:: wikimiki.org ::
| 10. Juni |
10. juni10. juni er den 161. dagen i den gregorianske kalenderen (162. under skotår). Det er 204 dagar att av året.
Merkedag
Nasjonaldagar og nasjonale ikkje-religiøse flaggdagar
Fast religiøs helgedag
(Helgedagar som følgjer måneåret i kristendommen (t.d. påske og pinse), jødedommen og islam er ikkje medtekne her, ettersom desse fell på ulik gregoriansk dato frå år til år.)
-
-
-
-
-
-
Primstaven
-
Namnedag
Noreg
-
Sverige
- Boris og Svante
Danmark
-
-
Hendingar
Utlandet
-
Noreg
-
Fødde
-
Døde
- 1190: Den tysk-romerske keisaren Frederik Barbarossa, drukna
Gregoriansk kalender
Den gregorianske kalenderen er den kalenderen vi bruker i Noreg i dag, og vart innført av pave Gregor XIII i 1582.
Denne kalenderen erstatta den julianske kalenderen som Julius Cæsar innførte i år 46 f.Kr.
Kalenderen skulle korrigere skeivskapen i den julianske kalenderen, som i løpet av åra hadde gjort at ingen av månadane samsvarte med årstidene lenger. Den julianske kalenderer var 0,0078 døgn lengre enn det tropiske året som årstidene følger, eller 11 minutt og 14 sekund. Eit tropisk år varar i røynda 365,24219878 dygn.
Den gregorianske kalenderen har derfor 365 dagar, pluss skotår kvart 4. år, bortsett frå år som er delelege på 100. År som er delelege på 400 er likevel skotår.
Det vil seie at år 1996 er skotår, 2000 er skotår, 2004 er skotår, men 2100 er ikkje skotår. Dette gjev ei årslengd på 365,2425, noko som gjev eit avvik frå det tropiske året på berre 3 dager per 10.000 år.
I Danmark og Noreg brukte vi den julianske kalenderen til søndag 18. februar 1700. Då «hoppa» kalenderen til måndag 1. mars, som var første dato etter at den gregorianske kalenderen var innført.
Romerkyrkja lot torsdag 4. oktober gå over til fredag 15. oktober.
På Island og Færøyane vart den nye kalenderen innført litt seinare, med at laurdag 16. november vart følgd av søndag 28. november.
Sverige (og derfor også Finland) forsøkte ein gradvis overgang. Planen deira var å utelete skotårsdagen i år 1700, deretter 7 dagar i november, deretter droppa skotårsdagen i 1704, 1708 og 1712. Dei gjennomførte det første trekket, men så vart det heile glemt. Kong Karl XII av Sverige måtte derfor i 1711 gjenopptaka arbeidet med å få orden på den svenske kalenderen. I 1712 gjekk svenskane tilbake til den julianske kalenderen, med å ha 30 dagar i februar. Først i 1753 gjekk dei over til den gregorianske kalenderen, med å hoppe frå 17. februar til 1. mars.
Kategori:Kalendrar
ko:그레고리력
ja:グレゴリオ暦
simple:Gregorian calendar
th:ปฏิทินเกรกอเรียน
Kristendommen
Kristendommen er ein monoteistisk verdsreligion med opphav i jødedommen, der den viktigaste læresetninga er at Jesus frå Nasaret er Messias — ein term som i kristen tyding inkluderer rollen som verda sin frelsar. Det finst om lag 2 milliardar kristne i verda.
Den heilage boka til religionen er den kristne Bibelen. Ho omfattar Det gamle testamentet, som er basert på den jødiske Tanákh, og Det nye testamentet, som fortel om livet og læra til Jesus og disiplane hans.
Religionen var først ei av mange jødiske sektar i den daverande romerske provinsen Judea. Han spreidde seg til fleire delar av verda, som India, Etiopia, Egypt og Romarriket. I år 312 e.Kr. vart den romerske keisaren Konstantin I kristen, og året etter innførte han kristendommen som statsreligion i Romarriket. Noreg blei kristna rundt år 1000 av Olav den Heilage.
kategori:abrahamittiske religionar
kategori:religion og livssyn
kategori:historie
zh-min-nan:Ki-tok-kàu
ko:기독교
ms:Kristian
ja:キリスト教
simple:Christianity
th:คริสต์ศาสนา
PåskeDenne artikkelen handlar først og fremst om den kristne høgtida påske. For informasjon om den jødiske påska, sjå pesah.
----
Påska (gjennom gresk Πάσχα og arameisk פַּסְחָא [pasḥā] frå hebr. פֶּסַח [pesaḥ], ‘passering’) er den viktigaste av dei kristne høgtidene, og blir markert til minne om Jesu Kristi død og oppstode. I forkant av påska kjem fastetida og den stille veka, og etter påskesundag kjem påsketida, som varar fram til pinse. I tillegg til den kristne tydinga har høgtida òg innslag frå jødisk pesah, som lammemiddag; frå heidensk tru, som påskeegg; og frå hovudsakleg verdsleg kultur, som påskekrim og påsketur i fjellet.
Gulfargen er knytta til påska, kanskje sidan det er fargen til sola, kyllingar og eggeplomma. Dei gule påskeliljene blomstrar vanlegvis ved påsketider, og er blitt eit anna symbol på påska.
påskelilje
= Ordet «påske» =
Ordet «påske» er ei forvansking av namnet på den jødiske høgtida pesah. Utanom Skandinavia blir namn avleidde av det hebraiske namnet bruka på nederlandsk og på dei fleste romanske språka. På tysk og engelsk brukar ein oftast det førkristne namnet «Ostern» (ty.) eller «Easter» (en.).
=Kristen påskefeiring=
en.-1660).]]
Den stille veka
Opptakta til feiringa av påske byrjer med palmesundag, og held fram med den stille veka der ein markerar skjærtorsdag og langfredag. Desse dagane er til minne om Kristi liding og markeringa ber i dei fleste kyrkjer framleis preg av den enkle liturgien frå fastetida. I Den katolske kyrkja blir statuar og bilete dekte til, og det blir ikkje ringt med kyrkjeklokkene. Det er óg særs lite dekorasjonar i kyrkjene mellom skjærtorsdag og påskeaftan.
Skjærtorsdag
Langfredag
Påskeaftan
Påskeaftan er laurdagen før påskedag. Tradisjonelt er det ein dag der ein ikkje har liturgiske handlingar; i både katolsk og ortodoks tradisjon er denne dagen føreskriven som ein dag utan liturgi. Ein seier gjerne at påskeaftan er den dagen då kyrkja står samla i sorg ved Kristus si grav.
Påskevigilien
Påskevigilien er starten på sjølve påskefeiringa. Han blir normalt feira kring midnatt på påskeaftan, eller tidlegast etter solefall. Ein bruker i den kyrkjelege tradisjonen ofte den gamle definisjonen på eit døger som ein finn i jødisk liturgi, nemleg frå solefall til solefall. Det vil seie at det uansett er på sundagen ein byrjer feiringa, uavhengig av det verdslege døgeret sin gang.
I vestleg tradisjon er det tradisjon for at liturgien byrjar med tenning av påskelyset, som er eit symbol på Kristus; han kalla seg «Verda sitt lys». Liturgien står i kontrast til den som har vore dei foregåande dagane; kyrkjene er no pynta, prestane har gjerne på seg dei flottaste messekleda og korsongen er lovsong i staden for dei meir neddempa salmane som blir bruka i fasten og den stille veka. Det er óg tradisjon for å lese Påskelovsongen, ein høgtideleg proklamasjon av påskeunderet.
I den protestantiske liturgien feirer ein mange stader ikkje påskevigilie, men i dei seinare åra er det óg i desse kyrkjelydane vorte stadig meir vanleg med vigiliefeiring.
Påskedag
protestantiske.)]]
På påskedag held feiringa av Kristi oppstode fram på morgonen og denne dagen innleiar tradisjonelt ein oktav, det vil seie ein åttedagarsperiode der alle dagar blir rekna som festdagar på lik line med sundagar.
Påsketida
Påsketida varar fram til pinse.
=Verdsleg påskefeiring=
Heidenske røter
pinse.]]
Den kristne påskefeiringa fell saman med ein gammal heidensk tradisjon om å feira vårjamndøgeret og eit nytt jordbruksår. For å sikra grøde hadde ein mange skikkar der ein brukte symbol for livskraft. Ein brukte mellom anna egg, til dømes til å grava ned i jorda eller som gåver mellom ungdom. Desse er blitt til vår tids dekorerte eller godterifylde påskeegg
I Tyskland blei egga forbunde med påskeharen; det vart sagt at han ein gong om året kunne leggja egg, og det var i påska.
Nyare tradisjonar
Fjelltur
I Noreg er det ganske vanleg å nytta påskeferien til å dra på fjellet for å nyta snøen og sola. Dette kan ha samanheng med ein tradisjon om å sjå på sola frå ein fjelltopp påskemorgon. Ein meinte nemleg at sola dansa på denne dagen, i glede over at Jesus var stått opp igjen. Denne skikken kan òg ha både jødiske og heidenske røter:
I jødedommen er pesah frå Toráen av forbunde med ofringa av påskelammet på Tempelhøgda. Denne ofringa skjer ikkje i våre dagar sidan Tempelet i Jerusalem ikkje står og er i det meste av jødedommen erstatta med lesinga av påskeforteljinga under påskemåltidet. Samaritanarane feirar framleis pesah med ofring av påskelam på Gerizím-fjellet.
Dei moglege røtene i åsatrua heng saman med at sola på denne tida av våren varmar meir enn om vinteren. Sjølv om vi ikkje veit heilt sikkert om det var nokon slik skikk, så er ein fjelltur for å sjå sola stå opp ein rimeleg konsekvens av dette. Ein skikk som er meir direkte knytt til soldyrking og ein tidlegare offerkult, er den gamle norske skikken å smøre smør på ein stein og sjå at sola «et» smøret.
Påskekrim
Eit anna moderne påskefenomen er påskekrimmen, det vil seia ein tradisjon for å lesa kriminalromanar eller senda ein kriminalserie på fjernsynet i påskeveka.
For reindriftsamane fell påska og starten på reinsdyrtrekket til kysten saman, og høgtida er derfor blitt til ei sosial samlingstid der ein gjerne legg giftarmål, selskap og konkurransar.
Eksterne lenkjer
- [http://www.hf.uio.no/iks/nfs/merkedager/paaske.html Norsk folkeminnesamling: Merkedager: Påske]
Kategori:Kristne høgtider
-
nb:Påske
nb:Påske
ja:復活祭
Den katolske kyrkja
Den katolske kyrkja (av gresk; katholikos, som tyder ålmenn eller universell) er eit samleomgrep på dei kristne kyrkjene som har paven i Roma som overhovud.
I den katolske kyrkja finn ein 22 særkyrkjer, der den romersk-katolske kyrkja ("vestkyrkja" eller "den latinske kyrkja") er den klårt største, med heile 1.060.000.000 medlemmer (pr. 2003). Dei andre 21 særkyrkjene er orientalske katolske kyrkjer (eller "katolske kyrkjer av orientalske ritar"). Når me snakker om den katolske kyrkja, meiner me ofte den romersk-katolske. Andre kyrkjer som kallar seg katolske er den anglikanske kyrkja og visse protestantiske retningar.
Historisk bakgrunn
protestantisk minner om at den katolske kyrkja er bygt opp rundt apostelen Peter.]]
Den kristne kyrkja vart tidleg organisert under fem patriarkar med sete i Jerusalem, Antiokia, Alexandria, Konstantinopel og Roma. Patriarken i Roma, paven, fekk tidleg ei særstilling, då bispesetet has vert rekna som ei direkte arv frå apostelen Peter. Etter at det vest-romerske-riket fall på 400-talet vart Konstantinopel gradvis viktigare reint politisk og økonomisk, medan doktrinære skilnadar mellom den austlege og vestlege kyrkja gradvis utvikla seg.
I 1054 oppstod det store skismaet mellom patriarkane i Konstantinopel og Roma, og kyrkja vart splitta i det som i dag er kjent som den katolske kyrkja og den ortodokse kyrkja. På slutten av det 15.århundet kom det til dage strid omkring dogmar, tradisjonar og fromskap. Det leia til at fleire kyrkjesamfunn vart splitta og nye vart stifta, noko som i sær hende i Nord-Europa og England (Døme: den lutherske kyrkja)
I Noreg
den lutherske kyrkja, var alle bygde som katolske kyrkjer.]]
Kyrkja vart tufta i Noreg i det 10. århundret, og var frå første stund underlagt paven i Roma. Dei første kristne i Noreg var truleg innvandrarar frå dei britiske øyene. Med kong Olav den heilage festa kristendomen grepet som religion i Noreg, og i tida etter at han døydde i 1030 vart kristendomen den klårt dominerande - og etter kvart einaste - trua. I 1153 vart Nidaros erklært erkebispesete, og Noreg vart, i definisjonen, ein eigen kyrkjeleg provins.
Den katolske kyrkja var den einaste kyrkja i Noreg fram til Reformasjonen i 1537 då ho vart forboden. I dansketida var det i mindre periodar tillete for for katolikkar å opphalde seg i landet, men dei hadde ikkje lov til å utøve religionen sin. I 1843 vart det gjeve dispensasjon til å tufte ein ny katolsk kyrkjelyd i Oslo. I dag (pr. 2005) er det omlag 46 000 katolikkar i Noreg, eller vel 1% av folkesetnaden i landet. Fleirtalet av desse, omkring 27 000, har innvandrarbakgrunn. Fleirtalet tilhøyrer dei orientalske ritane, i sær etiopiarar, men det er likevel ikkje etablert eigne kyrkjelydar for orientalske ritar i Noreg.
Det er tre katolske bispedøme i Noreg; Oslo, Trondheim og Tromsø. Desse har til saman 32 kyrkjelydar.
Oppbygging
Den katolske kyrkja er bygd opp hierarkisk, med paven som øvste leiar. Under han sit sit ein administrasjon av kardinalar, og under dei igjen biskopane med kvar sine geografiske ansvarsområder som vert kalla bispedømer. Den uttrykte hovudoppgåva til biskopen er å forkynne og overvake den kyrkjelege disiplinen i sitt område. Saman med paven har biskopane del i kyrkja sitt læreembete (magisterium). Under biskopen og heilt nedst i hierarkiet kjem kyrkjelydane, der soknepresten har det høgste embetet. Etter det andre vatikankonsilet (mellom 1962 og 1965) har lekmenn òg til dels fått ei større rolle i den katolske kyrkja.
Lære
Den katolske kyrkja vedkjenner seg den kristne trua slik den er nedfelt i den nikenske trusvedkjenninga. Sams med andre kristne kyrkjer reknar ho Bibelen som den viktigaste kjelda til å få kjennskap til Gud. I tilleg til det legg katolsk lære stor vekt på tradisjon og tradisjonsbundne tolkingar av av Bibelen, skrifter og anna som har vore ein del av kristen skikk sidan oldkyrkjeleg tid.
Dei sju sakramenta, der dåp og nattverd er dei viktigaste, står sentralt i den katolske læra. Dei fem andre sakramenta er konfirmasjon (ofte kalla "ferming" i katolsk tradisjon), skriftemål, vigsmål, ordinasjon og salving av sjuke. Katolsk lære skil seg frå protestantisk (som er den rådande læra i Den norske kyrkja) både i tal på sakrament og i innhaldet i dei sakramenta det gjeld.
For utanforståande er gjerne det mest synlege trekket i den katolske kyrkja det sterke forholdet dei truande har til helgenar, og då særs Jomfu Maria (mor til Jesus). I katolsk lære går dei heilage (personar som etter døden kjem direkte inn i Himmelen) i forbønn for dei levande. Difor vert helgenane heidra gjennom festdagar, ikon og relikviar. Under Reformasjonen var ei av hovudanklagane mot den katolske kyrkja at dei framstilte helgenane som avgudar (noko som går i mot dei ti bud), men i katolsk lære vert den æra dei viser helgenane ei heilt anna enn den dei viser Gud åleine.
Eksterne lenkjer
- [http://www.katolsk.no Den katolske kyrkja i Noreg]
- [http://www.vatican.va Vatikanet]
Katolske kyrkja, Den
Katolske kyrkja, Den
Katolske kyrkja, Den
nb:Den katolske kirke
1190 Hendingar
Utlandet
-
Noreg
-
Fødde
-
Døde
-
Stupa
O Stupa é um tipo de mausoléu, construído em forma de Torre, circundada por uma abóbada e um ou vários chanttras (toldos de lona). Originalmente era um monumento funerário de pedra, semi-esférico, com cúpula, mirante e balaustrada. Com o advento do Budismo, evoluiu para uma representação arquitetônica do cosmo. O acesso a ele é feito por meio de um arco ou porta, ricamente adornado com esculturas.
Outros termos para designar o stupa são chaitya e pagode.
categoria:Lugares de prática religiosa
categoria:Budismo
Categoria:Arquitectura religiosa
ko:스투파
Praga appartamenti poker Kredyt hipoteczny death metal pharmacy |
|
|
|
