:: wikimiki.org ::

NASA

NASA

La Nacia Aeronaŭtika kaj Spaca Administracio (NASA) (fondita 1958) estas la oficiala usona agentejo de aerospaca esplorado kaj studo. Ĝi estas nemilita organizo, tamen ĝi faras militajn kaj nemilitajn misiojn.

Vizio kaj Misio

La vizio de NASA estas "plibonigi vivon tie ĉi, etendi vivon tien, kaj trovi vivon preteren" Ĝia misio estas "kompreni kaj protekti nian hejman planedon, esplori la Universon, serĉi por vivo, kaj inspiri la sekvantan generacion de esploristoj".

Historio

Kosma Konkurso

Post la monde unua lanĉo de homfarita satelito, Sputnik-1, je la 4-a de oktobro, 1957, la atento de Usono turniĝis al siaj propraj novmaturaj kosmaj penoj. La Usona Kongreso, alarmita de la perceptita minaco al usona sekureco kaj teknologia estreco, urĝigis tujan kaj rapidan agadon; Prezidento Dwight D. EISENHOWER kaj liaj konsilantoj konsilis pli intencajn rimedojn. Kelkaj monatoj de debato produktis konsenton ke nova federala agentejo bezoniĝas por fari ĉiujn ne-militajn agadojn en la kosmo. Je la 29-a de julio, 1958, Prezidento Eisenhower subskribis la 1958-an Akton pri la Nacia Aeronaŭtika kaj Spaca Administracio (NASA). Kiam ĝi efektiviĝis je la 1-a de oktobro, 1958, NASA konsistis ĉefe el kvar laboratorioj kaj proksimume 8 000 oficistoj de la 46 jaraĝa esplora agentejo por aeronaŭtiko, la Usona National Advisory Committee for Aeronautics (Nacia Konsila Komitato por Aeronaŭtiko). Fruaj programoj de NASA estis esplorado pri homa kosmoflugado (la Kosma Konkurso) kaj estis faritaj sub la premo de konkuro inter Usono kaj Sovetio kiu ekzistis dum la Malvarma Milito. La Mercury (merkura) programo, komencita dum 1958, ekkondukis NASA-on laŭ la pado de homa kosma esplorado kun misioj konstrukciitaj por simple malkovri ĉu homoj povas daŭrvivi en la kosmo. Je la 5-a de majo, 1961, kosmonaŭto Alan B. SHEPARD Jr. fariĝis la unua usonano en la kosmo kiam li pilotis Freedom 7 (Liberecon 7) dum 15 minuta suborbita flugo. John GLENN fariĝis la unua usonano por orbiti la teron je la 20-a de februaro, 1962 dum 5-hora flugo en Friendship 7 (Amikeco 7). Post kaim la projekto Merkuro pruvis ke homa kosmoflugo estas ebla, projekto Gemini (Ĝemeloj) lanĉiĝis por fari eksperimentojn kaj ellabori aferojn rilatajn al la luna misio. La unua ĝemela flugo kun enveturilaj kosmonaŭtoj, Gemini III (Ĝemeloj III) estis flugita de Virgil "Gus" GRISSOM kaj John W. YOUNG je la 23-a de marto, 1965. Naŭ aliaj misioj sekvis, montrante ke daŭraj homaj kosmoflugoj eblas, pruvante ke rendevuo kaj kupliĝo enkosma eblas, kaj kolektante medicinajn datumojn pri la efikoj de senpezeco al homoj.

Projekto Apollo

Post la sukceso de la programoj Mercury kaj Gemini, la Projekto Apollo komenciĝis por provi fari interesaĵojn en la kosmo kaj eble sendi homojn ĉirkaŭ (sed ne sur) la Lunon. La celo de la projekto Apollo radike ŝanĝiĝis post la anonco de la tiama prezidento John F. KENNEDY la 25-an de majo, 1961, ke Usono devis celi "allunigi homon kaj revenigi lin sekure al la Tero" antaŭ la jaro 1970. Tiel Apollo iĝis programo por meti homojn sur la Lunon. La projekto Gemini komenciĝis nelonge post tio kun la celo de provizi kosmoŝipon por provi teĥnikojn necesajn pro la novaj misionoj de la programo, nun multe pli malsimplaj. projekto Gemini]] Post ok jaroj de teĥnikoprovaj misionoj, inkluzivante la unuan perdon de astronaŭtoj dum la historio de NASA (la lanĉeja fajro de Apollo 1), la programo Apollo sukcesis je ĝiaj celoj kiam la misiono Apollo 11 allunigis du astronaŭtojn, Neil ARMSTRONG kaj Buzz ALDRIN, la 20-an de julio, 1969 kaj sekure revenigis ilin al la Tero la 24-an de julio. La unuaj vortoj de ARMSTRONG post kiam li eliris la kosmoŝipon Eagle kaptis la historiecon de la okazo: "That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind." (Tio estas unu eta paŝo por homo, unu grandega salto por la homaro.) Dek du homoj piediris sur la Luno antaŭ la fino de la programo Apollo en decembro de 1972. NASA estis gajninta la lunan konkurson, kaj en ia senco tio ĉi lasis ĝin sen direkto, aŭ minimume sen la publika atento kiu necesis por garantii grandajn budĝetojn de la Usona Kongreso. Post kiam Lyndon B. JOHNSON forlasis sian oficon, NASA perdis sian ĉefan politikan subtenanton; kaj Werner von Braun estis movigita al ofico pripropagandi en Vaŝingtono. Planoj por ambiciaj sekvaj projektoj konstrui kosmostacion, estigi lunan bazon, kaj lanĉi homan mision al Marso antaŭ 1990 proponiĝis sed kun la fino de aĉetado de ekipaĵoj por Saturn kaj Apollo, ne estis kapablo subteni tiujn ĉi planojn. La kvazaŭ-katastrofo de Apollo 13, kie oksigenujo eksplodis kaj preskaŭ kondamnis ĉiujn tri kosmonaŭtojn, helpis rekapti atenton kaj zorgon. Kvankam misioj ĝis Apollo 20 estis planitaj, Apollo 17 estis la lasta flugi sub la flago de Apollo. La programo finiĝis pro budĝetaj malpliiĝoj (parte pro la Vjetnama Milito) kaj deziro disvolvigi reuzeblan veturilon.

Aliaj Fruaj Misioj

Kvankam la vasta plimulto da la budĝeto de NASA elspeziĝis por homa kosmoflugo, jam estas multaj robotaj misioj instigitaj de la kosma agentejo. En 1962, la misio de Mariner 2 lanĉiĝis kaj fariĝis la unua kosmoveturilo fari preterflugon de alia planedo -- ĉi kaze Venuso. La Ranger (Vagkontrolist), Surveyor (Termezuristo), kaj Lunar Orbiter (Luna Orbitanto)- misioj estis esencaj por taksi lunajn kondiĉojn antaŭ penado de Apolonaj surluniĝoj kun homoj surveturilaj. Poste la dua Viking probes (vikingaj sondiloj) surplanediĝis sur la surfaco de Marso kaj sendis kolorajn bildojn reen al Tero; sed eble pli imponaj estis la misioj de Pioneer (Pioniro) kaj aparte Voyager (Vojaĝistoj) kiuj vizitis Jupiteron, Saturnon, Uranon, Neptunon alsendante sciencajn informojn kaj kolorajn bildojn. Malgajninte la kosman konkurson, Sovetio devis, kune kun Usono, ŝanĝi la aliran manieron. Je la 17-a de julio, 1975 Apolona veturilo (uzita tiel post nuligado de planitaj lunaj flugoj) endokiĝis al al Sovetia Soyuz 19 kosmoveturilo. Kvankam la Malvarma Milito daŭris multaj pliajn jarojn, tiu ĉi estis gravega punkto en la historio de NASA kaj multo da la posta kooperacio en kosma esplorado kiu ekzistas hodiaŭ ekis de tiu ĉi misio. La unua kosmostacio de Usono, Skylab, estis okupata de la fino de Apolono ĝis la malfruaj 1970-oj.

Naveda Erao

La kosma navedo fariĝis la plej grava fokuso de NASA dum la malfruaj 1970-oj kaj la 1980-oj. Planita esti ofte lanĉebla kaj plejparte reuzebla veturilo, kvar kosmaj navedoj konstruiĝis antaŭ 1985. La unua lanĉita, Colombia, faris tiel je la 12-a de aprilo, 1981. La navedo ne estis ĉiam bona novaĵo por NASA -- flugoj estis multe pli kosta ol unue prognozita, kaj eĉ post la 1986-a Challenger-a katastrofo emfazis la riskon de kosmoflugo, la publiko refoje perdis intereso dum la misioj aperis ordinariĝi. Laboro komencis sur Kosmostacio Libereco (Space Station Freedom) kiel fokuso por la stabizita kosma programo, sed interne de NASA estis argumento ke tiuj ĉi projektoj okazis koste de pli inspiraj senstabaj misioj tiel kiel la Voyager sondiloj. Eĉ sen la Challenger, la malfruaj 1980-oj markis malaltan punkton por NASA. Malgraŭ ĉio, la navedo uziĝis lanĉi progresindikajn projektojn tiel kiel la Kosma Teleskopo Hubble (Hubble Space Telescope) (KTH). La KTH kreiĝis kun relative malgranda budĝeto de $2 miliardoj sed kontinuas funkcii de 1990 kaj de tiam dilektis kaj sciencistojn kaj la publikon. Iuj bildoj kiuj ĝi resendis jam fariĝas kvazaŭ-legenda, tiel kiel la ekfosaj hubelaj bildoj de forega kampo (Hubble deep field images). La KTH estas kunan projekton inter EKA kaj NASA, kaj ĝia sukceso estas paviminta la vojon al pli bona kunlaborado inter la agentejoj. En 1995 Rus-usonaj interagoj refoje atingiĝis komence de la Naved-MIR-aj misioj, kaj unufoje plu Rusa veturilo (ĉi tempe plene plumizita kosma stacio) endokiĝis kun usona veturilo. La kooperacio kontinuas ĝis hodiaŭ, kun Rusio kaj Usono, kiuj estas la du plej grandaj partneroj en la plej granda kosma stacio iam konstruita -- la Internacia Kosma Stacio (International Space Station) (IKS). La forteco de ties kooperacio pri tiu ĉi projekto estis eĉ evidenta kiam NASA komencis dependi de Rusaj lanĉaj veturiloj servi la IKS post la 2003 Kolombia katstrofo, kiu surterigis la navedan veturilaron dum longe pli ol du jaroj. Kostante pli ol cent miliardoj da dorloroj, estas estinte de tempo al tempo malfacile al NASA pravigi la IKS. La loĝantaro larĝe estas ĝis nun malfacile impresi kun detaloj de kosmaj sciencaj eksperimntoj, preferante novaĵon de grandaj projektojn al ekzotaj lokoj. Eĉ nun, IKS ne povas loĝigi tiom da sciencistoj kiom planita. Dum multo da la 1990-oj, NASA alfrontis malgrandiĝantajn jarajn budĝetojn pro zonstreĉado ĉe la Usona Kongreso en Vaŝingtono. Responde, la naŭa administranto de NASA, Daniel S. GOLDEN, pioniris la agmanieron de "pli rapida, pli bona, pli malmultekosta" kiu ebligis al NASA redukti la koston dum ankoraŭa liverado de larĝa vario de aerokosmaj programoj. Tiu agmaniero kritikiĝis kaj re-taksiĝi post la duopaj perdoj de Mars Climate Orbiter (Marsa Klimata Orbitilo) kaj Mars Polar Lander (Marsa Polusa Algrundilo) en 1999.

Estonteco de NASA

La plej publike inspiraj misioj de NASA dum lastatempaj jaroj jam estas la misio Mars Pathfinder (Marsa Padtrovanto) en 1997. Ĵurnaloj ĉirkaŭ la mondo eldonis bildojn de la algrundilo forsendanta ĝian vagilon, Sojourner (Pasloĝanto), esplori la surfacon de Marso en maniero neniam antaŭe farita ĉe iu ekster-tera loko. Malpli publike aklamita sed farante sciencon de 1997 ĝis nun 2005 estas la Mars Global Surveyor (Marsa Globa Termezuranto) orbitilo. De 2001, la orbitana Mars Odyssey (Marsa Odiseado) esploras pri evidentaĵoj de pasinta aŭ nuna akvo kaj vulkana aktiveco sur la ruĝa planedo. NASA anticipas kontinuan esploradon de la ruĝa planedo kun pli da kosmoveturiloj tiel kiel la Mars Reconnaissance Orbiter (Marsa Rekognoska Orbitilo), kiu atingos Marson en 2006. La katastrofo de la kosma navedo Kolombio en 2003, en kiu mortis sep kosmonaŭtoj kaj kiu kaŭzis 29 monatan paŭzon de kosmonavedaj flugoj, ekagigis seriozan retaksadon de la prioritatoj. La Usona registaro, variaj sciencistoj, kaj la publiko, ĉiuj konsideris la estontecon de la kosma programo. Je la 14-a de januaro, 2004, dek tagoj post la grundiĝo de la unua Mars Exploration Rover (Marsa Esplorada Vagilo), Spirit (Spirito) (la dua estis Opportunity (oportuneco) ), prezidento George W. BUSH anoncis novan planon por la estonteco de NASA, nomita la Vision for Space Exploration (Vizio pri Kosma Esplorado). Laŭ tiu ĉi plano, homoj reiros al la Luno antaŭ 2020, kaj starigos antaŭpostenojn kiel testilon kaj eventualan rimedon por estontaj misioj. La kosma navedo emeritiĝos en 2010 kaj la Crew Exploration Vehicle (Laborista Esplorada Veturilo) anstataŭos ĝin antaŭ 2014, kapabla kaj de endokiĝo kun IKS kaj de forveturado de Tera orbito. La estonteco de IKS estas iom malcerta -- konstruado kompletiĝos, sed preter tio estas malpli da certeco. Kvankam la plano unue alfrontis skeptikecon de Usona Kongreso, en malfrua 2004, Kongreso konsentis provizii ties ekajn monprovizojn por la unua jaro. Esperante sproni novenkondukon de la neregistara komerca sektoro, NASA estigis serion de Centjaraj Defioj (Centenial Challenges), priteknologiaj premioj por neregistaraj teamoj, en 2004. La Defioj inkludas taskojn kiuj estos utilaj por efektivigado de la Vizio de Kosma Esplorado, tiel kiel konstruo de pli rendimenta kosmonaŭta ganto.

NASA-partoj

La NASA-centro troviĝas en Vaŝingtono kaj krome ekzistas pli ol dek aliaj centroj kaj laboratorioj el kiuj plej gravaj estas:
- John F. Kennedy Space Center, Florido
- Ames Research Center, Moffett Field, Kalifornio
- Dryden Flight Research Center, Edwards, Kalifornio
- Goddard Space Flight Center, Greenbelt, Maryland
- Jet Propulsion Laboratory, proksime al Pasadena, Kalifornio
- Lyndon B. Johnson Space Center, Houston, Teksaso
- Langley Research Center, Hampton, Virginio
- Glenn Research Center, Cleveland, Ohio
- George C. Marshall Space Flight Center, Huntsville, Alabamo
- Michoud Assembly Facility, New Orleans, Luiziano
- John C. Stennis Space Center, Bay St. Louis, Misisipio
- Wallops Flight Facility, Wallops Island, Virginio

Kosmoflugaj Misioj de NASA

Homa kosmoflugado

- Mercury program (Programo Merkuro)
- Gemini program (Programo Gemeloj)
- Projekto Apollo (Projekto Apolono)
- Skylab (Ĉiel-labo)
- Kosmopramo (Space Shuttlee)
- Internacia Kosmostacio

1958
Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1958 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1958 post Kristo okazis, interalie:
Eventoj

- 49-a Universala Kongreso de Esperanto en Majenco.
- Penka BATOEWA kaj Anatolij GONĈAROV eklernis Esperanton.
- Vuk ECHTNER enkarceregita.
- 1-a de januaro : Eŭropo : La du Romaj Traktatoj starigas la Eŭropan Ekonomian Komunumon (EEK) kaj la Eŭropa Atom-Energia Komunumo (EAEK, Eŭratom) inter la membroŝtatoj-fondintoj : Francio, Germanio, Belgio, Italio, Luksemburgo kaj Nederlando -- "Eŭropo de la Ses".
- 28-a de septembro : Francio : La francoj adoptas per referendumo sian nunan konstitucion ; ĝi estas promulgita la 4-an de oktobro 1958.
- 4-a de oktobro : Francio : La ĵus adoptita, nuna konstitucio de Francio estas promulgita. Ĝi tiel estas la 18-a konstitucio de Francio ekde 1789. Estigante parlamentan reĝimon, ĝi starigas la nunan Kvinan Francan Respublikon.
- Francio : Charles DE GAULLE estas elektita prezidento de la Franca Respubliko. Li tiel estas la unua prezidento en la Kvina Respubliko.
- Kolombio : Stabiliĝo.
- Gvineo sendependiĝas sub Ahmed Sekou TOURE, aniĝante al UNO.
- Kreita Romanido.
- La brita piloto Mike HAWTHORN gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.
Naskiĝoj

- 29-a de aprilo : Michelle PFEIFFER
- 29-a de aŭgusto : Michael JACKSON (muzikisto)
- 16-a de oktobro : Tim ROBBINS
Mortoj

- Josef ŠILHART
- 21-a de decembro Usono : Lion FEUCHTWANGER
- 24-a de decembro : William Ebenezer THOMSON ---- 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1958年 ko:1958년 simple:1958 th:พ.ศ. 2501

Kosmoesploro

Kosmoesploro estas la scienca esploro per vojaĝado en la kosmo, kiu estas la regiono ekster la atmosfero de la tero, kaj al aliaj planedoj. La teoriajn bazprincipojn ellaboris, laŭ la rusaj aŭtoritatoj, la rusa Konstantin CIOLKOVSKIJ(1857-1935) en artikolo publikigita en 1903 en gazeto "Naučnoe Obozrenie”, li jam kreis en 1898 matematikajn formulojn de la raketa propulsio. Poste Robert GODDARD pioniris pri tio. La efektivigo de kosmoesplorado komenciĝis meze de la 20-a jarcento, dum la malvarma milito inter Sovetunio kaj Usono. Post la dua mondmilito, tiuj du landoj kaptis bombportajn raketojn V-2 kaj iliajn kreintojn de la venkita Germanio. Ties esplorcentro establitis en Peenemünde. Sovetunio venigis al si 100 el la tieaj germanaj inĝenieroj, kaj Usono 112 , inter ili la faman Werner VON BRAUN. Ekde 1946 VON BRAUN proponadis al la usona registaro lanĉi artan sateliton, sed tiam tio estis rifuzita ĉar la usonaj aŭtoritatoj opiinis, ke tio ne havos multan utilon. Fine, post kiam Sovetio lanĉis la unuan Sputnik-on, la rakedoprogramoj fariĝis kosmoprogramoj, kaj la du potenculoj konkurencis por atingi la Lunon unue.
- Homportantaj kosmoveturiloj
- Vostok - Jurij GAGARIN - German TITOV - Valentina TEREŜKOVA - Aleksej LEONOV - Andrian NIKOLAJEV
- Sojuz
- Mercury
- Gemini
- Apollo - vojaĝoj al la Luno
- SpaceShipOne
- La unua ĉino en la kosmon (2003)
- Kosmostacioj:
- Saljut
- Skylab
- Mir
- Internacia Kosmostacio
- Senhomaj esploriloj:
- Sputnik
- Cassini
- MESSENGER esploros Merkuron
- Historio
- Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj
- Kosmoesplorado de Ĉinio
- [http://kosmonaŭtiko.narod.ru Informo pri rusia kosmonaŭtiko] ! ja:宇宙開発

4-a de oktobro

Historio > Tagoj > la 4-a de oktobro ---- La 4-a de oktobro estas la 277-a tago de la jaro (la 278-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 88 tagoj restas. Je la 4-a de oktobro okazis, interalie:

Eventoj

- 1582 : Pretersaltante al la 15-a de oktobro, la katolika mondo ŝanĝas de julia kalendaro al gregoria kalendaro. Dum tiu nokto, mortis Sankta Tereza

Naskiĝoj

- 1822: Rutherford B. HAYES
- 1841: Brazilo : Itu: Prudente de MORAIS
- 1894: Frans G. BENGTSSON, sveda verkisto
- 1895: Buster KEATON
- 1946: Susan SARANDON

Mortoj

- 1669 : Rembranto
- 1880 : Jacques OFFENBACH
- 1904 : Frédéric Auguste BARTHOLDI
- 1947 : Max PLANCK
- 1974 : Anne SEXTON
- 2005 : André WATERKEYN, belga inĝeniero, projektinto de Atomium

Specialaj tagoj kaj festoj

---- Vidu ankaŭ:
- Historio - Tagoj. ja:10月4日 ko:10월 4일 simple:October 4 th:4 ตุลาคม

1957

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1957 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1957 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 42-a Universala Kongreso de Esperanto en Marsejlo.
- Fonditaj societo Bona Espero en Brazilo kaj Esperanto-klubo en Dobříš.
- Kreita Frater.
- Sovetunio lanĉis komsmen Sputnikon, la unuan artefaritansateliton de la Tero.
- Luksemburgio membriĝas en la Eŭropa Unio.
- Ganao sendependiĝas de Britio, aniĝante al UNO.
- Malajzio aniĝas al UNO.
- Francois DUVALLIER ekregas Haition.
- 20-a de aprilo : Perihelio de la kometo "Arend-Roland". Je kelkaj tagoj ĉirkaŭ la 25-a, ĝi montris sundirektan duan voston. Ĝia orbito aspektas hiperbola, do probable ĝi ne revenos.
- Auxil, Universal (Decormis), Pikto kaj Euroglot kreitaj.
- La argentina piloto Juan Manuel FANGIO gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.

Naskiĝoj

- Saudi-Arabio : Osama Bin-Laden.

Mortoj

- Theodor ČEJKA
- Eŭropo : Wilhem REICH, malkovrinto de la orgono.
- 10-a de januaro : Usono : Gabriela MISTRAL
- 14-a de januaro : Humphrey BOGART
- 4-a de februaro : Erich PONTO
- 24-a de majo: Francisko Valdomiro LORENZ
- 26-a de junio : Alfred DÖBLIN
- 24-a de novembro : Diego RIVERA ---- 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1957 ja:1957年 ko:1957년 ms:1957 simple:1957 th:พ.ศ. 2500

Usona Kongreso

La Usona Kongreso estas la federacia parlamento de Usono, ĝia leĝodona instanco (laŭ artikolo 1 de la konstitucio). Ĝi estas duĉambra parlamento, konsistanta el
- la deputitaro (angle House of Representatives), kiu reprezentas la loĝantaron; proksimume duonmiliono elektas po unu deputiton, kiu servas dum du jaroj. En 2005 estas 435 deputitoj.
- la senato (angle Senate), kiu reprezentas la federaciajn subŝtatojn; ĉiu subŝtato elektas po du senatanojn. En 2005 estas 100 senatanoj. Ĉiu subŝtato rajtas je minimume unu deputito, sed la deputitoj de la neŝtataj teritorioj (Distrikto Kolumbio, Usona Samoo, Gvamo, Porto-Riko kaj Usonaj Virgulininsuloj) ne rajtas voĉdoni. La prezidento ne havas la rajton partopreni la kunsidojn de la kongreso. Inverse la kongreso ne rajtas voki la prezidenton aŭ liajn kunlaborantojn al enketo. Tamen la deputitaro havas la rajton akuzi anojn de la ekzekutivo pro misfaro, kaj la senato havas la rajton decidi pri ilia kulpo. Por kondamno necesas plimulto de du trionoj. La konstitucio garantias al la kongreso jenajn rajtojn:
- Enkasigi impostojn
- Pruntepreni monon por la ŝtata kaso
- Difini regulojn por komerco inter subŝtatoj kaj kun eksterlando
- Difini regulojn por la naturalizo de eksterlandanoj
- Eldoni monon kaj puni monfalsantojn
- Difini normojn pri pezoj kaj mezuroj
- Starigi tutlandajn leĝojn pri bankroto
- Krei poŝtajn oficejojn kaj vojojn
- Eldoni patentojn kaj kopirajtajn konfirmojn
- Starigi sistemon de federaciaj kortumoj
- Puni piratadon
- Deklari militon
- Krei kaj subteni terajn armeojn
- Krei mar-armeon
- Alvoki la milicion por efektivigi federaciajn leĝojn, subpremi ribelojn kaj repeli invadon
- Fari ĉiujn leĝojn por la sidejo de la registaro (Vaŝingtono)
- Fari ĉiujn leĝojn necesajn por efektivigi la konstitucion La konstitucio eksplicite malpermesas al la kongreso
- suspendi Habeas-Corpus-dokumenton (kiu garantias al arestito la rajton je tribunala decido) escepte dum ribelo aŭ milito
- akcepti leĝojn, kiuj kondamnas homojn sen tribunala proceso
- akcepti leĝojn, kiuj retro-efike igas iun ago krima (principo nulla poena sine lege = – latine neniu puno sen leĝo)
- postuli rektajn impostojn de civitanoj, escepte surbaze de censo (tiun regulon nuligis la 16-a aldono al la konstitucio)
- fiksi eksportajn impostojn por ajna subŝtato
- doni al la marhavenoj de ajna subŝtato aŭ al la ŝipoj ilin uzantaj specialajn favorojn
- atribui nobelecajn titolojn Kategorio:Usono ja:アメリカ合衆国連邦議会

Dwight D. EISENHOWER

Historio > Usono > Prezidentoj > Dwight D. EISENHOWER ----

Dosiero:Eisenhower.jpg
Dwight D. Eisenhower

Dwight David EISENHOWER (dŭajt ájzenhaŭa), la tridek-kvara prezidento de Usono, naskiĝis la 14-an de oktobro, 1890, en Denison, Teksaso. Li mortis 78-jaraĝa, la 28-an de marto, 1969, en la Hospitalo Walter Reed en Vaŝingtono, pro kongesta kora difektiĝo. Eisenhower estis 178 cm alta, kaj pezis 82 kg. Li estis amikema kaj optimisma. Lia edzino estis Mary Geneva DOUD, kaj la paro havis du filojn. Eisenhower estis presbiteriano. Dum lia administrado (1953-1961) okazis;
- 1953 – Fino de la Koreia Milito
- 1954 – La Doktrino de Eisenhower en la Fridmilito – la usona amasigo de nuklea armilaro
- 1956 – Landa Interŝtata Sistemo de Ekspresaj Ŝoseoj
- 1957 – kaj 1960- La Aktoj de Civilaj Rajtoj – lerneja malsegregacio en Little Rock, Arkansaso
- 1957 – Rusio lanĉis la unuan sateliton "Sputniko"
- 1959 – Alasko kaj Havajo iĝis ŝtatoj
- 1959 – Inaŭguro de la Marvojo Sankt-Laŭrenco
- 1960 – Usono rompis rilatojn kun la Kubo de Fidel Castro
- 1960 – Gary Powers kaj la usona spion-aviadilo U-2 en Rusio Eisenhower rakontis, ke lia patrino deziris, ke oni ne mallongigu lian antaŭnomon; tial ŝi nomis lin Dwight (tiu nomo ne havas karesformon en la angla lingvo). "Kaj tial ĉiuj homoj nomis min Ike [ajk]." EISENHOWER DWIGHT D EISENHOWER Dwight D. ja:ドワイト・D・アイゼンハワー ko:드와이트 D. 아이젠하워 simple:Dwight D. Eisenhower th:ดไวท์ ดี. ไอเซนฮาวร์

1958

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1958 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1958 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 49-a Universala Kongreso de Esperanto en Majenco.
- Penka BATOEWA kaj Anatolij GONĈAROV eklernis Esperanton.
- Vuk ECHTNER enkarceregita.
- 1-a de januaro : Eŭropo : La du Romaj Traktatoj starigas la Eŭropan Ekonomian Komunumon (EEK) kaj la Eŭropa Atom-Energia Komunumo (EAEK, Eŭratom) inter la membroŝtatoj-fondintoj : Francio, Germanio, Belgio, Italio, Luksemburgo kaj Nederlando -- "Eŭropo de la Ses".
- 28-a de septembro : Francio : La francoj adoptas per referendumo sian nunan konstitucion ; ĝi estas promulgita la 4-an de oktobro 1958.
- 4-a de oktobro : Francio : La ĵus adoptita, nuna konstitucio de Francio estas promulgita. Ĝi tiel estas la 18-a konstitucio de Francio ekde 1789. Estigante parlamentan reĝimon, ĝi starigas la nunan Kvinan Francan Respublikon.
- Francio : Charles DE GAULLE estas elektita prezidento de la Franca Respubliko. Li tiel estas la unua prezidento en la Kvina Respubliko.
- Kolombio : Stabiliĝo.
- Gvineo sendependiĝas sub Ahmed Sekou TOURE, aniĝante al UNO.
- Kreita Romanido.
- La brita piloto Mike HAWTHORN gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.

Naskiĝoj

- 29-a de aprilo : Michelle PFEIFFER
- 29-a de aŭgusto : Michael JACKSON (muzikisto)
- 16-a de oktobro : Tim ROBBINS

Mortoj

- Josef ŠILHART
- 21-a de decembro Usono : Lion FEUCHTWANGER
- 24-a de decembro : William Ebenezer THOMSON ---- 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1958年 ko:1958년 simple:1958 th:พ.ศ. 2501

1-a de oktobro

Historio > Tagoj > la 1-a de oktobro ---- La 1-a de oktobro estas la 274-a tago de la jaro (la 275-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 91 tagoj restas. Je la 1-a de oktobro okazis, interalie:

Eventoj

- 1949 : Pekino iĝis la ĉefurbo de Ĉinio

Naskiĝoj

- 1889: Hector VERMUYTEN
- 1920 : Walter MATTHAU, Usono
- 1924 : Jimmy CARTER, Usono
- 1954 : Stanislava Chrdlová, Ĉeĥio.

Mortoj

- 1684 : Pierre CORNEILLE

Specialaj tagoj kaj festoj

- Ĉinio: Nacia tago;
- Kipro: Nacia tago; ---- Vidu ankaŭ:
- Historio - Tagoj. ja:10月1日 ko:10월 1일 simple:October 1 th:1 ตุลาคม

1958

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1958 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1958 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

- 29-a de aprilo : Michelle PFEIFFER
- 29-a de aŭgusto : Michael JACKSON (muzikisto)
- 16-a de oktobro : Tim ROBBINS

Mortoj

Malvarma Milito

La Malvarma milito estas nocio por la potenckonfrontacio inter la aliancanoj de Usono kaj Sovetio, kiu disvolviĝis post la dua mondmilito ĝis la komenco de la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento kaj kondukis al la elformiĝo de dupolusa mondo. Dum la epoko de Malvarma milito ĉiu flanko uzis kontraŭ la alia politikajn, ideajn, kulturajn, militajn, ekonomiajn kaj psikajn rimedojn. La origino estis la konferenco en Moskvo la 9-an de oktobro 1944, kie Stalin kaj Churchill dividis Orient- kaj Sud-Eŭropon laŭ siaj interesoj. La vera malvarma milito komenciĝis post morto de Roosevelt (1945), kiu tre fidis je Stalin. Dum la epoko de Malvarma milito la internacian situacion karakterizis konkurenca armado, reciprokaj malfido kaj nigra-blanka propagando. Oni nomis tion malvarma milito, ĉar ne okazis vera milito direkte inter NATO kaj Varsova pakto, sed la landoj kaŝis sin malantaŭ dorsoj de aliaj landoj. Tiel la veraj militoj okazis en la t.n. tria mondo ekz. Vjetnamio, Afganio. La du grandpotenco apogis personojn, movadojn plaĉajn al si, tiel kaŭzante civitan militon en multaj landoj de Afriko (Angolo). ... varsovia pakto
- [http://www.europaiutas.hu/20001/7.htm pri la Moskva Konferenco hungare] ja:冷戦 ko:냉전 ms:Perang Dingin simple:Cold War th:สงครามเย็น

5-a de majo

Historio > Tagoj > la 5-a de majo ---- La 5-a de majo estas la 125-a tago de la jaro (la 126-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 240 tagoj restas. Je la 5-a de majo okazis, interalie:

Eventoj

- 1945 : Nederlando liberiĝis de la germana okupacio
- 1948 : la unua oficiala "tago de la infanoj" okazis en Japanio

Naskiĝoj

- 1818 : Karl MARX
- 1846 : Henryk SIENKIEWICZ, Pollando
- 1896 : Carlos DOMINGUES
- 1927 : Divaldo PEREIRA FRANCO

Mortoj

- 1705 : Leopoldo la 1-a
- 1904 : JÓKAI Mór
- 1920 : Charles LAISANT
- 1944 : Bertha BENZ
- 1977 : Ludwig ERHARD
- 2003 : Walter SISULU

Specialaj tagoj kaj festoj

- Israelo: Nacia tago

Tagoj de semajno

La 5-a de majo estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1586 1597 1603 1608 1614 1625 1631 1636 1642 1653 1659 1664 1670 1681 1687 1692 1698 1704 1710 1721 1727 1732 1738 1749 1755 1760 1766 1777 1783 1788 1794 1800 1806 1817 1823 1828 1834 1845 1851 1856 1862 1873 1879 1884 1890 1902 1913 1919 1924 1930 1941 1947 1952 1958 1969 1975 1980 1986 1997 2003 2008 2014 2025 2031 2036 2042 2053 2059 2064 2070 2081 2087 2092 2098;
- Mardo en jaroj: 1587 1592 1598 1609 1615 1620 1626 1637 1643 1648 1654 1665 1671 1676 1682 1693 1699 1705 1711 1716 1722 1733 1739 1744 1750 1761 1767 1772 1778 1789 1795 1801 1807 1812 1818 1829 1835 1840 1846 1857 1863 1868 1874 1885 1891 1896 1903 1908 1914 1925 1931 1936 1942 1953 1959 1964 1970 1981 1987 1992 1998 2009 2015 2020 2026 2037 2043 2048 2054 2065 2071 2076 2082 2093 2099;
- Merkredo en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1583 1588 1594 1605 1611 1616 1622 1633 1639 1644 1650 1661 1667 1672 1678 1689 1695 1701 1707 1712 1718 1729 1735 1740 1746 1757 1763 1768 1774 1785 1791 1796 1803 1808 1814 1825 1831 1836 1842 1853 1859 1864 1870 1881 1887 1892 1898 1904 1910 1921 1927 1932 1938 1949 1955 1960 1966 1977 1983 1988 1994 2005 2011 2016 2022 2033 2039 2044 2050 2061 2067 2072 2078 2089 2095;
- Vendredo en jaroj: 1589 1595 1600 1606 1617 1623 1628 1634 1645 1651 1656 1662 1673 1679 1684 1690 1702 1713 1719 1724 1730 1741 1747 1752 1758 1769 1775 1780 1786 1797 1809 1815 1820 1826 1837 1843 1848 1854 1865 1871 1876 1882 1893 1899 1905 1911 1916 1922 1933 1939 1944 1950 1961 1967 1972 1978 1989 1995 2000 2006 2017 2023 2028 2034 2045 2051 2056 2062 2073 2079 2084 2090;
- Sabato en jaroj: 1584 1590 1601 1607 1612 1618 1629 1635 1640 1646 1657 1663 1668 1674 1685 1691 1696 1703 1708 1714 1725 1731 1736 1742 1753 1759 1764 1770 1781 1787 1792 1798 1804 1810 1821 1827 1832 1838 1849 1855 1860 1866 1877 1883 1888 1894 1900 1906 1917 1923 1928 1934 1945 1951 1956 1962 1973 1979 1984 1990 2001 2007 2012 2018 2029 2035 2040 2046 2057 2063 2068 2074 2085 2091 2096;
- Dimanĉo en jaroj: 1585 1591 1596 1602 1613 1619 1624 1630 1641 1647 1652 1658 1669 1675 1680 1686 1697 1709 1715 1720 1726 1737 1743 1748 1754 1765 1771 1776 1782 1793 1799 1805 1811 1816 1822 1833 1839 1844 1850 1861 1867 1872 1878 1889 1895 1901 1907 1912 1918 1929 1935 1940 1946 1957 1963 1968 1974 1985 1991 1996 2002 2013 2019 2024 2030 2041 2047 2052 2058 2069 2075 2080 2086 2097.

Vidu ankaŭ jenon:

Alan B. SHEPARD Jr.

Alan Bartlett Shepard, Jr. (18-a de novembro, 1923-21-a de julio, 1998) (Subadmiralo, Usona Mararmeo, Emerita) estis la la unua usona kosmonaŭto en kosmo je la 5-a de majo, 1961, kvankam lia unua flugo estis nur suborbita. Li faris duan kosman flugon kiel komandanto de Apollo 14 inter la 14-a de januaro kaj la 9-a de februaro, 1971. Li ĉeestis la East Derry primara kaj sekundara lernejoj en lia naskiĝurbo Derry Novhampŝiro; gajnis Bakulaŭreco de Scienco de la Usona Marmilita Akademio ĉe Anapoliso, Honora Magistreco de Artoj de Dartmouth Kolegio en 1962, Honora Doktoreco de Scienco de Miami University (Miami-a Universitato) en Oxford, Ohio en 1971, kaj Honora Doktoreco de Homartoj de Franklin Pierce College (Franklin Pierce-a Kolegio) en 1972. Li ankaŭ diplomiĝis de United States Naval Test Pilot School (Usona Marmilita Lernejo por Testaj Pilotoj) en 1951 kaj usona Naval War College (Marmilita Milita Kolegio), Newport, Rhode Island (Novhaveno, Rod-Insulo) en 1957. Liaj rilegiaj spertoj estis en Christian Science (Kristana Scienco).

John GLENN

John Herschel GLENN Jr. (naskita je la 18-a de julio, 1921 en Cambridge, Ohio) estis usona kosmonaŭto, piloto por la usona Marine Corp (Marsoldataro), kaj politikisto. Li estis la tria usonano flugi en kosmo kaj la unua usonano orbiti la Tero. Poste li servis kiel Usona Senatano de Ohio (1974-1999) ja:ジョン・グレン

1962

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1962 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1962 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 47-a Universala Kongreso de Esperanto en Kopenhago.
- Publikita planlingvo BABM.
- 10-a de februaro : Usono kaj Sovetunio interŝanĝas la kaptitan usonan spionan piloton Francis Gary POWERS kaj la kaptitan sovetan spionon Rudolf ABEL.
- 20-a de februaro : La kosmoŝipo Friendship 7, parto de la programo Merkuro de la usona kosmo-administracio, orbitis la Teron.
- 6-a de julio : Usono: Morto de William FAULKNER
- Aŭtune: Kubo: "La Kuba krizo" - Usono malkovras ke Sovetunio kaŝas atomajn raketojn tie. La mondo staras rande de abismo, sed bonŝance Sovetunio finfine formovas la armilojn antaŭ ol Usono atakemiĝas.
- Alĝerio sendependiĝas de Francio.
- Ugando sendependiĝas de Britio.
- Burundo eliras el Ruando-Urundio.
- Ruando: potencprenas Hutu-tribanoj.
- Al UNO aniĝas Alĝerio, Burundo, Jamajko, Ruando, Trinidado kaj Tobago kaj Ugando.
- Jaroslav MAŘÍK persekutita de Ĉeĥoslovaka Sekreta Polico.

Naskiĝoj

- 30-a de januaro : Abdullah la 2-a, reĝo de Jordanio
- 11-a de novembro : Demi MOORE
- 19-a de novembro: Usono: Jodie FOSTER

Mortoj

- 5-a de aŭgusto : Usono: Marilyn MONROE
- 9-a de aŭgusto: Svislando: Hermann HESSE
- 18-a de novembro: Niels BOHR
- Frantisek OMELKA. ---- 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1962年 ko:1962년 simple:1962 th:พ.ศ. 2505

23-a de marto

Historio > Tagoj > la 23-a de marto ---- La 23-a de marto estas la 82-a tago de la jaro (la 83-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 283 tagoj restas. Je la 23-a de marto okazis, interalie:

Eventoj

- 1868 : La subskribo de la Organika Ago kaŭz la fondo de la Universitato de Kalifornio.
- 1932 : Strato en Rio-de-Ĵanejro ricevis nomon Esperanton.

Naskiĝoj

- 1857 : Gabriel DELANNE
- 1910 : KUROSAWA Akira, Japanio

Mortoj

- 1985: Zoot SIMS, Usono, ĵaza muzikisto
- 1993 : Hans Werner RICHTER, Germanio
- 2002 : Hilda KOŘÍKOVÁ

Specialaj tagoj kaj festoj

Tagoj de semajno

La 23-a de marto estas (laŭ gregoria kalendaro):
- Lundo en jaroj: 1587 1592 1598 1609 1615 1620 1626 1637 1643 1648 1654 1665 1671 1676 1682 1693 1699 1705 1711 1716 1722 1733 1739 1744 1750 1761 1767 1772 1778 1789 1795 1801 1807 1812 1818 1829 1835 1840 1846 1857 1863 1868 1874 1885 1891 1896 1903 1908 1914 1925 1931 1936 1942 1953 1959 1964 1970 1981 1987 1992 1998 2009 2015 2020 2026 2037 2043 2048 2054 2065 2071 2076 2082 2093 2099;
- Mardo en jaroj: 1582 1593 1599 1604 1610 1621 1627 1632 1638 1649 1655 1660 1666 1677 1683 1688 1694 1700 1706 1717 1723 1728 1734 1745 1751 1756 1762 1773 1779 1784 1790 1802 1813 1819 1824 1830 1841 1847 1852 1858 1869 1875 1880 1886 1897 1909 1915 1920 1926 1937 1943 1948 1954 1965 1971 1976 1982 1993 1999 2004 2010 2021 2027 2032 2038 2049 2055 2060 2066 2077 2083 2088 2094;
- Merkredo en jaroj: 1583 1588 1594 1605 1611 1616 1622 1633 1639 1644 1650 1661 1667 1672 1678 1689 1695 1701 1707 1712 1718 1729 1735 1740 1746 1757 1763 1768 1774 1785 1791 1796 1803 1808 1814 1825 1831 1836 1842 1853 1859 1864 1870 1881 1887 1892 1898 1904 1910 1921 1927 1932 1938 1949 1955 1960 1966 1977 1983 1988 1994 2005 2011 2016 2022 2033 2039 2044 2050 2061 2067 2072 2078 2089 2095;
- Ĵaŭdo en jaroj: 1589 1595 1600 1606 1617 1623 1628 1634 1645 1651 1656 1662 1673 1679 1684 1690 1702 1713 1719 1724 1730 1741 1747 1752 1758 1769 1775 1780 1786 1797 1809 1815 1820 1826 1837 1843 1848 1854 1865 1871 1876 1882 1893 1899 1905 1911 1916 1922 1933 1939 1944 1950 1961 1967 1972 1978 1989 1995 2000 2006 2017 2023 2028 2034 2045 2051 2056 2062 2073 2079 2084 2090;
- Vendredo en jaroj: 1584 1590 1601 1607 1612 1618 1629 1635 1640 1646 1657 1663 1668 1674 1685 1691 1696 1703 1708 1714 1725 1731 1736 1742 1753 1759 1764 1770 1781 1787 1792 1798 1804 1810 1821 1827 1832 1838 1849 1855 1860 1866 1877 1883 1888 1894 1900 1906 1917 1923 1928 1934 1945 1951 1956 1962 1973 1979 1984 1990 2001 2007 2012 2018 2029 2035 2040 2046 2057 2063 2068 2074 2085 2091 2096;
- Sabato en jaroj: 1585 1591 1596 1602 1613 1619 1624 1630 1641 1647 1652 1658 1669 1675 1680 1686 1697 1709 1715 1720 1726 1737 1743 1748 1754 1765 1771 1776 1782 1793 1799 1805 1811 1816 1822 1833 1839 1844 1850 1861 1867 1872 1878 1889 1895 1901 1907 1912 1918 1929 1935 1940 1946 1957 1963 1968 1974 1985 1991 1996 2002 2013 2019 2024 2030 2041 2047 2052 2058 2069 2075 2080 2086 2097;
- Dimanĉo en jaroj: 1586 1597 1603 1608 1614 1625 1631 1636 1642 1653 1659 1664 1670 1681 1687 1692 1698 1704 1710 1721 1727 1732 1738 1749 1755 1760 1766 1777 1783 1788 1794 1800 1806 1817 1823 1828 1834 1845 1851 1856 1862 1873 1879 1884 1890 1902 1913 1919 1924 1930 1941 1947 1952