proprajn al iu branĉo, kiu signas samparencanon.
- La fenetika aliro, kiu estas bazita nur sur distancmezuroj inter taksonoj (taksataj kalkulante la diversajn ADN-sekvencojn) sen interpretcelado pri kladogenezo.
- La probablika aliro kiu starigas la kladarbojn uzante karakterevoluajn modelojn (plejofte molekulaj sed ne devige).
Laŭ la publikaĵoj oni trovas ĉiajn klasifikadojn, de la plej tradicia ĝis la plej renovigita, pasante per diversaj miksaĵoj, ekzemple gardante la kategoriojn sed konsentante kun la freŝaj malkovroj pri kladogenezo.

Specionocio

Grava koncepto de klasifikado ĉiam valida estas la specia. Tiu aro estas rilate bone difinita, almenaŭ por la specioj kun sekshava reproduktiĝo. Specion oni difinas jene : komunumo de vivuloj kapablaj reproduktiĝi inter si, interŝanĝi genetikan materialon kaj naski idojn fekundajn mem (efektive kelkaj individuoj el sama genro sed malsamaj specioj povas doni hibridon, kiu plejofte estas malfekunda). Kaze de senseksa reproduktiĝo, oni larĝsence parolas pri specio kvankam genetika materialo ne estis interŝanĝita. La kazo de vivuloj, kiuj estas lime de vivularo estas ankoraŭ malsama (virusoj, prionoj). Alia malfacilaĵo estas tiu de simbiozoj, kiel ekzemple likenoj, kiuj miksas parton fungodevenan kaj alian fotosintezan de malsama deveno.

Taksnomio kaj Nomenklaturiko

Oni nomas la speciojn laŭ la dunoma sistemo inventita de Linné. Specinomo konsistigas el latina genronomo kaj latina kvalifikanto specia, sekvata de nomo de la aŭtoro kaj de la kredato. Ekzemple Panthera leo Linnaeus 1758 estas la specionomo de la leono.
La nomojn de vivuloj oni donas laŭ internaciaj regularoj :
- La Internacia Kodo de Botanika Nomenklaturiko por la plantoj
- La Internacia Kodo de Zoologia Nomenklaturiko por la animaloj La disciplino kiu celas la nomojn de vivuloj ne estas scienco sed jura disciplino : Nomenklaturiko

Rilate al la esperantaj (kaj nacilingvaj) nomoj

La problemo de la esperantigo de la latinaj, naciaj nomoj estas granda, ĉar kelkaj konataj bestoj, plantoj havas tre diversajn naciajn nomojn. Ĉiu popolo rimarkis ebla alian trajton de la besto, planto kaj nomis ĝin laŭ tiu trajto. Ekz. Parus palustris en diversaj lingvoj nomiĝas (post laŭvorta traduko) marĉa paruo, sed la paruo vivas en falfolia arbaro, en aliaj lingvoj ĝi nomiĝas monaĥineta aŭ monaĥa paruo. Kelkaj aŭtoroj nomas ĝin foliarparuo. En scienca, enciklopedia artikolo estas ĉiam proponita la aldono de la latina nomo per kurbaj literoj, tiel ebligante la kontrolon en la nacia lingvo.
Oni ne esperantigas la nekutimajn, preskaŭ nur en la taksonomio uzatajn latinajn nomojn. simple:Taxonomy th:อนุกรมวิธาน zh-cn:生物分类学 zh-tw:生物分類學

Regno animala

Animaloj (teknike metazooj) estas organismoj kiuj konsistas el pli ol unu ĉelo (multĉelulo), kies ĉeloj estas eŭkariotaj (kun vera nukleo), kiuj malkiel plantoj ne posedas celulozajn ĉelmurojn nek la eblon fari fotosintezon (ne havas kloroplastojn), ktp. Zoologio estas la scienco pri animaloj. Oni povas dividi la animalojn je la sekvantaj grupoj (notu ke en preskaŭ ĉiu zoologia libro estas iom diferenca disdivido de la animala regno): :duflankuloj (scienc-latine Bilateria) - preskaŭ ĉiuj "kutimaj" animaloj, inkluzive ĥorduloj; :kniduloj (Cnidaria) - hidrozooj, maranemonoj, koraluloj, meduzoj; :ktenoforoj (Ctenophora); :miksozooj (Myxozoa, ankaŭ konsiderata kiel protistoj); :plakozooj (Placozoa); :sponguloj (Porifera) - spongoj.

Vidu ankaŭ

- Listo de taksonoj de animaloj Kategorio:Animaloj Kategorio:Zoologio ja:動物

Planto

Botaniko

Biologio > Botaniko ---- Botaniko (el la greka βοτάνη "herbo, planto" ) estas la studo de la plantoj, aŭ de la plantregno. La plantoj estas vivaĵoj, kiuj faras propran nutraĵon, helpe de fotosintezo (fungoj NE estas plantoj kaj estas temo por mikologio). La plantregno havas diviziojn, dum la animalregno havas filumojn. Taksono La divizioj de la plantregno:
- Algo - (ankaŭ Likenoj)
- Briofito - muskoj, sfagnoj kaj hepatikoj.
- Psilofito - simplaj primitivaj plantoj. La plejparto formortis.
- Likopodiofito - likopodioj sporofitaj plantoj (plantoj kun sporoj)
- Ekvizetofito - sporofitaj plantoj, ekvizetoj kaj junkoj.
- Filikofito - filikoj, sporofitaj plantoj kun folioj, sed sen semoj kaj floroj.
- Pinofitoj, gimnospermaj arboj kun konusoj, la koniferoj, la pinoj, abioj, piceoj.
- Magnoliofito angiospermoj, aŭ plantoj kun floroj kaj semoj. Estas proksimume 250.000 specoj da plantoj kun semoj. Ili donas al la homo nutraĵon. Estas du klasoj de angiospermo,
- unukotiledonaj plantoj kun unu kotiledono, kaj
- dukotiledonaj plantoj kun du kotiledonoj. Vidu ankaŭ: Botanika terminaro ja:植物学 ko:식물학 simple:Botany th:พฤกษศาสตร์

Zoologio

Biologio > Zoologio ---- Zoologio estas la fako de biologio, kiu temas pri animaloj aŭ bestoj, ilia vivo, strukturo, kaj kresko. Zoologoj (zoologiistoj) okupiĝas pri diversaj fakoj, inter aliaj:
- la klasifiko de animalaj specioj
- la studo de la evoluo de animalaj specioj
- paleontologio de animaloj
- etologio, studo de la konduto de animaloj
- morfologio, studo de la ekstera strukturo de animalaj korpoj
- anatomio, studo de internaj organoj de animaloj
- ekologio de animaloj, studanta la rilato de animaloj kun sia medio

Vidu ankaŭ

Animalo (enhavas informon pri klasifiko de la ĉefaj grupoj de animaloj)
Biologio
Metazooj Kategorio:Zoologio ja:動物学 ko:동물학 ms:Zoologi simple:Zoology th:สัตววิทยา

Specio

Specio estas ŝtupo de la botanika kaj zoologia klasifikoj (species). Membroj de specio povas interkruciĝi kaj heredigi siajn ecojn, naski fekundajn idojn. vidu : mulo, hino; kies gepatroj estas ĉevalo kaj azeno, sed ili ne formas propran specion, ili estas nefekundaj hibridaj bestoj. ja:種 (生物) ms:Spesies th:สปีชีส์

Algo

La nocio algo uzatas diversmaniere en la scienca branĉo algologio. #Ĝi signifas ĝenerale plantosimilan organismon vivantan en la akvo kaj uzanta fotosintezon. #blualgo nomiĝas la cianobakterioj, kiuj apartenas al prokariontoj. #algoj estas en strikta senco la multnombraj protistaj, ekz. ruĝa algo, bruna algo, verda algo. Ĉi-tien apartenas ankaŭ la unuĉeluloj kaj ankaŭ multĉelulaj organismoj. La algoj ĝenerale vivas en maro kaj dolĉakvo, sed multaj unuĉelaj algoj vivas en aero sur malsekaj surfacoj: cemento, arboŝeloj, subĉielaj plankoj, ktp. Tie ili produktas la fitoplanktonon, la plantan parton de planktonoj. Je tio aldonendas ankaŭ la algoj partoprenantaj en likenoj. ja:藻類

Fungo

Biologio > Fungo ---- Fungoj estas vivuloj kiuj havas ne-sinmovajn korpojn (taloj), kompozitaj el kresk-kapablaj filamentoj (hifoj). La fungoj vivas per malkonstruo de vivaj kaj nevivaj plantoj, en kunlaboro de plantoj (mikorizo) aŭ kiel parazitoj. :Ĉirkaŭ 70 000 specioj da ili estis priskribitaj, sed oni taksas ke 1,5 milionoj povas ekzisti ankoraŭ ne konataj. La viv-ciklo inkluzivas kaj seksan kaj ne-seksan reprodukton, ĝenerale el komuna talo; haplojdaj/haploidaj taloj rezultas el zigota meiozo/meioso, kaj heterotrofa sinnutrado. La ŝpinilaj polusaj korpoj, ne la centrioloj, ĝenerale asociiĝas kun la nuklea tegaĵo dum ĉel-dividiĝo. La karakterizaj mur-konsistaĵoj estas kitino (beta-1,4-interligaj homopolimeroj de N-acetilglukozamino je la mikrokristal-stato) kaj glukanoj ĉefe alpha-glukanoj (alfa-1,3- kaj alfa-1,6- interligoj). Esceptoj por ĉi-priskribo pri fungoj inkluzivas la jenajn: plejparto de la specioj de Kitridiomicetoj havas ĉelojn kun sola, mola, post-flanke insertita flagelo je iu stadio en la viv-ciklo, kaj la centrioloj asociiĝas kun la nuklea dividiĝo. La viv-cikloj de plejparto de la Kitridiomicetoj estas malamplekse studitaj, sed kelkaj (Blastocladiales) konatiĝas pro zigota meiozo (do, alternado inter haplojda kaj diplojda generacioj). Al specifaj membroj de Zigomiketoj, Askomiketoj, kaj Bazidiomiketoj povas manki hifa kresko dum parto aŭ entuto de ties viv-ciklo, kaj, anstataŭe, produkante ĝermemaj "gistofungo"-ĉeloj. La plejparto de fungaj specioj kies membroj prezentas gistofungosimilan kreskon enhavas nur malgrandajn kvantojn da kitino en la gistofungo-ĉel-muroj. Kelkaj specioj de Askomicetoj (Ophiostomataceae) havas celulozon en ties muroj, kaj al kelkaj membroj de Kitridiomiketoj (Coelomomycetales) mankas muroj.

seksa reproduktado

Nek bestoj, nek vegetaloj, fungoj estas parto de la "tria regno", La seksa reproduktado de tiuj ĉi originalaj estajoj estas ege mistera afero. Fakte oni malkovris, ke nur streso instigus ilin al sekso. En idealaj kondiĉoj ili kontentiĝas je subtera vivo kaj etendas sian korpon (micelio) ĉiudirekte. Sed kiam ili estas ŝokataj, eĉ brutale traktataj per subita ŝanĝo de temperaturo aŭ procenta enteno de akvo, ili vekíĝas kaj pariĝas kondiĉe ke iii amasigis sufiĉe da nutrajo. Kiam iii estas tutsataj, ili ekmontras sian seksorganon (karboforo), kiun iii fabrikis tiucele, supersatigante kelkajn filamentojn.Tial aperas ĉapelo aŭ ombrelo, en kiu ili abundege produktas sian semon. Ekzemple la agariko (" ĉampinjono de Parizo") produktas 40 milionojn da sporoj hore, Le. 10 miliardojn en kelkaj tagoj. La elĵetitaj sporoj tuj ĝermas en la tero. luj naskas virfilamenton, aliaj in-filamenton. Post la sekskuniĝo de du filamentoj de kontraŭaj seksoj, naskiĝas nova filamento. Tiu ĉi generas micelion, t.e. novan fungon, kapabian reproduktiĝi siavice. Sed malantaŭ tiu idilia ciklo foje sin kaŝas kruela realaĵo. Se la sporoj estas grandakvante produktitaj, maimuite da ili ĝermos, se ili ne falas sur riĉan grundon. Tial kelkaj specioj uzas inĝeniajn artifikojn por maigrandigi la perdojn. Ekzemple pilobolus vivas sur bovidfekajoj. Por malebligi al siaj sporoj fali sur sekan fekaĵon, sur kiu ili malfacile ĝermus, ĝi elĵetas sian ĉapelon je du metroj for; ĝia ceio: demeti la valoran kargon sur herbo trunketojn por ke tiu estu certe manĝita anstataŭ eble disperdita en fekalo de bovino. La boleto uzas sian moskodoron por altiri la insektojn, kiuj demetas ovojn en ĝian ĉapelon kaj sur ĝian piedon. Tial la larvoj forlasos sian nestaĉon kun sporoj gluitaj al la dorso. Aliaj fungoj uzas alian taktikon por redukti la seksan malŝparadon. Ili "dormigas" siajn sporojn (ĝis 25 jarojn la "kario de tritiko"). Tial la sporoj povas trankvile atendi bonajn kondiĉojn por ĝermi. La pulvofungo estas vera "seksa bombo". Kiam ĝi atingas sian pienkreskecon, sub la premo de akvogutoj, ĝi eksplodas kaj liberigas milionojn da sporoj. La rekordulo estas giganta pulvofungo, kiu elĵetis 2000 miliardojn da ili! Kontakto 1997/2 __________ Kitridiomicetoj (akvo-ŝimoj, Allomyces, ktp) / / /____________ Zigomicetoj (pan-ŝimoj, Rhizopus, Mucor, ktp) / __/ \ \ ____ Bazidiomicetoj (klabfungoj, lamenfungoj, muŝfungoj, ĉampinjonoj, planto-rustoj) \ / \_____/ \ \____ Askofungoj (sakfungoj, gistofungoj, Penicillium, ktp)

Vidu ankaŭ

- Gisto
- Likeno
- manĝeblaj fungoj
- mikozio
- sigelvaksa fungo

Eksteraj ligoj

- [http://www.geocities.com/retoklubo/fungojl.html kelkaj fungoj]
- [http://www.uni-leipzig.de/esperanto/voko/revo/art/fung.html#fung.klab0oj ReVo] el Monato (gazeto) (2004/11, p. 13) Kategorio:Vivaĵoj ja:菌類

Birdo

Biologio > Animaloj > Vertebruloj > Birdo ---- Birdoj (Aves) estas klaso de vertebruloj kun ĉirkaŭ 9 mil specioj. La preciza nombro da specioj, kiuj apartenas al la klaso de birdoj, dependas de sistemo de nomenklaturo. nomenklaturo La birdo havas du piedojn, du flugilojn (aŭ almenaŭ restaĵojn de flugiloj), korpon kovritan per plumaro, bekon anstataŭ buŝo, kaj siajn idojn la birdo naskas per ovoj. Plej multaj genroj flugas; nur la plej grandaj (ekzemple la struto) restas grunde kaj kuregas ĉevalrapide. Ekzistas birdoj de diversaj grandecoj -- eĉ tiel malgrandaj kiel insektoj (ekzemple la kolibro). Specoj de birdoj povas esti herbovoruloj, insektovoruloj, aŭ karnovoruloj. Ili evoluis el dinosaŭroj, kaj en pratempo ekzistis specioj pli grandaj ol la nuna elefanto. Multaj birdoj estas bredataj pro ovoj, viando aŭ kiel ornamaĵoj kaj amikoj.

Birdkantoj

:Ĉefa artikolo: Birdkanto Vidu ankaŭ:
- Imitado ĉe birdkanto
- Krioj de birdoj

Birdmigradoj

:Ĉefa artikolo: Birdomigrado egretardeo

Biologia Klasado

Jen la Ordoj kaj Familioj de la birdo: makulita verdkrura tringo
- Strutoformaj birdoj (Struthioniformes)
- Strutedoj (Struthionidae) struto
- Kazuaredoj (Casuariidae) kazuaro
- Emuedoj (Dromaiidae) emuo
- Apterigedoj (Apterygidae) kivio
- Reaedoj (Rheidae) nanduo
- Tinamoformaj birdoj (Tinamiformes)
- Tinamedoj (Tinamidae) tinamo
- Sfeniskoformaj birdoj (Sphenisciformes)
- Sfeniskedoj (Spheniscidae) pingveno
- Anseroformaj birdoj (Anasa ordo) (Anseriformes)
- Anhimedoj(Anhimidae) kriuloj
- Anseranasedoj(Anseranatidae) piga ansero
- Anasedoj (Anatidae) anasoj, anseroj, cignoj
- Kokoformaj birdoj (Galliformes)
- Megapodidae
- Cracidae
- Tetraonedoj (Tetraonidae) lagopo, tetrao, urogalo
- Fazanedoj (Phasianidae) fazano
- Odontophoridae
- Numididae
- Meleagrididae
- Mesitornithidae
- Gavioformaj birdoj (Gaviiformes)
- Gaviedoj (Gaviidae) kolimboj
- Podicipoformaj birdoj (Podicipediformes)
- Podicipedoj (Podicipedidae) greboj
- Procelarioformaj birdoj (Procellariiformes) petreloj
- Diomedeedoj (Diomedeidae) albatrosoj
- Procelariedoj (Procellariidae)
- Pelekanoidedoj (Pelecanoididae)
- Hidrobatedoj (Hydrobatidae)
- Pelikanoformaj birdoj (Pelecaniformes)
- Pelikanedoj (Pelecanidae) pelikano
- Suledoj (Sulidae) suloj
- Falakrokorakedoj (Phalacrocoracidae) kormoranoj
- Fregatedoj (Fregatidae)
- Anhingedoj (Anhingidae)
- Faetontedoj (Phaethontidae)
- Cikonioformaj birdoj (Ciconiiformes)
- Ardeedoj (Ardeidae) ardeoj
- Koklearedoj (Cochlearidae)
- Balenocipitedoj (Balaenicipitidae) ŝubekulo
- Skopedoj(Scopidae) martelbirdo
- Cikoniedoj (Ciconiidae) cikonioj
- Treskiornitedoj (Threskiornithidae) ibisoj, kulerbekuloj
- Fenikopteroformaj birdoj (Phoenicopteriformes)
- Fenikopteredoj (Phoenicopteridae) flamengoj
- Akcipitroformaj birdoj (Accipitriformes)
- Katartedoj (Cathartidae)
- Pandionedoj (Pandionidae)
- Akcipitredoj (Accipitridae)
- Sagitariedoj (Sagittariidae)
- Falkoformaj birdoj (Falconiformes)
- Falkedoj (Falconidae)
- Turnicoformaj birdoj (Turniciformes)
- Turnicedoj (Turnicidae)
- Gruoformaj birdoj (Gruiformes)
- Gruedoj (Gruidae)
- Aramidae
- Psophiidae
- Raledoj (Rallidae)
- Heliornithidae
- Rhynochetidae
- Eurypigidae
- Cariamidae
- Otidedoj (Otididae) (grava specio: Granda otido)
- Ĥaradrioformaj birdoj (Charadriiformes)
- Jacanidae
- Rostratulidae
- Hematopedoj (Haematopodidae)
- Ĥaradriedoj (Charadriidae)
- Pluvianellidae
- Ibidorhynchidae
- Rekurbrostruledoj (Recurvirostridae)
- Skolopedoj (Scolopacidae)
- Dromadidae
- Burinedoj (Burhinidae)
- Glareoledoj (Glareolidae)
- Thinocoridae
- Chionididae
- Sterkorariedoj (Stercorariidae)
- Laredoj (Laridae)
- Ŝternedoj (Sternidae)
- Rhynchopidae
- Aŭkedoj (Alcidae)
- Pterokloforma birdoj (Pterocliformes)
- Pterokledoj (Pteroclidae)
- Kolomboformaj birdoj (Columbiformes)
- Raphidae
- Kolombedoj (Columbidae)
- Psitakoformaj birdoj (Psittaciformes)
- Kakatuedoj (Cacatuidae)
- Psitakedoj (Psittacidae)
- Kukoloformaj birdoj (Cuculiformes)
- Musophagidae
- Kukoledoj (Cuculidae)
- Opisthocomidae
- Strigoformaj birdoj (Strigiformes)
- Titonedoj (Tytonidae)
- Strigedoj (Strigidae)
- Kaprimulgoformaj birdoj (Caprimulgiformes)
- Steatornithidae
- Podargidae
- Nyctibiidae
- Aegothelidae
- Kaprimulgedoj (Caprimulgidae)
- Apusoformaj birdoj (Apodiformes)
- Apusedoj (Apodidae)
- Hemiprocnidae
- Trochiliformes
- Trochilidae
- Coliiformes
- Coliidae
- Trogonoformaj birdoj (Trogoniformes)
- Trogonidae
- Koracioformaj birdoj (Coraciiformes)
- Alcededoj (Alcedinidae)
- Halcyonidae
- Cerylidae
- Todidae
- Momotidae
- Meropedoj (Meropidae)
- Leptosomatidae
- Brachypteraciidae
- Koraciedoj (Coraciidae)
- Upupedoj (Upupidae)
- Phoeniculidae
- Buceredoj Bucerotidae
- brunkola bucero
- Blankgorĝa bruna bucero
- Pegoformaj birdoj (Piciformes)
- Galbulidae
- Bucconidae
- Capitonidae
- Indicatoridae
- Ramphastidae
- Pegedoj (Picidae)
- Paseroformaj birdoj (Passeriformes)
- Tyrannidae
- Acanthisittidae
- Pittidae
- Eurylaimidae
- Dendrocolaptidae
- Furnariidae
- Thamnophilidae
- Formicariidae
- Conopophagidae
- Rhinocryptidae
- Cotingidae
- Pipridae
- Philepittidae
- Atrikornedoj (Atrichornithidae)
- Menuridae
- Turnagridae
- Alaŭdedoj (Alaudidae)
- Hirundedoj (Hirundinidae)
- Motaciledoj (Motacillidae)
- Campephagidae
- Pycnonotidae
- Regulidae
- Chloropseidae
- Aegithinidae
- Ptilogonatidae
- Bombiciledoj (Bombycillidae)
- Hypocoliidae
- Dulidae
- Cinkledoj (Cinclidae)
- Trogloditedoj (Troglodytidae)
- Mimedoj (Mimidae)
- Proneledoj (Prunellidae)
- Turdedoj (Turdidae)
- Cisticolidae
- Silviedoj (Sylviidae)
- Polioptilidae
- Muŝkaptuledoj (Muscicapidae)
- Platysteiridae
- Petroicidae
- Pachycephalidae
- Picathartidae
- Timaliedoj (Timaliidae)
- Pomatostomidae
- Paradoxornithidae
- Orthonychidae
- Cinclosomatidae
- Egitaledoj (Aegithalidae)
- Maluridae
- Neosittidae
- Climacteridae
- Paruedoj (Paridae)
- Sitedoj (Sittidae)
- Tichodromidae
- Certiedoj (Certhiidae)
- Rhabdornithidae
- Remizedoj (Remizidae)
- Nectariniidae
- Melanocharitidae
- Paramythiidae
- Dicaeidae
- Pardalotidae
- Zosteropidae
- Promeropidae
- Meliphagidae
- Orioledoj (Oriolidae)
- Irenidae
- Laniedoj (Laniidae)
- Malaconotidae
- Prionopidae
- Vangidae
- Dikruredoj (Dicruridae)
- Callaeidae
- Corcoracidae
- Artamidae
- Pityriaseidae
- Paradisaeidae
- Ptilonorhynchidae
- Korvedoj (Corvidae)
- Sturnedoj (Sturnidae)
- Paseredoj (Passeridae)
- Ploceedoj (Ploceidae)
- Estrildidae
- Viduidae
- Vireedoj (Vireonidae)
- Fringedoj (Fringillidae)
- Drepanididae
- Peucedramidae
- Paruliedoj (Parulidae)
- Coerebidae
- Thraupidae
- Emberizedoj (Emberizidae)
- Cardinalidae
- Ikteredoj (Icteridae)
- avocetedoj
- himantopo

Eksteraj Ligoj

- [http://home.swipnet.se/~w-58871/birdies/esperanto.html Esperantaj Birdnomoj far Peter Henningsson DOMUM]
- [http://www.xs4all.nl/~pilger/wfp/birdeou8.htm Komunlingvaj nomoj de Eŭropaj birdoj]
- [http://www.biolib.cz/en/taxondictionary/?elang=EN&r2e=0 Zoologiaj kaj botanikaj nomenklaturoj en diversaj lingvoj inkluzive de Esperanto] Kategorio:Birdoj ja:鳥類 ko:새 ms:Burung simple:Bird th:นก

Kategorio:Taksonomio

Kategorio:Biologio

Zeit des 3. Reichs

Die Zeit des Nationalsozialismus, in einem historisch inkorrekten Sinn auch als „Drittes Reich“ bezeichnet, umfasst die Geschichte des Deutschen Reiches in der Zeit vom 30. Januar 1933 bis zum 8. Mai 1945, also die Regierungszeit der totalitären Diktatur der Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei (NSDAP) unter Adolf Hitler. Der Begriff meint hier nicht nur dessen Politik, sondern auch seine Ideologie, deren Geschichte und Wirkungen über die Regierungsdauer der Nationalsozialisten hinausgeht.

Nationalsozialismus

Die damals herrschende, staatlich verordnete totalitäre Ideologie des Nationalsozialismus gilt als Variante des ursprünglich in Italien geprägten Faschismus. Mit diesem verbinden ihn einige wesentliche Merkmale, zum Beispiel:
- antidemokratischer Führerkult,
- Militarismus,
- aggressiver Nationalismus
- der Anspruch einer aus dem Sozialismus entlehnten "Einheit von Volk und Staat". In Italien war der originäre Faschismus unter dem so genannten "Duce" (= Führer) Benito Mussolini von 1922 bis 1943 an der Macht. Seit Beginn des 2. Weltkriegs war Italien zusammen mit dem Kaiserreich Japan der wichtigste politische und militärische Verbündete des Deutschen Reiches (vgl. Achsenmächte). Zur Vorgeschichte des Nationalsozialismus gehört daneben vor allem der deutschvölkische Antisemitismus, der die faschistischen durch rassistische Elemente und weit aggressivere Vernichtungsziele ergänzte. In Österreich begann die Zeit des Nationalsozialismus mit seinem "Anschluss" an das nunmehr "Großdeutsche Reich" im März 1938. Auch dort gab es eine längere Vorgeschichte, zu der auch ein österreichischer Ableger der NSDAP gehörte. Die NS-Propaganda nannte das auf die Person Adolf Hitlers ausgerichtete Regime anfangs auch "Drittes Reich". Dieser historisch falsche Begriff hat sich bis heute im deutschen Sprachbereich, aber auch im englischen Sprachbereich als "Third Reich" als Synonym für die NS-Diktatur eingebürgert. Welthistorische Wirkungen erlangte das NS-Regime besonders durch den von Hitler ausgelösten 2. Weltkrieg, der ca. 55 bis 60 Millionen Menschenleben forderte, und den Holocaust: einen bis heute beispiellosen, weil vor allem industriell betriebenen Völkermord, dem allein etwa 6 Millionen europäischer Juden zum Opfer fielen. Hinzu kamen weitere Massenmorde an verschiedenen Bevölkerungsgruppen, die im NS-Jargon als "unerwünscht", "lebensunwert" oder "rassisch minderwertig" galten: zum Beispiel an Behinderten, Sinti und Roma, Zeugen Jehovas, Homosexuellen, Slawen (vor allem Polen und Russen) sowie verschiedenen Regimegegnern. Die Zeit des Nationalsozialismus wird oft in die Vorkriegszeit (1933 bis 1939) und die Zeit des Zweiten Weltkriegs (1939 bis 1945) unterteilt. Der Artikel berücksichtigt außerdem die Vorgeschichte.

Geschichtlicher Ablauf

Deutschland und der Nationalsozialismus vor der Machtübernahme

siehe auch: Deutsches Kaiserreich, Weimarer Republik, Geschichte der Parteien in Deutschland

Wurzeln und Bestandteile der NS-Ideologie

Die Ursprünge des Nationalsozialismus gehen vor allem auf antisemitische und nationalistische Stimmungen und Ziele zurück, die während des Kaiserreichs in der deutsch-völkischen Bewegung vertreten waren. Daraus gingen gegen Ende des 19. Jahrhunderts unterschiedliche kleine Parteien und Gruppen hervor, deren wichtigste Gemeinsamkeit der Antisemitismus und die Bereitschaft zu terroristischer Gewalt gegen Andersdenkende war. Eine davon war die Thule-Gesellschaft: Sie entstand in der Endphase des 1. Weltkriegs als eine Art Geheimbund. Viele seiner Mitglieder wechselten bald nach ihrer Gründung in die neue NSDAP über: darunter auch spätere NS-Größen und führende "Ideologen" wie Alfred Rosenberg, Rudolf Hess, Hans Frank oder Julius Streicher. Die NSDAP verfügte jedoch zunächst nicht über eine einheitliche Programmatik. Partei-Ideologen griffen auf ein Konglomerat verschiedener philosophischer und pseudowissenschaftlicher Theoreme des 19. Jahrhunderts zurück, die unausgeglichen nebeneinander standen: Bruchstücke der Ideen Friedrich Nietzsches, genetische Begründungen des Rassismus unter Bezugnahme auf die Forschungen Charles Darwins (vgl. Sozialdarwinismus), antisemitische Verschwörungstheorien wie die "Protokolle der Weisen von Zion", esoterische Elemente und ein "völkischer" Antikapitalismus. Das Symbol der Swastika (Hakenkreuz) übernahmen die Nationalsozialisten aus asiatischer und germanischer Mythologie. Als Heilsbringer aufgefasst, ersetzte es in gewisser Weise den mit dem christlichen Kreuzessymbol verbundenen Messianismus durch eine politische Heilserwartung. Ihre Flaggenfarben knüpften bewusst an das Schwarz-Weiß-Rot der Kaiserzeit an, wobei die Dominanz der Farbe Rot auch den Kommunismus beerben und dessen Anhänger beeindrucken sollte. Auch der Name "National-Sozialismus" appellierte an Wählerschichten der Rechten wie der Linken zugleich, um sie auf die eigene Seite zu ziehen. Die Geschichtsauffassung des Marxismus, nach der die Geschichte eine Abfolge von Klassenkämpfen darstellt, wurde von den Nationalsozialisten, namentlich von Hitler, umgedeutet, und in seiner programmatischen Autobiographie „Mein Kampf“ definiert als eine Abfolge von "Rassenkämpfen" um „Lebensraum“, an deren Ende die "gesündeste" und "durchsetzungsfähigste" "Rasse" obsiege, nachdem sie "minderwertige Rassen" ausgerottet oder versklavt habe. Laut Hitler war die "arische" Rasse, zu der er das „deutsche Volk“ zählte, zu diesem Sieg auserwählt. Als Hauptfeind in diesem "Menschheitskampf" - noch vor anderen "Rassen" -, bezeichnete Hitler dabei die Juden, die er nicht als Religionsgemeinschaft, sondern - entgegen jeglichem Augenschein - als "Rasse" definierte, deren besondere Gefahr darin bestehe, die verschiedenen "Rassen" vermischen zu wollen, und dabei auf Ideologien wie den Liberalismus, Internationalismus, Pazifismus oder den Marxismus zurück griffen. Dadurch würden sie an sich "gesunde Rassen" zersetzen. Wo die Nationalsozialisten nicht-arische "Rassen" "nur" als „Untermenschen“ betrachteten, wurden „die Juden“ im Sprachgebrauch Hitlers zu „Ungeziefer“ und „Krankheitserregern“.

Entstehungsbedingungen

Kriegsniederlage

siehe Hauptartikel: Erster Weltkrieg, Novemberrevolution Die verbreitete Ablehnung der Republik wurde durch verschiedene Faktoren begünstigt. Dazu gehörten zunächst vor allem die Maßnahmen der kaiserlichen Obersten Heeresleitung (OHL) am Ende des Ersten Weltkriegs, die die Kriegsführung zu verantworten hatte. Im September 1918 mussten die Generäle Erich Ludendorff und Paul von Hindenburg die Kriegsniederlage einräumen und stuften den Kampf als aussichtslos ein. Sie empfahlen dem Kaiser nun, die zuvor abgelehnten Waffenstillstandsbedingungen des US-Präsidenten Woodrow Wilson anzunehmen und die Regierungsverantwortung den liberalen und demokratischen Kräften anzuvertrauen, was in den Oktoberreformen geschah. Damit schoben sie zugleich die Verantwortung für ihr Versagen und dessen Folgen ab, so dass die Zustimmung zu den Kapitulationsbedingungen des 10. November 1918 und später zum Versailler Vertrag formell nicht mehr in ihre Zuständigkeit fiel. Diese Situation ermöglichte die seit etwa 1920 verbreitete Propagandalüge der "Dolchstoßlegende". Hindenburg selbst stellte diese auf, indem er behauptete, das "...im Felde unbesiegte deutsche Heer" sei "von hinten...erdolcht..." worden. Der Vorwurf sollte die linken Kräfte treffen, deren Novemberrevolution das von den Generälen hinausgezögerte Kriegsende erzwungen hatte. Die Dolchstoßlegende wurde von zahlreichen Medien, vor allem des Hugenberg-Pressekonzerns, begeistert aufgegriffen und propagiert.

Revolution und Entstehung der Republik

siehe Hauptartikel: Novemberrevolution, Weimarer Republik Die Novemberrevolution ermöglichte zwar die Gründung der Republik; doch in ihrem Verlauf sah die SPD-Führung um Friedrich Ebert, Philipp Scheidemann und Gustav Noske vor allem eine Gefahr durch weitergehende Forderungen der Revolutionäre. Um dieser Gefahr zu begegnen wurde der Ebert-Groener-Pakt geschlossen: Die neue Regierung erhielt die Unterstützung rechtsextremer Gruppen wie den Freikorps und regulärer Truppen, im Gegenzug verzichtete sie auf demokratische Reformen bei der Reichswehr. So war schon die Entstehung der ersten Demokratie auf deutschem Boden von blutigen, bürgerkriegsartigen Auseinandersetzungen überschattet. Diese begünstigten auch bei Teilen der linken Wählerbasis eine republikfeindliche Einstellung. Die Strukturen und das Personal der Kaiserzeit mit oft rechtsextremer Einstellung in weiten Teilen von Wirtschaft, Verwaltung, Justiz und Militär wurden in die Weimarer Republik übernommen. Die Weimarer Reichsverfassung schützte ausdrücklich einige Privilegien des kaiserlichen Beamtenapparats. Die NSDAP war weder die einzige noch die erste rechtsextreme Partei, die die parlamentarisch-demokratische Weimarer Republik von Grund auf ablehnte und bekämpfte. Diese Haltung verband sie vielmehr mit einer Reihe von national-konservativen und nationalistischen Parteien, die sich um 1918/1919 neu gründeten, vor allem die DNVP. Sie vertrat die antidemokratische Grundhaltung von großen Teilen des konservativen, d.h. monarchistisch-kaisertreuen Bürgertums. Seit 1919 begingen Rechtsextremisten relativ häufig politische Morde an bedeutenden Vertretern der Arbeiterbewegung (z.B. Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht, Kurt Eisner). Die Münchner Räterepublik wurde durch die Freikorps brutal niedergeschlagen, und auch liberale und konservative sogenannte Erfüllungspolitiker (Walter Rathenau, Matthias Erzberger) wurden Opfer von Mordanschlägen. Rechtsextreme Täter entgingen häufig einer Strafverfolgung oder milde bestraft, gegen politisch motivierte Straftaten von Sozialisten und Kommunisten ging die Justiz mit äußerster Härte vor. Diese Blindheit galt auch für die massenwirksame Propaganda, die nicht nur von den Rechtsextremen selbst ausging, sondern von einer Vielzahl "bürgerlicher" Medien geteilt und mitgetragen wurde. Die Demokraten in der Verwaltung der Weimarer Republik wurden zum Teil systematisch verunglimpft: so z.B. der Berliner Polizeipräsident Bernhard Weiß, der gegen Rechtsbrüche der SA vorging. Die Bildung solcher paramilitärischen Verbände wurde ebenfalls von den Behörden geduldet: Die SA begleitete die Versammlungen und Kundgebungen ihrer Partei und begann auch bei anderen Parteiversammlungen immer wieder Straßen- und Saalschlachten. Ferner verhinderten institutionelle und verfassungsrechtliche Defizite der Weimarer Republik zeitweise eine tragfähige, demokratisch legitimierte Politik. Das geltende Verhältniswahlrecht ohne Sperrklausel verhalf auch kleinsten Splitterparteien zu Sitzen im Reichstag. Diese hatten weniger die Interessen der Gesamtbevölkerung als die ihrer Klientel im Auge. Dadurch wurden oft eindeutige Mehrheiten verhindert und heterogene Regierungskoalitionen erzwungen, die dann in Krisenzeiten auseinanderbrachen oder dazu führten, dass man die Arbeit durch ein Ermächtigungsgesetz der Regierung überließ. So wurden mehrfach Neuwahlen ausgerufen. Gerade dies führte am Ende der Republik zu einer Politik, die von Notverordnungen des mächtigen Reichspräsidenten geprägt war. All dies lähmte den demokratischen Willensbildungsprozess und verstärkte die Unzufriedenheit der Bürger mit den etablierten politischen Parteien in den Zeiten der Krise.

Weimarer Republik

siehe Hauptartikel: Weimarer Republik

1920-1925: Gründung, Verbot und Neuaufbau der NSDAP

Die NSDAP ging am 24. Februar 1920 in der noch jungen Weimarer Republik aus der Deutschen Arbeiterpartei (DAP) in München hervor. Sie vertrat in ihrem 25-Punkte-Programm von Anfang an entschieden antidemokratische, völkisch-nationalistische und rassistische, vor allem antisemitische Positionen. Ende des Jahres erwarb sie den Münchner Beobachter und macht ihn zum Völkischen Beobachter (VB), dem "Kampfblatt der nationalsozialistischen Bewegung Großdeutschlands". Anfangs ermöglichte er es Hitler, die Menschen öfter, ab 8. Februar 1923 täglich zu erreichen. Nach der Machtübernahme hatten die Artikel des VB offiziellen Charakter. Adolf Hitler war bis dahin ein in der Öffentlichkeit unbekannter, erfolgloser, 1913 nach Bayern umgezogener österreichischer Kunstmaler und im 1. Weltkrieg einfacher Soldat (Gefreiter) in einem bayrischen Regiment gewesen. Im Auftrag des Militärs besuchte er unter anderem Veranstaltungen der DAP und wurde zunächst von ihr als Redner angeworben. In dieser Funktion kam er zum Ruf eines "Trommlers" und "Einpeitschers" der Partei, der er in Bayern schnell einen gewissen Zulauf aus völkischen Kreisen verschaffen konnte. Hitler wurde 1921 zum Vorsitzenden der NSDAP, nachdem sein Redetalent für die Partei nahezu unverzichtbar geworden war. Der Organisation schlossen sich auch ehemals führende kaisertreue Militärs an, so zum Beispiel ex-General Erich Ludendorff, im 1. Weltkrieg Mitglied der Obersten Heeresleitung. Die NSDAP-Mitglieder gehörten von Beginn an zu den entschiedensten Gegnern der Republik, obwohl auch sie in ihrem Rahmen Wähler zu gewinnen versuchten. Anfangs konnte die neue rechtsextreme Partei die antidemokratische Grundströmung nicht auf ihre Mühlen lenken. Aber sie nutzte die allgemeine Ablehnung des Versailler Vertrages, um die von ihr so bezeichneten "Novemberverbrecher" an den öffentlichen Pranger zu stellen. Wie allen Rechtsextremen galten ihr besonders die führenden SPD-Politiker, denen 1918 die Macht übergeben worden bzw. "zugefallen" war (Friedrich Ebert, Philipp Scheidemann), als Erfüllungsgehilfen der alliierten Siegermächte des 1. Weltkriegs. Sie diffamierte die Demokratie als vorübergehende Erscheinung und nannte sie "Systemzeit". Eine große Hilfe waren die hohen Reparationsforderungen der Alliierten. Der Kapp-Putsch vom März 1920 stellte die Republik auf eine erste Bewährungsprobe. Freikorps unter General von Lüttwitz besetzten das Berliner Regierungsviertel und ernannten den ehemaligen Generallandschaftsdirektor Wolfgang Kapp zum Reichskanzler. Die legale Regierung zog sich zunächst nach Dresden und anschließend nach Stuttgart zurück und rief von dort aus zum Generalstreik gegen die Putschisten auf. Der Putsch scheiterte rasch; entscheidend für die Niederlage war die Weigerung der Ministerialbürokratie, den Anordnungen Kapps Folge zu leisten. Die Reichswehr hatte sich demgegenüber abwartend verhalten (Hans von Seeckt: „Truppe schießt nicht auf Truppe.“). Die NSDAP gewann zunächst vor allem in München eine gewisse Anhängerschaft, spielte aber in Bayern während der ersten Jahre der Republik ansonsten kaum eine wichtige politische Rolle. Außerhalb Bayerns wurde Hitler Anfang der 1920er Jahre nicht wirklich ernst genommen. Dennoch versuchten Hitler und Ludendorff mit einigen Parteigängern am 9. November 1923 beim so genannten Hitler-Ludendorff-Putsch, ausgehend von einer Versammlung im Münchner Bürgerbräukeller, deren Führung Hitler an sich gerissen hatte, die Regierung in Bayern und im Reich abzusetzen. Die verschiedenen Krisen im Deutschen Reich, so etwa die große Inflation (vgl. Deutsche Inflation 1914 bis 1923) oder die französisch-belgische Ruhrbesetzung, beides Folgen der Niederlage im 1. Weltkrieg und dem Versailler Vertrag, den Hitler und die Seinen als "Verrat der Demokraten am im Felde unbesiegten deutschen Heer" betrachteten (vgl. Dolchstoßlegende), schienen ihm als günstige Voraussetzungen, den Putsch zu wagen. Viele Unzufriedene, wie entlassene Offiziere und Personen die durch die Inflation faktisch enteignet worden waren, sammelten sich in der NSDAP Beim anschließenden Marsch auf die Feldherrnhalle wurde der Putschversuch jedoch schnell von der bayerischen Landespolizei niedergeschlagen. Kurz darauf wurde Hitler zur gesetzlichen Mindeststrafe von 5 Jahren Festungshaft in der Festung Landsberg verurteilt und die NSDAP zunächst verboten. Den Prozess konnte Hitler als Propagandaveranstaltung nutzen. In der Haft, während der Hitler viele Vergünstigungen genoss, entschloss sich Hitler, die Macht in Deutschland auf legalem Wege zu erringen. Er diktierte seinem damaligen Sekretär und späteren Stellvertreter Rudolf Hess seine programmatische Autobiografie "Mein Kampf", in der er seine Ziele und Vorhaben, die er nach 1933 umsetzen sollte, vorweg nahm. Der Hitlerputsch war der vorläufige Höhepunkt der Rechstextremen gewesen, mit einem wirtschaftlichen Aufschwung fiel ihre Bedeutung. Auf dem Markt erschienen Neuheiten wie der für alle zugängliche Rundfunk oder erschwingbare Autos aus der Massenproduktion, die von den Nationalsozialisten früh und erfolgreich genutzt wurden. Die nationalsozialistische Bewegung zerbrach in mehrere Parteien, von denen aber nur 2 eine gewisse Bedeutung erreichten und die auch insgesamt an Stimmen verloren. Eine der beiden bedeutenderen war die Großdeutsche Volksgemeinschaft unter dem von Hitler ausgewählten Alfred Rosenberg, der im Juli 1924 von Julius Streicher und Hermann Esser abgelöst wurde. Sie konkurrierte mit der Nationalsozialistischen Freiheitsbewegung Großdeutschlands mit Gregor Strasser und Erich Ludendorff. Schon am 20. Dezember 1924 wurde er wieder aus der Haft entlassen.

1925-1929: Die NSDAP als Splitterpartei

Am 27. Februar wurde die NSDAP in München neu gegründet und die meisten nationalsozialistischen Gruppen und Parteien vereinigten sich in ihr unter der unumschränkten Führung Hitlers. Die Strukturen der Partei wurden in den folgenden Jahren geprüft und ihre Organisation verbessert. Als 1924 dem Reichspräsidenten Friedrich Ebert im Dolchstoßprozess vorgeworfen wurde, durch seine Beteiligung an den Streiks während des Weltkriegs habe er Landesverrat begangen, ließ er eine Blinddarmentzündung nicht rechtzeitig behandeln und starb 1925. Die folgende Wahl gewann der trotz gegenteiliger öffentlichen Bekundigungen noch immer seinem ehemaligen Kaiser treue parteilose Paul von Hindenburg, der von den meisten Rechtsparteien, ihnen voran der Deutschnationalen Volkspartei (DNVP) unterstützt wurde. Hindenburg hatte einen wesentlichen Anteil an der Dolchstoßlegende, die er im November 1919 vor einem Untersuchungsausschuss der Weimarer Nationalversammlung das erste Mal öffentlich dargelegt hatte. Für die Wahl hatte die NSDAP mit Erich Ludendorff ebenfalls einen Kandidaten aufgestellt, der aber mit 1,1% im ersten Wahlgang scheiterte. Hitler, der im selben Jahr seine österreichische Staatsbürgerschaft abgelegt hatte und somit vorerst (bis 1932) als staatenlos firmierte, hatte jedoch zunächst in einigen deutschen Ländern noch öffentliches Redeverbot, das zuletzt 1928 in Preußen aufgehoben wurde, nachdem er nun bekundete die Machtübernahme auf legalem Weg erreichen zu wollen. 1926 konnte sich Hitler auf dem ersten Reichsparteitag der NSDAP in Weimar gegen die Brüder Gregor und Otto Strasser, die den "linken" Parteiflügel anführten, durchsetzen. Fortan setzte er seine Hoffnungen insbesondere in die Wählerschichten des Mittelstandes und der Landbevölkerung, die mit der herrschenden Politik aufgrund wirtschaftlicher Belastungen und entsprechenden Einbußen besonders unzufrieden waren. Allerdings war die NSDAP bis zur Reichstagswahl von 1930 kaum mehr als eine Splitterpartei, und nur eine von vielen im Reichstag vertretenen völkischen Parteien am politischen rechten Rand. Die lange Zeit größte und einflussreichste unter ihnen, die den völkischen Block anführte, war die DNVP. Bei der Reichstagswahl am 20. Mai 1928 verlor die NSDAP sogar zwei Mandate und kam mit 2,6 % der Wählerstimmen auf nur 12 Sitze im Reichstag. Nachdem sich die politischen, wirtschaftlichen und sozialen Verhältnisse in Deutschland, die seit 1924 relativ stabil geworden waren, ab Mitte 1929 innerhalb weniger Monate wieder dramatisch verschlechterten, änderte sich die politische Parteienlandschaft in kurzer Zeit zugunsten der ideologischen Pole am linken und rechten "Rand der Gesellschaft", was sich gerade auch auf die NSDAP begünstigend auswirkte.

1929-1933: Krise der Republik - der Weg der NSDAP zur Macht

1929 konnte die NSDAP und Hitler mit dem Volksentscheid über den Young-Plan zur Neureglung der Reparationszahlungen, dessen Initiator der Pressezar und DNVP-Angehörige Alfred Hugenberg war, wieder auf die politische Bühne zurückkehren. Der Volksentscheid scheiterte, die NSDAP aber hatte mit ihrer Propaganda neue Wählerkreise erreichen können. In den folgenden Jahren gewann die NSDAP wieder mehr und mehr an Bedeutung. Grund war vor allem die Weltwirtschaftskrise, die auch durch die starken Finanzverflechtungen in Verbindung mit den Reparationszahlungen Deutschlands verstärkt wurde. Im Kontext der Weltwirtschaftskrise stieg die Arbeitslosigkeit in Deutschland sprunghaft an. So verstärkte sich bei vielen Wählern nun der Ruf nach einem „starken Mann“. Vor diesem Hintergrund gewann die Propaganda der NSDAP innerhalb kurzer Zeit ungeahnte Überzeugungskraft: Hitlers Wahlkampf parole, sein Ziel sei es, die „politischen Parteien aus Deutschland hinweg zu fegen“, stieß nun bei vielen Unzufriedenen, besonders aus der Mittelschicht, auf offene Ohren. Sie trieb ihm viele Wähler zu, nicht nur aus dem völkisch-nationalen, sondern auch dem bürgerlich-konservativen Lager. Die Nationalsozialisten verstanden es, die Massen durch Großveranstaltungen für sich zu gewinnen, und nutzten modernste Wahlkampfmittel, zum Beispiel die konsequente Emotionalisierung und die Nutzung von Flugzeugen. Hitlers Angriffe richteten sich gegen alles, was mit dem „Weimarer System“ in Verbindung gebracht wurde - vom Parteiensystem, bestehend aus verschiedenen relativ kleinen Parteien und Splitterparteien, bis hin zum eigentlichen demokratisch-parlamentarischen Prinzip. Im März 1930 zerbrach die von dem Sozialdemokraten Hermann Müller geführte Große Koalition über der Frage einer geringfügigen Beitragserhöhung für die Arbeitslosenversicherung. Reichspräsident Hindenburg ernannte den Zentrumspolitiker Heinrich Brüning zum Kanzler. Mit dem Ernennungsrecht nach Art. 53 WRV war in Verbindung mit dem Notverordnungsrecht nach Art. 48 WRV und dem Parlamentsauflösungsrecht nach Art. 25 ein Präsidialkabinett möglich, also eine Minderheitsregierung, die nur auf das Vertrauen des Präsidenten und dessen Notstandsvollmachten gestützt war. Ein solches Präsidialkabinett wurde unter Brünings Führung etabliert. Zu dieser Entscheidung hatte das Fehlen einer arbeitsfähigen Regierung ebenso beigetragen wie die mangelnde Konsensfähigkeit der Parteien. Dass jedoch tatsächlich alle Verhandlungsspielräume erschöpft waren, wurde bezweifelt. Auch wurden nur die Minister der SPD ausgewechselt, so dass ein vom Präsidenten gewünschter und von den meisten Parteien unterstützter Schwenk nach rechts wahrscheinlich war. Da das Parlament von dem Recht Gebrauch machen wollte, die Notverordnungen des Präsidenten aufzuheben, löste dieser am 18. Juli 1930 den Reichstag auf. Bei den Wahlen konnte die NSDAP die Zahl ihrer Abgeordneten von 12 auf 107 erhöhen und wurde damit zur zweitstärksten Partei. Jetzt gab es nicht einmal mehr eine Mehrheit für eine Große Koalition im Reichstag, der zunehmend zum Forum für die Agitation rechter und linker Gegner der Republik wurde. In einem Prozess gegen Offiziere der Reichswehr, denen die Verbreitung von nationalsozialistischer Propaganda vorgeworfen wurde, bezeugte Hitler in seinem öffentlichkeitswirksamen Legalitätseid, dass er die Macht „nicht mit illegalen Mitteln“ anstrebe, und trat damit Gerüchten über einen Putsch entgegen. Die NSDAP brauche „noch zwei bis drei Wahlen“, dann werde sie „in der Mehrheit sitzen“ und „den Staat so gestalten, wie wir ihn haben wollen“. Aber nicht nur der rechte Flügel der Parteienlandschaft erstarkte, sondern auch der extrem linke. Die republik-freundlichen Sozialdemokraten verloren im Gegensatz zu den Liberalen weniger Stimmen, die Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) konnte sogar Stimmen gewinnen und wurde zu einer bedeutenden Macht im Parlament und auf der Straße. Denn längst hatte sich der Kampf, ausgehend von den Kampforganisationen der NSDAP (SA und SS) und der KPD (Roter Frontkämpferbund), auf die Straße verlagert, wo sich teilweise bürgerkriegsähnliche Szenen abspielten. Daran hatten selbst die republikanisch gesinnten Kräfte mit einem eigenen Kampfverband, dem sozialdemokratisch dominierten Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold, Anteil. Auch diese chaotischen Gewaltszenen spielten letztlich – obwohl diese oft dafür verantwortlich waren – den Nationalsozialisten in die Hände, da Hitler immer häufiger als „letzte Karte“ ins Spiel gebracht wurde, der die geordneten Verhältnisse wiederherstellen würde. Um eine weitere Stärkung der radikalen Flügelparteien zu verhindern, tolerierte die SPD im Reichstag weitgehend die auf Kürzung der Sozialausgaben basierende Deflationspolitik Brünings, welche aber die wirtschaftliche Krise kurzfristig noch verschärfte. Am 11. Oktober 1931 vereinigte sich auf Initiative der DNVP unter Leitung des Medienzars Alfred Hugenberg die nationalistische Rechte zur Harzburger Front. Als Reaktion bildeten die republiktreuen Organisationen unter dem Fahnensymbol der drei Pfeile die Eiserne Front. Die NSDAP schaffte es, unter anderem mit finanzieller Unterstützung von Großindustriellen wie Fritz Thyssen von den Vereinigten Stahlwerken, Albert Vögler oder Emil Kirdorf vom Rheinisch-Westfälischen Kohlensyndikat, die Stimmung der Bevölkerung durch populäre Parolen gegen den Parlamentarismus aufzugreifen. Am 27. Januar 1932 hielt Hitler einen Vortrag im Düsseldorfer Industrieclub, wo er sowohl das auf Privateigentum gegründete freie Unternehmertum als auch das nationalsozialistische Führerprinzip auf das Leistungsprinzip zurückführte. Die NSDAP konnte so ihre Spendeneinnahmen von der Industrie noch einmal erhöhen. Die Kontakte zwischen NSDAP und Industrie sollten durch zwei Beraterstäbe gefördert werden, durch die vom ehemaligen Reichsbankpräsidenten Hjalmar Schacht gegründete „Arbeitsstelle Dr. Schacht“ sowie den vom Chemie-Unternehmer Wilhelm Keppler geleiteten „Industrieausschuss für Wirtschaftsfragen“. Welche Rolle die Großindustrie bis zur Machtübernahme im Einzelnen spielte, ist umstritten. Nach der Machtübernahme versuchte sie, sich die Gunst Hitlers zu sichern. Nachdem Hitler 1932 die deutsche Staatsbürgerschaft erhalten hatte, nahm er an der Reichspräsidentenwahl 1932 teil. Bezeichnend für die Situation der Republik war, dass keiner der Kandidaten Thälmann, Hitler und Hindenburg ein Demokrat war. Die Parteien der Mitte bis zur SPD unterstützten den Sieger Hindenburg, um einen Erfolg Hitlers zu verhindern. Brüning hatte sich mit seinem Verbot der SA und der Osthilfeverordnung, die von den ostpreußischen Grundbesitzern – zu denen auch Hindenburg gehörte – stark kritisiert wurde, beim Reichspräsidenten in Misskredit gebracht. Hindenburg nahm ihm zudem übel, dass er auf sein Betreiben auch von den Anhängern der SPD zum Reichspräsidenten gewählt worden war. Er entzog ihm sein Vertrauen, und Brüning, der aufgrund seiner Sparpolitik in der Bevölkerung ohnehin kaum Rückhalt besaß, musste zurücktreten. Der Kanzler wurde nach eigenem Bekunden „hundert Meter vor dem Ziel“ gestürzt, da seine Deflationspolitik noch keine Wirkung entfalten konnte. Auch sein Ziel der Gleichberechtigung Deutschlands und der endgültigen Aufhebung der Reparationen hatte er nicht erreicht. Sein Nachfolger Franz von Papen ersuchte Hindenburg sofort um Auflösung des Parlaments. Er wollte die Unterstützung der Nationalsozialisten und hob dafür das Verbot der SA und der SS wieder auf. Hitler hatte die Wahl zum Reichspräsidenten verloren, aber einen großen Popularitätsanstieg erreicht. Bei der nächsten Reichstagswahl am 31. Juli 1932 erhielt die NSDAP 230 Mandate und war damit die stärkste Fraktion im Reichstag. Dies war das höchste Wahlergebnis der NSDAP bei demokratischen Wahlen. Hitler wollte von Hindenburg zum Kanzler ernannt werden, die angebotene Vizekanzlerschaft lehnte er ab. Da die Kommunisten 89 Mandate errungen hatten, hatten die beiden extremen Flügelparteien eine negative Mehrheit erreicht, die jede parlamentarische Arbeit unmöglich machte. Papen löste den gerade erst gewählten Reichstag nach einem mit großer Mehrheit gegen ihn gerichteten Misstrauensvotum durch eine vorbereitete Order Hindenburgs wieder auf. Bereits am 20. Juli hatte er die Regierung von Preußen abgesetzt, die letzte Bastion der Republik. Als Vorwand für den „Preußenschlag“, der häufig als Staatsstreich bezeichnet wurde, diente das angebliche Versagen der preußischen Polizei am „Altonaer Blutsonntag“, heftigen Straßenkämpfen zwischen Kommunisten und der von Papen wieder erlaubten SA. Die Neuwahlen vom November des Jahres brachten einen Rückgang der Stimmen für die NSDAP. Die meisten Beobachter interpretierten dies als Anfang vom Ende der NSDAP. Eine regierungsfähige Mehrheit existierte weiterhin nicht. Papen, der inzwischen Konjunkturprogramme gestartet hatte, trat zurück, nachdem ihm klar geworden war, dass er die Unterstützung der Reichswehr bei der Absicherung einer Diktaturregierung nicht besaß. Zudem hatte es der Reichstag aufgrund eines Verfahrensfehlers Papens geschafft, ihm rechtlich wirkungslos, aber öffentlichkeitswirksam das Misstrauen auszusprechen. Aufgrund der fehlenden Unterstützung durch Wehrminister General Kurt von Schleicher, die im Zuge einer militärischen Simulation eines möglichen Aufstandes (des „Planspiels Ott“) sichtbar geworden war, verweigerte Hindenburg die geforderte Auflösung des Reichstags ohne Festsetzung von Neuwahlen. Diese Ausschaltung des Parlaments, gestützt auf das Argument des Staatsnotstands, hätte einen offensichtlichen Verfassungsbruch dargestellt. Planspiels Ott Papens Nachfolger wurde Kurt von Schleicher, der bis dahin im Hintergrund die Fäden gezogen hatte und für Papens Sturz verantwortlich war. Doch auch sein Konzept, einen Ausweg aus der Krise zu finden, scheiterte. Er hatte eine breite „Querfront“ von den Gewerkschaften bis zum linken Flügel der NSDAP um Gregor Strasser erstrebt, Strasser musste aber vor Hitler kapitulieren. Am 28. Januar 1933 musste auch Schleicher zurücktreten, nachdem er zuletzt selbst von Hindenburg erfolglos die Ausrufung des Staatsnotstands gefordert hatte. Schleicher selbst war kein Demokrat, seine Verhältnis zur NSDAP wandelte sich mehrmals, zuletzt empfahl er Hindenburg ein Kabinett unter Hitler (AdR, Dok. Nr. 72 vom 28.1.1933). Schleicher konnte nicht wissen, dass ausgerechnet er, Meister der Intrigen, nun selbst Opfer einer Intrige geworden war: Schon am 4. Januar 1933 hatte sich sein ehemaliger Schützling Franz von Papen mit Hitler zu Geheimverhandlungen im Privathaus des Kölner Bankiers Kurt von Schröder getroffen. Diesem Gespräch folgten weitere, zuletzt auch unter Anwesenheit des Staatssekretärs des Reichspräsidenten, Otto Meißner, und des Sohnes des Reichspräsidenten, Oskar von Hindenburg, beides einflussreiche Berater in der Kamarilla des greisen Paul von Hindenburg. Sie vereinbarten eine Koalitionsregierung aus Deutschnationalen und NSDAP, der außer Hitler nur zwei weitere Nationalsozialisten, nämlich Wilhelm Frick als Innenminister und Hermann Göring als Minister ohne Geschäftsbereich und kommissarischer preußischer Innenminister, angehören sollten. Papen selbst war als Vizekanzler und Reichskommissar für Preußen vorgesehen. Reichspräsident von Hindenburg, der sich bis zuletzt gegen eine Kanzlerschaft des „böhmischen Gefreiten“ Hitler gesträubt hatte, konnte mit dem Hinweis, dass ein von einer konservativen Kabinettsmehrheit „eingerahmter“ NSDAP-Führer nur eine geringe Gefahr bedeute, beruhigt werden. Ein weiteres zentrales Argument für Hindenburg war die formale Verfassungskonformität der Lösung Hitler. Die Ernennung Hitlers zum Reichskanzler am 30. Januar 1933 bedeutete faktisch das Ende der Weimarer Republik - auch wenn die Weimarer Verfassung formal nie außer Kraft gesetzt wurde. Paul von Hindenburg war in diesen Wochen von allen einflussrei