Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Margaret ATWOOD

Margaret ATWOOD

Literaturo > Anglalingva literaturo > Margaret ATWOOD < Angla Lingvo ---- Margaret ATWOOD (naskiĝis la 18-an de novembro, 1939, en Otavo, Ontario) estas kanada verkistino. Ŝi loĝas en Toronto. Atwood verkis poezion, rakontojn, kaj romanojn.

Listo de verkoj

Romanoj


- The Edible Woman (1969)
- Surfacing (1972)
- Lady Oracle (1976).
- Life Before Man (1979)
- Bodily Harm (1981)
- Cat's Eye (1988)
- The Robber Bride (1993)
- Alias Grace (1996)
- The Blind Assassin (2000)

Sciencfikciaj romanoj


- The Handmaid's Tale (1985)
- Oryx and Crake (2003)

Literaturo

Literaturo estas la tuto de skribaĵoj, prozaj kaj versaj, kiuj havas socikulturan aŭ estetikan valoron. La vorto literaturo povas aŭ signifi la tutan mondan literaturon, aŭ nur la literaturon de unu specifa kulturo. Literaturo ne nur enhavas la verkaron de la arta literaturo (la beletron), sed ankaŭ la tuton de la intelektaj verkoj, kiuj koncernas la vivon kaj kulturon de iu nacio aŭ epoko. Literaturaj verkoj povas esti historiaj, biografiaj, filozofiaj, sciencaj, politikaj, kaj aliaj.

Evoluo

En antikvaj tempoj popoloj havis nur parolan tradicion, poste rakontoj kaj versaĵoj estis surskribitaj. La unuaj verkaĵoj havis mitologian aŭ religian enhavon. Kiam oni komencis presadon, literaturo akiris pli privatan karakteron kaj fariĝis rimedo por esploro kaj esprimo de emocioj kaj homaj rilatoj. Por legi pri evoluo de literaturo, vidu apartajn artikolojn: :Artikoloj pri literaturo de diversaj regionoj :Artikoloj pri literaturo de diversaj lingvoj

Specoj poezio kaj prozo

Oni distingas du specojn de literatura arto: poezio kaj prozo. Poezio estas arto komuniki emociojn per versoj, do per la muziko de la parolo, obeante iajn metrikajn kaj priformajn regulojn. Prozo estas ordinara parolo ne aranĝita laŭ versmezuro. La prozo pli konformas al ĉiutaga parolo ol la poezio. Antikvaj verkoj estis skribita versforme, la prozo estas pli nova etapo. Nur en 18-a ĝis 19-a jarcentoj ili egaliĝis laŭ valoro. Por pli da specoj, vidu: :Artikoloj pri diversaj literaturaj specoj

Literaturo kiel socia procezo

Lastatempe, ankaŭ estas akceptite ke la koncepto pri Literaturo estas socia procezo, en kiu partoprenas diversaj institucioj kaj perantoj (nome, universitatoj, lernejoj, instruistoj, eldonejoj, politikistoj, literaturaj konkursoj, librovendejoj, kritikistoj, revuoj, ĵurnaloj, ktp). Interveno de tiuj perantoj legitimas verkojn, klasifikante ilin en la kategorion literaturo. Sekve, la studo de la tiel nomataj literaturaj (ĉef)verkoj, estas ankaŭ la studo de la politikaj, sociologiaj, filozofiaj kondiĉoj, kiuj unuflanke kreis ilin; kaj aliflanke legas kaj rekomendas ilin. La esplorado de signifo de la literaturaj verkoj estas des pli kompleksa, ĉar la interpretado de unu sama verko varias historie kaj socie. Tio parte klarigas la maleblon doni ĝustan difinon al la vorto literaturo. Estante produkto de longa kaj kompleksa socia procezo, literaturo estas rezulto de reciproka influo de interesoj de sociaj sektoroj (aŭ tavoloj, grupoj) per legitimantaj institucioj, kiuj reprezentas ilin.
Pro tio ĉi, en avangardaj literatursciencaj sektoroj, oni preferas la adjektivan uzon de la vorto literaturo anstataŭ ĝia substantivo. Sekve oni aludas al literatura teorio, ne al teorio de la literaturo. Tio montras la rekonon ke literaturo ne estas reala objekto, sed tre dinamika, aktiva procezo, al kiu oni aludas per la adjektivo literatura. En tiu ĉi skemo, ankaŭ la literaturaj genroj estas rezulto de la samaj procezoj, kiuj kreas literaturajn objektojn.

Aliaj artikoloj pri literaturo

Literaturo laŭ regionoj

:Afrika Literaturo - Barata Literaturo - Eŭropa Literaturo - Islama Literaturo - Latinamerika Literaturo - Nordamerika Literaturo

Literaturo laŭ lingvo

:Angla - Araba - Bengala - Ĉeĥa - Ĉina - Dana - Esperanta - Eŭska - Finna - Franca - Frisa - Germana - Greka - Helena - Hispana - Hungara - Islanda - Itala - Japana - Kartvela - Kataluna - Keĉua - Kornvala - Latina - Malajala - Nederlanda - Norena - Norvega - Okcitana - Pensilvanigermana - Persa - Pola - Portugala - Rumana - Rusa - Samea - Slovaka - Slovena - Sveda - Urdua poezio - Vjetnama

Literaturo laŭ formo

Prozo

:Artikolo - Dramo - Eseo - Fabelo - Legendo - Mito - Novelo - Publicista Verko - Romano - Ŝlosilromano

Poezio

: Epopeo - Eposo - Fablo - Hajko - Limeriko - Poemo - Soneto - Tankao - Verso

Apartaj specoj

Apartan specon de literaturaĵoj prezentas koncizaj eldiraĵoj, montrantaj homajn pensojn pri diversaj valoroj de la vivo. :Aforismo - Devizo - Maksimo - Moto - Proverbo - Sentenco

Literaturo laŭ enhavoj

:Biografioj - Ĉiutaga literaturo - Fakliteraturo - Fantasto - Historiaj romanoj - Krimliteraturo - Magia realismo- Memoroj -Militliteraturo - Porinfana literaturo - Psikologiaj romanoj - Romantika literaturo - Sciencfikcio - Taglibroj- Vojaĝlibroj -Enketa-atestaĵa-gazetista-litaraturoj

Literaturo laŭ skoloj

:Klasikismo - Romantisma literaturo - Simbolismo - Dadaismo

Literaturo laŭ famo

:Ĉefverkoj de literaturo - Baza legolisto de William AULD - Literaturpremioj

Literaturo laŭ distribuo

:Buŝa literaturo - Manuskripta literaturo - Presita literaturo - Samizdato - Rete publikigita literaturo

Famaj verkistoj

Vidu ĉe Verkistoj.

Diverse

:Famaj fikciuloj - Fikciaj lokoj - Serio Oriento-Okcidento :Eldonejoj - ISBN - Librovendejoj

Vidu ankaŭ


- Skribarto
- Lingvo
- Teatro als:Littérature ja:文学 ko:문학 simple:Literature zh-cn:文学 zh-tw:文學

Anglalingva literaturo

Literaturo > Anglalingva literaturo < Angla lingvo ----

Anglaj verkistoj

:Jane AUSTEN :Aphra BEHN :Hilaire BELLOC :William BLAKE :Enid BLYTON :Anne BRONTË :Charlotte BRONTË :Emily BRONTË :Bill BRYSON :Edward George BULWER-LYTTON :Anthony BURGESS :George BYRON :James Branch CABELL :Lewis CARROLL :Geoffrey CHAUCER :Gilbert Keith CHESTERTON :Agatha CHRISTIE :Winston CHURCHILL :Daniel DEFOE :Charles DICKENS :John DRINKWATER :John DRYDEN :Daphne DU MAURIER :George ELIOT :T. S. ELIOT :Henry FIELDING :Ian FLEMING :Peter FLEMING :E. M. FORSTER :Frederick FORSYTH :John GALSWORTHY :David GARRICK :William GOLDING :Graham GREENE :Thom GUNN :Thomas HARDY :William HAZLITT :George HERBERT :Aldous HUXLEY :Samuel JOHNSON :John KEATS :Rudyard KIPLING :D. H. LAWRENCE :C. S. LEWIS :Doris LESSING :Katherine MANSFIELD :Christopher MARLOWE :John MASEFIELD :William Somerset MAUGHAM :A. A. MILNE :John MILTON :George ORWELL :Samuel PEPYS :Harold PINTER :Ann RADCLIFFE :John RUSKIN :Samuel RICHARDSON :J. K. ROWLING :Peter SHAFFER :William SHAKESPEARE :Alan SILLITOE :Laurence STERNE :J. R. R. TOLKIEN :Peter USTINOV :Evelyn WAUGH :H. G. WELLS :Virginia WOOLF

Barataj aŭ baratdevenaj verkistoj

:Upamanju ĈATERĜI :Henry Louis Vivian DEROZIO :Kamala MARKANDAYA :Vidiadhar Surajprasad NAIPAUL :Arundhati ROY :Salman RUSHDIE :Vikram SETH

Irlandaj verkistoj

:Samuel BECKETT :Brendan BEHAN :Maeve BINCHY :Oliver GOLDSMITH :Seamus HEANEY :Lafcadio HEARN :James JOYCE :John Millington SYNGE :Bram STOKER :Rebecca WEST :Oscar WILDE :William Butler YEATS

Kanadaj verkistoj

:Margaret ATWOOD :Robertson DAVIES :Timothy FINDLEY :Margaret LAURENCE :W.O. MITCHELL :Michael ONDAATJE :Carol SHIELDS :John Ralston SAUL :Robert J. SAWYER

Niĝeriaj verkistoj

:Chinhua ACHEBE :Wole SOYINKA

Skotaj verkistoj

:James BOSWELL :John BUCHAN :Robert BURNS :Arthur Conan DOYLE :Lewis Grassic GIBBON :Walter SCOTT :Muriel SPARK :Robert Louis STEVENSON

Sudafrikaj verkistoj

:Nadine GORDIMER

Usonaj verkistoj

:Edward ALBEE :Isaac ASIMOV :James BALDWIN :L. Frank BAUM :Stephen Vincent BENÉT :Ambrose BIERCE :Ray BRADBURY :Dan BROWN :James Branch CABELL :William Cullen BRYANT :Pearl S. BUCK :Charles BUKOWSKI :Edgar Rice BURROUGHS :William S. BURROUGHS :Truman CAPOTE :Raymond CHANDLER :James Fenimore COOPER :Philip K. DICK :Emily DICKINSON :Philip José FARMER :William FAULKNER :Edna FERBER :Allen GINSBERG :Harry HARRISON :Nathaniel HAWTHORNE :Joseph HAYES :Robert A. HEINLEIN :O. HENRY :Patricia HIGHSMITH :Tracy HICKMAN :William Motter INGE :John IRVING :Washington IRVING :Helen KELLER :Jack KEROUAC :Stephen KING :Dean R. KOONTZ :Harper LEE :Ursula K. LE GUIN :Jack LONDON :Amy LOWELL :Norman MAILER :Herman MELVILLE :James A. MICHENER :Arthur MILLER :Henry MILLER :Margaret MITCHELL :Toni MORRISON :Vladimir NABOKOV :Joyce Carol OATES :Dorothy PARKER :Sylvia PLATH :Edgar Allan POE :Thomas PYNCHON :J. D. SALINGER :Hubert SELBY :Anne SEXTON :Irwin SHAW :Sam SHEPARD :Upton SINCLAIR :Gertrude STEIN :John STEINBECK :Irving STONE :J. Michael STRACZYNSKI :William STYRON :James THURBER :Mark TWAIN :John UPDIKE :Alice WALKER :Margaret WEIS :Nathanael WEST :Edith WHARTON :Thornton WILDER :Tennessee WILLIAMS

Angla lingvo

La angla lingvo estas okcidentĝermana lingvo, origininta de Anglio, kun forta influo de la franca lingvo. En la historio de la angla lingvo, oni distingas tri fazojn:
- la anglosaksa lingvo (500-1000)
- la meza angla lingvo (1000-1500)
- la moderna angla lingvo (1500- ) La angla lingvo evoluis el la antikva ĝermana de Anglio kaj estis disvastigita tra la mondon ek de ĉ. 1500 per la milita, teknologia kaj kultura potenco de la Brita Imperio kaj ĝia ido Usono. Eble 25% de la mondo (1500 milionoj) regas la anglan kiel denaska (375 m), dua (375 m) aŭ fremda (750 m) lingvo. La lingvo ne nur floras en Britio kaj Usono kaj la landoj de iliaj eks-imperioj, sed estas studata tra la mondon, eĉ ekzemple en Indonezio kaj Etiopio, kiuj neniam estis sub la regado de anglalingvanoj. La angla estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. Kun la franca ĝi estas unu el la du vere mondaj lingvoj. La angla estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: suno, birdo, ŝipo, lando, ofta ktp. Unuflanke, la angla estas facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj finaĵoj, sed uzas vortordon por montri la rilatojn inter vortoj. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la ortografio estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la prononcon de la mezepoka angla, kiam la veno de la presilo konformigis la literumadon, ĉefe laŭ la tiama Londona dialekto) kaj la lingvo enhavas multe da idiotismoj. La angla ankaŭ havas sonojn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Neatendite, la ĉina havas similajn problemojn por alilingvanoj. Nur la ĉina kaj la hinda-urda havas pli da denaskaj parolantoj ol la angla, sed ili ne estas fortaj ekster siaj regionoj. La angla, aliflanke, estas lingvo vere tutmonda: kvar kontinentoj (Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Azio) aparte havas pli ol 50 milionojn da parolantoj, en du aliaj kontinentoj (Aŭstralio kaj Nordameriko) la angla estas la ĉefa lingvo, kaj nur unu kontinento, Sudameriko, aparte de Gujano, restas sen unualingvaj parolantoj. La angla estas la internacia lingvo de scienco, komputiko, komerco, popmuziko kaj aviado, inter aliaj. Ĝi estas laborlingvo de UNO kaj ASEAN kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de EU: dum multaj dokumentoj de EU estas haveblaj en la franca kaj la germana kaj, iafoje, eĉ aliaj el la 20 oficialaj lingvoj, nur en la angla estas ĉiuj dokumentoj haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj transnaciaj entreprenoj. Laŭ Encyclopædia Britannica, almenaŭ 16 nacioj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990:
  1. 223,9 Usono
  2. 60,0 Niĝerio
  3. 53,3 Britio
  4. 32,0 Filipinoj
  5. 21,0 Barato1
  6. 16,0 Kanado
  7. 14,8 Aŭstralio
  8. 5,5 Malajzio
  9. 3,7 Tanzanio
  10. 3,5 Sud-Afriko
  11. 3,3 Irlando
  12. 3,2 Nov-Zelando
  13. 2,7 Liberio
  14. 2,3 Jamajko
  15. 1,2 Trinidado kaj Tobago
  16. 1,0 Singapuro

1 Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ. 90 milionoj (~ 11%) de la enloĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon ( http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF ).

Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu nacio. Ekzemple, Kenjo, Pakistano kaj Bangladeŝo, ĉiu probable havas 3 milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de nacioj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30 milionoj angleparolantoj ne estas en la supraj nombroj.

Famaj aŭtoroj de la angla


- Chaucer
- Ŝekspiro
- Milton
- Blake
- Charles DICKENS
- Mark TWAIN
- Joyce
- Ernest HEMINGWAY
- Orwell
- Jack KEROUAC
- J. D. SALINGER
- Tolkien Vidu ankaŭ: Anglalingva Literaturo

Eksteraj ligiloj

Pluraj vortaroj en la [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Angla/ katalogo DMOZ] Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro als:Englische Sprache ja:英語 ko:영어 ms:Bahasa Inggeris simple:English language th:ภาษาอังกฤษ zh-min-nan:Eng-gí

1939

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1939 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1939 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 31-a Universala Kongreso de Esperanto en Berno.
- Ĉeso de la civilmilito en Hispanio.
- Germanio kaj Sovetunio interkonsentis, dividi inter si Pollandon. Aŭguste Germanio ekatakis Pollandon. Komenco de la Dua Mondmilito.
- 1-a de septembro : Germanio invadis Pollandon; komenciĝis la Dua Mondmilito.
- Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio.
- Kreita Monda lingvo.

Naskiĝoj


- 28-a de februaro : Erika PLUHAR
- 31-a de marto : Volker SCHLÖNDORFF
- 7-a de aprilo : Usono : Francis Ford COPPOLA
- 20-a de aprilo : Norvegio : Gro Harlem BRUNDTLAND, politikisto
- 28-a de majo : Vida JERMAN
- 14-a de julio : Ĉeĥio : Karel GOTT
- 18-a de novembro : Margaret ATWOOD
- 26-a de novembro : Tina TURNER
- 16-a de decembro : Japanio : Liv ULLMANN, norvega aktoro

Mortoj


- 28-a de januaro : Francio : William Butler YEATS
- 22-a de majo : Jiri MAHEN
- 22-a de majo : Ernst TOLLER ----
1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1939年 ko:1939년 simple:1939 th:พ.ศ. 2482

Ontario

Geografio > Ameriko > Nordameriko > Kanado > Ontario ---- Dosiero:ca-on.gif Anglalingve Ontario [an"tEri.o], franclingve Ontario [O~tarjo]. La provinco Ontario havas areon de 1 068 580 km2, kaj havas 11 410 046 enloĝantojn (censo de 2001). Ĝi estas vasta regiono inter la Grandaj Lagoj kaj la Hudsona Golfo kaj inter Kebekio kaj Manitobo. Toronto, kun 4 682 897 enloĝantoj en la metropola regiono, estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo de Ontario. Tamen Otavo (1 063 664), la ĉefurbo de Kanado, ankaŭ situas en Ontario, ĉe la Rivero Otavo. Aliaj gravaj urboj en Ontario estas Hamilton (662 401), Londono (432 451), Kitchener (414 284), St. Catharines (377 009), Windsor (307 877), Oshawa (296 298), Sudbury (155 601), kaj Barrie (148 480) (censo de 2001). Étienne BRULE kaj Samuel de CHAMPLAIN unue esploris Ontarion en 1610 kaj 1613. Poste, aliaj francoj interŝanĝis felojn kaj eŭropajn varojn kun la indiĝenoj. Francaj misiistoj loĝis kun la indiĝenoj kaj fondis misiojn. En 1763, post la milito inter la francoj kaj britoj en Nord-Ameriko, la regiono de Ontario fariĝis brita, kaj en 1784, post la Usona Revolucia Milito, multaj homoj, lojaluloj al la brita reĝo, fuĝis el la nova Usono, kaj setlis en Ontario. En 1791 brita Kanado dividiĝis en du partojn: Supra Kanado (Upper Canada), nun Ontario, kaj Malsupra Kanado (Lower Canada), nun Kebekio. Laŭ la Leĝo pri Brita Nord-Ameriko (British North America Act), 1867, Ontario fariĝis provinco de la nova nacio Kanado. La fabrika, agrikultura, kaj mina industrioj estas gravaj en Ontario. Multaj homoj enmigradas Ontarion, kaj Ontarianoj parolas multajn gepatrajn lingvjon: inter ili la angla (7 694 635), la franca (479 285), la ĉina (328 165), la itala (305 155), la germana (159 430); la portugala (150 630), la pola (139 635), kaj multaj aliaj (censo de 1996). ja:オンタリオ州 ko:온타리오 주 simple:Ontario zh-min-nan:Ontario

Toronto

Geografio > Ameriko > Kanado > Ontario > Toronto < Urboj ----
- loko: 43.67 Norde, 79.37 Okcidente
- horzono: GMT-5h (-4h de aprilo ĝis oktobro)
- loĝantaro: 4.800 mil (en la aglomeraĵo en 2000) Image:Toronto-Canada-skyline-day.jpg Toronto (angle, Toronto [to-RAN-to], loka prononco [TRA-no]), la plej granda urbo de Kanado, situas ĉe la norda bordo de Lago Ontario. La urbo Toronto, 97 km2, havas ĉirkaŭ 650.000 loĝantojn. Metropola Toronto, 622 km2, kiu konstituas la urbojn de Toronto, York, East York, North York, Etobicoke, kaj Scarborough, havas ĉirkaŭ 3.500.000 loĝantojn. Kaj la Greater Toronto Area (GTA), granda regiono de Toronto, vastas je 5.868 km2 kaj enhavas ĉirkaŭ 4.500.000 loĝantojn. La Municipo de Metropola Toronto, formita en 1954, estis la unua unuigo de metropola regado en Nordameriko. Toronto estas verŝajne indiĝena nomo, kiu signifas "Kunvenejo." La francoj estigis Fort Rouillé, sed ili bruligis la fortikaĵon dum la milito en 1759 . La britoj komencis loĝi tie en 1793, kaj nomis la lokon York. Kiam York urbiĝis en 1834, John Graves Simcoe nomis ĝin Toronto. La registaro de Ontario estas ĉe Queen's Park en Toronto. Toronto estas grava financa centro de Kanado. La Toronta Borso estas en la strato Bay, kaj staras multaj altaj bankaj kaj komercaj ĉielskrapantoj en la centro de la urbo. La CN (Kanada Nacia) Turo estas gvidosigno kaj simbolo de Toronto. La turo konstruiĝis je 1976 por solvi la komunikadajn problemojn kaŭzitajn de la aliaj ĉielskrapantoj en la urbocentro. La CN-turo estas 553 metrojn alta kaj estas la plej alta liberstaranta konstruaĵo en la mondo. La turistoj povas atingi la observejon je 447 metroj (aŭ 1465 futoj). Apud la CN-turo estas la Skydome, granda sportejo sub kovrebla "ĉielkupolo". Toronto estas ankaŭ granda kultura centro. Multaj diversaj etnoj loĝas en la granda regiono de Toronto: proksimume 335 000 ĉinoj, 222 000 sudazianoj, 275 000 afrikanoj, 250 000 judoj, kaj 72 000 mezorientanoj. En la urbo oni povas aŭdi multajn lingvojn el la tuta mondo, ĉefe la anglan, la ĉinan (ĉefe la kantonan), la italan, kaj la portugalan. Estas tre multaj teatroj kaj etnaj restoracioj en Toronto. La turistoj povas viziti la Royal Ontario Museum (Reĝan Ontarian Muzeon) kun 5 milionoj da objektoj, la Ontario Science Centre (Ontarian Sciencan Centron), kaj la Torontan Zoon, kun 5.000 bestoj. Somere, Toronto havas interesan havenon, insulon kaj ekspoziciejon. Vizito al vera kanada kastelo Casa Loma, povus interesi.

Famaj homoj de Toronto


- Muzika grupo Barenaked Ladies
- John Candy (De la televido serioj "SCTV" kaj "Second City")
- Jim Carrey (De la filmoj "The Mask", "Bruce Almighty")
- Dave Foley (De la televido rezulto "Kids in the Hall")
- Eric McCormack (De la televido serio "Will & Grace")
- Mike Myers (De la filmoj "Austin Powers" kaj "Wayne's World") Kategorio:Urboj de Kanado ja:トロント ko:토론토 simple:Toronto, Ontario zh-min-nan:Toronto

Poezio

Literaturo Poezio (greke poesis = verkado). Komence, en la antikva tempo ĉiu beletro, poste ritmigita parolo en versoj diference de la prozo. Ofte la poezio estas identigata kun la liriko. Aŭtoron de poezio oni nomas poeto. En pli vasta senco la poezio estas ankaŭ prozo, dramo, pentraĵo aŭ muziko, simple forta artisma impreso aŭ vive priskribita kaj bildigita karaktero de homo. Por la antikva poezio estis tipa la pieda verso piedo aŭ libera verso, mezepoka ĝis romantika poezio la rimo, la moderna poezio denove revenas al la libera verso sed ankaŭ eksperimentas per la antikvaj formoj, donante al ili novajn signifojn ofte stilrompemaj. Vidu ankaŭ metriko. Por kanzona poezio, vidu ligojn en artikolo "Muziko". Kategorio:Literaturo ko:시 (문학) ja:詩 th:กวีนิพนธ์

Romano

Literaturo > beletro > prozo > Romano ---- Romano estas literatura eposa proza verko, konsistanta el longa rakonto pri image elpensitaj aŭ aranĝitaj faktoj. Romano estas moderna formo de eposo, sed distinge de popola eposo, kie persono kaj popolanimo estas neapartigeblaj, la romano priskribas la vivon de persono kaj socian vivon kiel sendepandajn realaĵojn. Ĝi fariĝis populara en Francio de 1200 kaj disvastigis tra Eŭropo. Ekzistis kavaliraj romanoj pri legenda reĝo Arturo, pri aventuroj de Karlomano kaj romanoj pri klasikaj temoj. En la 18-a jarcento disvolviĝis du ĉefaj specoj: socia-ĉiutageca (G.Fielding, T.Smollett) kaj psikologia (S.Richardson, J.J.Rousseau, J.W. Goethe). Romantikistoj kreas historiajn romanojn (W. Scott). De la 1830-aj jaroj komenciĝis la klasika epoko de romanoj de kritika realismo (Stendhal, H.de Balzac, Ch. Dickens, W.Thackerrey, G. Flaubert, L. Tolstoj, F.Dostojevskij. En la 20-a jarcento la termino “romantika romano’ estis apartigita de “vivromanoj” en okcidenta literaturo. Plej grandaj romanistoj de la 20-a jc. estis: M.Gorkij, A.France, R.Rolland, Th. Mann, J. Galswarthy, W. Faulkner, R. Tagore, M. Ŝoloĥov. Modernismaj romanistoj estas: M. Proust, J. Joyce, F. Kafka. Romanoj povas esti: biografiaj, aventuraj, detektivaj, hororaj, sciencfikciaj. La vorto romano devenas de la vorto romanz, kiun oni uzis en Francio ekde la 12-a jarcento parolante pri verkoj skribitaj en popola lingvo (lingua romana) kaj ne en la latina.

Proprecoj de romano

La plej multajn romanojn karakterizas jenaj ecoj, tamen eblas esceptoj:
- La romano intencas (ankaŭ) amuzi.
- La temaĵo estas plene fikcia.
- La temaĵo aperas realece prezentita.
- Temas pri homaj personoj, iliaj pensoj, sentoj, agoj kaj rilatoj.
- Estas superrigardebla nombro de centraj figuroj.
- Unusola intrigo interligas la eventojn kaj figurojn.
- La ĉefa(j) figuro(j) evoluas/kreskas dum la romano. Vidu ankaŭ Romano (planlingvo) Kategorio:Literaturaj ĝenroj ja:小説 th:วรรณกรรม

1969

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1969 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1969 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 54-a Universala Kongreso de Esperanto en Helsinko.
- Deklaracio de Tirese.
- Stanislava Chrdlová ekesperantiĝis.
- Fondita Ĉeĥa Esperanto-Asocio.
- Ekaperis revuo La Monda Lingvo problemo.
- Apero de Esperanta traduko de La Korano.
- Publikitaj planlingvoj Arcaicam Esperantom kaj Aligrams.
- 24-a de julio : Usono metas la unuan homon surlunen.
- Muamar KADAFI, post milita renverso, regas Libion.

Naskiĝoj


- 8-a de majo : AKEBONO Taro
- 28-a de decembro : Linus TORVALDS

Mortoj


- 18-a de januaro: Ismael GOMES BRAGA
- 22-a de junio : Usono : Judy GARLAND
- 28-a de marto : Dwight D. EISENHOWER
- 27-a de aŭgusto : Svislando : Erika MANN
- 17-a de decembro: COSTA e SILVA
- 25-a de decembro: Donald R. DUNCAN ----
1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1969年 ko:1969년 simple:1969 th:พ.ศ. 2512

1972

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1972 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1940-oj - 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj Jaroj: 1967 - 1968 - 1969 - 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1972 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 57-a Universala Kongreso de Esperanto en Portland (Oregono)
- Kreitaj planlingvoj Baza Angla Reformita kaj Eurolengo
- Danio : Margrete la 2-a surtroniĝas.
- UNO : Kurt WALDHEIM anstataŭigas U THANH kiel ĝenerala sekretario.
- Ĉinio agnoskatas far UNO, anstataŭprenante la membrecon de Tajvano.
- Butano : Jigme Singye Wangchuck surtroniĝas.
- UAE : Ŝarĵo: emiriĝas Sultan Bin Muhammad al-Qasimi.
- Kataro : ŝejkiĝas Halifa ben Hamad al-Tani.
- 4-a de novembro : Bangladeŝo akiras sian konstitucion.

Naskiĝoj


- 17-a de januaro : Benno FÜRMANN
- 30-a de septembro : Norvegio : Ari BEHN

Mortoj


- František HÁJEK
- 27-a de marto : M. C. ESCHER, artisto
- 7-a de majo: Octavio VIANNA PEIXOTO
- 22-a de majo : Britio : Margaret RUTHERFORD
- 25-a de majo : Asta NIELSEN
- 31-a de julio : Benito LOSADA
- 20-a de decembro : Günter EICH
- 24-a de decembro : Ernst KREUDER
- 28-a de decembro : Jon MIRANDE
- Ĉeĥio : Tomas PUMPR. ----
1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1972 ja:1972年 ko:1972년 ms:1972 simple:1972 th:พ.ศ. 2515

1976

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1976 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1940-oj - 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj Jaroj: 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1976 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 61-a Universala Kongreso de Esperanto en Ateno.
- Esperanto-Asocio de Britio anstataŭigis Britan Esperanto-Asocion.
- Ivo LAPENNA stariĝis Neŭtrala Esperanto Movado por opozici al UEA estraro.
- Publikita L-Ewwel Kors fl-Esperanto (La unua kurso en E-o, en la malta) de Carmel MALLIA.
- Andoro : Fondiĝas la unua politika partio.
- Portugalio : Ĉesas diktatoreco.
- Angolo : Potencprenas la partio laborista MPLA, helpe de Sovetunio kaj Kubo.
- Angolo, Samoo kaj Sejŝeloj aniĝas al UNO.
- Argentino : Milita renverso.
- Marson vizitas Viking 1 kaj Viking 2.
- Aperis ĉeĥlingve la romano por geknaboj Velký admirál (La Granda Admiralo) de František OMELKA pri la unua ekspedio ĉirkaŭ la Tero, do pri Magalhães.
- Komputiko : estis fondita firmao Apple Computer, Inc. kaj lanĉita produktado de Apple I

Naskiĝoj

Mortoj


- Eŭropo : Milos LUKAS
- Ameriko : Jesús AMAYA TOPETE
- 12-a de januaro : Britio : Agatha CHRISTIE
- 28-a de aprilo : Eugen ROTH
- 2-a de aŭgusto : Usono : Fritz LANG
- 25-a de aŭgusto : Svedio : Eyvind JOHNSON
- 9-a de septembro : MAO Zedong
- 25-a de oktobro : Francio : Raymond QUENEAU
- 15-a de novembro : Francio : Jean GABIN
- 4-a de decembro : Anglio : Benjamin BRITTEN
- 6-a de decembro : João GOULART
- 22-a de decembro : Nazarena CARUANA, aktiva malta esperantisto ----
1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
ja:1976年 ko:1976년 simple:1976 th:พ.ศ. 2519

1979

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1979 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1940-oj - 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj Jaroj: 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1979 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Esperantujo


- 64-a Universala Kongreso de Esperanto en Lucerno.
- Dekerido eklernis Esperanton.
- UEA malfermas oficejon en Novjorko.

Afriko


- Angolo : J. E. DOS SANTOS estas elektita kiel prezidanto.
- Centr-Afrika Respubliko : Jean-Bedel BOKASSA estas detronigita de David DAKO.
- Malio : la militistoj renversiĝas.
- Maroko okupacias Okcidentan Saharon, kontraŭ la pretendo de Maŭritanio.

Ameriko


- 22-a de februaro : Sent-Lucio sendependiĝas kaj aniĝas al UNO.

Azio


- Irako : Saddam Hussein fariĝas ŝtatprezidanto.
- Irano prezentas monarkion.
- Sovetunio ekatakas Afganion, laŭdire por subteni komunismiĝon tie.

Naskiĝoj

Mortoj


- Stanislav BUBENÍČEK
- Ludvík SVOBODA
- 9-a de februaro : Britio : Dennis GABOR, sciencisto
- 7-a de aprilo : Bruno APITZ, verkisto
- 10-a de aprilo : Nino ROTA, komponisto
- 11-a de junio : John WAYNE, aktoro
- 16-a de junio : Liselotte WELSKOPF-HENRICH
- 21-a de julio : Ludwig RENN, verkisto
- 26-a de aŭgusto : Finnlando : Mika WALTARI
- 19-a de oktobro : Richard FRIEDENTHAL ----
1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1979 ja:1979年 ko:1979년 simple:1979 th:พ.ศ. 2522

1988

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1988 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1950-oj - 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj Jaroj: 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 ---- Ĉi tiu jaro estas superjaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1988 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj


- 73-a Universala Kongreso de Esperanto en Roterdamo.
- Publikita dua versio de Loglano, Sevvarano kaj Lusano.
- Sovetunio eltiras sian armeon el Afganio.
- Burundo : ekkonfliktas tucioj kaj hutuoj.
- Francio : François MITTERRAND estas reelektita kiel prezidanto de la Franca Respubliko. Li estos la plej longe deĵoranta prezidanto en Francio (14 jaroj, 1981-1995).
- Je la 25-a de februaro : Sud-Koreio akiras sian konstitucion.
- 5-a de oktobro: Brazilo akiras sian konstitucion (la okan).
- EUROKKA fondita.
- Unua EoLA en Volgogrado.
- La brazila piloto Ayrton SENNA gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.

Naskiĝoj


- Alexandre RAYMOND

Mortoj


- 3-a de januaro : Rose AUSLÄNDER
- 14-a de majo : Willem DREES iama ĉefministro de Nederlando
- 5-a de septembro : Gert FRÖBE
- 22-a de novembro : Erich FRIED
- Ĉeĥio : Jiri KORINEK
- Penka BATOEWA
- Nero ABRANCHES
- Luiz BARCELAR
- Carlos de ALMEIDA WUTKE ----
1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993
19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento
als:1988 ja:1988年 ko:1988년 simple:1988 th:พ.ศ. 2531

1993

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1993 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je vendredo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1993 post Kristo okazis, inter alie:

Eventoj


- 78-a Universala Kongreso de Esperanto en Valencio.
- Hugo RÖLLINGER iĝis honora membro de Germana Esperanto-Asocio.
- 10-a de decembro : la PEN-Mondkongreso akceptas la Esperantan PEN-Centron.
- Aleksandr POSTNIKOV rehabilitata.
- Andoro : Post referendumo akceptitas la unua konstitucio.
- Belgio: Albert la 2-a surtroniĝas.
- Ĉeĥoslovakio disiĝas je du ŝtatoj : Ĉeĥio kaj Slovakio. Vaclav HAVEL ekas kiel la unua Ĉeĥa prezidento.
- Burundo : Murdinte novelektitan prezidenton, militistoj prenas la regon.
- Ekvatora Gvineo : unuaj elektoj.
- Kazaĥio : prezidentiĝas Nursultan NAZARBAJEV.
- Niĝero : Unuaj multpartiaj elektoj.
- Usono : Bill CLINTON elektatas prezidento. Eksprezidentiĝas George BUSH.
- Japanio : LDP perdas la elektojn.
- Uzbekio : Islam KARIMOV prezidentiĝas.
- Al UNO aniĝas Andoro, Ĉeĥio, Eritreo, Makedonio, Monako kaj Slovakio.

Naskiĝoj

Mortoj


- 20-a de januaro : Svislando : Audrey HEPBURN
- 23-a de marto : Germanio : Hans Werner RICHTER
- 19-a de junio : William GOLDING
- 14-a de julio : Léo FERRÉ
- 31-a de julio : Baldueno la 1-a, kvina reĝo de la belgoj
- 31-a de oktobro : Italio : Federico FELLINI
- 31-a de oktobro: Usono: River PHOENIX
- 25-a de novembro : Anthony BURGESS
- decembro : Mladen VRTUNSKI
- 12-a de decembro: ANTALL József, hungara ministerprezidento TAga kroniko

Januaro 1993


- 1 a. CSFR dividiĝas: Ĉeĥa kaj slovaka respublikoj iĝas sendependaj ŝtatoj.
- 3a. Prezidanto de Kenjo, Moi, reelektiĝas.
- 3a. Bush kaj Jelcin subskribas en Moskvo Start-2-konvencion pri redukto de nukleaj armiloj.
- 3a. Unuafoje ĉiuj konfliktopartioj en eksa Jugoslavio kune konferencas en Ĝenevo.
- 3a. Perua parlamento refunkcias post 9monata interrompo.
- 4a. Kadre de Komunumo de Sendependaj Statoj (KSS) _ en Taŝkento formiĝas „Komunumo de Statoj de Meza Azio kaj Kazahio".
- 11a. Registaro de Taĝikio lanĉas armean atakon kontrau Ia islama opozícío.
- 11 a. Nova iraka atako kontrau Ia teritorio de Kuvajto.
- 13a. Usonaj, britaj kaj francaj miiítaviadiloj bombas raketbazojn en sudo de irako. 13a. Eksa GDR-ĉefo Honecker estas liberigita kaj forflugas al Ĉilio.
- 14a. Dana ĉefministro Schlüter demisias. Rasmussen- iĝas lia posteulo.
- 18a. Okcidentaj aviadiloj ree bombas militbazojn en Irako.
- 20a. Nova prezidento de Usono, Clinton, oficiale enoficiĝas.
- 22a. Kroatoj lanĉas atakon kon traŭ la regiono Krajina, kontrolata de serboj. Tiuj ĉi agrese respondas ĉie en la militregionoj. Ankaŭ kroatoj kaj islamaj bosnianoj pafas unu kontraŭ Ia alia.
- 22a.-Malsukcesa konferenco de Komunumo de Sendependaj,' Ŝtatoj (KSS) en Minsk: la organizaĵo disfalas pli kaj pli ĉefe pro la individuemo de Ukrainio, Moldovo kaj Turkmenio.
- 26a. Havel elektiĝas unua prezidanto de Ĉeĥa Respubilko.
- 27a.9jara mailibereja;puno por; la vidvino de la iama KP-ĉefo de Albanuo, Hoĝa, pro misuzo de ŝtata mono.

Februaro 2003


- 2a. Havel enposteniĝas kiel unua prezidanto de Ĉeha Respubliko.
- 3a. Papo Johano Paŭlo 2a dum 10taga vojaĝo tra Afriko vizitas Beninon, Ugandon kaj Sudanon.
- 3a.'Belorusio nuligas la malpermeson de sia Komunista Partio.
- 4a. 5 disidentaj membroj forlasas Ia Liberalan Partion de Aüstrío gvi datan de la dekstremulo Jörg Haider kaj formas propran parlamentan frakcion.
- 5a. Mobutu eksoficigas sian ĉefministron Ĉisekedi. Pluraj okcidentaj landoj postulas la demision de -Ia diktisto.
- 6a. EK havigas aI Ia Moldova Respubliko specialan gaststatuson, kiun ĝuas ankaŭ atiaj eksaj komunistaj respublikoj.
- 7a. En Liĥtenŝtejno la libera Listo rompas la 55jaran regadon de la 2 tradiciaj partioj. Cefministro' Brunhart demisias. Estro de la registaro iĝas la 33jaraĝa juristo Büchel.
- 7a. La reganta Kroata Demokratia Unio de prezidanto Tudjman venkas en la elektoj. Sed en Istrio, parto de Kroatio, ĝi fiaskas.
- 11 a. La ĉefo de Ia Itala Socialista Partio, Craxi, demisias, pro suspekto de koruptado. Li gvidis Ia partion dum 17 jaroj kaj estis ĉefministro dum 4 jaroj. Lia adepto, Benvenuto, iĝas lia posteulo.
- 12a. Eksa diktisto de -Malo, Traoré, estas kondamnita je morto.
- 14a. Ekskomunisto Brazauskas gajnas Ia prezidantajn elektojn en Litovio.
- 15a. La nova prezidanto de Kipro nomiĝas Klerides. Danke al la apogo de Ia naciistoj li venkis la ĝisnunan prezidanton Vasilioj.
- 15a. La Nacia Konsilio de Slovakio elektas Kovaĉ unua prezidanto.
- 17a. UN haltigas Ia liveradon de helpmaterialoj al Bosnio pro malhelpo flanke de la militantoj.
- 18a. La eksprezidanto de Sovetio, Gorbaĉov, devas defendi sin antaŭ t.n. ,popoIjuĝejo". Al li oni riproĉas „kontraŭkonstituciajn agojn' kontraŭ Ia sovetiaj popoloj". La ĉefakuzito mem ne aperas. La proceson oni konsideras kiel farson de la komunistoj.
- 22a. La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia kreon de juĝejo pri la militkrimoj en- eksa Jugoslavio. UN denove liveras helpmaterialon' al Bosnio. La serboj pafatakas la kroatan urbon,Zadar.
- 23a. Okaze de la Tago de la Armeo en Moskvo miloj da komunismemaj homoj postulas puĉon kontraŭ Jelcin.
- 24a. La kanada Lefministro- Mulroney, kiu oficis 8-jarojn,- anoncas sian demision.
- 24a. La ĝenerala sekretario-de UN, Boutros Ghali, konsentas pri la projekto de la usona prezidanto Clinton, peraviadife disĵeti helpmaterialon super Bosnio.
- 24a. La usona ministro pri eksteraj aferoj Christopher vizítas Ia deportitajn'palestinanojn en suda Libano. Diplomatie li montras komprenemon-por la vidpunktoj kaj de palestinanojn kaj de israelo.
- 25a. En la somalia ĉefurbo Mogadiŝu eksplodas pafada inter UN-' trupoj kaj somaliaj armeanoj.
- 25a. En Kubo okazas unuafoje liberaj elektoj de la membroj de la „politburoo" kaj de la parlamentaj kaj provincaj deputitoj. La ŝtatestro Castro, kiu submetiĝas al la - voĉdonado, anoncas ke li antaŭvidas forlasi sian postenon post 5 jaroj.
- 25a. En suda Koreio enposteniĝas la nova prezidanto Kim Young Sam kiel posteulo de Ro Tae Wu..
- 26a. La litova prezidanto Brazaus - kas nomumas la komerciston Siezevicius ĉefministro.

Marto de 1993


- 2a. La 39jara generalmajoro Ruslan Auŝev fariĝas la unua prezidanto de la aŭtonoma inguŝa respubliko en Kaŭkazo.
- 3a. Usono komencas peraviadile disĵetadi nutraĵojn kaj medikamentojn super Bosnio.
- 3a. Beogrado konfirmas la novan ĉefministron de Rest-Jugoslavio": Radoje Kontiĉ, lojalujo de Míloŝeviĉ;.
- 3a. Pro la neelekto de la oficiala kandidato de la socialista partio de Svislando por la konfederacia registaro, eksplodas akra diskuto ĉu la socialistoj forlasu Ia tradician registaran koalicion kaj estonte ludu fa rolon de vera politika opozicio.
- 8a. Scalfaro, itala prezidanto, rifuzas subskribi dekreton, kiu kvazaŭ senŝarĝus la koruptajn partifunkciulojn. Pluraj altrangaj politikistoj demisias pro sia supozata enmiksiĝo en la mafio.
- 9a. Kuracisto Albert Zafy, opozicia gvidanto de Malagasio, venkas la prezidantajn elektojn. Per tio la 17jara erao de Didier Ratsiraka finiĝas.
- 10a. La svisa parlamenta krizeto solviĝas per la elekto de la juddevena socialistino Ruth Dreifuss en la registaron. Si estas la dua virino en la historio de la svisa registaro.
- 11 a. Por la sesa sinsekva vojo Suharto fariĝas prezidanto de Indonezio.
- 11 a. Ekskomunisto Slezevicius iĝas nova ĉefministro de Litovio.
- 12a. La rusa kongreso de popoldeputitoj, kiu post Ia disiĝo ankoraŭ ne reelektíĝis kaj do plimulte konsistas el ekskomunistoj, esence limigas la povon de prezídanto Jelcin.
- 12a. Norda Koreio anoncas, ke ĝi forlasos la internacian kontrakton pri neapliko de atomarmiloj, Suda Koreio malpermesas- al siaj civitanoj komerci kun la nordo.
- 14a En - Aŭstralio la laborpartio kun sia ĉefministro Keating venkas la elektojn je la kvína sinsekva.fojo
- 15a. La nova konstitucio de Andoro unuafoje donas al ĝia popolo Ia politikan suverenecon. 16a.lslamaj radikaluloj murdas altrangulojn en Alĝerio kaj bombatakas turistajn busojn en, Egipto. La egipta polico severe reagas. Alĝerio rompas Ia diplomatiajn rilatojn kun Irano.
- 16a. La nova komunisma popolkongreso de Kubo kanfirmas Fide1 Castro-n kiel ŝtatestron. Diverslandaj nobelpremlitoj protestas kontraŭ Ia malrespekto de la homaj rajtoj sur la insulo.
- 17a. Pluraj bombeksplodoj en Kalkato kaj Bombajo maltrankviligas Híndion.
- 17a. En Abĥazio ekscesas sanga batalo inter sendependemuloj kaj kartvelaj ŝtataj armetaĉmentoj.
- 19a. Wörner, ĝenerala sekretario de NATO, unuafoje vizitas Albanion.
- 20a. Pro la publike anoncita dekreto de Jelcin, enkonduki limigitan prezidantan reĝimon en Rusio, la politika konflikto en Moskvo atingas sian kulminon, Jelcin postulas, ke la rusa popalo decidu mem pri la estonta politiko en la lando.
- 22a. Ĉe Ia Intemacia Kortumo en Hago Bosnio oficiale plendas kontraŭ „Rest-Jugoslavio" pro genocido. En Bosnio dume la milito furoradas.
- 23a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, anoncas eksoficiĝan proceduron kontraŭ Jelcin. Usono kaj pluraj aliaj okcidentaj ŝtatoj vorte apogas Jelcin.
- 25a.Izetbegoviĉ, prezidanto de Bosnio, post longa hezitado subskribas la projekton de UN-intertraktantoj Cyrus Vance kaj Davíd Owen pri la teritoria disdivido de la lando. Ankaŭ la kroatoj akceptas la planon, dum la bosniaj serboj rifuzas ĝin.
- 26a. La rusa popoldeputita kongreso akuzas la ŝtatprezidanton je, kontraŭkonstituciaj agadoj. Jelcin retiras sian dekreton.
- 28a. En Francio Ia burĝaj partioj venkas Ia parlamentajn elektojn akirante pli ol 80 % de la manda - toj: la regantaj socialistoj; falas al sensignifa parlamenta malplimulto. La senlaboreca kvoto en Francio estas 10,6 %.
- 28a. La rusa popoldeputita kongreso voĉdonas pri eksoficigo de Jelcin kaj Ĥasbulatov: En Ia kazo de Jelcin la baloto fiaskas pro nur 72 voĉoj.
- 28a. Li Peng estas konfirmita kiel nova ĉefministro de Ĉinio.
- 29a. Bérégovoy, socialista ĉefministro de Francio, demisias. Lin sekvas la gaŭlisto Edouard Balladur.
- 30a. Al Ia murdo de 2 israelaj policistoj Jerusalemo reagas per fa fermo de la Gaza-strio kaj de okcidenta Jordanlando.

Aprilo 2003


- la. La zairia parlamento abolas la reformojn kaj ornamas prezidanton Mobutu per diktistaj rajtoj.
- 2a. Gaŭlisto Philippe Séguin, kontraŭanto de la kontrakto de Maastriĥt, iĝas franca parlamentestro.
- 2a. Post sepjara armea reĝimo, la reĝlando Lesoto ricevas civilan registaron.
- 4a. Jelcin, rusa prezidanto, kulmine kunvenas en Vankuvero kun sia usona kolego Clinton, kiu promesas moralan kaj financan apogon.
- 4a. La parlamento de la „Serba Respubliko" en Bosnio unuanime rifuzas Ia Vance-Owen-projekton pri la nova teritoria formado.
- 4a. Jelcin admonas la baltajn respublikojn, ke la forveturo de la rusaj armeanoj dependas de ilia politiko koncern la nacimalplimultojn. La baltaj aŭtoritatoj akuzas Moskvon pro la intenco subjugigi la baltojn.
- 5a. Moskvo akre mallaŭdas Ukrainion pro ĝia prokrastemo liberiĝi je siaj nukleaj armiloj. 6a. Armenio enkondukas novan armean ofensivon kontraŭ Azerbajĝano. Özal, turka prezidanto, incitas armeoekzercojn apud la limo; ĉefministra Demirel rifuzas.
- 6a. La nacia demokratia konferenco de Ĉadio taskigas la novan ĉefministron Fidel Moungar establi en la lando plurpartian sistemon.
- 6a. Ribelantaj studentoj en Malio atakas la prezidantan rezidejon kaj la parlamentejon.
- 7a. La sekureca konsilio de UN unuanime rekomendas akcepti Ia aliĝpeton de Skopje-Makedonio.
- 8a. La Haga Kortumo admonas „Rest-Jugoslavion rezigni pri ĝia genocida politika en Bosnio. Nur la rusa juĝisto kontraŭas.
- 12a. NATO komencas peraviadile protekti la bosnian aerteritorion. Usono rekomendas perarmean intervenon, Rusio postulas prokrasti la aldonajn sankciojn.
- 12a. Chris Hani, la ĉefo de Ia sudafrika komunista partio, estas murdita. Eksplodas nova ondo de protestoj kaj strikoj.
- 14a. Jelcin minacas sian anstataŭanton Ruckoj per eksigo; dume parlamentestro Ĥasbulatov riproĉas ai Jelcin esti la ĉefa obstaklo por la reformoj. La reakciuloj postulas-la demision de Kozirjev, ministro pri eksterlandaj aferoj.
- 16a.'Post-unujara serba okupado, la orientbosnia urbo Srebrenica kapitulacas. UN anoncas'perfortan defendon de la urbo se necese.
- 18a. Turgut Özal (65), turka prezidanto, mortas pro koratako.
- 18a. En referendumo en Italio, 78 % de la voĉdonintoj esprimiĝis favore al ĝenerala politika renoviĝo de la lando kaj tiel senkreditigas la malnovan politikan sistemon.
- 19a. En Kolumbio estas murdita la 101-a ĵurnalisto kiu kuraĝis protesti kontraŭ la koruptado.
- 20a. La hispana socialista partio interrompas siajn intemajn kverelojn kaj unuece prezentas sin por la antagtempaj parlamenta elektoj.
- 21a. La brazilanoj voĉdonas kontraŭ la enkonduko de la monarkio kaj por la konservo de la ĝisnuna konstitucio, laŭ kiu la ŝtatprezidanto estras la registaron.
- 22a. Amato, itala ĉefrnínistra, demisias.
- 22a. En la lukto kontraŭ la islama fundamentismo, Egiptio mortkondamnas sep radikalulojn.
- 22a. En Bolivio esprimiĝas severa verdikto (30jara karcerpuno) en neĉeesto kontraŭ García Meza, la lasta armea diktisto de la lando.
- 22a. En Peruo moviĝas la armeo post provo de la parlamento esplori la krimojn kontraŭ la homaj rajtoj.
- 22a. En Sudafriko mortas pro koratako Andries Treurnicht, la gvidanto de la konservema partio.
- 23a. Demirel, turka ĉefmínistro kandidatiĝas por la prezidanta ofico.
- 25a. La rusa prezidanto Jelcin rikoltas klaran fidopruvon flanke de la popolo, dum la kongreso de la popotdeputitoj perdas sian reputacion. Anticipajn elektojn la popolo ne volas.
- 25a. Oliver Tambo, eksa prezidanto de la Afrika Nacia Kongreso, mortas en Sudafriko. 26a. Cario Clampi, eksa bankprezidanto, iĝas la nova itala ĉefministro de la 52a postmilita registaro. Li estas la unua ne-politikisto en tiu ofico.
- 27a. Unuafoje depost 44 jaroj komenciĝas en Singapuro oficialaj diskutoj inter Pekino kaj Tajvano, unuavice pri ekonomiaj temoj.
- 27a. La civitanoj de Eritreo voĉdonas por ŝtata sendependeco.
- 29a. En Ia unuaj balotoj de unuiĝinta Jemeno venkas la partio de la prezidanto Saleh.
- 30a. Unu tagon post ĝia formado, en la itala registaro jam eksplodas krizo pro la demisio de kvar novaj maldekstraj ministroj. Dume diskutiĝas la nuligo de la diplomatia imuneco de Andreotti kaj Craxi.

Majo de 1993


- 1a Okaze de Ia unuamajaj manifestacioj en Moskvo, 500 komunistoj kaj policistoj interbatalas.
- 1 a Bérégovoy, eksa franca ĉefministro, mortigas sin pro neelteno de la politika fiasko de sia partio.
- 1 a Premadas, srilanka prezidanto, mortas pro atenco. Ĉefministro Wijetunga iĝas nova prezidanto.
- 2a En Ateno konkludiĝas konferenca pri Bosnio-Hercegovina. Karadziĉ, cefo de la bosniaj serboj, subskribas la Vance-Owen-planon. La usona prezídanto Clinton minacas per armea interveno.
- 3a Enghalm, prezidanto de la germana socialista partio kaj ministro-prezidanto de Schleswíg-Holstein, subpreme demisias de siaj oficloj. Li konfesas esti mensoginta líge kun la Barschel-skandalo. 5a La usona engaĝiĝo en Somalio finiĝas. Germanoj transprenas Ia taskon.
- 6a La parlarento de bosniaj serboj rifuzas !a Vance-Owen-piaion. 8a En Hago 20000 gestudentoj protestas kontraú la ŝparemo de la nederlanda registaro. Bataloj kun la polica kaúzas vunditajn kaj arastitojn.
- 9a Aptidon iĝas prezidanto de Űibutio en la unuaj demokratiaj elektoj de la orientafrika ŝtateto. 9a Wasmosy de Ia Colorado-partio i§as prezidanto de Paragvaja. 10a La separatista movado de Korsiko relanĉas serion da bombatencoj.
- 12a Litovio kaj Slovenio iĝas novai membroj de Ia Eŭropa Konsilio. 13a Vaŝingtono definitive rezignas pri la kosmoraketa programo „SteIa milito" (SDI).
- 13a Estonio estas akceptita en !a Eŭropa Konsiiio.
- 16a Demirel iĝas nova ŝtatprezidanto de Turkio.
- 16a Referendume, la bosniaj serboj rifuzas Ia Vance-Owen-planon. 17a Karadzic rifuzas unuecan bosnian taton kaj la Vance-Owenplanon. Okcidento diskutas la establon de protektozonoj por la islama loĝantaro en Bosnio. 18a Dum 2a referendumo en Danlando, 57 % de Ia voĉaj akceptas Ia Mastnht-kontrakton. Post la baloto, protestgrupoj grave interbatalas kun la polico. 18a Cinio protestas kontraü Ia renkontiĝo de Dalai Lama kun la brita registaro.
- 20a Benvenuto, sekretario de Ia itala socialista partio, demisias, protestante kontraú la maihelpoj;
- reformi la partion. La &nova-poli- - co arestas Ia urbestron pro'supox'ataj mairegulecoj en lia aficado, 20a Vaŝingtono dipiornatle agnos kas la MPLA-reĝimon de Angolo 20a Kuĉma, urkaina >cefministro, demisias pro la intenco de fa §tat prezidanto Kravĉuk mem transpreni Ia registaran gvidan. La parla mento rifuzas lian dervision. KraY ĉuk ricevas specialajn rajtojn koncerne ekonomiain demandojn. 21 a Jelcin kunvokas konstitucian konferencon por Ia'- 5a de junio klarigante kaj tiel ignoras ia papi deputitan kongreson, kiu antaü nelonga strebis elimini lin. 21a Pérez, venezuela prezidanto, estas akuzita pro misuzo de sia ofico.
- 23a En Kampuceo " komenciĝas parlamentaj elektoj kun vasta po pola partopreno. Kvankam - Ruĝa Kmero anoncis atencojn, la situacia trankvilas.
- 24a Eritreo, eksa etiopia provinco, iĝas nova sendependa ŝtato, kies 1-a prezidanto nomiĝas Afewerki.
- 24a Fortugalro; protestas kontraŭ la karcerpuno por, la ĉefo de la opozicio en orienta Timoro, okupata de Indonezio.
- 24a En tibeta cefurbo Lhaso paca protesto kontraŭ prezaltigoj transformiĝas en perfortaj manifestacioj favore al la sendependeco de la lando. La polico severe reagas.
- 25a Serrano Elias, gvatemala prezidanto, arbitre eksvalidigas la konstitucion kaj la parlamenton.
- 26a Alĝerio esprimas 38 mortpu-nojn kontrau radikalaj islamanoj.
- 26a La Sekureca Konsilio de UN unuanime decidas Ia instalon de tribunalo por esplori la militkrimojn en eksa Jugosiavio.
- 27a Bombeksplodo - supoze fare de mafio - en Florenco mortigas plurajn homojn kaj detruas valor aĵojn. Sekvas tutiandaj protestoj.
- 27a Post Alĝerio ankaŭ en Egiptio esprimiĝas mortpunoj kontraŭ radikalaj islamanoj. Islamaj aŭtoritatuloj kondamnas la akademian liberecon de la universitatoj.
- 28a La pola registaro sub la gvido de Suchocka demisias post esprimo de malfido de la parlamento.
- 28a La Sekureca Konsiiio de UN konfirmas la novan ümon inter Kuvajto kaj Irako.
- 30a Walesa, pola prezidanto, likvidas la parlamenton.
- 30/31 aj Novaj rasismaj brulmurdoj en Solingen (Germanio) incitas la animojn en Germanio kaj Turkio. junio
- 1a Cosiĉ, jugoslavia prezidanto estas forpuĉita de la Miloŝeviĉ-obeema serba parlamento, 1 a Walesa, pola prezidanto, anti. cipe likvidas la parlamenton. 3a La burundianoj voĉdonas en liberaj elektoj kontraŭ la diktista prezidanto Buyoya de la Tutsi-tribo kiu regis dum 30 jaroj, kaj elekta~ la Hutu-tribano Ndadaye. 4a Velásquez iĝas la posteulo de ls venezuela prezidanto Pérez, kit estis forigita pro suspekto pri koruptado.
- 6a La hispanajn balotojn gajnis la socialista partio, kiu restas Ia plej granda politika torto en la lando.
- 6a En la italaj balotoj la tradiciaj partioj fiaskas, dum la protestpartioj fortiŭas.
- 6a En la unuaj liberai balotoj en Latvio depost 60 jaroj venkiĝas la naciismaj reformkomunistoj. La reganta popolfronto komplete malsukcesas.
- 7a La parlamentajn kaj prezidantain elektojn en Bolivio venkiĝas la opozicia revolucia naciisma movado,
- 8a La komunista Laborista Partio de Kurdistano proklamas la finon de la unuflanka armistico kaj avertas pri intensigo de la batalo.
- 10a La partio de la fiio de princo Sihanouk, Funcinpec, oficiale gajnas la balotojn en Kamboĝo.
- 11 a Kinkel, germana ministro pri eksteraj aferoj, iĝas nova ĉefo de la germanaj liberaldemokratoj.
- 11 a En tutlandaj balotoj la moderulo Rafsanĝani konfirmiĝas kiel irana prezidanto.
- 13a La turka parlamento unuafoje elektas inon, Tansu CILLER, nova ĉefministro.
- 13a La nova ĉefministrino de Kanado nomiĝas Kim CAMPBELL de la konservativa partio. La ministrino pri defendo promesas daŭrigi la politikon de la antaŭulo Mulroney.
- 14a Princo Sihanouk nomiĝas prezidanto de Kamboĝo. 14a 25000 strikantaj ukrainaj ministoj postulas la demisiori de prezidanto KRAVĈUK.
- 14a En Sofio okazas granda demonstracio kontraŭ la bulgara prezidanto Ĵelev, kiun oni nomas-perfidulo de la demokratio.
- 15a Alijev, iama azerbajĝana komunista ĉefo, elektiĝas nova parlamenta prezidanto. En Ia lando intensiĝas la batalo' inter registaraj trupoj kaj ribeluloj de Guselnov, apogita de la komunistoj.
- 15a Aristide, forpelita haitia prezidanto vivanta en ekzilejo, estas agnoskita denove kiel ŝtatestro de falanda parlamento.
- 16a Niĝerio nuligas la prezidantajn elektojn de antaŭ kelkaj tagoj.
- 16a Miloŝeviĉ kaj Tudjman, serba kaj kroata prezidantoj, ellaboras novan projekton por disdividi Bosnion. Izetbegoviĉ, bosnia prezid anto, rifuzas tiun planon.
- 17a La rumana parlamento decidas, ke la sekureca servo subjugiĝu sub ĝia kontrolo.
- 18a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, fuĝas el Baku. La ribeluloj de Guseinov alproksimiĝas al la ĉefur bo; eksstalinisto Alijev dekfaras sin nova prezidanto, sed Elĉibej ne intencas demisii. La parlamento aprobas la ribelulojn,
- 18a Banda, diktista prezidanto de Malavio, rifuzas slan demlslon, kvankam la popolo voĉdonis por la' enkonduko de plurisma demokra tio. La opozicio postulas novajn balotojn.
- 18a La sud-afrika parlamento voĉdonas por reenkonduki la mortpunon.
- 18a La japana parlamento esprimas sian malfidon pri ĉefministro, Miyazawa, kiu falas. Per tio la 38jara regado de la liberaldemokrata partio ŝanceliĝas. La ŝtata partio disfalas, novaj partioj fondiĝas.
- 20a La loĝantoj de fa kroata regiono Krajno voĉdonas por la disiĝo de Kroatio.
- 24a En pluraj eŭropaj landoj samtempe okazas perfortaj kurdaj atakoj kontraŭ turkaj firmoj kaj diplomatiaj reprezentejoj,
- 25a Elĉibej, azerbajĝana prezidanto, estas forpuĉita de Ia parlamento.
- 25a En la marokaj parlamentaj elektoj venkiĝas la opoziciaj partioj.
- 26a Post ekziligo de grekortodok sia pastro el Albanio al Grekio, Ateno reagas per amasa ellandigo de neleĝe restantaj albanoj
- 27a Usono detruas perrakete fa konstruaĵon de la iraka sekureca servo kiel venĝo por planita murdo al la eksprezidanto Bush pasintjare en Kuvajto,
- 29a Eŭropa Konsflio reakceptas Cehion kaj Stovakion en sian sinon.
- 30a Rezolucipropono pri armigo de la bosniaj islamanoj fiaskas en' la Sekureca Servo'de UN. 30a Malavio oficiale abolas la unupartian sistemon.
- 30a Ribelula ĉefo Guseinov iĝas nova azerbajĝana ĉefministro. En la lando denove regas ekskomunistoj.1 Julio
- 1 a. Serboj kaj kroatoj planas disdividi Bosnion en tri partojn laŭ etnaj kriterioj.
- la. Parto de !a nigramara ŝiparo hisas la sovetian flagon kief „kompromison" en la kverelo inter Rusio kaj Ukrainio pri la aparteno de tiu ŝiparo.
- 1a. Eŭropa Konsilio akceptas Slovakion en sian sinon.
- 2a. La armea regantaro de Haitio konsentas pri la reveno de Aristide, puĉita prezidanto.
- 2a. Draŝkoviĉ, gvidanto de la serba opozicio, komencas en !a malliberejo malsatstrikon kiel proteston kontraŭ la Miloŝeviĉ-reĝirno.
- 4a. Seiters, germana ministro pri internaj aferoj, transprenas Ia responson pri la murdo al supozebla teroristo en Bad Kleinen kaj demisias. Kanther iĝas lia posteulo,
- 4a. Sud-Afriko intencas konstitucie disdividi sian landon 'Iaŭ regionoj. De Klerk kaj Mandela estas honoritaj pro meritoj por demokratio.
- 4a. Turkaj islamanoj bombaténcas kontraŭ hotelo en la oriento de la lando kaj terorigas germanajn turistojn. Ankara anoncas, ke ĝi disbatos Ia islaman kaj kurdan terorajn en la lando.
- 6a. Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo kaj Eŭropa Konsilio postulas modifi la estonan civilanan leĝon, laŭ kiu rusoj estas diskriminaciataj.
- 7a. En Tokio komenciĝas kulmina konferenco de la 7 okcidentaj potencoj.
- 7a. Laŭ kubaj sciigoj, la nombro da boatrifuĝintoj al Usono kreskas.
- 7a. Ulmanis iĝas nova prezidanto de Latvio; li estas parenco de la samnoma prezidanto de la sendependa ŝtato intermilita.
- 9a. Draŝkoviĉ, serba opozicia gvidanto, sub premo de eksterlando rajtas forlasi la maliiberejon.
- 9a. La rusa parlamento pretendas, ke la ukraina havenurbo Sebastopolo apartenas al Rusio. La rusa kaJ ukraina prezidantoj protestas. 9a. Estonio akceptas modifitan civitanan leĝon, kiu rezignas pri la malavantaĝigo de neestonaj loĝantoj.
- 9a. Katalunoj kaj eŭskoj ricevas pfi grandan influon en la madrida parlamento. González restas hispana ĉefministro.
- 9a. La regionoj de Jekarerinburgo, Vladivostoko kaj Vologdo proklamas sin sendependaj respublikoj kadre de Rusio.
- 10a. La aŭstra Iiberala partio eksiĝas el la Liberala Internacio.
- 12a. En Makedonio aivenas 300 usonaj UN-pacsoidatoJ.
- 13a. Dum sia vizito al fa Eŭropa Konsilio, rusa delegacio kun parlamentestro Fiasbulatov estas mai' ĝentile evitata de la konsilianoj. 13a. Delegacio de Dalai Lama,,religia estro de la tibetanoj, depost 9 jaroj denove oficiale vizitas Pek inon.
- 14. La ŝtatreformo en 1Belgio kon kludiĝas per transformiĝo ai konfe deracio.
- 15a. La polaj amaskomunikiloj: akre kritikas prezidanton Watgsa pro - 15a. En Kroatio denove ekspfodas miHtaj bataloj inter kroataJ kaj serbaj trupoj.
- 18a. Rusaj trupoj enrniksiĝas en Tagikia; en la batalo kontraŭ af ganaj ribeluloj. Plurcentoj da homoj pereas_
- 18a. En Genevo interkonsentas Ia iibetiaj militpartioj kaj trovas solvon por Ia interna konflikto. 18a. La japana liberaldemokrata partio, kiu seninterrompe regas ekde 1955, perdas sian absolutan plfmulton, sed tamen restas Ia plej torta partio de la lando.
- 22a. Mfyazawa, japana ĉefministro de la fiaskinta liberaldemokrata partio, demisias.
- 25a. La israela armeo lanĉas disbatan atakon kontraŭ Ia Hizbullahmovado en suda Libano. 26a. Rusio anoncas ŝokan monreformon, laŭ kiu la sovetiaj rubloj tuj devas esti ŝanĝitaj kontraŭ nova rusa mono. En la popolo ekestas paniko kaj inter la politikistoj konfuzego.
- 27a. Castro, kuba ŝtatestro, anoncas kosmetikajn reformojn por savi sian revolucion.
- 28a. Novaj bombatencoj okazas en la italaj urboj Romo kaj Milano kaj kaŭzas plurajn viktimojn. 29a. Laŭ informoj el Kievo, Urkainio komencas detrui parton de siaj nukleaj armiloj.
- 29a. La mortkondamno kontraŭ Demjanjuk, akuzito pro krimoj al judoj dum la dua mondmilito, estas nuligita de israela tribunalo.
- 30a. La brita konservativa partio de Major malvenkas favore al fa libe raldemokratoj en suda Anglio, unu el la centroj de la konservativuloj.
- 31a. Baldueno la, 62jaraĝa re§o de Belgio, subite mortas en Hispanio pro kormalsano. Aŭgusto
- 4a. Serbaj taĉmentoj okupas la montojn Igman kaj Bjetaŝnica, kiuj ĉirkaŭas Sarajevon. UN kaj Usono minacas per aviadilaj atakoj por forpeli la serbojn.
- 5a. La parlamento de Mnldovo decidas malaparteni al fa Komunumo de Sendependaj Statoj (eks-Sovetio); Transnistrio restas en KSS.
- 5a. Sánchez de Lozada elektiĝas nova prezidanto de Bolivio. Vicprezidanto iĝas Aymara-indiano. 6a. Hosokawa, fondinto de fa Nova Japana Partia, elektiĝas nova ĉetministro de Japanio; socialistino iĝas parlamenta prezidanto.
- 6a. La lasta rusa taĉmento forlasas Pollandon.
- 8a. En Brazilo registriĝas amasmurdo al la Yanomani-indianoj fare de orserĉantoj.
- 9a. Konstantin, greka eksreĝo, private vizitas sian malnovan patrujon. La maldekstra atena opozicio protestas kaj taksas la viziton provako. Ankaŭ Karamanlis, greka prezidanto, kritikas la agon de la eksreĝo_
- 10a. Albert 2a, frato de l' mortinta Baldueno, iĝas nova reĝo de Belgio.
- 10a. Papo Johano Paŭlo 2a realigas sian 6Qan eksterlandan vojaĝon (Ĵamajko, Meksikio kaj Usono). 1Da. Sub Ia premo de usonaj sankcioj, kiel nova haitia senatestro enoficiĝas proksimulo de eks-prezidanto Aristide.
- 13a. Karadziĉ, serba gvidanto en Bosnio, minacas per teroro kaj nukleaj anniloj kontraŭ okcidento, se tiu ĉi atakos la bosniajn serbojn. 13a. Dalai-Lama, tibeta gvidanto, rezignas pri kompleta sendependeco, sed pledas por politika aŭtonomio de Tibeto.
- 14a. Ĥasbulatov, rusa parlamentestro, rifuzas la Intencon de prezidanto Jelcin okazigi elektojn en aŭtuno.
- 15a, Kiel unua japana registarestro, Hosokawa pardonpetas ĉe la viktimoj de la dua mondmilito kaŭzitaj de Japanio.
- 15a. 55 000 sudkoreoj manifestacias favore al fa reunuiĝo de sia dividita lando.
- 18a. La ministro pri internaj aferoj de Egiptio grave vundi§as en atenco.-Ankaŭ ĉi-monate Egiptio ekz+3kutas radikalajn islamanojn.
- 19a. La mondfama -600jara ligna ponto en Ia svisa urbo Lucerno detruiĝas pro incendio. Valoraj pentr aĵoj perdiĝas.
- 19a. En-Nikaragvo, ribeluloj ostaĝ kaptas registaran delegacion.
- 20a. Pazarla, ekskomunista,funkciulo, iĝas ĉefiministro de Kartvetio.
- 20a. En Aibanio, altaj komunistaj eksfunkciuloj, inter ili Ia iama prezidanto Alia, estas arestitaj kaj akuzitaj pro misuzo de sia=ofico. 21 a. En Alĝerio estas murdita Merbah, eksa registarestro, eksoficigita Abdessalem, la nuna ĉefministro. Matek iĝas nova registarestro
- 23a. En sud-orienta Turkio osiaĝkaptiĝas diversaj'turistoj fare de ribelantaj'kurdoj.
- 24a. Du disidentaj irakaj ambasadoroj forlasas siajn'postenojn kaj' fuĝas ai Britio akre kritikante la' bagdadan reĝimon. Kiel venĝo, Sadam Husejn, iraka prezidanto,' ekzekutigas plurajn altrangutojn.
- 24a. Usono sankcias kontrau Cinio pro ties liverado de armeaj instalajoj al Pakistano. Cinio reage anon cas, ke estonte gi liveros ankorau pli da milittekniko al eksterlando.
- 25a. Jelcin, rusa prezidanto, vizitas Pollandon, Ĉeĥion kaj Slovakion. Revekiĝas memoroj pri la historia firolo de Sovetio en tiuj Iandoj, Jelcin bedaŭrante la pasintecon, samtempe rifuzas la responson de Rusio pri krimoj faritaj de-Sovetio.
- 27a. Pinsenik, ukraina vicĉefministro, demisias pro fa dndra malhelpado al ta ekonomiaj reformoj. Tio signifas la pardon de unu el la lastaj reformemuloj en Kievo. Duma la inflacio en la lando galopegas.
- 27a. La Sekureca Konsilio de UN provizore nuligas fa komercan embargon kontraŭ Haitio.
- 28a. Ong Teng Cheong de Ia popolagad-partio iĝas la unua rekte elektita prezidanto de Singapuro.
- 29a. La israela registaro intencas havigi aŭtonomecon al la palestinaj regionoj de Gazo kaj Jeriĥo. Krom tio oni diskutas pri reciproka agnosko de PLO kaj Israelo.
- 30a. En Ĝenevo okazas tritaga Konferenco pri la protekto de militviktimoj kun pli ol 130 registaraj delegacioj.
- 30a. En Vaŝingtono enoficiĝas la nova haitia ĉefministro, Malval, kunbatalanto de la forpelita eksprezidanto Aristide: Laŭ interkonsento, Aristide poste revenos at sia insuto.
- 30a. Pekino kaj Tajvano komencas neoficialajn interparolojn.
- 30a. Hassan 2a, reĝo de Maroko,inauguras en Kasablanko la plej grandan moskeon de la mondo post tiu de Meko.
- 31 a. La lasta rusa taĉemento forlasas Litovion. Septembro
- Rusio
- la. Jetcin, rusa prezidanto, suspendas sian vicprezidanton Ruckoj, kaj vicĉefministron Ŝumejko pro: suspekto je koruptado. La lukto pri la politika povo en Rusio akriĝas.
- 6a. La sekureca servo baras al eksvicprezidanto Ruckoj eniron en Kremion.
- 16a. Gaidar, progresama, ekonomia refermisto, kaj demisiigita ĉefministro revokiĝas en la rusan registaron.
- 21a. Jeicin dissolvas la parlamenton kaj anoncas parlamentajn elektojn en decembro. Ĥasbulatov kaj Ruckoj, la ĉefaj reprezentantoj de la reakcia parlamento, nomas la dekreton de Jelein puĉo kaj kontraŭkonstitucia. Ili intencas defendi sin per ĉiuj rimedoj. La tuta mondo kaj neklara grandparto de Rusio apogas la politikon de Jelcin. La rusa armeo kondutas neŭtrafe, sed finfine staras flanke de la prezidanto.
- Eksa Sovetio
- 3a. Ukrainio vendas Ia nigramaran ŝiparon al Rusio. Tiu nufigas Ia monŝuldojn de Kievo. 5a. Armenio reokupas parton de Azerbajĝano, kiu alproksimiĝas at KSS.
- 14a. Severdnadze, kartvela prezidantc, demisias post riproĉo, ke li volas starigi diktaturon. Sed samtage li rezignas pri tio kaj ricevas eksterordinarajn povojn; la eksterordinara stato konfirmiĝas. 27a. Post akcepto de la demisio de ĉefministro Kuĉma, Ia ukraina prezidanto Kravĉuk abolas Ia ĉefministran postenon kaj - mem transprenas Ja-reg'istaran povon_ 27a. Suhumi, ĉefurbo de Abhazio, falas en Ia manojn de la abhazaj sendependistoj.
- Eksa Jugoslavio
- 27a. La- islama bosnia loĝantaro de Bihaĉ-regiono proklamas sin aŭtonoma. Fondiĝis orient-bosnia respubliko.
- 28a. La bosnia registaro akceptas Ia UN-pacplanon por sia lando, Ia bosnia parlamento ĝin'rifuzas. Okcidenta Azio - 13a, Israelo kaj PLO (Rabin kaj Arafat) en Vaŝingtono en c"eesto de prezidanto Clinton kaj rusa ministro pri eksteraj aferoj, Kosirev, subskribas la reciprokan agnosko-kontrakton. La urbo Jeriho kaj la Gaza-strio ricevas politikan kaj ekonomian aŭtonomecon. 21 a. Papo Johano Paŭlo 2a ak
- ceptas Ia israelajn ĉefrabenojn. 23a. Knesset, Ia jerusalema parlamento, akceptas Ia kontrakton inter Israelo kaj la patestinanoj. 23a. Jordanio alproksimiĝas al PLO kaj Banno invitas Arafaton. Orienta Eŭropo
- 5a. Papo Johano Paŭlo 2a vizitas Litovion, Latvion kaj Estonion. Öilasta akreditas ambasadoron en Vafikano.
- 19a. La parlamentaj elektoj en Pollando alportas venkon de la ekskomunistaj partioj. La dekstraj partioj de Suchocka kaj Walesa kolektas malmultajn voĉojn. Okcidenta Eŭropo
- 13a. La norvegajn parlamentajn balotojn revenkas la laborista partio de ĉefministrino Brundtland. Pro malreguleco dum la kalkulado, la balotoj devos esti ripetitaj.
- 16a. Kessler kaj Streletz, funkciuloj de eksa GDR, estas kondamnitaj je karcera puno. Ĝis ekvalido de la verdikto ili estas liberaj.
- 18a. Rumanio iĝas la 32a membro de ia Eŭropa Konsilio.
- 21a. En Novjorko malfermiĝas fa 48a ĝenerala kunveno de UN. La mondorganizajo staras sub la signo de militaj kaj financaj krizoj.
- 23a. En Montekarla decidiĝas, ke la ofimpikaj fudoj en la jaro 2000 okazos en Sidnejo (Aŭstralio). Afriko
- la. La balotantoj de la Centrafrika Respubliko voĉdone forpelas sian prezidanton, generalon Kolingba. Tiu ĉi tamen rehabilitas eksdiktiston Bokassa; Ia nova prezidanto de Centrafriko nomiĝas Potasse.
- 5a. En Somalio denove pereas 7 UN-soldatoj. La UN-trupoj sin venĝas,atakante somaliajn ĉelojn.
- Azio
- 13a.,Laŭ informo de iraka opozicio en Irano, Sadam, iraka prezidanto, aŭgustepreskaG pereis en atenco.
- 14a. La ostaĝoj el Germanio, Italio,