:: wikimiki.org ::

La Chaux-de-Fonds

La Chaux-de-Fonds

Geografio > Eŭropo > Svislando > La Chaux-de-Fonds < Urbo ---- La Chaux-de-Fonds (en esperanto Ĉaŭdefono) estas la tria plej granda franclingva urbo en Svislando laŭ loĝantaro (40.000), kaj la plej alte situanta en Eŭropo (1100 m), en la Ĵurasa montaro. Oni nomas ĝin "urbo de utopio", pro ĝia aŭdaca plano, la ekonomia memstareco en siatempe izolita loko, kaj la socia avangardeco. Ĝi estas ĉefurbo de horloĝa industrio. En Ĉaŭdefono naskiĝis interalie la arkitekto Le Corbusier, la verkisto Blaise CENDRARS, la inĝeniero kaj aŭtokonstruisto André CHEVROLET, la sekretario de la KOMINTERN-buroo Jules-Humbert DROZ. La unuaj du samjare kiel Esperanto (1887). La urba biblioteko havas vastan interlingvistikan fakon (1968). Ekde 1975 en la urbo situas Kultura Centro Esperantista. En 1980 tie fondiĝis LF-koop, kaj en 1998 estis lanĉita Pakto por la Esperanta Civito. En Ĉaŭdefono okazis Ido-kongreso (1972) kaj SAT-kongreso (12-19 julio 2003).

Geografio

---- Geografio (ge γη "tero", graphein γραφειν "priskribi") estas scienco, kiu pristudas geografian medion de la Tero, ĝian strukturon kaj dinamikon, influon kaj distribuon de ĝiaj komponentoj en la spaco. Ĉefceloj de la geografio estas eltrovo de manieroj de racia teritoria organizo de la socio kaj naturekspluatado, kreado de fundamentoj por strategio de ekologie sendanĝera evoluo de la socio. Gravaj objektoj de geografiaj esploroj estas interagoj de la homo kaj la naturo, regularo de dislokigo kaj influo de la komponentoj de geografia medio en loka, regiona, nacia, kontinenta, oceana kaj globala niveloj. La mondpartoj: Ameriko - Azio - Eŭropo - Afriko - Oceanio - Antarkto ----

Geografiaj objektoj

:Akvofalo - Arbaro - Delto - Dezerto - Duno - Duoninsulo - Ebenaĵo - Fjordo - Marfluo - Glaciaro - Golfo - Groto - Heĝkamparo - Insulo - Kanalo - Klafto - Komunumo - Kontinento - Lago - Laguno - Lando - Erikejo - Markolo - Maro - Montaro - Monto - Nacio - Nunatako - Oceano - Ravino - Regiono - Rivero - Rojo - Roko - Stepo - Tablomonto - Tundro - Urbo - Valo - Vilaĝo - Vulkano Vd. ankaŭ: Geografiaj Nomoj ----

Geografiaj sciencoj

Pro la komplikeco de la esplorobjektoj, oni dispartigas geografian sciencon je specializaj sciencdisciplinoj, nome: :Branĉoj de Geografio:
- Fizika Geografio
- Socio-Ekonomia Geografio
- Kartografio kaj Topografio :Intersciencaj Geografiaj Disciplinoj:
- Antropogeografio ~ Etnogeografio ~ Historia Geografio ~ Lingva Geografio ~ Medicina Geografio ~ Milita Geografio ~ Rekreacia Geografio ~ Veterinara Geografio MIKOVINYI Sámuel ----

Geografoj kaj vojaĝantoj

Geografio estas unu el antikvaj sciencoj. La unuaj provoj por naturscienca klarigo de geografiaj fenomenoj, apartenas al grekaj filozofoj de la Mileta skolo (6-a jc. a.K.) ? Taleso, Anaksimandro, k.a. : Geografia Malkovro : Anaksimandro : Ĉeng He : Ibn Batuta : Vitus BERING : François BERNIER : Samuel de CHAMPLAIN : Petro KROPOTKIN : Kolumbo : Magelano : Marko Polo : Strabono : Taleso : Vasco da GAMA : Marc Aurel STEIN ---- als:Geografie ja:地理学 ko:지리학 ms:Geografi simple:Geography th:ภูมิศาสตร์

Eŭropo

Geografio > Kontinentoj > Eŭropo ---- Eŭropo estas ankaŭ luno de Jupitero. ---- Eŭropo estas malgranda mondoparto, ne strikte dirite propra kontinento kvankam ofte nomita tiel (ĝi estas parto de la kontinento Eŭrazio) - nur Aŭstralio estas mondoparto pli malgranda - sed ĝi havis 729.000.000 loĝantojn en la jaro 2000. Oni parolas 209 malsamajn lingvojn en 6 lingvofamilioj en Eŭropo. Historie kaj kulture Eŭropo havis grandan influon sur la mondan civilizacion. Norde estas la Arkta Oceano, okcidente Atlantiko, sude Mediteraneo, la Nigra Maro, kaj Kaŭkazio, kaj oriente la Kaspia Maro kaj Uralo. Estas 44 landoj sendependaj en Eŭropo:

- Albanio
- Andoro
- Aŭstrio
- Belorusio
- Belgio
- Bosnio kaj Hercegovino
- Britio (kun Anglio, Skotlando, Kimrio kaj Nord-Irlando)
- Bulgario
- Ĉeĥio
- Danio (krom Gronlando en Norda Ameriko)
- Estonio
- Finnlando (aŭ Suomio)
- Francio (krom ĝiaj transmaraj provincoj)
- Germanio
- Grekio (krom la plej orientaj insuloj, kiuj situas en Azio)
- Hispanio (krom Kanariaj insuloj kaj du malgrandaj teritorioj en Afriko)
- Hungario
- Irlando
- Islando (kulture - geografie ĝi situas meze inter Eŭropo kaj Norda Ameriko)
- Italio
- Kroatio
- Kazaĥio (negranda parto okcidenten de la rivero Ural)
- Latvio
- Liĥtenŝtejno
- Litovio
- Luksemburgio
- Makedonio
- Malto
- Moldavio
- Monako
- Nederlando (krom Arubo kaj Nederlandaj Antiloj)
- Norvegio
- Pollando
- Portugalio (krom Madejro en Afriko)
- Rumanio
- Rusio (la tuta tereno de Uralo okcidenten)
- San-Marino
- Serbio kaj Montenegro
- Slovakio
- Slovenio
- Svedio
- Svislando
- eta parto de la cetere azia Turkio (okcidenta duono de Konstantinoplo kun ĉirkaŭaĵo)
- Ukrainio
- Vatikano kaj du duonmemstaraj insularoj:
- Ferooj (Danio)
- Alando (Finnlando) kaj unu kolonio:
- Ĝibraltaro (Britio)

Dosiero:europo-meza.png
[http://meta.wikipedia.com/upload/europo.png Pligrandigu mapon]

Plej multaj landoj de Eŭropo estas membroj de la Konsilio de Eŭropo. 25 landoj estas membroj de la Eŭropa Unio.

Eksteraj ligoj

- [http://worsten.org/ Foraj kuzoj el Eŭropo] Plurlingva listo de eŭropaj regionoj (sube sur la paĝo), utila listo por trovi la nomon de regionoj ne listigitaj inter la
- [http://www.bertilow.com/lanlin/index.php landoj] kaj lingvoj de la mondo.

vidu ankaŭ

- Historio de Eŭropo ------- EdE-E Eŭropo - v. la rubrikojn pri ĉiu lando. Kategorio:Kontinentoj ! als:Europa ja:ヨーロッパ ko:유럽 ms:Eropah roa-rup:Evropa simple:Europe th:ทวีปยุโรป zh-min-nan:Europa

Svislando

Geografio > Eŭropo > Svislando ---- right right germane Schweiz [ŝvajc] france Suisse [sŭis] itale Svizzera [ZVICcera] romanĉe Svizra [ŜVICra] svisgermane Schwyz [ŝvi:c] Svislando aŭ Svisio estas lando en Centra Eŭropo, inter Ĵuraso kaj Alpoj. Germanio estas norda de Svislando, Italio estas suda, Francio estas okcidenta, Aŭstrio kaj Liĥtenŝtejno orienta.
- Landkodo: CH (mallongigo de "Confoederatio Helvetica", la latina nomo).
- E-nomo: Svisio, Svisujo, Svislando; Helvetio (historia); Svisa Konfederacio (oficiala).
- Oficiallingvaj nomoj: Schweizerische Eidgenossenschaft (de), Confédération Suisse (fr), Confederazione Svizzera (it), Confederaziun Svizra (rm), Confoederatio Helvetica (latine).
- Etimologio: landa malnova nomo estas Helvetio, kio devenas de helvetaj triboj.
- Areo: 41.300 kv.km.
- Politika sistemo: federacia parlamenta demokratio. La leĝdonan povon en Svislando posedas la Federacia Asembleo (germ. Bundesversammlung, fr. Assemblée Fédérale, it. Assemblea Federale). La asembleo konsistas el la Konsilio de la Ŝtatoj (Ständerat, Conseil des États, Consiglio degli Stati) (46 seĝoj) kaj la Nacia Konsilio (Nationalrat, Conseil National, Consiglio Nazionale) (200 seĝoj). La anojn de la Konsilio de la Ŝtatoj nomumas la kantonoj (duo po kantono, unu po duonkantono), la membroj de la Nacia Konsilio estas elektataj laŭproporcie de la tuta svisa popolo.
- Ŝtatestro: prezidanto Samuel SCHMID dum 2005.
- Ĉefurbo: Berno (301 mil).
- Urboj: Zuriko (840 mil), Ĝenevo (382 mil), Bazelo (363 mil), Laŭzano (260 mil).
- Administracia divido: 26 kantonoj. (Vd. sube.)
- Loĝantaro: 7.259 mil (2001), inter ili 61,5% germano-svisoj, 17,1% franco-svisoj, 6,4% italoj, 3,4% italo-svisoj, 2,5% germanoj.
- Ŝtatlingvo: germana (63,6%), franca (19,2%), itala (7,6%) kaj romanĉa (0,6%). Aliaj lingvoj: hispana (1,7%), portugala (1,4%), turka (0,9%), angla (0,9%). (1990)
- Kredantoj: katolikoj (44,1%), protestantoj (36,6%), nekredantoj (11,7%), islamanoj (4,5%), ortodoksuloj (1,2%), aliaj (1,9%). (2000)
- GNP: totala -305 mlrd $; pokapa - 40.630 $.
- Eksporto: maŝinindustria produktaĵo, kemiaĵoj, horloĝoj, nutraĵoj, ĉokolado.
- Monunuo: svisa franko (=100 centimoj).
- Organizoj: UNO (2002)
- Historio: en 1648 de Sankta Romia Imperio apartiĝis kelkaj kantonoj, kiuj kreis sendependan ŝtaton. En 1815 Svisio deklaris eternan neŭtralecon kaj partoprenis en neniaj militoj.
- Esperanto-movado
- Esperanto-movado | Apencelo Ekstera (
- ) (AR)

Herisau

49.300

germ.

Appenzell-Innerrhoden | Apencelo Interna (
- ) (AI)

Appenzell

13.100

germ.

Bazelo Kampara (
- ) (BL)

Liestal

225.800

germ.

Bazelo Urba (
- ) (BS)

Bazelo

194.300

germ.

Berno (BE)

Berno

925.500

germ., fr.

Friburgo (FR)

Friburgo

194.700

fr., germ.

Ĝenevo (GE)

Ĝenevo

363.600

fr.

Glarus | Glaruso (GL)

Glarus

36.600

germ.

Grizono (GR)

Chur

166.500

germ., rom., it.

Ĵuraso (JU)

Delémont

64.700

fr.

Lucerno (LU)

Lucerno

306.100

germ.

Neuchâtel | Neŭŝatelo (NE)

Neuchâtel

156.200

fr.

Nidwalden | Nidvaldo (
- ) (NW)

Stans

31.000

germ.

Obwalden | Obvaldo (
- ) (OW)

Sarnen

27.600

germ.

St. Gallen | Sankt-Galo (SG)

St. Gallen

403.900

germ.

Ŝafhaŭzo (SH)

Ŝafhaŭzo

69.800

germ.

Schwyz | Ŝvico (SZ)

Schwyz

103.400

germ.

Solothurn | Soloturno (SO)

Solothurn

219.500

germ.

Thurgau | Turgovio (TG)

Frauenfeld

192.400

germ.

Tiĉino (TI)

Bellinzona

277.200

it.

Uri | Urio (UR)

Altdorf

33.500

germ.

Valezo (VS)

Sion/Sitten

232.600

fr., germ.

Vaud | Vaŭdo (VD)

Laŭzano

550.300

fr.

Zug | Cugo (ZG)

Zug

827.840

germ.

Zuriko (ZH)

Zuriko

1.131.500

germ.

- = duonkantonoj: duonkantonoj Ausserrhoden kaj Innerrhoden estigas kantonon Appenzell, Bazelo Kampara kaj Bazelo Urba formas kantonon Bazelo, Nidwalden kaj Obwalden formas Unterwalden.

- als:Schweiz ja:スイス ko:스위스 ms:Switzerland simple:Switzerland th:ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ zh-min-nan:Sūi-se

Urbo

Geografio > Urbo ---- Urbo estas vasta aro de domoj, aranĝitaj laŭ stratoj, iafoje limita per ĉirkaŭmurego, kaj entenanta komercejojn, fabrikojn kaj administraciojn por la servo de siaj loĝantoj kaj de la ĉirkaŭa regiono. Pro sia denseco kaj la vivmaniero de ĝia kunprenita loĝantaro, urbo perdis sian vilaĝan karakteron kaj la senperan kontakton kun la kamparo (PIV). Ĉiu lando havas sian leĝaron apartenigi loĝlokojn al la kategorio de urboj. Tio dependas unue de la nombro de loĝantaro, ankaŭ de la parto de homoj, okupitaj en la sferoj ekster agrikulturo. Entute en la mondo estas ĉirkaŭ 1700 grandurboj kun pli ol 100 mil da loĝantoj kaj 220 urbaj aglomeraĵoj kun 1 mln da loĝantoj. Epitetnomoj de kelkaj urboj: :La urbo de la rideto - Arhuzo :La Feniks-Urbo - Atlanto :La urbo, kiu neniam dormas - Berlino :La Reĝino de La-Plata (rivero) - Bonaero :Eŭropa Ĉefurbo - Bruselo, Strasburgo :La Venta Urbo - Ĉikago :Motora Urbo - Detrojto :Duono de la Mondo - Esfahano :La Urbo de Frata Amo - Filadelfio :La Bank-urbo - Frankfurto :La Pordego al la Mondo - Hamburgo :La urbo de Ventkaptiloj - Jazdo :La Sankta Urbo - Jerusalemo :La urbo de la parolantaj ŝtonoj - Krakovo :La Urbo de Anĝeloj - Losanĝeleso :La Tria Romo - Moskvo :La Granda Pomo - Novjorko :La Tigra Urbo - Oslo :La Lum-urbo - Parizo :La Venecio de la Nordo - Peterburgo :La Urbo de Cent Turoj - La ora Prago :Urbo Mirinda - Rio-de-Ĵanejro :La Eterna Urbo - Romo :La Smeralda Urbo - Seatlo :La Filio de la Ĉielo - Kalio :La Taseto el arĝento - Kadizo :...

Vidu ankaŭ

- Listo de urboj laŭ lando
- Plej grandaj urboj laŭ enloĝantaro
- Latinaj urbonomoj
- Ĉefurboj
- fantomurbo
- vilaĝo

Eksteraj ligiloj

- [http://www.aliaflanko.de/urbo/ Informoj pri diversaj urboj] Kategorio:Urbo Kategorio:Geografia objekto ja:都市 simple:City

Eŭropo

Dosiero:europo-meza.png
[http://meta.wikipedia.com/upload/europo.png Pligrandigu mapon]

Plej multaj landoj de Eŭropo estas membroj de la Konsilio de Eŭropo. 25 landoj estas membroj de la Eŭropa Unio.

Eksteraj ligoj

vidu ankaŭ

Ĵuraso

Terhistorio/geologio> geologia temposkemo > Mezozoiko > Triaso / Ĵuraso / Kretaceo ---- Ĵuraso estas la dua (meza) epoko de la geologia erao Mezozoiko. Tiel nomiĝas ankaŭ la ŝtonaĵ-tavolo, kiu formiĝis en tiu tempo. Ĵuraso, kiu subdividiĝas je Liaso (ankaŭ:suba Ĵuraso), Dogero (meza Ĵuraso) kaj Malmo (geologio) (supra ĵuraso), komenciĝis antaŭ ĉirkaŭ 195 milionoj kaj ĉesis antaŭ ĉirkaŭ 135 milionoj da jaroj.

Geologio

Dum frua Ĵuraso disrompiĝis la praa kontinentego Pangeo je la partoj Nordameriko, Eŭrazio kaj Gondvano. En malfrua Ĵuraso ankaŭ Gondvano dispeciĝis.

Faŭno

...

Flaŭro

...

Klimato

La ĵurasa klimato estis varma. ---- ja:ジュラ紀 ko:쥐라기

Blaise CENDRARS

Poezio > Franclingva literaturo ---- Veranome Frédéric Louis SAUSER, sed konata sub sia plumnomo Blaise Cendrars, naskiĝis je la 1-a de septembro en Chaux-de-Fonds (Svisio) 1887, mortis je la 21-a de januaro 1961 en Parizo; estas svisa vojaĝanto kaj franclingva poeto. Li iĝis franca civitano en 1916. Li kontribus popularigi la prozpoemon en la moderna poezio, kaj multe kantis en nove moderna kaj eterne romantismeca lingvo la buntecon de la mondo kaj la animan bezonon je vojaĝo, kune kun metafizika angoro. Liaj plej konataj kaj emociigaj poemoj estas: :1912: Pasko en Novjorko :1913: Prozo de l'Transsiberia Fervojo :1918: Panamo kaj la rakonto pri miaj sep onkloj Ekde la aĝo 15-jara li forlasis hejmon por labori kun juvelonegocisto kaj iris en Rusio kaj laŭ li ĝis fino de la Transsiberia fervojo. Tra la vivo li multege vojaĝis en foraj landoj.

Komintern

Historio > Socia movado > Internacio > 3-a Internacio ----- La 3-a Internacio aŭ Kominterno estas skismo de la 2-a Internacio fondita je la 2-a de marto 1919 far Lenino. La 3-a Internacio grupigas komunistojn kiuj forlasis la socialistojn de la 2-a Internacio. Ĝi estis gvidita de la komunista partio de Sovetunio. Ekde 1926 ĝin gvidas Stalino kiu kreas novan ideologion kiun li nomas Marksismo-leninismo kaj kiu antaŭenmetas socialismon en unu sola lando.

Vidu ankaŭ

- 1-a Internacio
- 2-a Internacio
- 4-a Internacio kaj ankaŭ
- Antikominterna pakto
- Komunista Internacio (artikolo de la Enciklopedio de Esperanto) ja:コミンテルン ko:코민테른

Esperanto

Ĉi tiu artikolo temas pri la lingvo. Por aliaj signifoj de la vorto vidu Esperanto (apartigilo). Esperanto (apartigilo) Esperanto estas planlingvo proponita kiel internacia dua lingvo. Ĝin publikigis Ludoviko ZAMENHOF en 1887. La nomo "Esperanto" devenas de lia plumnomo: Doktoro Esperanto — iu kiu esperas, esperas ke lia lingvo fariĝos interlingvo por helpi ĉiujn tra la mondo interparoli. Li ne intencis, ke Esperanto fariĝu la sola lingvo en la mondo, sed simple dua komuna lingvo de ĉiuj. Nuntempe Esperanto estas uzata por multaj aferoj, inkluzive de vojaĝado, korespondado, kultura interŝanĝo, literaturo kaj lingvo-instruado. Ĝi estas la plej multe uzata planlingvo.

Specifaj trajtoj

La strukturoj de Esperanto subtenas la naturan emon de la homa pensado al analogio kaj estas pli trarigardeblaj ol tiuj de la plej multaj etnaj lingvoj. Tre produktiva sistemo de vortfarado garantias jam en frua stadio de la lingvolernado nuancitajn esprimeblecojn. Sekve fruaj sukcesoj emocie motivas la lernanton progresi.
Tial la sama lernintenso ebligas akiri kompareblan lingvan nivelon en ono de la tempo necesa en etna lingvo. Ĝenerale pluraj monatoj da studado de Esperanto egalas kelkajn jarojn da lernado de lingvoj kiel la angla aŭ la franca. Pro la domino de eŭropdevenaj vortradikoj, ekzemple azianoj bezonas pli da lernotempo, tamen malpli ol por alia azia lingvo. En sia fama "Unua Libro" de Esperanto (1887) Zamenhof prezentis la gramatikon per 16 reguloj. (Kiuj kompreneble ne klarigas ĉiujn detalojn de la lingvouzo.) Tiu ĉi gramatiko eniris en la sistemdokumenton "Fundamento de Esperanto", kiu, laŭ decido de la unua Universala Kongreso en 1905, garantiu la kontinuecon de la lingvoevoluo.

Vortprovizo

La vortostoko devenas de diversaj lingvoj. Iuj novaj vortoj estas venintaj el ekstereŭropaj lingvoj kiel la japana, ĉar ili iĝis internaciaj, sed la plejparto venis el la ĉefaj eŭropaj lingvoj - precipe el la latina, la franca, la germana kaj la angla. Pro la internaciemo, multaj etimoj apartenas al pluraj lingvoj eĉ se la konkreta formo en Esperanto similas pli al tiu de unu lingvo.

Etimaj ekzemploj

- el latinidaj lingvoj:
- el la latina: abio, facila, sed, tamen, okulo, hepato, akvo
- el la franca: dimanĉo, fermi, ĉe, frapi, ĉevalo, butiko
- el la itala: ĉielo, fari, voĉo
- pluraj: facila, fero, tra, verda
- el ĝermanaj lingvoj:
- el la germana: baldaŭ, bedaŭri, haŭto, jaro, nur
- el la angla: birdo, mitingo, spite, suno, teamo
- pluraj: bildo, fiŝo, fremda, grundo, halti, hasti, hundo, ofta, somero, ŝipo, vintro
- el slavaj lingvoj:
- el la pola: celo, ĉu, krado, luti, moŝto
- el la rusa: barakti, serpo, vosto
- pluraj: klopodi, krom, prava
- el pliaj hindeŭropaj lingvoj
- el la greka: kaj, biologio, politiko
- el la litova: du, ju, tuj
- el sanskrito: budho, nirvano
- el aliaj lingvoj
- el la samea: boaco
- el la japana: cunamo, haŝio, hajko, utao, zeno
- el la ĉina: toŭfuo

Principoj de la vortelekto

La tagoj de la semajno estas el la latinidaj lingvoj laŭ la francaj vortoformoj (dimanĉo, lundo, mardo ...), multaj partoj de la korpo laŭ la latinaj (hepato, okulo, brako, koro, reno...), kaj la unuoj de tempo el la ĝermanaj lingvoj laŭ formoj germanaj (jaro, monato, tago...). La nomoj de animaloj kaj vegetaloj ĉefe venas de la sciencaj latinaj nomoj. Kiel jam supre estis videble, multaj vortoj samtempe klarigeblas el diversaj lingvoj. (Vidu en la libro "Etimologia vortaro de Esperanto" de Ebbe VILBORG)
- abdiki laŭ angla, franca, itala kaj latina
- abituriento laŭ germana kaj rusa
- ablativo laŭ latina, angla, itala kaj hispana, sed ĝi ankaŭ estas konata al germana lingvisto kaj lingvoŝatantoj
- funto laŭ pola, rusa, jida kaj germana Plue, Zamenhof zorgeme kreis malgrandan bazon de radikaj vortoj kaj afiksoj per kiu plia multo da vortoj estas konstruita. Pro tio, oni povas esprimi sin flue post lernado de malgranda vortprovizo (eble 500-2000 vortoj kaj afiksoj). Kvankam Zamenhof klopodis internaciigi Esperanton, ĝi estas eŭropeca pro sia vortaro. Tiu trajto ne apartenas sole al Esperanto: la plejmulto de la projektoj de internaciaj lingvoj uzas la eŭropajn komunajn vortojn. La ĉefa diferenco inter Esperanto kaj aliaj planlingvoj devenas de la ne-eŭropeco de la gramatiko, kaj tiun ne-eŭropecon Zamenhof mem agnoskis kiel volan penon de li. La vorteroj kun gramatika funkcio aperas memstare ene de la vortaro, tiel ke ĉiu teksto estas deĉifrebla eĉ sen helpo de aparta gramatika klarigo. Aliflanke, li alkonformigis la gramatikajn vortetojn (interalie la vortfinaĵojn) tiel ke la eŭropanoj eĉ ne bezonu konscii pri tiu ne-eŭropeca gramatiko de Esperanto.

Specifaj vortoj en Esperanto

Ne ĉiuj vortoj de Esperanto havas signifon rekte diveneblan pere de aliaj lingvoj. Kelkaj el ili estas Esperantaj idiotismoj indiĝene naskitaj en Esperantujo, ĉu pro zamenhofa kaprico, ĉu pro natura lingvo-evoluo inter la parolantaro. Laŭforme (rimarku, ke la listo enhavas mikse vortojn tute kutimajn kaj vortojn foje uzatajn sed neoficialajn): :aliĝilo, edzo, espo (slango por Esperanto), ĝi, kabei, nifo (laŭ angla UFO), pli, plej, ujo, zamenhofa. Oni ankaŭ povus aldoni la tabelvortojn kaj la uzon de afiksoj kiel memstaraj vortoj (igi, ilo, ree, umi, ktp.). Foje oni trovas la vortojn aliel, alies, -iĉ-, kaŭ (= kaj + aŭ), kaj ri, sed tiuj ne konformas al la reguloj de la Fundamento. Temas ĉe ili aŭ pri nekonsciaj pekoj kontraŭ la reguloj aŭ pri intencaj reformprojektoj. Laŭsignife: :aligatori, fundamento, memzorganto, necesejo, kajmani, krokodili, krokodilo, fina venko, verda, verdo

Alfabeto kaj ortografio

La literumado aŭ ortografio ankaŭ estas tre simpla: unu sono (fonemo) por unu litero, kaj inverse. Esperanto uzas la latinan alfabeton, sed ĉar la lingvo uzas pli ol 26 sonojn (same kiel la plejmulto da lingvoj), Zamenhof devis inventi novajn literojn: la tiel nomatajn 'ĉapelitajn' literojn. La literoj c, g, h, j, s kaj u, ĉiu havas sian ĉapelitan version. En Esperantlingvaj TTT-paĝoj oni uzas (en 2004) la jenajn manierojn skribi la ĉapelitajn literojn de Esperanto:
- 70%: veraj supersignaj literoj, preskaŭ ĉiam laŭ Unikodo, iafoje laŭ Latino 3: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ.
- 15%: surogate laŭ la H-sistemo: ch, gh, hh, jh, sh, u.
- 15%: surogate laŭ la X-sistemo: cx, gx, hx, jx, sx, ux.

Lingvoevoluo

Kvankam E. montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro 1908 el reformprovo rezultis nova lingvo projekto, kaj fine aparta planlingvo: Ido. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) lingvoŝanĝiĝo ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn:
- prefero de mallongaj vortoformoj - ekzemple spontana anstataŭ spontanea
- arkaikiĝo de vortoj (ekz.: pafilego) kaj paralela enuziĝo de novaj (ekz.: kanono)
- nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al bleki (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj
- evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj - ekz.: plaĝo = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; strando = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio
- uzo de k (en kelkaj kazoj h) anstataŭ pli frua ĥ, precipe post r.
- ~ ~ de -io anstataŭ -ujo en landnomoj
- pli ofta adverbigo - ekzemploj: lastatempe anst. en la lasta tempo, aviadile anst. per aviadilo, haste kaj laste anst. hastante kaj kiel la lasta
- evito de kompleksaj verboformoj
- uzo de afiksoj kiel memsignifaj vortoj - ekz.: ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj, estas lastatempe ne malofte diskutataj en la novaĵgrupo soc.culture.esperanto; ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo sekse neŭtra (ri, ŝli) aŭ konsekvenca uzo de ĝi en tiu rolo. (
- ) Kvazaŭ-arĥaikaĵo, tre malofte uzata.
(
- ) La seksindiferenta (neŭtra laŭ PIV difinebla kiel prezentanta neniun difinitan sekson) pronomo »ĝi« povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto.
(
- ) Uzebla nur por la tria persono.

Parolantaro

La nombro de Esperanto-parolantoj estas nekonata. Nur eblas taksoj. La plej multaj varias inter 100 mil kaj 1,5 milionoj.
Kelkaj parolas eĉ pri pluraj milionoj, sed tiam supozeble temas pri ĉiuj homoj, kiuj iam informiĝis pri bazaj elementoj de la lingvo, eble eklernis ĝin, ankoraŭ rememoras kelkajn vortojn, sed fakte ne scipovas praktike utiligi la lingvon. Se la kriterio estu tute flua altanivela lingvouzo, komparebla al denaska nivelo en aliaj lingvoj la taksoj eĉ reduktiĝas je unu aŭ kelkaj dekmiloj. (>pliaj informoj) Inter la planlingvoj (ekzemple, Interlingvao kaj Loĵbano), Esperanto estas la plej uzata kaj la sola kun evoluintaj daŭraj aplikoj en preskaŭ ĉiuj vivosferoj. Interlingvao, la ĉefa konkuranto de Esperanto inter la planlingvoj, havas ĉirkaŭ mil parolantojn.

Movado

La ĉefa tutmonda Esperanto-organizaĵo estas la Universala Esperanto-Asocio. Ĝi jam de kelkaj jardekoj kunrilatas kun Unuiĝintaj Nacioj. Unesko (Organizaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Edukado, Scienco kaj Kulturo) adoptis [http://e.euroscola.free.fr/unesko.htm du rezoluciojn] favorajn al Esperanto (1954 kaj 1985), per kiuj ĝi agnoskas la indajn atingaĵojn de Esperanto kaj instigas ĝian utiligon. Sed, malsimile al la latina en mezepoka Eŭropo kaj la angla en nia jarcento, bazo de lernejoj, universitatoj kaj lernolibroj mankas al Esperanto. La plej fama simbolo de Esperanto estas la kvinpinta verda stelo, kiu simbolas la esperon (verdo estas koloro de espero) sur la kvin kontinentoj, kaj kiu ankaŭ ornamas la Esperantan flagon.

Kulturo

Esperanto havas literaturon, parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj (kaj parte eĉ surretan). Bedaŭrinde, malmultas esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, kaj do la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin. Ĝi ankaŭ havas muzikon, gazetojn, organizojn, kaj dissendojn per radio en Esperanto.

Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto

Ankaŭ vidu

Esperanto kaj internacia uzo por pagata laboro

Esperanto kaj firmaoj

- KAVA-PECH

Eksteraj ligoj

- [http://esperanto.net/ Multlingva Informcentro pri Esperanto] en 60 lingvoj
- [http://uea.org/dokumentoj/bibliografioj.html Terminaroj ĉe UEA]
- [http://www.geocities.com/origlit/lit/index.html Datumbazo de originalaj Esperanto-verkaĵoj kaj aŭtoroj], kun biografioj kaj bildoj
- [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/eo/c/c3/Radiopolonia_20nov2004.OGG Intervjuo al ĉina esperantistino], kiu priskribas, kiel malfacila estas esperanto por ĉino (sondosiero).
- [http://it.groups.yahoo.com/group/ni_parolas_esperante Diskutgrupo "Ni parolas Esperante"]

Kritikoj

- [http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ Esperantokritika paĝaro] (anglalingve)
- [http://www.rickharrison.com/language/bloated.html Ĉu la Esperanta vortaro estas tro vasta?] (anglalingve) Kategorio:Planlingvoj Kategorio:Esperantidoj als:Esperanto ja:エスペラント ko:에스페란토 ms:Bahasa Esperanto simple:Esperanto th:ภาษาเอสปรานโต zh-min-nan:Sè-kài-gí

Esperanto-biblioteko

Esperanta Kulturo > Esperanto-Biblioteko ---- Esperanto-bibliotekoj estas jen memstaraj bibliotekoj, jen partoj de pli vastaj bibliotekoj kun esperantologia parto. Iuj el ili pli vaste havas ankaŭ verkojn pri reformoj de Esperanto aŭ aliaj planlingvoj:
- La Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno funkcias en Ĉeĥio.
- La Biblioteko Hector Hodler, BHH, troviĝas en Nederlando, urbo Rotterdam, en la Centra Oficejo de UEA, kun pli ol 20000 volumoj kaj ampleksa kolekto de periodaĵoj, fototeko...
- La Biblioteko Montagu C. Butler ĉe Esperanto-Asocio de Britio enhavas 10000 librojn kune kun arkivoj fota kaj dokumenta; ĝi translokiĝis en 2002 al la Kolegio Wedgwood en Barlaston, fama interalie pro siaj esperanto-kursoj.
- La Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia, CDELI, en Svislando, urbo La Chaux-de-Fonds ekde 1967 funkcias kiel fako de la urba biblioteko kun pli ol 20000 bibliografiaj unuoj pri multaj planlingvoj, interalie Volapuko kaj Okcidentalo.
- La Esperanto-Biblioteko de Usono, EB-USONO, estas nova biblioteko en Arizono, urbo Scottsdale, en la Verda Domo de A.
- La Esperanto-Fondaĵo Kortrijk, en Belgio estas sekcio de la urba biblioteko de la urbo Kortrijk kun leĝe protektata kolekto de proksimume 10000 libroj kaj jarkolektoj de gazetoj.
- La Esperanto-Kolektaĵo Fajszi en Hungario, en la ĉefurbo Budapesto, ekis per la laboro de Karoly FAJSZI ekde 1970, kaj ĝia katalogo el 1991 havis 542 paĝojn.
- La Esperanto-kolekto de Urba Muzeo en Česká Třebová funkcias en Ĉeĥio.
- La Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio funkcias en Ĉeĥio.
- La Germana Esperanto-Biblioteko, en Germanio, urbo Aalen, havas kolekton de pli ol 19000 eroj kun rete serĉebla katalogo (vidu la eksterajn ligilojn).
- La Hispana Esperanto-Muzeo, en Hispanio, urbo San Pablo de Ordal, kreskis el la kolektado, kiun L. M. HERNANDEZ YZAL komencis en 1963, malfermiĝis en 1968, kaj en 1993 nombris 8400 librojn, 12315 jarkolektojn de 2485 periodaĵoj.
- La Internacia Esperanto-Muzeo, IEMW, estas parto de la Nacia Biblioteko de Aŭstrio en Vieno, kun 25000 volumoj, 2000 muzeaj objektoj, 2000 aŭtografoj kaj manuskriptoj, 13000 fotoj, 1100 afiŝoj, kaj 40000 flugfolioj. En 1995, komenciĝis la enretigo de la katalogo (vidu la eksterajn ligilojn).
- La Internacia Muzeo de Paco kaj Solidaro en Uzbekio, urbo Samarkando, estis fondita en 1986 zorge de la Klubo de Internacia Amikeco, kun celo antaŭenigi pacon kaj tutmondan konscion; ĝi ekspozicias proksimume 20000 librojn, artaĵojn, kaj memoraĵojn el 100 landoj.
- La Kvinpetalo en (Francio), apud Poitiers, vilaĝo Bouresse ricevis la bibliotekojn de Roger BERNARD kaj Gaston WARINGHIEN.
- La Nacia Esperanto-Biblioteko kaj Arkivo en Italio, urbo Massa, estis fondita en 1972 kiel biblioteko de la Itala Esperanto-Federacio, sed ekde 1994, la kolekto de 7250 volumoj apartenas al la ŝtata arkivejo de Massa kaj alireblas de la publiko.
- La Nacia Esperanto-Muzeo en Francio, urbeto Gray estas publika arkivejo, dokumentejo, kaj havas konstantan ekspozicion pri Esperanto. Ankaŭ vidu: Ideala Esperanto-Biblioteko

Eksteraj ligiloj

- [http://www.math.chalmers.se/~martinw/esperanto/bibl/ Esperanto-bibliotekoj, bibliografioj kaj librokatalogoj] en VEB
- [http://esperanto-bibliothek.de.nr oficiala retejo de la Germana Esperanto-Biblioteko]
- [http://allegro.onb.ac.at/cgi-bin/allegro/maske.pl?db=esperanto&lang=esp trovanto ĉe la IEMW] Biblioteko Biblioteko Biblioteko

1968

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1968 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1968 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 53-a Universala Kongreso de Esperanto en Madrido.
- Jorge Luis GUTIÉRREZ eklernis Esperanton.
- Fondo de Institucio Hodler'68 kaj de Esperanto-Biblioteko de La Chaux-de-Fonds.
- Majo: Francio: Maja Ribelo
- Ekvatora Gvineo sendependiĝas de Hispanio.
- Al UNO aniĝas Ekvatora Gvineo, Maŭricio, kaj Svazilando.
- Malio : Ekregas militistoj.
- Usono : Petrolo malkovriĝis en Alasko.
- Barejno eks-protektoratiĝas je Britio.
- Butano : kreiĝas kabineto de ministroj.
- Brunejo : sultaniĝas Muda Hassanal Bolkiah Muzaddin Wadaula.
- Praga Printempo: Sovetunio invadas Ĉeĥoslovakion.
- 2-a de oktobro: studenta masakro en Meksikurbo
- Alan Kej elpensis Dynabook - plenfunkcian komputilon de futuro. Nun la komputilon oni nomas tekokomputilo.

Naskiĝoj

Mortoj

- 27-a de marto : Jurij GAGARIN
- 16-a de aprilo : Usono : Edna FERBER
- 1-a de junio : Helen KELLER
- 6-a de junio : Robert F. KENNEDY
- 14-a de junio : Italio : Salvatore QUASIMODO
- 20-a de junio : Zdeněk ŠTĚPÁNEK
- 27-a de oktobro : Britio : Lise MEITNER
- 17-a de novembro : Wilhelm LEHMANN
- 25-a de novembro : Upton SINCLAIR
- 26-a de novembro : Arnold ZWEIG
- 28-a de novembro : Enid BLYTON
- 1-a de decembro : Hugo HAAS
- 20-a de decembro : Usono : John STEINBECK
- Hans Hermann KÜRSTEINER
- L. N. NEWELL ---- 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1968年 ko:1968년 simple:1968 th:พ.ศ. 2511

1975

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1975 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1940-oj - 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj Jaroj: 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1975 post Kristo okazis, interalie:

1980

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1980 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj Jaroj: 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta je mardo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1980 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 65-a Universala Kongreso de Esperanto en Stokholmo.
- Manifesto de Raŭmo. Raŭmismo ekis.
- Nova Statuto de UEA.
- Revuo Monato lanĉita de Stefan MAUL.
- Apero de Plena Analiza Gramatiko
- Grégoire MAETENS fariĝas prezidanto de UEA.
- Fondita teatro "La Krizalido" dulingva (franca kaj esperanta)
- Izabel Cristina OLIVEIRA SANTIAGO eklernis Esperanton.
- Belgio : Eko de regionaj administro-strukturoj por Flandrio, Valonio kaj Bruselo.
- Nederlando : Reĝino Beatrix surtroniĝas.
- Honduro elektas civilan registaron.
- Zimbabvo : Robert MUGABE prezidentiĝas.
- Sent-Vincento kaj la Grenadinoj kaj Zimbabvo aniĝas al UNO.
- En aprilo, la Sud-Afrikan Evolu-Kunordigan Konferencon establis naŭ sud-afrikaj landoj.
- 18-a de majo : Monto Sankta Heleno, vulkano en Vaŝingtonio, Usono, dorminta 93 jarojn, eksplodis, mortigante 57 homojn.

Naskiĝoj

Mortoj

- Oswaldo ARRUDA STEIN
- Aleksandr Porfirjeviĉ LOGVIN
- 15-a de aprilo : Jean-Paul SARTRE, franca verkisto
- 29-a de aprilo : Usono: Alfred HITCHCOCK
- 2-a de aŭgusto: Nelson SILVEIRA
- 30-a de oktobro : Jan WERICH
- 8-a de decembro : John LENNON ---- 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1980 ja:1980年 ko:1980년 simple:1980 th:พ.ศ. 2523

LF-koop

Esperanta Kulturo > Esperanto-movado > Esperanto-entrepreno > LF-koop ---- LF-koop : oficiala mallongigo de Kooperativo de Literatura Foiro, fondita en La Chaux-de-Fonds (Svislando) la 30an de majo 1980, kun la celo produkti kaj surmerkatigi kulturajn varojn kaj servojn en kaj per Esperanto. LF-koop estis la natura evoluo de la unuaj dek jaroj de Literatura Foiro. La revuo, fondita en Milano (Italio) de la literatura rondo La Patrolo en junio 1970, etendis sian aktivecon al aliaj branĉoj: libroeldonado, teatro, literaturaj konkursoj. La kresko de la aktiveco kaj la multiĝo de la aktivuloj en internacia kampo kaŭzis la bezonon fondi entreprenon sen profita celo, laŭ la svisa juro, sub la prezido de Tazio CARLEVARO, la lasta Patrolestro. LF-koop, kies simbolo estas kvinpetalo, havis komence kvin fakojn: gazetfako (kiu produktis ĝis ses gazetojn samtempe), librofako, kongresfako, bendofako, literatura premio "La Verko de la Jaro". Aldoniĝis poste la produktado de filmoj, la teatrofako, la prizorgo de staĝejoj (el kiuj la unua estis La Kvinpetalo en Francio). Post Tazio CARLEVARO (1980-85) prezidis Giorgio SILFER (1985-1997) kaj Marc HILTBRAND (1997-2005). LF-koop estas verŝajne la unusola entrepreno en Esperantio nomebla "multimedial". Ĝiaj ĉefaj produktoj estas nuntempe Literatura Foiro kaj Heroldo de Esperanto.

1998

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1998 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003 ---- Internacia Jaro de la Oceano ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je ĵaŭdo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1998 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 83-a Universala Kongreso: Montepeliero, Francio - 3133 partoprenantoj
- 54-a Internacia Junulara Kongreso: Rijeka, Kroatio - 378 partoprenantoj
- Fondita Esperanta Civito
- Fermita la Esperanto-Kulturdomo de Fortalezo
- Werner MOELLER eklernis Esperanton.
- LEGO Mindstorms, nova LEGO-ludilo
- Google fondita
- Grandajn partoj de Afganio kontrolas la taliboj.
- Jugoslavio: Akriĝas la sinteno inter albanoj kaj serboj en Kosovo. Onidiroj pri etno-purigado.
- Bombatako per sinmortigantoj kontraŭ la usonaj ambasadorejoj en Kenjo kaj Tanzanio. 224 mortintoj. Usono kulpigas je Osama Bin-Laden.
- Indonezio: Falo de Suharto.
- La afero Lewinsky.
- Burundo: Pierre BUYOYA elektatas prezidento.
- Kolombio: Andres PASTRANA ARANGO prezidentiĝas.
- Gvineo: Elektatas prezidento Lansana CONTE.
- Somalio: Puntlando deklaras sin sendependa ŝtato.
- Francio : junio-julio : Monda Pokalo de Futbalo. Fine venkas kiel monda ĉampiono la franca teamo.
- Proponitaj Arvano, Globa lingvo kaj Interkelta lingvo.

Naskiĝoj

Mortoj

- Josef VANĚČEK
- 1-a de februaro: Islando: Halldor Kiljan LAXNESS
- 17-a de februaro: Germanio: Ernst JÜNGER
- 20-a de aprilo : Meksiko : Octavio PAZ
- 3-a de majo : Raimund HARMSTORF
- 12-a de majo: Germanio: Hermann LENZ
- 14-a de majo: Usono: Frank SINATRA
- 2-a de julio : Gaston Hoessélo EBOE
- 9-a de aŭgusto: Mikaelo TERNAVSKI
- 6-a de septembro - Akira KUROSAWA, japana kina direktoro
- 12-a de oktobro - Bernhard MINETTI
- 8-a de novembro : Jean MARAIS ---- 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1998 ja:1998年 ko:1998년 simple:1998 th:พ.ศ. 2541

Civito de Esperantio

Esperanto-movado > Civito de Esperantio ---- Esperanta Civito estas subjekto de internacia juro, kun federisma strukturo kiu celas reprezenti la Esperantio-anaron.

10-a de aŭgusto, 1998

La Pakto por la Esperanta Civito estas lanĉita en Ĉaŭdefono (Svislando), fare de la establoj partoprenintaj en la unua Forumo por la Esperanta Civito, kunvokita de Esperanta PEN-Centro kaj de ERA, sub la prezido de Gyorgy NANOVFSZKY. La Pakto konsistas el ideologia premiso (la Kvintezo, raŭmisme inspirita) kaj el organiza parto. Ĝi celas:
a) solidarecon inter la paktintaj establoj;
b) solvi ĉe komuna Kortumo la eventualajn konfliktojn inter la paktintoj;
c) krei la embrion de la Esperanta Civito. Estas elektita la Evolukomisiono de la Pakto.

29-a de julio, 1999

La dua Forumo aprobas la proponon de Konstitucio de la Esperanta Civito, en Karolovaro (Bohemio), okaze de la SAT-kongreso, sub la prezido Yves PEYRAULT. Estas elektita la Kortumo.

2-a de junio, 2001

Post dujara diskuto, la Konstitucio estas promulgita en Sabloneto (Italio) fare de la tria Forumo, kiu samtempe fariĝas unu el la du branĉoj de la Civita Parlamento. La Evolukomisiono preparas la unuajn elektojn de la Senato. La Kortumo estas renovigita. Ĉeestas en Sabloneto: SAT (observanto, prezidas), Akademio de Esperanto (observanto), Esperanta PEN, Esperantista Kulturdomo Razgrad, E-Societo Vraca, Itala Interlingvistika Centro, Kultura Centro Esperantista, LF-koop, Teatro Espero Varsovio, redakcioj de "Debrecena Bulteno", "Heroldo de Esperanto", "Literatura Foiro". Senkulpiĝis kaj salutis ELTE (E-Fako), RE/LOdE kaj Kip ENDERBY (UEA-prezidanto).

15-a de decembro, 2001

Unuaj elektoj de la Senato. Rajtas baloti la membroj kaj la abonantoj de la establoj aliĝintaj al la Pakto. Konkuras du listoj, kun propraj politikaj, kulturaj kaj sociaj programoj: la Blanka, kun ĉefkandidatoj Vinko OŜLAK (Slovenio/Aŭstrio) kaj Nelly HOLEVITCH (Bulgario/Nederlando), kaj la Verda, kun ĉefkandidatoj Walter ŻELAZNY (Pollando/Francio) kaj Ljubomir TRIFONĈOVSKI (Bulgario). La simbolo de la Blanka Listo estas fiŝo, la slogano "Por Civito inspirita de kristanaj valoroj"; la simbolo de la Verda Listo estas arbo kun radikoj, la slogano "De Zamenhof ĝis la Esperanta Civito". La Verda Listo gajnas kun 70% de la voĉoj. La Evolukomisiono ĉesas ekzisti.

23-a kaj 24-a de februaro, 2002

Unua sesio de la Civita Parlamento, en la Urbodomo de Loklo (Svislando). La Forumo proklamas la balotrezulton de la Senato. La 19 senatanoj estas: Walter ŻELAZNY (Konsulo), Ljubomir TRIFONĈOVSKI (Vickonsulo), Marie-France CONDE REY, Judit FELSZEGHY, Anatolo GONĈAROV, Lidia LIGĘZA, Ivaniĉka MAĜAROVA, Perla MARTINELLI, Andrea MONTAGNER, Bertil NILSSON, Mayra NUNEZ HERNANDEZ, Marco PICASSO, Tiziana ROGORA, Dieter ROOKE, Jan S. SKORUPSKI, por la Verda Listo; Vinko OŜLAK, Nelly HOLEVITCH, Alessandro BELTRAMINI, Anna LASZAY, por la Blanka Listo. La Forumo elektas ankaŭ la novan Kortumon: Giorgio SILFER, Leen DEIJ, Zofia Banet FORNALOWA. Okaze de la unua kunsido de la Senato, sen. Nunez Hernandez, Picasso kaj Rooke formas la Ruĝan grupon, daŭre en la majoritato, sed teknike sendependan. La Konsulo proponas por la Kapitulo la sekvajn vickonsulojn: Trifonĉovski (internaj aferoj), Conde-Rey (socialaj aferoj), Nilsson (kulturaj aferoj), Nunez Hernandez (Tria Mondo), Oŝlak (informado). La nomumo de la lasta donas al la registaro signifon pli ol majoritatan. La Senato interalie aprobas la leĝon pri la Civitana Registro, kaj la rekomendon pri la deviga depono ĉe la ĉefaj E-bibliotekoj. Ĝi decidas interalie ke la Civito aliĝos al la Monda Socia Forumo (Porto-Alegro), partoprenos en la Internacia Konferenco de Federismo (San-Galo) kaj ke la Vickonsulo, invitita al la renkonto de bulgaraj intelektuloj kun Papo Johano Paŭlo la 2-a, salutos lin nome de la Esperanta Civito. Plej rimarkinda posta evento, el politika vidpunkto, estas la deklaro pri la baldaŭa milito (la 18-a de marto 2003). Temas pri la unua efektiva konfrontiĝo kun la ekstera mondo, kaj pri kvalita diferenciĝo de la cetera Esperantio, kiu silentis pri la problemo, escepte de SAT. La organo de la Esperanta Civito estas "Heroldo komunikas".

Kritikoj

Ne ĉiuj Esperantistoj konsentas kun la kreo kaj celoj de la Civito. Multaj jam kritikis ĝiajn fondajn ideologiojn. En la du jaroj antaŭ la Projekto de Konstitucia Ĉarto kaj fondo de la Civito, la verkisto Jorge CAMACHO kolektis diversajn kritikojn de la Civito en sia verko La liturgio de la foiro. Jouko LINDSTEDT tiam skribis, ke La Civito estas provo de la raŭmistoj uzurpi la koncepton "Esperantujo". Diversaj esprimoj estas uzataj pro priskribi la "Esperantan civiton" : "la rondeto de Giorgio SILFER", "La Polpo" kaj "la Vespejo". Sinteze la "Esperanta civito" aperas al multaj kiel malgranda grupo kiu laboras sub la aŭtoritata gvido de sia ĉefo kaj kutimas eluzi tre malagrablajn rimedojn por etendi sian influon. Sed ĉar tio estas ĉiam pli vaste konata, la influo de la grupeto ne kreskas.

Eksteraj ligoj

- [http://www.esperantio.net/ Hejmpago de la Civito]
- [http://homepage.ntlworld.com/edmund.grimley-evans/foirismo.html La liturgio de l' foiro (Elementoj por ekzegezo)]
- [http://www.geocities.com/al_fab_et_o/camacho/liturgifoir.html La liturgio de l' foiro (kun suplementoj)]

Ĝido

Geografio > Azio > Saŭda Arabio > Ĝido ---- Ĝido (arabe جدّة, [ĝeddah] aŭ [ĝiddah]) estas la plej granda urbo de Saŭda Arabio kaj ĝia plej grava haveno ĉe la Ruĝa Maro. Ĝi situas en la provinco Heĝazo kaj probable havas pli ol 3.4 milionojn da loĝantoj. Laŭ tradicio Ĝida enhavas la tombon de Evo, la biblia prapatrino de la homaro. Ĝi estas la haveno de Mekao, situanta ĉ. 70 km oriente. Multaj pilgrimantoj al Mekao iras tra Ĝido.

SAT

Esperanto > Esperanto-kulturo > Esperanto-asocio > Sennacieca Asocio Tutmonda ---- Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) estas sendependa, neneŭtrala tutmonda Esperanto-asocio. SAT multe eldonas, kaj inter ĝiaj eldonoj estas la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto. Ĝi havas tramondan reton de SAT-perantoj. Kaj SAT estas ligita al la Laboristaj Esperanto-Asocioj (LEA-oj) per la konvencio de Gotenburgo. SAT fondiĝis en 1921 kiel la organizaĵo de la Laborista Esperanto-movado. Grava figuro inter la fondintoj de SAT estas Eŭgeno LANTI.

Celoj

a) utiligi praktike la internacian lingvon Esperanto por la klasaj celoj de la laboristaro tutmonda;
b) kiel eble plej bone kaj digne plifaciligi la interrilatojn de la membroj, tiel kreskigante ĉe ili fortikan senton de homeca solidaro;
c) lernigadi, instruadi, klerigadi siajn membrojn tiele, ke ili fariĝu la plej kapablaj kaj plej perfektaj el la tiel nomataj internaciistoj.
ĉ) servi kiel peranto ĉe la interrilatoj de nesamlingvaj asocioj, kies celo estas analoga al. tiu de SAT;
d) peri kaj ĉiel eble helpi al kreado de literaturo (tradukoj kaj originaloj) spegulanta la idealon de la asocio.
Ĉi tiun difinon oni akceptis en la fonda kongreso de SAT en 1921, ĝi restas ĝis nun valida. En 1928 oni precizigis la celon per jena aldono: SAT, ne estante politika, sed nur kleriga, eduka, kultura organizo celas, ke ĝiaj membroj estu komprenemaj kaj toleremaj rilate al la politikaj kaj filozofiaj skoloj aŭ sistemoj, sur kiuj sin apogas la diversaj klasbatalaj laboristaj partioj kaj sindikatmovadoj; per komparo de faktoj kaj Ideoj per libera diskutado ĝi celas malebligi ĉe siaj membroj la dogmiĝon de la instruoj, kiujn ili ricevos en siaj apartaj medioj.
Unuvorte, SAT celas, per konstanta uzado de racie elpensita lingvo kaj ĝia mondskala aplikado; helpadi al la kreado de racie pensantaj spiritoj, kapablaj bone kompari, ĝuste kompreni kaj juĝi ideojn, tezojn, tendencojn kaj sekve kapablaj elekti memstare la vojon, kiun li opinias la plej rekta, aŭ plej irebla por la liberigo de sia klaso kaj forkonduko de la homaro al kiel eble plej alta ŝtupo de civilizo kaj kulturo.
SAT ne estas poresperanta organizo, t.e. ĝi ne estas organizo, kiu propagandas Esperanton. Ĝi estas peresperanta organizo, t. e. SAT utiligas Esperanton por siaj celoj.

Strukturo

SAT havas sennaciecan strukturon. La membroj aliĝas individue, kaj ne pere de landa asocio. La decid-strukturo de SAT estas teorie per referendumoj religita al la bazo (ĉiuj kongres-decidoj validas nur post referendumo). Tiu statuta dispono celas bazan demokratian regadon; tamen la sperto montras, ke la plej multaj kongresdecidoj neniam estas submetitaj al referendumo. La SAT-estraro, kiu gvidas la asocion, nomiĝas Plenum-Komitato. Redaktanto de Sennaciulo kaj jam dum jaroj Ĝenerala Sekretario estas Kreŝimir BARKOVIĈ. Prezidanto de Plenum-Komitato estas ekde marto 2003 Jakvo ŜRAM.

Agado

SAT eldonas la ĉiumonatan gazeton Sennaciulo, la jaran kulturan Sennaciecan Revuon, kaj diversaj libroj kun kleriga enhavo, el kiuj la plej gravaj estas PIV. Ĝi ankaŭ publikigas plian klerigan materialon sur la [http://satesperanto.free.fr/satkulturo/ reto]

Vidu ankaŭ

- Eldonoj de SAT
- Historio de SAT
- Kongreso de SAT
- Laboristaj Esperanto-Asocioj

Eksteraj ligoj

[http://satesperanto.free.fr/ La TTT-ejo de SAT] [http://satesperanto.free.fr/satkulturo/ La retaj kulturpaĝoj de SAT] [http://users.pandora.be/jakvo/Esperanto/satinfo.html Kio vere estas tio SAT] [http://www.uea.org/agadoj/fakoj/laboristoj.html Paĝo pri SAT ĉe UEA] Kategorio:Esperanto-asocio Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda Kategorio:Esperanto Kategorio:Esperanto-kulturo Kategorio:Esperanto-movado Kategorio:Enciklopedio de Esperanto Kategorio:Enciklopedio de Esperanto S Kategorio:Laborista Esperanto-movado

Masa Plancka

Masa Plancka to jednostka masy w naturalnym systemie jednostek oznaczana jako m_P.

m_P = \sqrt \approx

2.176 × 10^-8 kg gdzie:

\hbar

to zredukowana stała Plancka, G stała grawitacji, c prędkość światła w próżni. Masa Plancka w odróżnieniu od innych jednostek naturalnych ma wartość zbliżoną do naszych codziennych doświadczeń. Odpowiada ona masie pchły. Promień Schwarzschilda dla masy Plancka jest równy długości Plancka. Gdybyśmy ścisnęli ciało o masie Plancka (pchłę) do długości Plancka (rozmiarów 10²⁰ mniejszych niż proton), to zamieniłaby się w czarną dziurę (przynajmniej teoretycznie) z pominięciem kwantowych efektów grawitacji. Dla tej masy comptonowska długość fali jest równa jednostce długości w układzie naturalnym. Czarna dziura o takiej średnicy byłaby falą materii o długości równej jej średnicy, co oznacza, że do opisania jej nie wystarczy dzisiejsza fizyka. Kategoria:Stałe fizyczne Kategoria:Mechanika kwantowa ko:플랑크 질량 ja:プランク質量

seo teksty Bramy gara�owe liczniki gastronomia

:: RELATED NEWS ::

Jean-Charles Pichegru
Pichegru, Jean-Charles Pichegru, Jean-Charles Pichegru, Jean-Charles Pichegru, Jean-Charles Jean-Charles Pichegru, général français de la Anatoliennes Anatoliennes Anatoliennes Les langues anatoliennes constituent une famille de langues indo-européennes parlées en Anatolie aux IIe et Ier millénaires avant notre ère. Leur filliation est la suivante :
- nésique (ou hittite-nésique), le plu