Kopenhago estas la ĉefurbo de Danio. Dane nomiĝas la urbo København, kio venas el la malĝusta pononco de la dana Købmandshavn, kiu signifas komercan havenon.
Kopenhago situas sur la orienta bordo de la insulo Selando (Sjælland) kaj parte sur la insulo Amager, kontraŭ al markolo konata kiel Øresund kaj al la svedaj urboj Malmö kaj Landskrona.
En Kopenhago kaj la ĉirkaŭaĵo vivas ĉ. 1,8 milionoj da homoj. La Oresund-regiono konsistas el la Orienta Selando kaj Okcidenta Skanio (en Svedio), havas la loĝantaron de 2,8 millionoj da homoj.
Amuzado
Strøget, estas unu el la plej longaj promenadaj komercaj stratoj de la mondo, centre de Kopenhago.
Historio
Kopenhago estis fondita ĉ. 1000 de Sweyn 1-a Forkbarta kaj lia filo Canut la Granda. Ĝi estis tiam nur fiŝista vilaĝo ĝis la mezo de la 12-a jarcento, kiam ĝi estis la posedaĵo de la episkopo Absalon, kiu fortigis ĝin en 1167. La bonega haveno antaŭhelpis la grandiĝon de Kopenhago al gravega komerca centro (el tio la nomo). Ĝi estas daŭre atakata de la Hanza Alianco. Ĝi estis defendata en la bataloj kontraŭ la svedoj de Karlo la 10-a. En 1801 la Brita floto sub la gvidado de Admiralo Nelson interbataklis kun la dana batalŝiparo en la haveno de Kopenhago. Kiam la brita batalŝipoj bombardis Kopenhagon en 1807 por malhelpi la transdonon de la ŝiparo al Napoleon, la urbo suferis grandegajn damaĝojn kaj centoj da homoj mortis. Dum la 2-a Mondmilito Kopenhago kaj tuta Danio estis okupita fare de la germanaj trupoj, de la aprilo 1940 ĝis majo 1945.
Trafiko
Ekde la somero 2000, la urboj Kopenhago kaj Malmö estas interligitaj per dogana ponto/tunelo (Ponto de Oresund), kiu havas ankaŭ pasaĝeran kaj trajnan vojon. Ĝi estis inagaŭrita en julio 2001 fare de la sveda reĝo kaj la dana reĝino.
Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Danio
----
Danio - Danmark (da) [denmak]
Lando en norda Eŭropo, inter Balta Maro kaj Norda Maro. Ĝi fizike konsistas el duoninsuloJutlando kaj 405 nomohavaj insuloj, el kiuj nur 82 loĝatas. Plej gravaj insuloj estas Fyn kaj Sjælland (ejo de ĉefurbo Kopenhago). Sude havas mallongan terlimon al Germanio, norde kaj oriente marlimas al Norvegio kaj Svedio pere de maretoj Skagerrak kaj Kattegat.
Kattegat - Landkodo: DK.
- E-nomo: [a] Danujo, Danlando; [o] Reĝlando Danio.
- Nacia nomo: Kongeriget Danmark (da) [KONGeĥiid/-iiz denmak].
- Politika sistemo: konstitucia monarkio.
- Administra divido: 14 komunoj, 2 urboj (Kopenhago kaj Frederiksbergo) kaj 2 aŭtonomiaj teritorioj.
- Aŭtonomiaj teritorioj: Ferooj kaj Gronlando.
- Urboj: Kopenhago (1.377 mil), Arhuzo (182 mil), Odense (137 mil).
- Lingvoj parolataj: dana, platdiĉa, germana - Kredantoj: evangeli-luteranoj.
- GNP: totala - 184 mlrd $; pokapa - 29.890 $.
- Eksporto: viandaĵo, fiŝo, laktaĵo, elektrovaroj.
- Organizoj: UNO (1945), NATO, EU - Historio: en 1849 estis anoncita kiel konstitucia monarkio. De 1949 membro de NATO, kaj de 1973 - membro de EU.
- Heredaĵo: katedra templo de Roskilde.
Danujo. Jam antaŭ 1850 du danoj, la fama lingvisto Rasmus Rask kaj la komedi-verkisto Thomas Overskou sendepende unu de la alia sin okupis pri konstruado de artefarita lingvo. Sed la ĝenerala publiko ne konatiĝis kun tiu demando antaŭ ol Volapük eniris en Danlandon 1886 kaj post malmultaj jaroj malaperis.
La unua dana lernolibro de Esperanto, verkita de Christian NIELSEN aperis en Flensburg1890. Verŝajne nur tre malmultaj adeptoj de Esperanto troviĝis en Danlando antaŭ la apero de vortaro kaj lernolibro de Fr. Skeet-Giörling (1904), "la patro de la dana E movado". Li faris siajn unuajn kursojn en Aalborg ĉirkaŭ 1904, sed poste li transloĝiĝis al Kopenhago, kie li daŭrigis sian laboron kun granda sukceso.
La konata lingvisto, prof. Otto JESPERSEN (aŭtoro de la lingvoprojekto "Novial") varme interesiĝis pri Esperanto kaj publikigis longan rekomendan artikolon pri ĝi en la multe legata revuo "Tilskueren" (1905). Samtempe alia fama lingvisto prof. Vilhelm THOMSEN verkis kaj eldonis broŝuron pri "la komuna lingvo de la scienco."
Fine en 1906 fondiĝis la unua E grupo dana, "E-ist-foreningen", kies unua prez. estis magistro Holger WIEHE kaj ĝia sekr. f-ino Gunvar MONSTER. Post unu jaro tiu grupo ekeldonis la unuan danan E gazeton E-Bladet: Helpa Lingvo, kiun redaktis Wiehe. Fervoraj E-istoj faris paroladojn pri la nova lingvo, precipe Skeel-Giörling kaj Monster.
En 1907 la plej granda Kopenhaga gazeto "Politiken" ekinteresiĝis pri Esperanto kaj aranĝis kursojn kun 350 kursanoj. Skeet-Giörling instruis ilin. Ankaŭ en Kristana Unuiĝo por junuloj en Kopenhago li aranĝis kursojn. Post tiuj kursoj fondiĝis E grupo por junuloj, kies prez. fariĝis Svend REHLING. En laboristaj rondoj gvidis Leo ABRAHAM kursojn kaj fondis poste grupon. Tiuj du grupoj ne vivis longe.
Ankaŭ ekster Kopenhago la E movado ekfloris. En Odder kaj Brönderslev okazis kursoj, kaj en Randers kaj Faaborg fondiĝis kluboj. Plej vigle laboris la klubo en Odense, kie N. C. CARLSEN faris gravan propagandon. En la tiea komerca lernejo oni komencis instrui E-n. Baldaŭ sekvis la seminario en Odense. La klubo en Odense fondiĝis 1907, 1910 fondiĝis la laborista klubo. En Kopenhago Bendix, P. Borberg, f-ino Monster kaj Skeel-Giörling faris la plej grandan laboron. Bendix instruis i. a. E-n en kurso de 300 telefonistinoj. En jan. 1908 fondiĝis laŭ instigo de f-ino SehroderCentra Dana E-ista Ligo (CDEL). En 1909 fondiĝis "Aaiborg EK" (prezidita de E. Friis), "EK de Vejle" (M. Packness), "Randers EK" serĝento Rasmussen) "Konversacia Klubo de Aarhus" (Chr. HEILSKOV) kaj en 1910 "ES de Esbjerg."
La unua jarkunveno de danaj E-istoj okazis en Arhuzo1909. Poste en Kopenhago en 1910, Odense en 1911, Vejle en 1912, Arhuzo en 1913, Horsens en 1914, Odense en 1915, Kopenhago en 1916, Kolding en 1919, Grenaa en 1925, Sönderborg en 1927, Odense en 1928, Holbak en 1929, Kopenhago en 1930, Odense en 1931, Arhuzo en 1932, Odense en 1933.
Post la granda antaŭenpuŝo en 1907-09 la dana E-movado dum pluraj jaroj pli malrapide progresis. Tre notinda tamen estas la agado de E-oficejo en Kopenhago, kiu en la komenco de la milito tutmonda interrilatis kun la militantaj landoj kaj faris gravan kaj plejparte sukcesan laboron por serĉi vunditajn kaj malaperintajn homojn el ĉiuj landoj kaj doni informojn al iliaj parencoj.
Post la apero de Ido venis malfacila tempo por la dana E-movado. Multaj E-istoj transiris al Ido, i. a. prof. Jespersen, kiu en Kopenhago kaj per la gazetaro en la tuta lando gvidis fortan batalon kontraŭ E. Lia famo helpis lin; sed li ne sukcesis krei grandan Ido-movadon. Oni fariĝis skeptika pri la mondlingva problemo - jen la ĉefa kaŭzo de la multjara malprogresado de E en nia lando, fakte ĝis 1927, kaj post tiam denove kelkajn jarojn pro la apero de Novial ("Jesperanto" kiun vorton moke kreis unu el la Kopenhagaj gazetoj). Notinde estas, ke la kontraŭ-Ido-polemikon gvidis f-ino M. NOLL, Kopenhago.
En la vintro 1925-26 okazis disaŭdigo de E-kurso per La danaj radiostacioj. Ĝin gvidis ĉefinstruistino Rybo. Grandamase estis aĉetataj lernolibroj, sed la radioestraro post kelkaj monatoj malpermesis tiun E-kurson (motivo: tro malmultaj interesas sin pri E.) Aŭtunon 1927 denove disaŭdiĝis E per la radio-stacioj, sed nur kiel ĉiusabata programresumo. En la 31 de decembro1927 vespere la dana radiofonio sendis saluton al eksterlando en dana, angla, franca, germana kaj E lingvoj. Post tiu tempo la radio-estraro ne plu volis permesi E-n.
Ne ekzistas multaj lernolibroj en dana lingvo. Tiuj de Chr. Nielsen kaj de Packness ne estas multe konataj. La plej bona estis la lernolibro de Skeel-Giorling. Unua eldono baldaŭ elĉerpiĝis kaj sekvis novaj; post la morto de la aŭtoro ĝi ne plu estis eldonata. En 1918P. Zoffmann eldonis sian lernolibron; 1922 aperis dua eldono. En 1924 aperis lernolibreto de M Noll. En 1930 aperis nova lernolibro de L. Friis.
Vortaroj
La unuan E-vortaron eldonis Skeel-Giorling (1907). En 1909 eldonis K. Bendix sian D-E vortaron. Post la morto de Skeel-Gibrling lia vortaro ne aperis en dua eldono, sed A. P. Dueholm eldonis bonegan E-D vortaron. En 1922 P. Zoffmann eldonis sian vortaron kun E-dana kaj dana-E partoj. Ĝi estas multe aĉetata de komencantoj, ĉar ĝi enhavas ambaŭ partojn, sed ĝi ne estas tiel detala kiel la aliaj.
Perkorespondan kurson, kiu konsistas el 6 lecionoj, eldonis CDEL en 1928. Kvankam ĝi estas tre konciza, ĝi tamen estis multe vendata pro vigla propagando.
Post fondiĝo de CDEL aperis multaj danaj E-gazetoj: 1907-1912Dana E-isto, red. A. Nissen; 1912-1913Danlando, sama redaktoro. Dum la mondmilito ne aperis dana E-gazeto. En l919-1920E-raporto de CDEL. Dum 1920-1922 denove ne ekzistis dana E-gazeto. En 1922-1926 aperis raporto pri dana E-movado en ,E' de UEA. En 1926-1928 eldonis P. Neergaard je propraj kostoj kaj risko "La Forta Voko"-n, sed ĉar li kontraktis kun la revuo "Sind og Samfund" pri aperigo de "La Forta Voko" en ĝi, decidis CDEL mem eldoni sian gazeton Dansk E-Blad (dana E-gazeto), redaktoro M. Palsberg, Aarhus.
E-ekzamenoj okazis jam en 1908, sed post tiam neniu partoprenis en ekzamenoj ĝis 1928, kiam CDEL ellaboris tute novan ekzamenregularon. Ĝi konsistas el 3 gradoj: I, II kaj III. La lasta estas por kursgvidado. Per tiu nova regularo okazis multaj ekzamenoj en diversaj lokoj, kaj ofte kun granda aro da partoprenantoj.
La stato de CDEL en la fino de 1932 estas: 15 grupoj kun proks. 500 membroj. Kelkaj kluboj ne apartenas al CDEL, kaj izoluloj nepovas esti membroj de CDEL sen aniĝo al klubo. Entute estas venditaj proks. 15 000 lernolibroj en Danio.
En diversaj urboj fondiĝis laboristaj grupoj, kiuj ne apartenas al CDEL, sed intencas starigi propran landan organizon. R. Jorgensen, Aabyhoj, faris tiurilate grandan laboron.
En 1929 okazis Ĉe-kurso en Odense gvidata de T. Morariu. En 1931 venis Ajo, Karlsruhe, al Danlando por je propraj kostoj kaj risko gvidi Ĉe-metodajn kursojn. Tion li tre sukcese faris. Li propagandis kaj instruis en Sönderhorg, Lunderskov, Kolding, Arhuzo, Aalborg kaj Randers. En somera ferio 1932 aranĝis L. Friis en Silkeborg Ĉe-metodan kurson por geinstruistoj kun Ajo kiel gvidanto. Tiuj pli ol 30 geinstruistoj ne nur lernis la lingvon, sed hejmenveninte preskaŭ ĉiuj propagandis kaj gvidis E-kursojn. Aŭtune 1932 alvenis Ĉe-instruistino M. Saxl, Berlin, por gvidi kursojn. Ŝi instruis en Silkeborg, Arhuzo, Aalborg, Hobro, Hjorring, Brönderslev, kaj Randers.
- Nicolai Liventhal (1916-2004), FD pri ekonomio, lingvoj kaj kriptologio en Kopenhago, forpasis en Kastrup. La ekonomiisto el Tallinn, esperantisto ekde 1934 kaj estrarano de la estona asocio (1938-1940), venis en 1943 pro edziĝo al Danio. Post 1974 li apogis la Neŭtralan Esperanto-Movadon (NEM).
La dana lingvo (dane: Dansk [densk]) estas ĝermanida lingvo.
Oni skribas ĝin per latina alfabeto kun kelkaj kromsignoj: Æ, æ [e, ä]; Ø, ø [o, ö]; Å, å [o]). La dana lege tre similas al la norvega kaj la sveda, sed pro ĝia stranga son-evoluo la dana kutime kaŭzas problemojn por aliaj skandinavoj - kaj inverse - se parolata rapide.
Specimeno
La Patro Nia:
:Vor Fader, du som er i himlene!
:Helliget blive dit navn,
:komme dit rige,
:ske din vilje
:som i himlen således også på jorden;
:giv os i dag vort daglige brød,
:og forlad os vor skyld,
:som også vi forlader vore skyldnere,
:og led os ikke ind i fristelse,
: men fri os fra det onde.
:(For dit er Riget og magten og æren i evighed!)
:Amen.
Son-sistemo
La najbaroj de Danio kutimas diri, ke danoj parolas kun terpomo en la gorĝo, kaj ne malprave:
Unu el la plej trafaj trajtoj de la dana estas ties stød [stoz] aŭ ekpuŝeto je vokaloj en certaj pozicioj: La ununura prononc-malsamo inter mand [men] "viro" kaj man "oni" estas, ke la unua eldiratas kun forta kunpremo de la laringo, aŭ raŭkigo de la gorĝa aer-fluo, simila al, sed pli forta ol, tiu trovata en nord-anglaj dialektoj (ekzemple en butter [ba?a]).
La dana estas tre vokal-riĉa lingvo, kaj montras la naŭ vokal-signoj de ĝia alfabeto (a, e, i, o, u, y, æ, ø, å) nur malbone la realon: Pluraj vokalsonoj ne havas propran literon, ekzemple a povas reprezenti kaj e-ecan sonon similan al angla a en man, kaj esperantan a en "galapaga". Aldone, ĉiu vokalo povas esti longa aŭ mallonga, kun-puŝeta aŭ sen-puŝeta, kaj formi parton de diftongo aŭ eĉ triftongo - (ekzemple færge [faoŭe]).
Kiam la signoj g aŭ r troviĝas postvokale, ili iĝas parto de diftongo, aŭ tute malaperas: og [oŭ] "kaj", flag [flej] "flago", bar [bao] "nuda", Norge [noŭ] "Norvegio".
Preskaŭ ĉiuj vortolastaj, senakcentaj vokaloj de la praskandinava lingvo havis evoluon en la dana jene:
[vokalo] > e > ŝuvao (> [nenio]). Notu la prononcon [tre malferma] o por -er(-). Tiu fina e restas ortografie, sed en multaj dialektoj jam malaperis, samkiel en la angla: angle take [tejk], dane tage [ta], ambaŭ "preni".
Konsonante, la ĉefaj diverĝoj de la aliaj skandinavaj lingvoj jenas:
- r- prononcatas gorĝe, sed multe pli malforte ol en la franca: rige [ĥij(e)] "regno".
- postvokalaj p, t, k fariĝis b, d, g skribe, kio siavice elbuŝiĝis b/ŭ, z (kiel en la angla vorto the "la"), j/ŭ/-.
Norvege: løpe "kuri", måte "maniero", bake "baki"
Dane: løbe [lob(e), loŭ(e)], måde [moz(e)], bage [bej(e)]
Gramatiko
La gramatiko similas al tiuj de la aliaj skandinavaj lingvoj, kaj ankaŭ iom al tiu de Esperanto:
Kazoj malaperis, krom en la pronomaro; personaj formoj de la verboj malaperis; subjunktivo arkaikas.
La vortordo estas S-V-O, iom fiksa pro la kazoforesto.
Genitivecon donas al substantivoj -s: Manden "La viro"; Mandens hus "La domo de la viro".
La substantivoj apartenas al komuna (pli fruaj ina kaj iĉa kunfandiĝis) aŭ neŭtra seksoj; kaj la-a kaj mal-la-a artikoloj troviĝas, la la-aj aldoniĝas al la vortradikoj sufikse:
- hest "ĉevalo"; en hest "(iu) ĉevalo"; hesten "la ĉevalo"; heste "ĉevaloj"; hestene "la ĉevaloj"
- træ "arbo"; et træ "(iu) arbo"; træet "la arbo"; træer "arboj"; træerne "la arboj"
Ankaŭ pronomoj kaj adjektivoj flekseblas: gul "flava" - en gul hest - gule heste; et gult træ - gule træer; min, mit, mine "mia(j(n))"
La verboj falas en du grupojn, fortaj aŭ malfortaj. La malfortaj formas pasintecon per sufikso, dum la fortaj per vokalŝanĝo je la radiko aŭ per nura redono de la radiko: løbe "kuri" - løber "kuras" - løb "kuris" - er løbet "kurintas" (forta) skyde "pafi" - skyder "pafas" - skød "pafis" - har skudt "pafintas" (forta) ae "man-karesi" - aer "man-karesas" - aede "man-karesis" - har aet "man-karesintas" (malforta)
Simile al la aliaj skandinavaj lingvoj kaj al Esperanto, sed malsimile al la germana kaj la angla, la dana havas refleksivajn aŭ iĝajn verbojn. Ili formatas per -(e)s: møde "renkonti" - mødes "renkontiĝi".
Vort-provizo
Pro la interponta funkcio de Danio, la dana enhavas pli da fremdvortoj ol ĝiaj skandinavaj kuzoj. Tamen la kernon konsistigas praĝermanaj vortoj parencaj al germanaj, nederlandaj ktp:
mand "viro", kvinde "virino", hund "hundo", hjem "hejmo", gård "bieno", rød "ruĝa"
Kelkaj estas pli nure skandinavaj:
barn "infano", skov "arbaro"
Ĵustempe, la amasa influo de la angla lingvo forte minacis la koheron kaj danecon de la dana vortprovizo.
Dialektoj
Malgraŭ la eteco de la Dana reĝlando, antaŭ cent jaroj estis centoj da dialektoj en Danio; tiugrade, ke la nordaj enloĝantoj de insuleto Samsø malbone komprenis la saminsulajn sudulojn!
Hodiaŭ la Kopenhagiĝo de la lando preskaŭ forigis la verajn dialektojn, restas nur regionaj diferencoj je vortomelodio ktp, tiel, ke oni facile aŭdas, ĉu persono devenas de Jutlando aŭ Fyn, ekzemple. En kelkaj kamparaj areoj sudaj kaj okcidentaj en Jutlando restas iuj puraj dialektoj kiuj ankoraŭ tre malsamas al la ĉefurba lingvo. Interalie ili havas tute alian artikolan sistemon kaj prononcmanieron, kia plisimiligas ilin al la angla:
ordinar-dane ormen "la vermo" - dialekte æ worm (kp. angle the worm)
ordinar-dane æblet "la pomo" - dialekte æ æwl (kp. angle the apple, kimrey aval)
Kelkaj famaj aŭtoroj jutlandaj de la 19-a frua 20-a jarcentoj parte verkis dialekte.
La dana kaj Esperanto
Multaj vortoj en Esperanto simil(et)as al danaj (flagostango - flagstang; hundo - hund; hejme - hjemme, ks.) , sed tion kaŭzis la germana, unu el la ĉef-fontoj de Zamenhof. La ĉefaj similoj kuŝas en la gramatiko. Cetere, alia internacia lingvo preskaŭ morta pluvivas en la dana vortprovizo, nome Volapuko: La frazo Det er det rene volapyk. (laŭvorte "tio estas pura volapuko") signifas "tio estas sensencaĵo/volapukaĵo".
Svede Malmö, dane Malmø, latine Malmogia aŭ Ellebogium: urbo ĝis 1658 en Danio, ekde tiu jaro en Svedio (la tria laŭ grandeco, kaj la plej granda en ĝia plej suda provincoSkanio. Ĝi havis 267 171 loĝantojn komence de 2004.
Malmö estas nuntempe urbo internacieca. 24% el ĝiaj loĝantoj naskiĝis ekster Svedio. En la urbo estas parolataj ĉirkaŭ 100 lingvoj. Ĝi situas ĉe Sundo, vidalvide de Kopenhago en Danio, kun kiu ĝi nuntempe estas ligita per ponto
Malmö gastigis la 33-an Universalan Kongreson de Esperanto en 1948, kaj la 40-an kongreson de SAT en 1967.
La 27-an aŭgusto 2005 oni inaŭguris la gravan konstruaĵon Turning Torso
ŝerce
Martin WEICHERT verkis limerikon uzante la nomon de la urbo:
Parolis turisto en Malmö
"Prefere ol kapti la salmö,
aŭ naĝi en fjordo
en malvarma nordo
mi ludas kun ŝalmö sub palmö!"
Skanio, la plej suda provinco de Svedio, kaj parto de la regiono Skåneland. Skanio dum pluraj jarcentoj apartenis al Danio (ĝis 1658). Ĝiaj dialektoj (difineblaj kiel sud-svedaj aŭ orient-danaj, laŭplaĉe) kaj ĝia flago respegulas kaj la antaŭan danecon, kaj la nunan svedecon. Ekzistas liberiga movado tie, sed ĝi ne vere seriozas, male al ekzemple ETA. Ekzistas pli granda movado de memregado, kie estas tuta paca.
En Skanio troveblas la dua universitato de Svedio, tiu de Lund, fondita en 1666 (interalie por plirapidigi la svedigon de la provinco). La universitatoj de Lund kaj Uppsala estas same konkurencaj inter si kiel la anglaj de Cambridge kaj Oxford.
Geografio
Skanio estas norda limiga el Svedio per la sudsveda altlando, okcidenta limiga el la Dania insulo Sjælland per la kanalego Øresund kaj suda kaj orienta limiga per la Balta maro.
Du grandaj insuloj apartenas Skanion, ambaŭ en Øresund. La norda insulo estas Hallands väderö kaj la suda insulo estas Ven.
La bordoj de Skanio estas vastegaj sablobordoj, sed la nordokcidenta bordo kie estas borderaĵa de dekaj kaj centaj altaj rokoj.
La lando estas tre ebena-malalta kaj plejparte kovrita de fekundaj terkulturkampoj kaj lumaj fagarbaroj.
Urboj
La svedia ŝtato abolis la urbojn kiel politikajn unuojn en 1971. Tiuj ĉi urboj estis oficialaj urboj tiam.
# Eslöv (ĉartis 1911, 15.000 loĝantoj)
# Falsterbo (ĉartis ĉirkaŭ 1200, 7.000 loĝantoj kun Skanör)
# Helsingborg (ĉartis ĉirkaŭ 1085, 88.000 loĝantoj)
# Hässleholm (ĉartis 19??, 17.000 loĝantoj)
# Höganäs (ĉartis 19??, 13.000 loĝantoj)
# Kristianstad (ĉartis 1617, 35.000 loĝantoj, la urbo estas la ĉefurbo de Skanio)
# Landskrona (ĉartis 1413, 28.000 loĝantoj)
# Lund (ĉartis ĉirkaŭ 950, 75.000 loĝantoj)
# Malmö (ĉartis ĉirkaŭ 1250, 260.000 loĝantoj)
# Skanör (ĉartis ĉirkaŭ 1200, 7.000 loĝantoj kun Falsterbo)
# Simrishamn (ĉartis ĉirkaŭ 1300, 6.000 loĝantoj)
# Trelleborg (ĉartis ĉirkaŭ 1200, 25.000 loĝantoj)
# Ystad (ĉartis ĉirkaŭ 1200, 17.000 loĝantoj)
# Ängelholm (ĉartis 1516-1547 kaj 1767, 22.000 loĝantoj)
Malgranda historio de Skanio
- Ĝis ĉirkaŭ 800: Memstara reĝlando en la Dania konfederacio.
- Ĉirkaŭ 800-1658: Ĉeflando en la Dania reĝlando.
- 1658-1720: Eksterprovinco de Svedio. Multaj militoj, ribeloj kaj maltrankviloj.
- Ĉirkaŭ 1300-1709: Konstantaj militoj inter Danio kaj Svedio. Skanio invadiĝadis dum ĉiuj generacioj de Svediaj armeoj.
- 1658-1900: Svedia naciigo.
- 1720-1999: Svedia limoprovinco.
- 1999-2010: Provo kun limigita memregado ene de Svedio.
Post la Unua Mondmilito la ekonomia kaj politika situacioj en diversaj eŭropaj landoj estis tre malfacila, kaj en pluraj landoj la demokratio malvenkis kontraŭ diktaturaj reĝimoj. Unu el tiu estis la nacisocialisma reĝimo de Adolf Hitler en Germanio, ekde 1933. La plej baza principo de lia ideologio estis antisemita rasismo, kiu dividis la homaron en fruktodonajn ("arjoj", t.e. nejudaj blankuloj), pasivajn (azianoj, afrikanoj) kaj danĝerajn (ĉefe la judoj) rasojn. Judismo, sed ankaŭ kristanismo, kapitalismo, liberalismo kaj komunismo estis nomataj kreaĵoj de "la judo", por konkeri la mondan regadon. Sekve Hitler persekutis precipe judojn (fakte tiujn, kiuj genealogie havis judajn praulojn; fine estis mortigitaj 4-6 milionoj), sed ankaŭ aliajn "rasojn" kaj ĝenerale tiujn, kiuj provis rezisti la reĝimon. Hitler
Aliaj trajtoj de la nacisocialismo pli similas al pli fruaj ekstremistaj tendencoj: la ekspansiismo teritoria, la provo sendependiĝi ekonomie (aŭtarkismo), la agresema propagando. La eksterpolitika koncepto de Hitler estis konkeri Ruslandon, grandparte ekstermi ties loĝantaron kaj koloniigi ĝin per germanoj aŭ aliaj "arjoj".
En Italio, kvankam subteninte la venkantojn de la unua mondmilito, fine diktatoriĝis Benito MUSSOLINI, kun vizio pri la starigo de nova Romia Imperio. Mussolini simile kredis je la supereco de la itala popolo, kaj vidis similaĵojn kun Hitler, speciale en la kontraŭado al komunismo. En 1936, Italio kaj Germanio traktatis por kune kontraŭstari komunismon. La kunlaboron inter la du landoj oni nomis la Akso, ĉar la linio inter Berlino kaj Romo estus akso, ĉirkaŭ kiu la sorto de la tuta Eŭropo ŝpinus. Germanio kaj Italio armis sin, la ceteraj potencoj en Eŭropo devis do fari same.
Japanio havis imperiismajn dezirojn por esti la reganto en la Pacifiko. En septembro1940, ĝi aliĝis la Akson je la Tripartia Pakto inter Japanio, Germanio kaj Italio, sub kiu Italio kaj Germanio agnoskis la rajton de Japanio krei ordon en Azio, kaj reciproke Japanio agnoskis la rajton de Germanio kaj Italio establi novan ordon en Eŭropo.
Invado
La 23-an de aŭgusto, 1939, Germanio kaj Sovetunio subskribis la pakton Molotov-Ribbentrop. Publike, ĝi estis pakto de neagreso, sed ĝi inkluzivis sekretan parton, en kiu Germanio kaj Sovetunio konsentis disdividi Pollandon inter si. La 1-an de septembro1939, Germanio sen ajna provoko invadis kaj okupis sian duonon de Pollando laŭ la pakto. Francio kaj Britio antaŭe promesis garantiojn al Pollando, kaj do la 3-an de septembro, ili deklaris militon kontraŭ Germanio. La 17-an de septembro, Sovetunio invadis la duan duonon de Pollando. Varsovio falis la 27-an de septembro. Hitler tiam lanĉis atakon kontraŭ Norvegio kaj Danlando, kiuj falis vintron 1940. Majon, Germanio atakis la beneluksajn landojn, Belgio, Nederlando kaj Luksemburgo falis poste. Ili kaptis Parizon tiujunie. Germanio tiam komencis kontraŭ Britio bombadon, kiu malfortigis la landon, sed ne kapitulacigis ĝin. Marton de 1941 Bulgario membriĝis en la Akso.
La politiko de Usono estis oficiale neŭtrala dum la 1930aj. Dum la granda armiĝo de Eŭropo, Usonaj fabrikoj profitis vendante armilojn al ambaŭ flankoj, sed pli multe al Britio. La neŭtrala politiko de "pagu-portu" aplikiĝis post la invado de Pollando. Usono, kvankam oficiale neŭtrala dum la fruaj tagoj de la milito, ne pruntedonis monon nek armilojn al minacaj landoj, tial do, ne al la Aksaj potencoj.
UsonoJapanio atakis Usonon la 7-an de decembro, 1941 (la atako kontraŭ Pearl Harbor), kaj la sekvan tagon Usono deklaris militon kontraŭ Japanio. La saman semajnon, Germanio kaj Italio deklaris militon kontraŭ Usono, kaj Usono reciprokis.
1942
atako kontraŭ Pearl HarborLa Akso atingis sian plej grandajn sukcesojn dum 1942. Japanio havis grandan imperion en la Pacifiko, kaj regis grandan parton de Ĉinio. Germanio posedis Francion, Pollandon, Skandinavion, kaj nordan Afrikon. Italio posedis teritoriojn en Afriko kaj fidelis al la Akso. Krom Svislando, Sovetio kaj Britio, la ceteron de Eŭropo regis la Akso.
Germanio tiam invadis Sovetion. La unuaj etapoj de la kampanjo estis tre sukcesaj: la ukrajnoj bonvenigis la germanojn kiel liberigantojn kontraŭ la sovetoj. Kampanjoj al Moskvo ne sukcesis, do Hitler puŝis suden. Li sieĝis Stalingradon, sed februaron de 1943 la Nazioj devis rezigni sian sovetan kampanjon, kaj kiel eĥo de la malvenko de Napoleono la 1-a de Francio, sin turnis okcidenten, ĉasitaj de la Ruĝa Armeo.
La Alianco kontraŭbatalis per malgrandaj paŝoj. Usono insulon post insulo elpuŝis Japanion kaj subtenis ĉinajn armeojn en norda Ĉinio kontraŭ Japanio. En norda Afriko, Usona kaj Brita armeoj fine venkis Germanion kaj ĝian plej gravan generalon Erwin ROMMEL en la dezertoj tie. En 1943 Italio sub Viktoro Emanuelo la 3-a kaj Pietro BADOGLIO ŝanĝis la flankon; la Alianco sukcesis liberigi Sicilion kaj, dum 1944, ankaŭ Romon.
Dum la sovetianoj iom post iom pelis la germanojn en la orienta fronto, la okcidenta silentis. La silento rompiĝis la 6-an de junio 1944. La Alianco lanĉis la plej grandan invadon en historio, de la suda bordo de Anglio trans la Manikon kontraŭ la Normandia bordo en Francio, inter Le Havre kaj Cherbourg /Ŝerbur/. Tiom da ŝipoj sidis sur la Maniko, ke germana komandanto rigardante radaron komentis "tiom da ŝipoj ne ekzistas". La Alianco sukcesis tiutage preni sufiĉe da tero por daŭre alterigi pluajn ekipaĵojn kaj trupojn. La someron kaj aŭtunon de 1944, la Alianco puŝis germanojn el Francio. Granda batalo en norda Francio okazis novembron de 1944, la germana defendo de la patrujo malfortiĝis kaj la Aliancanoj rompis ĝian linion. Aprile, la okcidenta fronto atingis la riveron Elbo. Sovetaj soldatoj samtempe atingis Berlinon.
Hitler memmortigis sin la 30-an de aprilo 1945. Berlino falis la sekvan tagon. Senkondiĉan kapitulacon devis akcepti kaj subskribi la germanaj aŭtoritatoj la 8-an de majo 1945. Tiam, la milito en Eŭropo finiĝis.
Fino
8-an de majo Japanio someron de 1945 estis perdinta ĉiujn siajn posedaĵojn, tamen ne kapitulacis. Kamikazoj atakis la usonajn batalŝipojn alproksimiĝintajn la japanan landon. La someron de 1945, Usono minacis uzi novan armilon kiu kaŭzus neimageblan detruon. Japanio ne reagis, kaj la 6-an de aŭgusto, Usono lanĉis por la unua fojo en historio atoman bombon kontraŭ la urbo Hiroŝimo. Centoj da miloj pereis pro nur unu bombo. Japanio ankoraŭ ne respondis, kaj la 9-an de aŭgusto dua atombombo falis en Nagasaki. Malmultajn tagojn poste, Japanio kapitulacis, kaj la dua mondmilito finiĝis.
Poste
La fino de la Dua Mondmilito estis la komenco de la Malvarma Milito inter la okcidentaj potencoj kaj la socialismaj landoj de orienta Eŭropo. Germanio restis dividita dum 45 jaroj, kaj reunuiĝis nur en 1990. En Novjorko, la landoj de la mondo starigis UNon por preventi ian trian mondmiliton kaj krei ordon. La Malvarma Milito inter la demokrataj landoj kaj komunismaj manifestiĝis en veraj militoj inter Usono kaj komunismaj reĝimoj en Koreio kaj Vjetnamio. La dua mondmilito influas la nunan staton de la mondo, kie landlimojn kaj politikajn strukturojn influis la postresto de la milito.
- La dua mondmilito daŭris precize 2 194 tagojn (1-a de septembro1939 – 2-a de septembro de 1945).
- 70 ŝtatoj partoprenis en la milito, el tio 30 ŝtatoj aktive partoprenis en la militaj operacioj.
- La militaj operacioj okazis en la teritorio de 40 ŝtatoj.
- Sole 6 ŝtatoj restis neŭtralaj (Hispanio, Irlando, Portugalio, San-Marino, Svedio, Svislando kun Liĥtenŝtejno).
- Sume 110 milionoj da homoj estis vokitaj en la armean deĵoron.
- Lige al la dua mondmilito pereis 50 milionoj da homoj, vunditaj estis 35 milionoj da homoj.
- La rektaj militelspezoj sumiĝis je proksimume 1 biliono da usonaj dolaroj.
Fiziko > Niels BOHR < Sciencisto
----
Niels (Henrik David) BOHR (naskiĝis la 7-an de oktobro, 1885, mortis la 18-an de novembro, 1962) estis dana fizikisto kaj nobelpremiito.
Naskiĝinte en Kopenhago, li ekde 1903 studis fizikon en sia hejmurbo. En la jaro 1911 li doktoriĝis, poste li laboris en la laboratorio Cavendish en Kembriĝo kaj ekde 1913 ĉe Ernest RUTHERFORD en Manchester. En 1916 li fariĝis profesoro en Kopenhago.
Lia plej granda merito estas la laŭ li nomata atommodelo, kiun li evoluigis surbaze de la kvantumteorio de Max PLANCK. En la jaro 1922 li gajnis la Premion Nobel de Fizikopro siaj meritoj en la esploro de la strukturo de la atomo kaj la radiado eliranta el ĝi“.
En la jaro 1943 li fuĝis de la germanaj nazioj, kiuj okupis Danion, unue al Svedio, poste tra Britio al Usono, kie li kontribuis al la evoluigo de la atombombo. En 1945 li revenis al Danio kaj fariĝis fervora kontraŭulo de la uzo de nukleaj armiloj.
Niels Bohr mortis en Kopenhago. El liaj ses filoj unu (Niels Aage BOHR) mem fariĝis tre sukcesa fizikisto: En la jaro 1975 li gajnis la Premion Nobel de Fiziko.
BOHR, NilsBOHR NILSja:ニールス・ボーアko:닐스 보어ms:Niels Bohr
This page is an archive of the proposed deletion of the article below. Further comments should be made on the appropriate discussion page (such as the article's talk page or on a Votes for Undeletion nomination). No further edits should be made to this page.
The result of the debate was Keep/No Consensus. Redwolf24 (talk) 04:29, 5 September 2005 (UTC)
software prograom, sub-stub. no indication of notability. Delete unless expanded to show signifigance. DES(talk) 02:46, 27 August 2005 (UTC)
- Keep, 10 year old product by huge company. Gazpacho 03:01, 27 August 2005 (UTC)
-
- Delete unless expanded from a stub to a real article during vfd period. Dlyons493 07:11, 27 August 2005 (UTC)
- Merge with Oracle. (and leave as red-link) No content to speak of, which is not to say that it would be impossible for a good article on the subject to be written, but this is sub-stub. --Mysidia (talk) 07:21, 27 August 2005 (UTC)
- For a merge to be completed, you need to redirect. This way the edit history is retained per GFDL. See Guide to Votes for deletion link on top of main VFD page. Merge and delete is not a valid vote, so there's no good way to get a red-link. - Mgm|(talk) 10:36, August 27, 2005 (UTC)
- I'm all about the obscure software packages, but there is no assertion of notability here. Speedy delete. Nandesuka 12:42, 27 August 2005 (UTC)
- Keep factual and verifiable. Trollderella 22:03, 27 August 2005 (UTC)
- Keep. Notability, well apart from the blindingly obvious, Java Developer's Journal's readers voted it "Best Java Persistence Architecture" in 2003, it also won the Editor's Choice JavaWorld 2003 Award for Best Java Data Access Tool, and the 2003 Java Pro Readers Choice Award for Best Java Data Access Tool or Driver. Northrop Grumman used TopLink on a project to integrate some US DoD databases. I could go on but it's utterly ridiculous to be discussing deletion of an article on this product. In database terms it would be like not having an article on the Beatles' White Album. --Tony SidawayTalk 08:14, 28 August 2005 (UTC)
- Yes, that is the same way I feel about the topic, but I didn't have information about the significance about it like you did. I added those awards into the article, but if you know more about TopLink then I think it would be great if you could edit in more information on why it's considered to be the #1 object-relational mapping tool. --BSTRhino 03:47, 3 September 2005 (UTC)
- Merge with Oracle. Radiantadiant 09:13, August 28, 2005 (UTC)
:The above discussion is preserved as an archive of the debate. Please do not modify it. Subsequent comments should be made on the appropriate discussion page (such as the article's talk page or in an undeletion request). No further edits should be made to this page.
Robert Hart (forest gardener)
Robert A de J Hart ( - March 72000) was the pioneer of Forest Gardening in the UK.
Image:Hart.jpg
:"Obviously, few of us are in a position to restore the forests.. But tens of millions of us have gardens, or access to open spaces such as industrial wastelands, where trees can be planted. and if full advantage can be taken of the potentialities that
Male domination
Maledom, or male dominance, generally refers to heterosexualBDSM activities where the dominant partner is male, and the submissive partner is female. However, the term is sometimes used to refer to homosexual BDSM activities, where both partners are male and one is dominant.
Compare with fe
Female domination
Femdom, or female dominance, refers to BDSM activities where the dominant partner is female. A female dominant is sometimes called a domme (pronounced "dom"), femdomme or domina. A professional female dominant is often referred to as a dominatrix. Professional dominatrices (also called "pro dommes") in particular usually give themselves a named persona, with aristocratic or deific associations, thus "Mistress", "Lady", "Madame", "Goddess", etc. In
Alter ego
An alter ego (from Latin, "other I") is another self, a second personality or persona within a person. The term is commonly used in literature analysis and comparison to describe characters who are psychologically identical.
In some cases, it is difficult to identify which ego is the base and which is the alter. Many superheroes use an alter ego t
Thrissur
Thrissur (Malayalam: തൃശു൪) is a city situated in the central part of Kerala state, India. It is an important cultural centre, and is known as the "cultural capital" of Kerala. It is famous for the Thrissur Pooram festival, the most colourful and spectacular temple festival of Kerala. The festival is held near the Vadakkumnathan temple, in
Persona
----
A persona is a social role, or a character played by an actor. The word is Latin for 'mask' or 'character', sometimes said to derive from personare, 'to sound through'.
In archetypalpsychology, the Persona is the mask or appearance one presents to the world. It may appear in dreams under various guises. [http://ww
Meteorologist visible at the top of the image.]]
Meteorology is the scientific study of the atmosphere that focuses on weather processes and forecasting. Meteorological phenomena are observable weather events which illuminate and are explained by the science of
Climate science
Climatology is the study of climate, and is a branch of the atmospheric sciences. In contrast to meteorology, which studies short term weather systems lasting up to a few weeks, climatology studies the frequency with which these weather systems occur. It does not study precise instances of atmospheric phenomena (for example cloud formation, rainfall and thunder), but rather their average occurrence
Meenachil
Erattupetta
----
More about Erattupetta:- [http://www.erattupetta.s5.com]
Erattupetta is so called as it is the site of the confluence of two rivers. It had been called 'Erapoli' and 'Erapuzha' in the past. It was the main center of Trade and Commerce to the east of Kottayam. Traders were a group among the Hindus called 'Vellalachettikal' and they made use of both road and water transportation facilities.
Muslims are mostly rawthers or tamil-vellalar converted.On the other side normal kerala muslims rare also present.rawthers are called as Annans.they mostly live in pettas or groups.Annans
Terrorism Act 2000
The Terrorism Act 2000 is a current United KingdomAct of Parliament - "An Act to make provision about terrorism; and to make temporary provision for Northern Ireland about the prosecution and punishment of certain offences, the preservation of peace and the maintenance of order."
It supersedes and repeals the Prevention of Terrorism (Temporary Provisions) Act 1989 and the
