:: wikimiki.org ::

Norvegio

Norvegio

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio ---- Dosiero:no.gif (Norvege Norge (Bokmål) aŭ Noreg (Nynorsk)) Lando en Norda Eŭropo, sur la Skandinava duoninsulo.
- Landkodo: NO.
- E-nomo: [a] Norvegio (Norvegujo); [o] Norvega Reĝlando.
- Nacia nomo: Kongeriket Norge/Noreg [KONGerike NOReg].
- Areo: 385 199 kv.km.
- Politika sistemo: konstitucia monarkio.
- Ŝtatestro: reĝo Harald la 5-a.
- Ĉefurbo: Oslo (480 mil).
- Urboj: Bergen (181 mil), Trondheim (128 mil).
- Adm. divido: 19 provincoj [no:fylke].
- Dependaj teritorioj: :1. Buvetinsulo :2. Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo
- Loĝantaro: 4 354 mil (1995), inter ili 96,7% norvegoj, 0,7% sameoj.
- Ŝtatlingvoj: norvega (bokmål kaj nynorsk), samea (nord-samea, sud-samea kaj lulea samea).
- Kredantoj: luteranoj.
- GNP: totala - 159 mlrd $; pokapa - 31 250 $.
- Eksporto: nafto kaj naftoproduktoj (inkl. gaso), ŝipoj, fiŝaĵoj.
- Organizoj: UNO (1945), NATO (1949)
- Nacia himno: Ja, vi elsker dette landet (Jes, ni amas nian landon)

Geografio

Dosiero:Norvegio_mapo.png

Norvegio estas konata pro sia bela naturo, precipe la longaj, profundaj fjordoj en la okcidenta parto de la lando kaj pluraj grandaj glaĉeroj. Norvegio grandparte estas montaro kaj arkta tundro. La lando konsistas el 19 provincoj aŭ gubernioj [no:fylke]. Ĉiu gubernio konsistas el komunumoj [no:kommuner], ĉiu kun propra komunuma registaro kaj po unu komunumestro/urbestro [no:ordfører]. La plej multaj komunumoj konsistas el bienaroj [no:bygder], kun klare difinitaj bienoj [no:gårder], ĉiu kun propra nomo. La (malmultaj) urbaj komunumoj estas dividitaj en urbopartoj [no:bydeler], ofte kun ties malnova disdivido (en bienoj) preservita, eĉ en lokoj kie oni ne plu okupiĝas pri agrikulturo.

Provincoj

- Akershus
- Øst-Agder
- Buskerud
- Finnmark
- Hedmark
- Hordaland
- Møre og Romsdal
- Nordland
- Nord-Trøndelag
- Oppland
- Oslo
- Rogaland
- Sogn og Fjordane
- Sør-Trøndelag
- Telemark
- Troms
- Vest-Agder
- Vestfold
- Østfold Vd. ankaŭ Dependaj teritorioj ĉi-supre.

Kulturo

Lingvo

La norvega popolo parolas la norvegan, komprenata en ĉiuj regionoj de Norvegio. La samea minoritato parolas la samean, ĝenerale ne kompreneblan por la resto de la loĝantaro. Pri Esperanto, vidu Esperanto-movado/Norvegio.

Kelkaj famaj norvegoj

:Niels Henrik ABEL (matematikisto) :Roald AMUNDSEN (esploristo) :Bjørnstjerne BJØRNSON (verkisto) :Gro Harlem BRUNDTLAND (politikisto) :Ole BULL (violonisto) :Leiv ERIKSON (esploristo) :Edvard GRIEG (komponisto) :Knut HAMSUN (verkisto) :Sonia HENIE (sportisto) :Thor HEYERDAHL (esploristo) :Ludvig HOLBERG (verkisto) :Henrik IBSEN (verkisto) :Helge INGSTAD (esploristo) :Trygve LIE (politikisto) :Edvard MUNCH (pentristo) :Fridtjof NANSEN (humanisto, esploristo) :Vidkun QUISLING (politikisto) :Grete WAITZ (sportisto) :Ivar AASEN (lingvisto) als:Norwegen [[got:

Geografio

---- Geografio (ge γη "tero", graphein γραφειν "priskribi") estas scienco, kiu pristudas geografian medion de la Tero, ĝian strukturon kaj dinamikon, influon kaj distribuon de ĝiaj komponentoj en la spaco. Ĉefceloj de la geografio estas eltrovo de manieroj de racia teritoria organizo de la socio kaj naturekspluatado, kreado de fundamentoj por strategio de ekologie sendanĝera evoluo de la socio. Gravaj objektoj de geografiaj esploroj estas interagoj de la homo kaj la naturo, regularo de dislokigo kaj influo de la komponentoj de geografia medio en loka, regiona, nacia, kontinenta, oceana kaj globala niveloj. La mondpartoj: Ameriko - Azio - Eŭropo - Afriko - Oceanio - Antarkto ----

Geografiaj objektoj

:Akvofalo - Arbaro - Delto - Dezerto - Duno - Duoninsulo - Ebenaĵo - Fjordo - Marfluo - Glaciaro - Golfo - Groto - Heĝkamparo - Insulo - Kanalo - Klafto - Komunumo - Kontinento - Lago - Laguno - Lando - Erikejo - Markolo - Maro - Montaro - Monto - Nacio - Nunatako - Oceano - Ravino - Regiono - Rivero - Rojo - Roko - Stepo - Tablomonto - Tundro - Urbo - Valo - Vilaĝo - Vulkano Vd. ankaŭ: Geografiaj Nomoj ----

Geografiaj sciencoj

Pro la komplikeco de la esplorobjektoj, oni dispartigas geografian sciencon je specializaj sciencdisciplinoj, nome: :Branĉoj de Geografio:
- Fizika Geografio
- Socio-Ekonomia Geografio
- Kartografio kaj Topografio :Intersciencaj Geografiaj Disciplinoj:
- Antropogeografio ~ Etnogeografio ~ Historia Geografio ~ Lingva Geografio ~ Medicina Geografio ~ Milita Geografio ~ Rekreacia Geografio ~ Veterinara Geografio MIKOVINYI Sámuel ----

Geografoj kaj vojaĝantoj

Geografio estas unu el antikvaj sciencoj. La unuaj provoj por naturscienca klarigo de geografiaj fenomenoj, apartenas al grekaj filozofoj de la Mileta skolo (6-a jc. a.K.) ? Taleso, Anaksimandro, k.a. : Geografia Malkovro : Anaksimandro : Ĉeng He : Ibn Batuta : Vitus BERING : François BERNIER : Samuel de CHAMPLAIN : Petro KROPOTKIN : Kolumbo : Magelano : Marko Polo : Strabono : Taleso : Vasco da GAMA : Marc Aurel STEIN ---- als:Geografie ja:地理学 ko:지리학 ms:Geografi simple:Geography th:ภูมิศาสตร์

Nordio

Geografio > Eŭropo > Nordio < Regionoj ---- Nordio (skandinave 'Norden' "La Nordo", finne 'Pohjola' [POĤjola] "Nordo") estas la plej ofte esperantiste uzata nomo de la regionego Nord-Eŭropa. Laŭkutime ĝi ampleksas la ŝtatojn de Skandinavio, Norvegio, Danio kaj Svedio, kune kun Islando, Finnlando/Suomio kaj la duon-memstaraj regionoj Feroaj Insuloj (Danio) kaj Alando (Finnlando).
- Areo: 1.257.477 km²
- Loĝantaro: 24,061 milionoj (ĉ. 2001)
- Lingvoj parolataj:
- islanda
- feroa
- norvega
- sveda (kun finnlandaj dialektoj)
- dana
- platdiĉa/germana (ĉe la Dan-germana limo)
- finna
- tornival-finna
- sameaj dialektoj
- cigana Jena regionigo estas parte geografia, parte historia, parte politika. Geografie, pro la aparteco kaj distanco al la kultura kaj milita centro de Eŭropo (Grekio, Italio, Francio, Germanio, Rusio...). Historie, ĉar la skandinavoj kaj la islandanoj kaj la svedofinnoj kaj la feroanoj ĉiuj idas de la ĝermanaj vikingoj, parolante lingvojn vikingidajn kaj tial parte interkompreneblaj, precipe en Skandinavio, kie danoj, norvegoj kaj svedoj plej ofte ne bezonas kroman interlingvon. La alia lingvaro de Nordio estas la finn-ugra, parolata far finnoj kaj sameoj en la tuta plejnordejo kontinenta de Nordio (kaj iom en najbara provinco de Rusio). La kulturoj kaj regaj sistemoj de la nordiaj landoj tre similas unu la alian. Ĉiuj ĝermanaj landoj de Nordio (Norvegio, Danio, Svedio, Islando) uzas kronon kiel valuton. Finnlande uzatas Eŭro. Politike, pere de la Nordia Konsilio, kiu seĝas en Islando. Tie kunvenas la nordiaj ĉefpolitikistoj de temp' al tempo, sed nur temas pri ideumejo, ne pri potenca organizo kiel Eŭropa Unio. Multaj nordianoj tamen revis pri Nordia Unio, kion ili trovas pli natura unio ol la E.U. Eble tial la nordianoj estas la plej rezistemaj kontraŭ Eŭropa unuiĝo: El la kvin, nur Danio, Svedio kaj Finnlando membras en la unio menciita. Norvegio kaj Islando membras en NATO kune kun Danio, dum Svedio internacie neŭtralas, kaj Finnlando iom dubemas pro la proksimeco al eksa Soveta Unio. La tri Skandinavaj landoj havas simbolajn gereĝojn, dum la du eksterskandinaviaj estas respublikoj. Politike, oni ankaŭ kalkulas Nord-Amerikan insulegon Groenlandon al Nordio (pro ties aparteneco al Danio). Geografie kaj historie, oni ofte kunkalkulas la Ŝetlandajn Insulojn kaj Groenlandon kaj Baltion (ĉiuj iam kun vikingidaj enloĝantoj) kaj la finn-ugrajn regionojn de Rusio (Karelio kaj certajn partojn de la duoninsulo Kola). Antaŭ pli ol mil jaroj, la nordianoj multe ĝenis al la mondo, vikingumante tra Eŭropo, ĉeeŭropaj Azio kaj Afriko, kaj eĉ en Groenlando kaj Nordameriko, kiujn ili kiel la unuaj eŭropanoj malkovris. Hodiaŭ, la kvin landoj estas fame konataj tra la mondo kiel pacamaj demokratioj kopiindaj. La simbolo de Nordio estas Kvin Cignoj Flugantaj. Ĉiuj flagoj de Nordio (krom la Sameuja) dividas komunan trajton: Unukolora fono sub Skandinava kruco, t. e. krista kruco maldekstren turnita ĝishorizontale. La mezepokan historion de Nordio markis longedaŭraj militoj kaj fridaj kaj realaj inter la partoj okcidenta kaj orienta, reciproke regataj de Danio kaj Svedio. Pro tio, oni eĉ proponis Nordian flagon kombinantan je la farboj de la flagoj dana kaj sveda: ruĝa Skandinava kruco sur flava fono. Hodiaŭ ĝin nur utiligas kelkaj Nordiistoj k i ? ja:北欧諸国 zh-min-nan:Pak-kok

Monarkio

Politiko > Monarkio ---- Monarkio aŭ Monarĥio estas reĝimo de regno regata de monarko - sendependa regnestro, havanta la titolon cezaro, reĝ(in)o, imperiestr(in)o, car(in)o aŭ princ(in)o, eĉ grandduk(in)o, en islamaj landoj - sultano, ŝaho, emiro. Hodiaŭe kelkaj "prezidentoj" estas veraj monarkoj. Kutime la trono sinsekve herede transiras de unu membro de reĝa familio al alia (filo, frato, ktp), tio estas nomata dinastio (de la greka dynasteia - regado). Ekzistas: absoluta, konstitucia, teokratia monarkioj.
- Absoluta monarkio prezentas formon de regno, kie al monarko apartenas nelimigita supera potenco. Historie, ĝenerale dum absolutismo la regno atingas la plej altan nivelon de centrismo, kreiĝas disbranĉita burokrata aparato, armeo kaj polico, kaj kutime funkciado de la organoj de popolaj kaj nobelaj reprezentantoj ĉesiĝas. Absolutismo prosperis en la landoj de Okcidenta Eŭropo en 17-18 jc, en Brazilo dum frua 19-a jarcento en Rusio kaj en kelkaj landoj ekster Eŭropo ĝi ekzistis ĝis 20 jarcento. En plimulto de landoj ĝi estis aboliciita per burĝaraj revolucioj, en Rusio per komunisma revolucio kaj en 20-a jarcento ankaŭ pro ekstera premo.
- En konstitucia monarkio la potenco de monarko estas limigita de parlamento. En nuntempo ekzistas konstituciaj monarkioj en multaj evoluitaj landoj: Britio, Hispanio, Svedio, Norvegio, Danio, Belgio, Nederlando, ktp.
- Ekzistas ankaŭ teokratiaj monarkioj, kie la regnestro samtempe prezentas religian gvidanton. Ties ekzemplo estas Vatikano, ankaŭ kelkaj landoj de Azio: Brunejo, Omano, Emirlandoj de Persa Golfo, kaj antaŭe Tibeto.

Vidu ankaŭ

Dinastio, Nobelo ja:君主制

Oslo

Geografio > Eŭropo > Norvegio > Oslo ---- Norvegio Norvegio
- Loko:
- Alteco: 96 m super la marnivelo
- Horzono: GMT+1h
- Loĝantaro: 529 mil Oslo (norvege Oslo - laŭdialekte prononcata [uslu] aŭ [uŝlu]) estas la ĉefurbo de Norvegio, situanta fine de Osla fjordo en Viken sud-oriente, proksime al la najbaraj Svedio kaj Danio. Ĝi estas la plej granda urbo de Norvegio, kun pli ol 400 mil enloĝantoj. Oslo estas propra provinco, ĉirkaŭata de provinco Akershus. Ĝi entenas la parlamenton, la reĝan kastelon, la ŝtatan televidon kaj aliajn gravajn norvegiajn aferojn. Vidindaĵoj: La Parko Vigeland, Muzeo Kon-Tiki, la Vikinga Muzeo de Bygdøy. En Oslo subskribitis la Oslo-traktato inter israelanoj kaj palestinanoj. La unua konstruado en Viken okazis ĉirkaŭ la jaro 1000. De 1589 ĝis 1925 la urbo tenis la nomon Christiania laŭ la reĝo Christian la 4-a. Oslo signifas kaŭ "La ĉemonta ebenaĵo" kaŭ "La ebenaĵo de la Gedioj". Moderna epitetnomo de Oslo estas "La tigra urbo" (Tigerstaden). Oslo havas du rajtigitajn Esperanto-parolantajn gvidistojn (ĉiĉeronojn): Kari KALSÅS kaj Tamiko KAÙAKAMI. Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo Kategorio:Urboj de Norvegio Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj ja:オスロ ko:오슬로 simple:Oslo

Bergen

Elektu el jenaj signifoj: <1> Bergen en Norvegio <2> Bergen en Germanio <3> Nederlandlingva nomo de belga urbo Mons (franclingva) La nomo en ĝermanaj lingvoj ofte signifias (la) montoj .

Buvetinsulo

Geografio > Afriko > Buvetinsulo < Norvegio ---- Dosiero:no.gif Bouvetøya Dependa teritorio de Norvegio en Sud-Afriko.
- Landkodo: BV.
- Nacia nomo: Bouvetøya.
- Areo: 58 kv.km.
- Loĝantaro: sen konstantaj loĝantoj. Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj ja:ブーベ島

Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo

Geografio > Eŭropo > Nordio > Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo < Norvegio ---- Dosiero:no.gif Svalbard - Jan Mayen Dependa teritorio de Norvegio en Nord-Eŭropo. En Jan-Majen-insulo nur loĝas kelkaj sciencistoj. En traktato, Norvegio estis donata la rajton superprotekti la insulojn, sed multaj norvegoj nuntempe kredas, ke Svalbardo estas centelcente apartenanta al Norvegio, kaj volas igi ĝin memstara provinco, dum Rusio ne agnoskas tiujn pretendojn, plu deziranta havi Svalbardon kiel ejo kien sendi kromajn laboristojn, sub Norvega protekto. Gravis sur Svalbardo mineja industrio (karbo), sed la minejoj pli kaj pli elĉerpiĝas, lasante lokon al turismo. La Svalbarda naturo ja estas eksterordinara, kun interalie arkta urso. Ĉiuj kiuj eksteriris la ĉefurbon Longjarurbo devas kunporti pafilon.
- Landkodo: SJ.
- Areo: Svalbardo - 62.050 kv.km., Jan-Majen-Insulo - 373 kv.km.
- Loĝantaro: 2.500.
- Adm. centro: Longjarurbo.
- Lingvoj: norvega, rusa. Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

1995

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1995 Jarcentoj: 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento Jardekoj: 1960-oj - 1970-oj - 1980-oj - 1990-oj - 2000-oj - 2010-oj - 2020-oj Jaroj: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta je dimanĉo (vidu ĉi tie kalendaron). En la jaro 1995 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- 80-a Universala Kongreso de Esperanto en Tampereo.
- David GAINES gajnis la premion ĉe la Belartaj Konkursoj de UEA per unua simfonia ĥoro en Esperanto.
- Hugo RÖLLINGER iĝis honora membro de UEA
- Usono: Bombatako far usona teruristo en Oklahoma.
- Francio: majo: Jacques CHIRAC fariĝas la nova prezidento de la Franca Respubliko.
- Kartvelio: Eduard ŜEVARDNADZE elektatas prezidento.
- Vjetnamo membriĝas de ASEAN.
- Jupiteron ĉirkaŭiras esplorilo Galileo.
- Bosnio: La Masakro de Srebrenica: serbaj soldatoj sub la komando de Ratko MLADIC masakras 8000 muzulmanajn virojn kaj knabojn en bosnia urbo Srebrenica.
- Usono faras provizoran pacon en Bosnio.
- Folksproko publikita.
- La germana piloto Michael SCHUMACHER gajnis la mondan ĉampionecon de Formulo Unu.

Naskiĝoj

Mortoj

- 4-a de februaro: Svislando: Patricia HIGHSMITH
- 25-a de aprilo: Usono: Ginger ROGERS
- 28-a de aŭgusto: Germanio: Michael ENDE.
- 4-a de novembro: Israelo: la ĉefministro Yitzhak Rabin estas murdita en Tel-Avivo far de juda studento, tuj post amasa mitingo por paco kun la ĉefa slogano "jes - al paco, ne - al perforto!"
- Karolo PIC.
- Milivoje PAVLOVIĆ
- Nicola TALLARICO
- Engelbrecht HANSEN

Taga evento

Januaro de 1995

- 1a. Pro la aliĝo de Aŭstrio, Finnlando kaj Svedio, Eŭropa Unio ampleksas nun 15 membro-ŝtatojn.
La politiko de la rusa registaro en Ceĉenio estas internacie kritikata; la klimato inter Okcidento kaj Moskvo frostiĝas. Sed sankcioj kontraŭ Jelcin estas rifuzitaj. La membro-kandidatiĝo de Rusio por Eŭropa Konsilio estas prokrastita.
- 3a. Pluraj rusaj soldatoj pereas en bataloj kaj pro atencoj kontraŭ "banditoj" kaj "ribeluloj".
En Belorusio pluraj gazetoj, kritikantaj la registaron, estas malpermesataj. Aliflanke, Minsko fariĝas oficiala kunlaboranto de NATO.
- 4a. La alĝeriaj islamaj radikaluloj alvokas diversajn okcidentajn landojn forlasi siajn ambasadojn en Alĝero.
Laŭ sudkorea-usona ĵurnalisto, kiu vojaĝis tra norda Koreio, en tiu komunisma lando regas malsatkatastrofo. Dume, ankaŭ ses monatojn post la morto de KIM Il Sung, lia filo KIM Jong Il ankoraŭ ne estas proklamita oficiale ŝtatestro. Pjenjano daŭre rifuzas rektajn interparolojn kun Seulo koncerne la reunuiĝon.
- 6a. Joe Slovo, la eksa, legendeca ĉefo de la sudafrika komunista partio, mortas. Vatikano beatigas la hispanan fondinton de la konservema laika katolika organizaĵo Opus Dei (Dia Laboro), José María ESCRIVÁ DE BALAGUER, mortinta en 1992.
- 13a. Post la fiasko de Silvio BERLUSCONI, la itala prezidanto Scalfaro komisias la financministron Lamberto DINI formi la 54an postmilitan registaron, konsistantan el senpartiaj profesi-fakuloj.
- 15a. Centmiloj alkuras okaze de la vizito de papo Johano Paŭlo 2a en la Filipinoj, Papuo-Novgvineo kaj Sri Lanko. Diversaj srilankaj budhanaj organizaĵoj bojkotas lian viziton, ĉar antaŭ nelonge la papo nomis la budhismon "ateisma religio".
- 17a. Terura tertremo en la japana regiono Kobe kaŭzas plurajn milojn da mortintoj.
- 18a. Balladur, la franca kaj gaŭlista ĉefministro, oficiale anoncas sian prezidantan kandidatiĝon.
- 22a. 19 mortintojn kaj 70 vunditojn kaŭzas palestina atenco en norda Israelo.
- 23a. La epoko Delors ĉe la pinto de la EU-komisiono finiĝas. Lia posteulo estas la luksemburgano Jacques SANTER.
- 27a. Cinio malpermesas al la Ruĝa Kruco viziti prizonanojn sen la ĉeesto de registaraj akompanantoj.
Okaze de sia vizito en la ekonomia forumo de Davos (Svislando), la turka ĉefministro Ciller rifuzas ĉian kritikon koncerne la kontraŭkurdan politikon kaj reemfazas Ia demokration de Turkio.
En Auschwitz okazas la solenaj ceremonioj memore pri la amasmurdo de nazioj al judoj antaŭ 50 jaroj.
- 29a. Inter Peruo kaj Ekvadoro eksplodas milito pro malnovaj limdisputoj. O Dudajev, ĉeĉena prezidanto, minacas je milito en diversaj rusaj urboj, i.a. Moskvo. Malgrau konstanta bombado, la rusa armeo ŝajne ankoraŭ ne kontrolas la ĉeĉenan ĉefurbon Grozni.
- 30a. Jelcin ŝokas la tutan mondon, kiam li anoncas, ke lia fingro troviĝis apud la "nuklea butono", kiam Norvegio lanĉis anticipe anoncitan testraketon sur propra teritorio.
Nova streĉiteco inter Bukareŝto kaj la hungara malplimulto en Rumanio frostigas la rilatojn inter ambaŭ §tatoj.
- 30a. Akvoinunda katastrofo en Germanio kaj Nederlando kaŭzas la evakuadon de centmiloj da homoj kaj grandegajn damaĝojn.

Februaro 1995

- 2a. Turkaj tribunaloj decidas malpermesi kurdeman jurnalon kaj konfiski libron de la mondfama verkisto Yasas Kemal kun la riproĉo, ke li produktas malamon.
- 3a. Centmiloj da sudananoj fuĝas al Ugando pro la faroj de la kartuma armeo.
La Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE) kondamnas la militon en Ceĉenio kaj kritikas Moskvon.
- 5a. Vaŝingtono proklamas sankciojn kontraŭ Pekino pro la pirata amasproduktado de usonaj kompaktdiskoj en Cinio. 200 000 evakuitaj nederlandanoj reiras hejmen post la neokazo de la ilin minacintaj akvoinundoj. En Aŭstrio pereas 4 ciganoj (romaoj) pro rasisme motivita atenco.
- 6a. Provokante la parlamenton per alvoko je mem-dissolviĝo, Wafgsa akrigas la politikan krizon. Sub tiu premo ĉefministro Pawlak demisias. Oleksy nomiĝas lia posteulo.
- 7a. Pro la pacproceso, Irlando formale nuligas plurajn leĝojn de la militostato, kiu daŭris 50 jarojn.
- 8a. En Rusio duonmiliono da ministoj strikas, ĉar ili ne piu ricevas Ia salajrojn.
Latvio aliĝas al la NATO-koncepto "Partnero por Paco".
- 9a. La pacproceso en Israelo stagnas; la rilatoj inter Arafat kaj Rabin krizegas.
- 13a. Antaŭ la haga tribunalo pri krimoj kontraŭ la homaro staras 21 serboj, akuzitaj pro militkrimoj en eksJugoslavio.
- 14a. Dresdeno memoras la nokton antaŭ 50 jaroj, en kiu pereis pluraj dekmiloj da homoj pro aliancita bombado.
- 15a. Zedillo, meksikia prezidanto, ordonas ĉesigi la armean teroron kontraŭ la ribeluloj en Chiapas.
- 17a. Per la subskribo de packontrakto, la limmilito inter Ekvadoro kaj Peruo estas formale finita.
- 22a. En ribelo de islamanoj en alĝera prizono, rebatita de la polico, mortas pli ol 100 homoj.
- 24a. Laŭ moskvaj informoj, en la milito en Ceĉenio ĝis nun pereis 1146 rusaj soldatoj, ĉ. 5000 vunditoj kaj 347 malaperintoj. Krome, oni parolas pri 25 000 civilaj mortviktimoj. Laŭ enketo, la populareco de Jelcin sinkis al 7 %. Cefministro Ĉernomirdin parolas pri "eraro"', dum militestro Graĉov pravigas la intervenon kontraŭ la ,ĉeĉenaj teroristoj".
- 27a. Demirel, turka prezidanto, en Split nuligas sian flugon al Sarajevo pro pafoj kontraŭ antaŭanta aviadilo kun akompanaj turkaj civitanoj.
- 28a. La nova usona armeoperacio en Somalio celas forkonduki la lastajn usonajn soldatojn de tie.
La franco Janvier transprenas la komandon de la 45 000 UN-soldatoj en eksa Jugoslavio. La armistico ĉie estas malstabila.

Marto de 1995

- 1a. La konata kaj populara televida jurnalisto Listjev estas murdita en Moskvo, verŝajne de fortoj, kiuj malŝatis lian kritikan manieron.
- 6a. En Kopenhago inaŭguriĝas la unua monda pintkonferenco pri sociala evoluo. En la duaj liberaj elektoj en Estonio malvenkas la radikalaj reformistoj kaj gajnas la maldekstremaj fortoj, kiuj celas daŭrigi la reformojn.
Eŭropa Unio kaj Turkio subskribas la doganan unuiĝon. Islamistoj kaj naciistoj protestas.
- 7a. La usona ŝtato Novjorko reenkondukas la mortopunon.
- 8a. Stefanopulos nomiĝas la nova prezidanto de Grekio.
- 13a. En Istanbulo eksplodas sanga batalo inter sunidaj islamanoj kaj la malplimulto de la alevitoj. La polico perforte intervenas.
- 17a. 48 jarojn post sia lasta vizito en Sudafriko, la brita reĝino estas akceptata de prezidanto Mandela en Johanesburgo.
Unuafoje en la historio de la pekina popolkongreso, kelkcentoj da delegitoj voĉdonas kontraŭ oficialaj proponoj de la ŝtata gvidantaro.
- 19a. La socialdemokratoj venkas en la parlamentaj elektoj en Finnlando.
- 20a. 35 000 turkaj soldatoj invadas nordan Irakon kun la celo ekstermi la kurdajn naciliberigajn batalantojn. Reage, en okcidenta Eŭropo registriĝas dekoj da atencoj kontraŭ turkaj instalaĵoj.
En Tokio 11 personoj pereas en atenco per venena gaso en la metroo. Oni suspektas fanatikan religian sekton pri la krimo.
- 26a. La kontrakto de Schengen [Ŝengen] ekvalidas inter Germanio, Francio, Benelukso, Hispanio kaj Portugalio; sekve ne plu okazas pasportaj kontroloj ĉe la internaj limoj de tiuj landoj kaj "eksteraj limoj" estas despli kontrolataj.
En Buĵumburo, ĉefurbo de Burundo, ekflamas sangaj bataloj inter la triboj Hutuoj kaj Tutsioj.
- 27a. Okaze de komunumaj elektoj en Litovio venkas la konservativa partio de prezidinto Landsbergis. Granda plimulto de la loĝantaro en Transnistrio (en Moldavio) voĉdonas por la longigo de la restado de la 14a rusa armeo en sia regiono.
- 28a. En Berlino inaŭguriĝas la unua monda kongreso pri klimato, kaj en Florenco okazas internacia konferenco pri drogoj.
- 30a. La nova encikliko ,Evangelio de la vivo" de papo Johano Paŭlo 2a konsideras abortigon, eŭtanazion kaj artefaritan generadon gravaj pekoj kontraŭ la homeco. C] Mitterrand [Mitera'] inaŭguras la plej grandan bibliotekon de la mondo, la nacian bibliotekon de Francio en Parizo.
- 31a. En Haitio la usonaj trupoj transdonas al UN la komandon pri la pacmisio en la lando.

Aprilo de 1995

- 2a. La ukraina prezidanto Kuĉma nuligas grandparte la aŭtonomion de Krimeo.
- 3a. El Teherano venas la malofta informo, ke nekonataj grupoj protestas kontraŭ la malbona surloka situacio. Policistoj pafmortigas plurajn el ili. Lojaluloj faras kontraŭmanifestacion.
- 4a. La ukraina parlamento deklaras la malfidon vidalvide de la registaro. La malstabileco en tiu lando daŭras.
- 5a. Ŝirinovski, estro de la rusaj liberaldemokratoj, avancas de kapitano al ĉefleŭtenanto de la rusa armea rezervo.
- 6a. La protesto de hispanaj fiŝistoj kontraŭ kanadaj boatoj malhelpantaj al la hispanoj fiŜkapti antaŭ la kanada marbordo etendiĝas al granda diskuto en Eŭropa Unio (fiŝkapt-kvotoj).
- 7a. Ruckoj, iama rusa vicprezidanto kaj puĉisto kontraŭ Gorbaĉov, anoncas sian kandidatiĝon por la prezidantaj elektoj en 1996.
Akuzoj kontraŭ Groer, ĉefepiskopo de Vieno, pro seksa misuzo ĉe iamaj studentoj, skuas la aŭstran publikon.
- 9a. La iama nazia koncentrejo Dachau memor-ceremonias sian liberiĝon antaŭ 50 jaroj.
Kubo kaj Ĉilio restarigas diplomatiajn rilatojn, interrompitajn dum 22 jaroj.
La EU ministroj pri financoj antaŭvidas, ke la nova eŭropa mono ekcirkulos ne antaŭ la jaro 2000.
- 10a. En Peruo, Fujimori gajnas la prezidantajn elektojn kontraŭ sia rivalo Pérez de Cuéllar [Kŭeljar], eksa ĝenerala sekretario de UN.
- 11a. Mugabe, prezidanto de Zimbabvo, re-gajnas la prezidantajn elektojn.
- 12a. En Hago fondiĝas kurda ekzilparlamento cele al la defendo de la kurdaj rajtoj per pacaj rimedoj. Vaŝingtono subtenas la turkan intervenon kontraŭ la kurdaj ribeluloj en Irako.
- 16a. Papo Paŭlo Johano 2a eldiras sian paskan mesaĝan denove en Esperanto.
- 19a. Kontraŭ la opozicia ĉefo de Hispanio, Aznar, estas lanĉita atenco, kiun li trapasas nevundita.
- 19a. En Bolivio estas proklamita la eksterordinara sieĝostato pro longdaŭraj strikoj kaj protestoj.
En gravega bombatenco kontraŭ registara konstruaĵo en Oklahoma City (Usono), verŝajne fare de ekstremaj dekstruloj, pereas pli ol 100 homoj.
- 23a. En la unua parto de la prezidantaj elektoj en Francio venkas la socialisto Jospin [Jospej] antaŭ la dekstruloj Chirac [Sirak] kaj Balladur. La ekstremdekstrulo Le Pen ricevas 15 % de la voĉoj.
En la regionaj balotoj en Italio venkas la ekskomunistoj (25 %) antaŭ "Forza Italia" de eksĉefministro Berlusconi [Berluskoni].
- 25a. La Eŭropa Parlamento minacas Turkion je ekskludo el la organizaĵo, se ĝi ne observas la homajn rajtojn. Laŭ informoj el Ankaro, Turkio reduktas sian invad-armeon en Irako je pliaj 20 000 soldatoj.
- 26a. Moskvo distanciĝas de la kontrakto pri konvenciaj militfortoj en Eŭropo, ĉar ĝi intencas krei novan armeon por norda Kaŭkazo (Ceĉenio).
En Hago komenciĝas la milittribunalo pri Bosnio kontraŭ la akuzito Tadiĉ, kiu neas ĉiujn akuzojn.
Malto subskribas la NATOprogramon "Partnereco por paco", sed restos neŭtrala ŝtato.
- 27a. Jelcin dekretas armisticon por Ceĉenio. Malgraŭ tio, la bataloj daŭras. Laŭ moskvaj informoj, proksimume 2000 rusaj soldatoj pereis en Ia batalo kontraŭ Ceĉenio. Pliaj 6000 vundiĝis aŭ malsaniĝis. Ankaŭ en Taĝikio Moskvo daŭrigas sian sangan militon kontraŭ lokaj ribeluloj.
Internacie rekonitaj intelektuloj alvokas bojkoti la memor-ceremoniojn en Moskvo okaze de la 50a datreveno de la fino de la dua mondmilito.
- 30a. Nazarbajev reelektiĝas prezidanto de Kazahio ĝis la jaro 2000.
Vjetnamio solene celebras la datrevenon de la dua mondmilito.

Majo de 1995

- 1a. Okaze de la unumaja festo en Rusio dekmiloj da komunistoj kaj naciistoj nostalgias pri pereinta Sovetio kaj protestas kontraŭ la nuna registaro.
Clinton anoncas ampleksan komercan embargon kontraŭ Irano, kiu estas suspektata pro konstruado de nukleaj armiloj.
- 2a. Post longa tempo de trankvilo, la serba armeo lanĉas raketbombojn kontraŭ Zagrebo.
- 4a. Turkio proklamas sian armean invadon kontraŭ la kurdoj en Irako finita. Oni pridubas ĝian sukceson.
- 7a. Jacques Chirac [Ĵak Sirak] elektiĝas nova prezidanto de Francio por 7 jaroj.
- 8a. Omaĝe al la militfino antaŭ 50 jaroj, en Berlino, Parizo, Londono kaj Moskvo okazas ceremonioj. La okcidentaj ŝtatestroj rifuzas ĉeesti militparadon en Moskvo, la unuan post la disfalo de Sovetio. La parado de veteranoj sur la Ruĝa Placo okazas en ĉeesto de Clinton kaj Major [Meĝe], sed sen Kohl kaj Mitterrand [Miterá]. Pintkonferenco inter la usona kaj rusa prezidantoj okazas sensukcese.
La svisa registaro formale pardonpetas pro la malavantaĝiga azilpolitiko kontraŭ la judoj dum la 2a mondmilito ("La boato plenas").
- 9a. Lige kun la „kubaj rifuĝintoj",unuafoje depost 30 jaroj, usona ŝipo alvenas ĉe kuba haveno.
- 13a. En Novjorko plilongiĝas la kontrakto kontraŭ nukleaj armiloj; tamen daŭre ekzistas gravaj malinterkonsentoj, precipe inter nordo kaj sudo.
- 15a. Menem reelektiĝas prezidanto de Argentino.
La belorusa popolo pledas por pli forta alproksimiĝo al Rusio. La ekssovetiaj ŝtataj simboloj estas reenkondukitaj.
En la landaj voĉdonoj en Nordrejn-Vestfalio kaj Bremeno venkas ĉefe la verduloj. La liberaldemokratoj (FDP) estas eliminitaj el ambaŭ pariamentoj.
- 16a. La japana polico arestas Ia ĉefon de Ia AUM-sekto, Asahara, kiu realigis Ia venengasan atencon en la tokia metroo antaŭ du monatoj. D La internacia militkrim-tribunalo en Hago decidas transpreni la sarajevan akuzon kontraŭ la serbaj militestroj Karaĉiĉ kaj Mladiĉ.
- 17a. Usono kontraŭas la japanan aŭtomobil-eksportadon per altaj importad-impostoj sur Ia plej elstaraj modeloj.
- 20a. En Italio la juĝistaro de „Puraj manoj" penas entribunaligi la antaŭan ĉefministron Silvio BERLUSCONI [Berluskoni] pro korupto-suspektoj. Tiu ĉi rifuzas aperi, laŭ li la tuta afero estas „perdo de tempo".
- 21a. La belgajn elektojn gajnas la mainova koalicio de kristan- kaj social-demokratoj; la verduloj iom perdas; dekstruloj tenas sian pozicion.
- 23a. Germana Konstitucia Kortumo decidas, ke spionado de GDR-civitano, el la GDR-teritorio kontraŭ FRG ne plu estu konsiderata punenda.
- 24a. Ajax malhelpas ke AC Milano plian fojon gajnas la Eŭropan Piedpilkan Pokalon. Post la venko festantaj huliganoj detruas la centron de Amsterdamo.
- 25a. En lokaj skotaj elektoj la regantaj konservativuloj grave perdas.
- 26a. Sciencistoj en Usono unuafoje sukcesas deĉifri la informojn de tuta DNA-plektaĵo de vivanta organismo.
- 28a. Grava tertremo en Sahaleno (Rusio) mortigas plurajn milojn da homoj.
- 30a. Usona rifuĝant-helpa organizaĵo akuzas Francion, Ĉinion kaj aliajn landojn daŭre liveri armilojn al la Hutuaj murdistoj por restarigi la malnovan registaron. Francio neas.
- 31a. Rusio oficiale - sed en fermita kunsido - subskribas la kontrakton "Partnereco pri Paco".
Papo Johano-Paŭla 2a publikigas novan enciklikon: "Alvoko je unueco inter kristanoj". ---- 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento als:1995 ja:1995年 ko:1995년 simple:1995 th:พ.ศ. 2538

Norvega lingvo

La Norvega lingvo (norvege: Norsk) estas nordĝermana lingvo, kiun oni parolas en Norvegio. Oni skribas ĝin per latinaj literoj, kun la samaj aldonaj literoj kiel la dana lingvo.

Historio

Pro la valoza pejzaĝo de Norvegio ĉiam estis centoj da malsamaj dialektoj en jena lando. Sed se oni per "lingvo" intencas diri "skrib-konvencio", tiam fakte ekzistas du norvegaj lingvoj! De 1380 ĝis 1814 Norvegio estis unuiĝinta kun Danio kaj regata el Kopenhago. Dum tiu tempo la dana lingvo, prononcata laŭ norvegaj reguloj, estis parolata en Norvegio. Post la disiĝo de Danio ankaŭ la lingvo disiĝis: al riksmål (= la dana kun kelkaj norvegaĵoj) kaj landsmål, kiu fakte estas planlingvo, kreita de la poeto kaj sciencisto Ivar AASEN el pluraj arkaikaj kamparanaj dialektoj. Ekde 1929 riksmål oficiale nomiĝas bokmål kaj landsmål nomiĝas nynorsk. Nuntempe ambaŭ (skrib)lingvoj samrajte estas uzataj.

Specimenoj (la Patro Nia)

Bokmål

Fader vår, du som er i himmelen!
La ditt navn holdes hellig.
La ditt rike komme.
La din vilje skje på jorden
som i himmelen.
Gi oss i dag vårt daglige brød.
Forlat oss vår skyld,
som vi òg forlater våre skyldnere.
Led oss ikke inn i fristelse,
men frels oss fra det onde.
For riket er ditt, og makten og æren i evighet.
Amen.

Nynorsk

Fader vår, du som er i himmelen!
Lat namnet ditt helgast.
Lat riket ditt koma.
Lat viljen din råda på jorda so som i himmelen.
Gjev oss i dag vårt daglege brød.
Forlat oss vår skuld,
som vi òg forlet våre skuldmenn.
Før oss ikkje ut i freisting,
men frels oss frå det vonde.
For riket er ditt, og makta og æra i all æve.
Amen.

Vikipedioj en la norvega

Ekzistas du vikipedioj en la norvega:
- [http://no.wikipedia.org unu ĉefe en bokmål],
- [http://nn.wikipedia.org alia ĉefe en nynorsk]. Kategorio:Nordĝermana lingvaro Lingvo ja:ノルウェー語 ko:노르웨이어 zh-min-nan:Norge-gí

Bokmål

Lingvo > Lingvaj familioj > Hindeŭropa > Ĝermana > Nord-Ĝermana > Okcident-Nordia > Norvega Lingvo > Bokmål ---- "Bokmål" (pron. [bUkmol]) estas la nomo de la plej vaste uzata maniero skribi la norvegan lingvon. 40,9% de la norvega popolo loĝas en komunumoj kiuj elektis bokmål kiel sian preferatan skriblingvon por oficialaj skribaj dokumentoj. Vidu ankaŭ Nynorsk. ja:ブークモール

Samea lingvo

Lingv(ar)o parolata de la Sameoj en Nordaj Norvegio, Svedio, Suomio kaj Rusio (Kola duoninsulo). Almenaŭ 20000 Sameoj parolas la Samean, plejmultaj la Nordan Samean. La samea(j) lingvo(j) apartenas al la Finno-Ugra grupo de la Urala lingvofamilio. Sameaj vortoj en Esperanto: Samea, boaco (samee "boazo" - tiu besto ja ankaŭ dum jarcentoj estas bazo de samea vivo), jojko Specimenoj: La Patro Nia: Nord-Samea: :Aççe min, don, :gutte læk almin. :Basotuvvus du namma. :Bottus du rika. :Shaddus du datto, moft almest, :nuft maidai ædnam alde. :Adde migjidi odna bæive min juokkebæivalash laibbamek. :Ja adde migjidi min velgidæmek andagassi, :nuftgo migis addep min velgolazhaidasamek andagassi. :Ja ale doalvo min gæççalusa sisa. :Mutto bæste min bahast erit. :Dastgo du læ rika ja fabmo ja gudne agalashvutti. :Amen Lulea Samea: :Náv råhkålihtit: :Áhttje mijá :guhti le almen. :Ájlistuvvus duv namma. :Båhtus duv rijkka. :Sjaddus duv sidot gåk almen, :nåv aj ednamin. :Vatte midjij uddni mijá bäjvvásasj lájbev. :Ja luojte midjij suttojdimme ándagis, :nåv gåk mij aj luojttep mijá velgulattjajda. :Ja ale mijáv gähttjalibmáj lájddi, :ájnat várjjala mijáv bahás. :(Juhte duv le rijkka ja fábmo ja herlukvuohta ihkeven ájggáj.) :Amen. Patro Nia Ekzistas dek Sameaj dialektoj, sed la malsamoj inter tiuj tiom grandas ke pluraj el ili vere estas propraj lingvoj. La malsamoj inter ili eĉ pli grandas ol la malsamoj inter la diversaj Skandinavaj lingvoj aŭ inter Esperanto kaj Ido. La tri plej parolataj dialektoj estas Norda Samea, Lulea Samea kaj Suda Samea, dum la aliaj pli-malpli malaperis moderntempe. La okcidentsamea lingvaro
- sudsamea dialekto
- umea samea dialekto
- pitea samea dialekto
- lulea samea dialekto
- nordsamea dialekto La orientsamea lingvaro
- enarea samea dialekto
- skolta samea dialekto
- akalaa samea dialekto
- kildina samea dialekto
- ter-a samea dialekto Estinte nur parolaj lingvoj ĉiuj dialektoj ekhavis ortografiojn en la 1970-oj kaj 1980-oj. Pli frue oni iomete skribis, sed sen fiksitaj reguloj. Tamen multaj Sameoj ne parolas la Samean. En la Samea oni kutime ne distingas inter maskla kaj ina pronomeno (kiel ĉe ri de la riistoj).Difina artikolo ne ekzistas, nek distingo inter pluralo kaj singularo ĉe substantivoj. Verboj flekcias malsame laŭ la aganto, ĉu estas mi, vi, aŭ "ri". Ankaŭ ekzistas specifaj flekcioj por neaj verboj. iv - ne, mi ne, i - vi ne, ij - ili ne, "ri" ne La Samea enhavas multajn vortojn pri naturo kaj pri boacado. Ekzistas aro da vortoj por "neĝo". Tiel eblas priskribi la aspekton kaj konsistecon de neĝo. Samas pri pejzaĝoj, por priskribi montojn, akvofalojn ktp. En la boacado oni havas multe da vortoj por "boaco", por priskribi aĝon, sekson, koloron ktp. de boaco. Samiskan innehåller mycket ord som har med natur och renskötsel att göra. Det finns många olika ord för snö. Detta för att med ett ord kunna beskriva snöns utseende och egenskaper. Samma sak gäller landskapet, för att kunna beskriva berg, vattendrag etc. I rennäringen finns många ord för ren, för att med ett ord kunna beskriva en rens ålder, kön, färg etc. Same kiel ĉe aliaj lingvoj oni enkondukas fremdajn neologismojn en la Samean, kaj dum la 20-a jarcento oni enigis multajn novajn vortojn, laŭ la teknika kaj socia evoluoj. En la Lulea Samea, ekzemple, plejmultaj fremdvortoj ekhavas finaĵon -a: presidentta, departemennta, kultuvrra, studenta, e-poassta ("retpoŝto"), webba ("reto", laŭ la Angla web).

Vidu ankaŭ

- Sameoj
- Samelingva literaturo

Eksteraj ligoj

- Nordsamea Vikipedio Kategorio:Finna lingvaro ja:サーミ語 ko:사미어

Nafto

vidu ankaŭ NAFTA, komerca akordo Nafto estas miksaĵo de petrolaj likvaĵoj kaj gasoj (kune kun ties malpuraĵoj) elpumpita el la grundo per naftoputoj. Oni nomas ĝin laŭ la devenloko (ekzemple, "okcidenta Teksaso" aŭ "Brent") kaj ofte priskribas ĝin per ĝia relativa pezo aŭ viskozo (malpeza, meza aŭ peza); oni ankaŭ povas nomi ĝin "dolĉa", kiu signifas, ke ĝi enhavas relative malmulte da sulfuro (en la formo de la gaso H₂S) kaj bezonas malpli da rafinado, aŭ "maldolĉa", kiu signifas, ke ĝi enhavas multe da sulfuro kaj bezonas pli da rafinado. La ĉeesto de H₂S ankaŭ konsiderinde plialtigas la kostojn, ĉar oni ne povas simple eligi tiun tre venenan gason en la atmosferon. Ĝenerale, aŭ oni amasigas ĝin kaj tiam forĵetas ĝin, aŭ oni repumpas ĝin en la supron de la naftotenejo, kie ĝi ekspansias kaj helpas "puŝi" la ceteran nafton al la produktantaj putoj (tion oni nomas gas-reinjekto). sulfuro La prezo de nafto tre varias, ĉar ĝi ege dependas de la niveloj de ofertado de Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL). En 1999, komence de printempo la averaĝa prezo de proksimume 14 USD po barelo (malpli ol 0,15 USD po litro) signifis, ke nafto estis la dua plej malmultekosta likvaĵo en la mondo. Nuntempe (Marto 2003), nafto de Brent kostas 33 USD po barelo. 2003 Nafton, kiel karbon kaj tergason, oni ĝenerale konsideras la produkto de kunpremo de antikvaj vegetaĵoj dum geologiaj periodoj. Kelkaj sciencistoj, notinde Thomas GOLD, sugestas aliajn, abiogenezajn, teoriojn por la origino de nafto.

Specoj de nafto inkluzivas

- Nymex (Nov-Jorko)
- Brent (Londono de la Norda Maro) Vidu ankau:
- Fosilia brulaĵo
- OPEL
- Listo de naft-produktantaj ŝtatoj
- Pinto de Hubbert
- Produktado de Energio en Estonteco
- Marbordfora konstruado ja:石油 ko:석유 Kategorio:Geologio Kategorio:Ekonomio

1945

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1945 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1945 post Kristo okazis, interalie:

NATO

La Nord-Atlantika Traktat-Organizo (anglalingve, North Atlantic Treaty Organisation - NATO; franclingve, l'Organisation du Traité de l'Atlantique Nord - OTAN) estas internacia organizo por defenda kunlaboro, starigita en 1949, por subteni la Nord-Atlantikan Traktaton, subskribita en Vaŝingtono la 4-an de aprilo, 1949. La kerna reguligo estas Artikolo 5, kiu tekstas: :La Partioj konsentas, ke armita atako kontraŭ unu aŭ pli el ili en Eŭropo aŭ en Nord-Ameriko estos konsiderata kiel atako kontraŭ ĉiuj el ili kaj sekve ili konsentas ke, se tia armita atako okazos, ĉiuj el ili, praktikante la rajton de individua aŭ kolektiva sindefendo agnoskita de artikolo 51 de la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj, helpos la Partion aŭ Partiojn tiel atakitajn per tuja agado, individue aŭ kune kun la aliaj Partioj, tiel, kiel tiu taksas necesa, inkluzive la uzadon de armita perforto, por restarigi kaj konservi la sekurecon de la Nord-Atlantika regiono. Ĉi tiu reguligo havis la celon, ke se Sovetunio atakus la eŭropajn aliancanojn de Usono, tio estus traktata kiel atako kontraŭ Usono mem. Tamen, la timata soveta invado de Okcidenta Eŭropo neniam okazis. Anstataŭe, oni uzis tiun artikolon la unuan fojon dum la historio de la traktato la 12-an de septembro, 2001, responde al la terorisma atako de la 11-a de septembro 2001. Kontraste al la Varsovia Kontrakto, kiu dissolviĝis post la fino de la Malvarma Milito, NATO ekzistas ĝis hodiaŭ.

Membro-Ŝtatoj

Ŝtatoj ĉisube sen kroma aliĝo-jaro estas membroj ekde la fondo en 1949.
- Belgio
- Bulgario (2004)
- Ĉeĥio (1999)
- Danio
- Estonio (2004)
- Francio
- Germanio (1955)
- Grekio (1952)
- Hispanio (1982)
- Hungario (1999)
- Islando
- Italio
- Kanado
- Litovio (2004)
- Luksemburgo
- Nederlando
- Norvegio
- Pollando (1999)
- Portugalio
- Rumanio (2004)
- Slovakio (2004)
- Slovenio (2004)
- Turkio (1952)
- Unuiĝinta Reĝlando
- Usono Grekio kaj Turkio aliĝis al la organizo en Februaro 1952. Germanio aliĝis kiel Okcidenta Germanio en 1955 kaj la germana unuiĝo en 1990 etendis membrecon al la regionoj de la eksa Germana Demokratia Respubliko GDR. Oni enlasis Hispanion en Februaro 1982 kaj la landoj de la eksa Varsovia Pakto, Pollando, Hungario, kaj Ĉeĥio faris historion per aliĝo la 12-an de marto, 1999. Francio ankoraŭ estas membro de NATO sed retiriĝis de la milita komando en 1966. Islando, la ununura membro de NATO, kiu ne havas propran militan potencon, aliĝis kun la kondiĉo, ke oni ne devigus ĝin partopreni en militado.

Historio

La 17-an de marto, 1948, Benelukso, Francio, kaj la Unuiĝinta Reĝlando subskribis la Traktaton de Bruselo, kiu estas antaŭanto al la akordo de NATO. Sovetunio kaj ĝiaj satelitaj ŝtatoj faris la Varsovian Pakton en la 1955 jaro por kontraŭpezi NATO-on. Ambaŭ organizoj estis kontraŭaj unu al la alia dum la malvarma milito. Post la forfalo de la Ferkurteno en 1989, la Varsovia Pakto diseriĝis. NATO la unuan fojon implikiĝis en milita agado dum la Kosova Milito, kiam ĝi efektivigis 11-semajnan bomban kampanjon kontraŭ serbaj militfortoj ekde la 24-a de marto, 1999. Tri ekskomunismaj landoj, Hungario, Ĉeĥio kaj Pollando, aliĝis al NATO en 1999. Je la Praga konferenco de la 21-22 de novembro, 2002, sep landoj estas invititaj eknegoci por aliĝi al la alianco: Estonio, Latvio, Litovio, Slovenio, Slovakio, Bulgario kaj Rumanio. Oni atendas, ke la invititaj landoj aliĝos en 2004. Probable, oni diros al Albanio kaj Makedonio, ke ili ne plenumis la ekonomiajn, politikajn kaj militajn kriteriojn de reformo kaj devos atendi. Kroatio turnis sin al aliĝo en 2002 kaj ĵus komencis la procezon. La decido de Charles DE GAULLE forigi Francion de la milita komando de NATO en 1966, por ke ĝi sekvu sian propran nukledefendan programon, kaŭzis la alilokigon de la stabejo de NATO de Parizo (Francio) al Bruselo (Belgio) ĝis la 16-a de oktobro 1967. Dum la politika stabejo troviĝas en Bruselo, la milita stabejo, la Supera Stabejo Aliancaj Potencoj Eŭropo, troviĝas tuj sude de Bruselo, en la urbo Mons. La la 10-an de februaro, 2003, NATO alfrontis seriozan krizon pro la rompo fare de Francio kaj Belgio de la proceduro de silenta aprobo pri la tempo de protektaj agoj por Turkio, en la kazo de eventuala milito kontraŭ Irako. Germanio ne uzis sian rajton rompi la proceduron, sed diris, ke ĝi subtenas la vetoon. La la 16-an de aprilo 2003, NATO konsentis preni la komandon en aŭgusto de la Internacia Sekureca Asista Taĉmento (ISAF) en Afganio. La decido venis pro la peto de Germanio kaj Nederlando, la du nacioj, kiuj gvidis ISAF-on en la tempo de la akordo. Ĉiuj 19 ambasadoroj de NATO aprobis ĝin unuanime. Tio estas la unua fojo en la historio de NATO, ke ĝi ekgvidis mision ekster la nord-atlantika regiono. Kanado originale estis elektita por ekgvidi ISAF-on en aŭgusto. La 29-a de marto 2004, sep novaj nacioj aliĝis kun NATO: Bulgario, Estonio, Latvio, Litovio, Rumanio, Slovakio kaj Slovenio.

Ĝeneralaj Sekretarioj de NATO

- Lord ISMAY (1952-1957)
- Paul-Henri SPAAK (1957-1961)
- Dirk STIKKER (1961-1964)
- Manlio BROSIO (1964-1971)
- Joseph LUNS (1971-1984)
- Lord CARRINGTON (1984-1988)
- Manfred WÖRNER (1988-1994)
- Willy CLAES (1994-1995)
- Javier SOLANA (1995-1999)
- Lord ROBERTSON (1999-hodiaŭ) Vidu ankaŭ: Eŭrop-Atlantika Partnereca Konsilio, Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo, Okcident-Eŭropa Unio, UN

Ekstera Ligilo

- [http://www.nato.int/ Oficiala ttt-ejo de NATO] kategorio:traktatoj ja:北大西洋条約機構 ko:북대서양 조약 기구 th:องค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ

1949

Historio > Jarcentoj > 20-a jarcento > 1949 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1949 okazis, interalie:

Eventoj

- 34-a Universala Kongreso de Esperanto en Bournemouth.
- Karel KRAFT eniras E-movadon.
- Danio, Francio, Italio ekmembras en NATO.
- Ankaŭ Sovetio akiras Atombombon.
- Israelo: Fino de la sendependeciga milito. David BEN-GURION elektatas unua ĉefministro. La lando iĝas UNO-membro.
- Ĉinion subjugigas komunistoj sub MAO Zedong. Kapitalismemuloj fuĝas Tajvanen.
- Aŭstrio: unua SOS-Infanvilaĝo.
- Progresa lingvo proponita.
- 5-a de januaro en Brazilo leĝo pri pago de salajro en dimanĉoj kaj feriaj tagoj.
- 31-a de januaro : Ĉinio : Pekino liberiĝas. Je la 1-a de oktobro ĝi ĉefurbiĝas.
- 31-a de marto : Novlando aliĝis al la Kanada Konfederacio.
- 23-a de majo : Germania konstitucio.

Naskiĝoj

- Roberto PASSOS NOGUEIRA
- Pedro ALMODÓVAR
- 26-a de marto: Patrick SÜSKIND
- 21-a de majo: Arno HINTJENS, kantisto
- 22-a de junio: Meryl STREEP
- 12-a de aŭgusto: Fernando COLLOR de MELLO
- 23-a de septembro: Bruce SPRINGSTEEN, kantisto
- 8-a de oktobro: Sigourney WEAVER
- 25-a de decembro: Sissy SPACEK

Mortoj

- František KAVAN
- 21-a de majo : Francio : Klaus MANN
- 10-a de junio : Norvegio : Sigrid UNDSET
- 16-a de aŭgusto : Usono : Margaret MITCHELL
- 8-a de septembro : Richard STRAUSS ---- 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 19-a jarcento - 20-a jarcento - 21-a jarcento ja:1949年 ko:1949년 simple:1949 th:พ.ศ. 2492

Glaciaro

Glaciejo aŭ glaĉero estas konstanta amaso de glacio, kiu sin movas, sed eĉ ne dum somero fordegelas. Glaciejoj kutime troviĝas en tre nordaj aŭ tre sudaj areoj (Antarkto, Nov-Zelando, Gronlando, Islando, Norvegio k. s.), sed dum Glacia epoko multe pli proksimis al ekvatoro, en Eŭropo preskaŭ ĝis Mediteraneo. Grandaj glaciejoj:
- Vatnajökull (Islando, plej granda de Eŭropo)
- Jostedalsbreen (Norvegio, plej granda de kontinenta Eŭropo). Kategorio:geologio

Akershus

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Akershus ---- Akershus estas provinco de Norvegio, lime de Hedmark, Oppland, Buskerud, Oslo, kaj Østfold. En 2002 ĝin loĝis 477 325 homoj, aŭ 10,5% de la totala enloĝantaro de Norvegio. Areo estas 4 917 kv.km. La regurbo estas Oslo, kiu mem ne apartenas al la provinco.

Komunumoj

- Asker
- Aurskog-Høland
- Bærum
- Eidsvoll
- Enebakk
- Fet
- Frogn
- Gjerdrum
- Hurdal
- Lørenskog
- Nannestad
- Nes
- Nesodden
- Nittedal
- Oppegård
- Rælingen
- Skedsmo
- Ski
- Sørum
- Ullensaker
- Vestby
- Ås Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Buskerud

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Buskerud ---- Buskerud estas provinco de Norvegio, lime de Akershus, Oslo, Oppland, Sogn og Fjordane, Hordaland, Telemark, kaj Vestfold. En 2002 ĝin loĝis 239 793 homoj, aŭ 5,3% de la totala enloĝantaro de Norvegio. Areo estas 14 927 kv.km. La regurbo estas Drammen.

Komunumoj

- Drammen
- Flesberg
- Flå
- Gol
- Hemsedal
- Hol
- Hole
- Hurum
- Kongsberg
- Krødsherad
- Lier
- Modum
- Nedre Eiker
- Nes
- Nore og Uvdal
- Ringerike
- Rollag
- Røyken
- Sigdal
- Øvre Eiker
- Ål Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Finnmark

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Finnmark ---- Finnmark estas plej norda provinco de Norvegio, lime de Troms. En 2002 ĝin loĝis 73 732 homoj, aŭ 1,6% de la totala enloĝantaro de Norvegio. Areo estas 48 673 kv.km. La regurbo estas Vadsø. En Finnmark loĝas multaj Sameoj, kaj komunumoj Kautokeino, Karasjok, Tana, Nesseby havas ankaŭ Sameajn nomojn oficialajn.

Komunumoj

- Alta
- Berlevåg
- Båtsfjord
- Gamvik
- Hammerfest
- Hasvik
- Karasjok
- Kautokeino
- Kvalsund
- Lebesby
- Loppa
- Måsøy
- Nesseby
- Nordkapp
- Porsanger
- Sør-Varanger
- Tana
- Vadsø
- Vardø Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Hedmark

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Hedmark ---- Hedmark estas provinco de Norvegio, lime de Sør-Trøndelag, Oppland, kaj Akershus. En 2002 ĝin loĝis 187.965 homoj, aŭ 4,1% de la totala enloĝantaro de Norvegio. Areo estas 27388 kv.km. La regurbo estas Hamar.

Komunumoj

- Alvdal
- Eidskog
- Elverum
- Engerdal
- Folldal
- Grue
- Hamar
- Kongsvinger
- Løten
- Nord-Odal
- Os
- Rendalen
- Ringsaker
- Stange
- Stor-Elvdal
- Sør-Odal
- Tolga
- Trysil
- Tynset
- Våler
- Åmot
- Åsnes Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Møre og Romsdal

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Møre og Romsdal ---- Møre og Romsdal ("Møre kaj Romsdal") estas provinco de okcidenta Norvegio, lime de Sør-Trøndelag, Oppland, kaj Sogn og Fjordane. En 2002 ĝin loĝis 243.855 homoj, aŭ 5,3% de la totala enloĝantaro de Norvegio. Areo estas 15104 kv.km. La regurbo estas Molde. Møre og Romsdal havas tri distriktojn: Nordmøre ("Norda Møre"), Romsdal kaj Sunnmøre ("Suda Møre").

Komunumoj

- Aukra
- Aure
- Averøy
- Eide
- Frei
- Fræna
- Giske
- Gjemnes
- Halsa
- Haram
- Hareid
- Herøy
- Kristiansund
- Midsund
- Molde
- Nesset
- Norddal
- Rauma
- Rindal
- Sande
- Sandøy
- Skodje
- Smøla
- Stordal
- Stranda
- Sula
- Sunndal
- Surnadal
- Sykkylven
- Tingvoll
- Tustna
- Ulstein
- Vanylven
- Vestnes
- Volda
- Ørskog
- Ørsta
- Ålesund Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Nord-Trøndelag

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Nord-Trøndelag ---- Nord-Trøndelag ("Norda Trøndelag") estas provinco de meza Norvegio, lime de Nordland, kaj Sør-Trøndelag. En 2002 ĝin loĝis 127 457 homoj, aŭ 2,8% de la totala enloĝantaro de Norvegio. Areo estas 22 396 kv.km. La regurbo estas Steinkjer.

Komunumoj

- Flatanger
- Fosnes
- Frosta
- Grong
- Høylandet
- Inderøy
- Leka
- Leksvik
- Levanger
- Lierne
- Meråker
- Mosvik
- Namdalseid
- Namsos
- Namsskogan
- Nærøy
- Overhalla
- Røyrvik
- Snåsa
- Steinkjer
- Stjørdal
- Verdal
- Verran
- Vikna Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Oppland

Geografio > Eŭropo > Nordio > Skandinavio > Norvegio > Oppland ---- Oppland estas provinco de orienta Norvegio, lime de Sør-Trøndelag, Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane, Buskerud, Akershus, Oslo kaj Hedmark. En 2002 loĝis 183 235 homoj en Oppland, aŭ 4,0% de la totala enloĝantaro de Norvegio. La areo estas 25 191 kv.km. La regurbo estas Lillehammer.

Komunumoj

- Dovre
- Etnedal
- Gausdal
- Gjøvik
- Gran
- Jevnaker
- Lesja
- Lillehammer
- Lom
- Lunner
- Nord-Aurdal
- Nord-Fron
- Nordre Land
- Ringebu
- Sel
- Skjåk
- Søndre Land
- Sør-Aurdal
- Sør-Fron
- Vang
- Vestre Slidre
- Vestre Toten
- Vågå
- Østre Toten
- Øyer
- Øystre Slidre Kategorio:Norvegaj gubernioj kaj teritorioj

Oslo

Eranthis

Slægten Vårblomme (Eranthis) har kun én art, den nedennævnte:

Arter

- Vårblomme (Eranthis hyemalis) Kategori:Planteslægter

Bramy gara�owe teksty wegetarianizm warsaw internet club tani sylwester

:: RELATED NEWS ::

Tauta
Tauta - dvi susijusias reikšmes arba reikšmių grupes turinti sąvoka. Pirmoji reikšmė sietina su etnologijos (etnografijos) mokslo vartojama sąvoka etnosas arba etninė grupė. Antroji sietina su terminu nacija. Kasdieninėje vartosenoje šios dvi reikšmės neretai griežtai neatskiriamos ar tapatinamos. Pirmąja, etnoso, reikšme sąvoka tauta reiškia save suvokiančią, savivardį (etnonimą) turinčią, istoriškai susiformavusią žmonių bendr

Problematika

Jau VII