Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono > Ohio
----
Usono
Ohio (angle, Ohio [o-HAJ-o]) fariĝis la 17-a ŝtato de Usono je la 1-a de marto1803.
Ĝi ricevis sian nomon pro la irokeza vorto por "granda akvo", rilate al la Ohio-Rivero, kiu estas apud la suda flanko de la ŝtato.
Ohio apudas al la Grandaj Lagoj kaj pro tio kaj la kanaloj kaj riveroj, havas gravan ekspedadan industrion. Sed ankaŭ fabrikado por la aŭta industrio estas integra al la ekonomio. Tradicie, la ekonomio en Ohio estas bone balancita inter agrikulturo, industrio, minado kaj komerco.
Ohio estas la sola ŝtato, kiu havas oficialan ŝtatan rokkanton, "Hang on Sloopy".
En 1967, Carl B. STOKES elektiĝis kiel urbestro de Klevlando, fariĝante la unua nigra urbestro de granda usona urbo.
En 1970, membroj de la usona Nacia Gvardio pafis kaj mortigis kvar studentojn ĉe Ŝtata Universitato Kent dum manifestacio kontraŭ la milito en Vjetnamio.
Loĝantaro: 11.353.140 (en 2000)
Ĉefurbo: Columbus
----
Geografio (geγη "tero", grapheinγραφειν "priskribi") estas scienco, kiu pristudas geografian medion de la Tero, ĝian strukturon kaj dinamikon, influon kaj distribuon de ĝiaj komponentoj en la spaco.
Ĉefceloj de la geografio estas eltrovo de manieroj de racia teritoria organizo de la socio kaj naturekspluatado, kreado de fundamentoj por strategio de ekologie sendanĝera evoluo de la socio. Gravaj objektoj de geografiaj esploroj estas interagoj de la homo kaj la naturo, regularo de dislokigo kaj influo de la komponentoj de geografia medio en loka, regiona, nacia, kontinenta, oceana kaj globala niveloj.
La mondpartoj: Ameriko - Azio - Eŭropo - Afriko - Oceanio - Antarkto
----
Sudameriko havas areon de 17.809.000 km2. Ĝi havas dek du sendependajn landojn:
- Argentino - Bolivio - Brazilo - Ĉilio - Ekvadoro - Gujano - Kolombio - Paragvajo - Peruo - Surinamo - Urugvajo - VenezueloDosiero:ameriko-eta.png
[http://meta.wikipedia.com/upload/nordameriko.png Pligrandigu mapon de Nordameriko]
[http://meta.wikipedia.com/upload/sudameriko.png Pligrandigu mapon de Sudameriko]
En Nordameriko, homoj lernas, ke Ameriko havas du kontinentojn: Sudameriko kaj Nordameriko, sed en Sudameriko, homoj lernas, ke Ameriko estas nur unu kontinento. La ekzisto de la dividantaj Panama kanalo kaj Mezamerika istmo pravigas la unuan ideon, dum la dua ĉerpas sian veron el la situo de Ameriko kiel mondparto izolita disde Afriko, Eŭrazio kaj Aŭstralio kaj bedaŭras malpurigi la najbarecon de usonanoj.
El lingva-kultura vidpunkto oni ankaŭ povas dividi Amerikon en du partojn: Nordameriko (= Ameriko norde de Meksiko) kaj Latin-Ameriko (tiuj areoj sude de Usono, kie latinidaj lingvoj ĉefrolas), aŭ eĉ en tri partojn: Nordameriko, Hispan-Ameriko kaj Portugal-Ameriko (= Brazilo, portugallingva).
Usonanoj nomas sian landon America ("Ameriko") kaj sin mem Americans ("amerikanoj"), dum ili nomas Amerikon the Americas ("la Amerikoj") kaj alilandajn amerikanojn per specifaj terminoj ("sudamerikanoj", "kanadanoj", "peruanoj" ktp.), sekve la anglan frazo "American to Americans" povas signifi "Ameriko al amerikanoj" aŭ "Ameriko al usonanoj". Hispanamerikanoj nomas ilin "nordamerikanoj". Tiu ofte ĉangrenigas aliaj landanoj, ĉar se oni diras "Amerikanoj invadis landon", "Amerikanoj mortpafas militmalliberulojn", "Amerikanoj pisas sur Koranon", "Amerikanoj mortpunas adoleskanton", ktp. ne eblas scii se la novaĵo diras pri anoj de tuta Ameriko, aŭ nur pri Usonanoj, ĉar oni ne povas scii ĉu "amerikano" estas ano de "Ameriko" aŭ "Amerikoj".
En la jaro 1992 la amerikaj indiĝenaj popoloj decidis nomi Amerikon Abya Yala. Tiu nomo estis proponita de la Tuloj, panama indiĝena popolo.
- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono - Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando
Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon.
La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.
La plej grandaj urboj
La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj.
Usono konsistas el 50 ŝtatoj:
Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj.
Kun 500-100 mil parolantoj: la
portugala (430),
japana (428),
greka (388),
araba (355),
hindia kaj
urduo (331),
rusa (242),
jida (213),
taja (206),
persa (201),
haitia (189),
armena (150),
navaha (149),
hungara (148),
hebrea (144),
nederlanda (143),
kmera (127),
guĝarata (102). 2,04 milionoj
parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj.
legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso)
[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratiafederaciarespubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio1776 de Britio - organizoj: UNO (1945), NATO - konstitucio: la 4-an marto 1789 - korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)
Historio > Tagoj > la 1-a de marto
----
La 1-a de marto estas la 60-a tago de la jaro (la 61-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 305 tagoj restas
Je la 1-a de marto okazis, interalie:
lingvaj familioj > Indianaj lingvaroj de nordameriko
----
lingvaj familioj - Norda irokeza
- Tuscarora-Nottoway - Tuskarora
- Nottoway - Huron-Wyandot - Huron - Wyandot - Laurentian - Iroka lingvaro
- Seneka-Onondaga
- Seneka-Kajuga
- - Seneka
- - Kajuga
- Onondaga
- Mohaŭka-Onejda
- Onejda
- Mohoka - Suda irokeza
- Ĉeroka
Ekzistas ankaŭ alia irokeza lingvo, nomata Susquehannock, Andaste, Conestoga, Andastoerrhonon aŭ Minqua, sed fontoj ne akordas pri ĝia loko en la familia arbo. Laŭ iuj ĝi apartenas al la iroka lingvaro.
Eksteraj ligoj
- [http://www.proel.org/mundo/iroques.htm en "lenguas del mundo"]
Ohio-Rivero
Nordameriko > Riveroj en Nordameriko > Ohio-Rivero
----
Ohio-Rivero estas grava flanka rivero de Misisipo.
Ĝi longas 1.579 km kaj fluas tra aŭ preter ses subŝtatojn de Usono.
Dek-kvar subŝtatojn tuŝas ĝia deflua baseno.
La rivero ne havas unikan fonton, sed ekestas per kunfluo de riveroj Allegheny kaj Monongahela en la urbo Pittsburgh en Pensilvanio.
Fluinte tra tiu ŝtato ĝi konsistigas la limon inter Ohio kaj Okcidenta Virginio, poste inter Kentukio kaj Ohio, Indianao kaj Ilinojo (Okcidenta Virginio kaj Kentukio situas sude de la rivero, la aliaj norde) .
Ĉe Cairo en Ilinojo ĝi enfluas Misisipon, estas pli larĝa ol tiu.
Nur mallonge antaŭe ĝi mem akceptas sian plej grandan flankan riveron, Tenesi-Riveron.
Kategorio:Riveroj en NordamerikoKategorio:Usono
Aŭtomobilo
]]
La aŭtomobilo (el la greka autos [mem] kaj latina mobilis [mobila]), mallonge aŭto, estas krom biciklo unu de la plej ofte uzataj veturiloj de la persona kaj ŝarĝotransporto. Aŭtomobilo estas difinebla kiel memmova veturilo, kiu memstare movas sin per helpo de propra movilo - sen helpo de tirbestoj - sur stratoj, vojoj (sendepende de reloj).
Historio
Invento de la aŭtomobilo
La verŝajne unua aŭtomobilo estis konstruita kaj ekuzita en 1678 de la jezuita pastro Ferdinand VERBIEST (1623–1688) en la ĉina kortego. Temis pri memmova vapormaŝino.
La piŝta motoro, laŭ kies skemo funkcias ankaŭ la hodiaŭaj motoroj, estas la elpensaĵo de la nederlanda fizikisto Christiaan HUYGENS (1629–1695). Temis pri eksploda motoro, kies eksplodaĵo estis verŝajne pulvo.
Jam en 1768 estis konstruita fare de N. J. CUGNOT por la franca armeo vapormaŝino por transporto de kanonoj, sed ĝi funkciis tre hazarde.
En la 19-a jarcento estis konstruitaj multnombraj vaporaŭtomobiloj. Jam en 1828 okazis pli-malpli regula naveda trafiko de vaporbuso inter London kaj Bath. En la 20. jarcento estis konstruata sukcesa vapor-aŭto, la t.n. Sentinel.
Vidu:Invento, Gravaj eltrovaĵoj
La hodiaŭa aŭtomobilo
La evoluo de la hodiaŭa aŭtomobilo komenciĝis en 1886 en Germanio. Ĝi estis eltrovita la 3-an de julio1886 en Mannheim fare de Carl BENZ. Iom poste sekvis lin – sendepende de tio – en Cannstatt ĉe StuttgartGottlieb DAIMLER kaj Wilhelm MAYBECH kaj en VienoSiegfried MARCUS.
La unuan longdistancan veturon entreprenis Bertha Benz la 5-an de aŭgusto 1888 de Mannheim al Pforzheim.
Tiu ĉi veturilo (amasprodukto) tiel ŝanĝis la konduton kaj ĉiutagon de la homoj kiel neniu alia produkto. Ekde 1900 estis fonditaj pli ol 2500 firmaoj, kiuj produktis por la merkato aŭtomobilojn.
Multaj entreprenoj, kiuj produktis en la 19-a jarcento fervarojn aŭ ŝtalon, komencis meze de la jarcento la produktadon de armiloj aŭ bicikloj kaj tiel akiris la bezonatajn konojn, scion, por produkti jarcenton poste aŭtomobilojn.
Ankaŭ hodiaŭ ekzistas multaj malgrandaj entreprenoj, kiuj ekskluzivajn aŭtojn ĉefe permane muntas, produktas; ekz. la firmaoj Stutz (Usono) kaj Morgan (Britio).
Tekniko
La plej ofte produktitaj aŭtomobiloj baziĝas sur la bazkonstruo de Mercedes Simplex (1906 – vidu supran foton, t.n. simpleks-konstruaĵon), t.e. antaŭa motoro, movilo. La nocio Simpleks originas de Imperiestro Wilhelm la 2-a, kiu nomis en 1906 sur automobil-ekspozicio en Berlino ekveturon kaj la 10-minutan veturon de Mercedes kiel "Simplex".
La germana imperiestra familio estis tre aŭtomobil-ravita, la frato de la Imperiestro Wilhelm la 2-a, princo Heinrich, inventis du jarojn post la usonanino Mary ANDERSON kiel unua germano glacoviŝilon kaj anoncis tiun en 1905 por patento.
Oni povas la sekurecon de la aŭtomobiloj plibonigi per administraj kaj konstruaj rimedoj.
- al la administraj rimedoj apartenas ekz: trafikreguligo (per trafikŝildoj, lampoj), perleĝa reguligo (deviga sekurzono, malpermeso de telefonado), trafikkontrolo kaj aliaj metodoj.
- la konstruaj sekur-ekipaĵoj de la modernaj aŭtoj estas divideblaj je du grupoj:
- aktivaj sekur-ekipaĵoj devas aktive obstakli, eviti la gravajn vundojn aŭ eĉ la akcidenton ekz.: ABS, ASR, ESP - La pasivaj sekur-ekipaĵoj helpas dum akcidenti malgrandigi la damaĝojn. Ekz: deformebla strir-rado kun deklinebla stir-kolono, sekurzono, aersako, apog-arko, ĉifiĝa zono
Malavantaĝo de la aŭtoj
Ekzistas ankaŭ malavantaĝoj de la aŭtouzado por la socio, unuopaj homoj, pro kiuj unu konsideras aŭtomobilon kiel riskon por la homo kaj medio:
- ofteco de akcidentoj: laŭ la Mond-Organizo por Sano mortas ĉiujare pli ol 1,2 milionoj da homoj pro sekvoj de trafikakcidentoj
- aerpoluado: en Germanio mortas laŭ oficiala kalkulo ĉiujare 14.000 homoj en sekvoj de la dizel-ellasgasoj, pli ol pro tabako.
- klimata varmiĝo: la per fosilia energio pelataj aŭtomobiloj produktas grandan kvanton de forceja gasoCO2.
- Surfaco-voro pro stratoj, aŭtostradoj kaj parkejoj.
- fuŝado de la pejsaĝo.
- perdo de la sociaj kutimoj kaj virtoj: pro daŭra anstataŭiĝo de pieda aŭ publikvetura irado per aŭtomobila, homoj malkutimiĝas je la apudvivo socia kaj perdas la sociajn virtojn.
- Bruemisio: laŭ studoj de la germana federacia media oficejo, ekzistas rilato inter la trafikbruo sur-strata kaj koraj-cirkuladaj malsanoj.
- foruzado de krudmaterialoj: dum la produktado de unu aŭtomobilo oni foruzas ekzemple kelkajn centmil litrojn da akvo.
- malapero de la ĉieaj butikoj profite al superbazaroj kun pligongigo de irtempo kaj pliĝenadoj al la ĉiutaga vivo.
- alia kalkulo estis farita de iuj: sumigante la laborhorojn por pergajni la monon postulatan por aŭto-uzo: la aĉetkosto, la benzino, asekuro, taksoj kaj impostoj, riparoj, parkpago, ktp, plus la tempo pasanta dum la veturo mem, en remizo, por serĉi parkejon, ktp, oni dividas la kilometrojn veturitajn per la sumo de tiuj horoj, kaj oni ricevas la realan averaĝan rapidecon de veturado, la rezulto estas proksimume... po 5 kilometroj hore! La rapideco per kiu homo irus piede.
- socio kaj labormerkato iĝis tute dependaj de aŭtomobilo; diratis, ke "hodiaŭ la homoj laboras grandan parton de la tago por pergajni monon bezonatan por iri ĝis la laborloko", kaj "de du generacioj irdaŭro inter loĝejo kaj laborejo pligrandiĝis pli rapide ol malgrandiĝis samtempe deĵordaŭro."
superbazaro
Muziko > Rok-muziko
----
Rok-muziko aŭ simple roko (laŭ la Uson-Angla rock, siavice de rock and roll music - "sku- kaj rul-muziko"): Muzikspeco evoluinta ĉirkaŭ post la dua mondmilito en Usono kaj disvastiĝinta tra la tuta mondo. Ĝi parte baziĝas sur irlanda popol-muziko kaj negrula muziko, kaj ekeblis pro la inventiĝo de la elektra gitaro. Aliaj gravaj instrumentoj uzataj estas drumo kaj bas-gitaro.
Roko multege influis la evoluon al moderneco kaj la liberiĝo de la junularo el tradiciaj dogmoj.
Dies ist eine Liste der Städte in Burundi.
Die mit Abstand größte Agglomeration in Burundi ist Bujumbura mit einer Einwohnerzahl von 901.345 (Stand 1. Januar 2005). Damit konzentrieren sich zwölf Prozent der Bevölkerung des Landes in der Hauptstadtregion.
In der Tabelle sind die Städte über 4.000 Einwohner, die Ergebnisse der Volkszählung (Zensus) vom 16. August 1990, eine Berechnung für den 1. Januar 2005 sowie die Provinz, zu der die Stadt gehört, aufgeführt. Die Einwohnerzahlen beziehen sich auf die eigentliche Stadt ohne Vorortgürtel.
- [http://gazetteer.de/ World Gazetteer - Aktuelle Einwohnerzahlen der Städte Burundis]
- [http://www.citypopulation.de/Burundi_d.html City Population - Historische Einwohnerzahlen der Städte Burundis]
!StaedteBurundi
- Asunto: Decidir si se nombra Bibliotecario a Robotico
: - Fecha de la primera contribución: : 12 de diciembre de 2004
: - [http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Contributions&target=Robotico Contribuciones]: Ha realizado más de 2.352 contribuciones, la mayoría de ellas en artículos.
- Duración de la votación: Del 27 de abril al 11 de mayo de 2005.
- Votos a favor:
#
El perro caliente (o perrito caliente, del inglés Hot dog, expresión también usada en Latinoamérica) sándwich de salchicha de Fráncfort del Meno (hervida o frita) en un pan alargado; suele acompañarse con algún
- Asunto: Decidir si se nombra Bibliotecario a Cinabrium.
: - Fecha de la primera contribución: : 8 nov, 2004 en Abu Ja'far Muhammad Ibn Musa Al-Khwarizmi
: - [http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Contributions&target=Cinabrium Contribuciones]:. Ha realizado 1.527 contribuciones (revertir, charlas en el café, opiniones jurídicas, ayuda
Partenio
El partenio es una composición coral de la lírica griega arcaica. El canto estaba destinado a ser ejecutado por un coro de muchachas (párthenoi) en honor a alguna divinidad femenina, en particular durante las procesiones en honor a Atenea que se celebrabasn en Atenas. Los partenios tenían un ritmo moderadamente vivo y solían ejecutarse con acompañamiento de música y danza. El cultivador más destacado del género fue Alcmán de Sardes.
- Asunto: Decidir si se nombra Bibliotecario a Lhirgi.
: - Fecha de la primera contribución: 26 de noviembre del 2004.
: - [http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Contributions&target=Lhirgi Contribuciones]: Ha realizado 17 contribuciones, 3 de ellas en artículos.
- Duración de la votación: Del 3 de mayo al 18 de mayo del 2005.
- Votos a favor:
#Sanbec
- Asunto: Decidir si se nombra Bibliotecario a Arrt-932.
: - Fecha de la primera contribución: 1 de diciembre de 2004.
: - [http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Contributions&target=Arrt-932 Contribuciones]: Ha realizado 772 contribuciones, 606 de ellas en artículos.
- Duración de la votación: Del 6 de mayo al 21 de mayo de 2005.
- Votos a favor:
# --Scalif 07:39 12 may, 2005 (CEST)
- Votos en contra:
#
- Asunto: Decidir si se nombra Bibliotecario a Wricardoh
: - Fecha de la primera contribución: 25 de septiembre de 2004.
: - [http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Contributions&target=Wricardoh Contribuciones]: Ha realizado unas 1500 contribuciones, más de 1000 en artículos.
- Duración de la votación: Del 6 de mayo al 21 de mayo del 2005.
- Votos a favor:
# Sanbec
