:: wikimiki.org ::

Porto-Riko

Porto-Riko

Geografio > Ameriko > Antiloj > Grandaj Antiloj > Puerto-Riko < Usono ---- Dosiero:puerto-rico.gif Puerto Rico Puerto-Riko (Porto-Riko estas la PIV-a nomo) estas Dependa teritorio de Usono en Kariba Maro.
- Landkodo: PR.
- Nacia nomo: Commonwealth of Puerto Rico / Estado Libre Asociado de Puerto Rico.
- Areo: 9.104 kv.km.
- Loĝantaro: 3.888 mil.
- Adm. centro: San-Juano.
- Lingvoj: angla kaj hispana. Puerto-Rikon prenis Usono de Hispanio en 1898. Al Puerto-Riko ankaŭ apartenas la du enloĝataj insuletoj Culebra kaj Vieques. Kategorio:Puerto-Riko ja:プエルトリコ ko:푸에르토리코 simple:Puerto Rico

Geografio

---- Geografio (ge γη "tero", graphein γραφειν "priskribi") estas scienco, kiu pristudas geografian medion de la Tero, ĝian strukturon kaj dinamikon, influon kaj distribuon de ĝiaj komponentoj en la spaco. Ĉefceloj de la geografio estas eltrovo de manieroj de racia teritoria organizo de la socio kaj naturekspluatado, kreado de fundamentoj por strategio de ekologie sendanĝera evoluo de la socio. Gravaj objektoj de geografiaj esploroj estas interagoj de la homo kaj la naturo, regularo de dislokigo kaj influo de la komponentoj de geografia medio en loka, regiona, nacia, kontinenta, oceana kaj globala niveloj. La mondpartoj: Ameriko - Azio - Eŭropo - Afriko - Oceanio - Antarkto ----

Geografiaj objektoj

:Akvofalo - Arbaro - Delto - Dezerto - Duno - Duoninsulo - Ebenaĵo - Fjordo - Marfluo - Glaciaro - Golfo - Groto - Heĝkamparo - Insulo - Kanalo - Klafto - Komunumo - Kontinento - Lago - Laguno - Lando - Erikejo - Markolo - Maro - Montaro - Monto - Nacio - Nunatako - Oceano - Ravino - Regiono - Rivero - Rojo - Roko - Stepo - Tablomonto - Tundro - Urbo - Valo - Vilaĝo - Vulkano Vd. ankaŭ: Geografiaj Nomoj ----

Geografiaj sciencoj

Pro la komplikeco de la esplorobjektoj, oni dispartigas geografian sciencon je specializaj sciencdisciplinoj, nome: :Branĉoj de Geografio:
- Fizika Geografio
- Socio-Ekonomia Geografio
- Kartografio kaj Topografio :Intersciencaj Geografiaj Disciplinoj:
- Antropogeografio ~ Etnogeografio ~ Historia Geografio ~ Lingva Geografio ~ Medicina Geografio ~ Milita Geografio ~ Rekreacia Geografio ~ Veterinara Geografio MIKOVINYI Sámuel ----

Geografoj kaj vojaĝantoj

Geografio estas unu el antikvaj sciencoj. La unuaj provoj por naturscienca klarigo de geografiaj fenomenoj, apartenas al grekaj filozofoj de la Mileta skolo (6-a jc. a.K.) ? Taleso, Anaksimandro, k.a. : Geografia Malkovro : Anaksimandro : Ĉeng He : Ibn Batuta : Vitus BERING : François BERNIER : Samuel de CHAMPLAIN : Petro KROPOTKIN : Kolumbo : Magelano : Marko Polo : Strabono : Taleso : Vasco da GAMA : Marc Aurel STEIN ---- als:Geografie ja:地理学 ko:지리학 ms:Geografi simple:Geography th:ภูมิศาสตร์

Ameriko

Geografio > Kontinentoj > Ameriko ---- Ameriko estas kontinento inter Azio kaj Eŭropo. Ĝia nomo devenas de la itala maristo Amerigo VESPUCCI. Oni povas dividi Amerikon en tri partojn: Nordameriko, Mezameriko kaj Antiloj, kaj Sudameriko. (vidu Abya Yala)

Nordameriko

Nordameriko havas areon de 23.477.000 km². Ĝi havas tri sendependajn landojn:
- Kanado
- Meksiko
- Usono :Ankaŭ Gronlando (dana) estas en Nordameriko.

Mezameriko

Mezameriko kaj Antiloj (aŭ la Kariba Insularo) havas areon de 758.000 km². Ĝi havas dudek sendependajn landojn:
- Antigvo-Barbudo
- Bahamoj
- Barbado
- Belizo
- Domingo
- Dominiko
- Grenado
- Gvatemalo
- Haitio
- Honduro
- Jamajko
- Kostariko
- Kubo (lando)
- Nikaragvo
- Panamo
- Puerto-Riko (ŝtato libera asociiĝinta kun Usono)
- Salvadoro
- Sankta Kristofo kaj Neviso
- Sankta Lucio
- Sankta Vincento kaj Grenadinoj
- Trinidado kaj Tobago

Sudameriko

Sudameriko havas areon de 17.809.000 km². Ĝi havas dek du sendependajn landojn:
- Argentino
- Bolivio
- Brazilo
- Ĉilio
- Ekvadoro
- Gujano
- Kolombio
- Paragvajo
- Peruo
- Surinamo
- Urugvajo
- Venezuelo Dosiero:ameriko-eta.png [http://meta.wikipedia.com/upload/nordameriko.png Pligrandigu mapon de Nordameriko] [http://meta.wikipedia.com/upload/sudameriko.png Pligrandigu mapon de Sudameriko] En Nordameriko, homoj lernas, ke Ameriko havas du kontinentojn: Sudameriko kaj Nordameriko, sed en Sudameriko, homoj lernas, ke Ameriko estas nur unu kontinento. La ekzisto de la dividantaj Panama kanalo kaj Mezamerika istmo pravigas la unuan ideon, dum la dua ĉerpas sian veron el la situo de Ameriko kiel mondparto izolita disde Afriko, Eŭrazio kaj Aŭstralio kaj bedaŭras malpurigi la najbarecon de usonanoj. El lingva-kultura vidpunkto oni ankaŭ povas dividi Amerikon en du partojn: Nordameriko (= Ameriko norde de Meksiko) kaj Latin-Ameriko (tiuj areoj sude de Usono, kie latinidaj lingvoj ĉefrolas), aŭ eĉ en tri partojn: Nordameriko, Hispan-Ameriko kaj Portugal-Ameriko (= Brazilo, portugallingva). Usonanoj nomas sian landon America ("Ameriko") kaj sin mem Americans ("amerikanoj"), dum ili nomas Amerikon the Americas ("la Amerikoj") kaj alilandajn amerikanojn per specifaj terminoj ("sudamerikanoj", "kanadanoj", "peruanoj" ktp.), sekve la anglan frazo "American to Americans" povas signifi "Ameriko al amerikanoj" aŭ "Ameriko al usonanoj". Hispanamerikanoj nomas ilin "nordamerikanoj". Tiu ofte ĉangrenigas aliaj landanoj, ĉar se oni diras "Amerikanoj invadis landon", "Amerikanoj mortpafas militmalliberulojn", "Amerikanoj pisas sur Koranon", "Amerikanoj mortpunas adoleskanton", ktp. ne eblas scii se la novaĵo diras pri anoj de tuta Ameriko, aŭ nur pri Usonanoj, ĉar oni ne povas scii ĉu "amerikano" estas ano de "Ameriko" aŭ "Amerikoj". En la jaro 1992 la amerikaj indiĝenaj popoloj decidis nomi Amerikon Abya Yala. Tiu nomo estis proponita de la Tuloj, panama indiĝena popolo.

Vidu ankaŭ

- Historio de Ameriko
- Komunumo Sudamerika de Nacioj
- Amerikaj montoj Kategorio:Kontinentoj Kategorio:Ameriko ja:アメリカ州 ko:아메리카 simple:The Americas th:ทวีปอเมริกา zh-min-nan:Bí-chiu

Grandaj Antiloj

Geografio > Ameriko > Antiloj > Grandaj Antiloj < Nordameriko ---- Grandaj Antiloj ampleksas la jenajn ŝtatojn kaj insulojn:
- Kejmaninsuloj
- Kubo
- Navasa Insulo (Usona)
- Jamajko
- Puerto-Riko (Usona; kun insuletoj Culebra kaj Vieques)
- Hispanjolo (landoj Haitio kaj Domingo)

Usono

:Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono La tria plej granda laŭ loĝantaro, Usono (aŭ Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) estas la plej granda nacio laŭ mono kaj militistara forto, kaj do estas la plej potenca nacio nun surtera. Usono lokiĝas en Nordameriko; la plej granda parto de Usono (la t.n. 48 ŝtatoj, krom Alasko kaj Havajo) limitiĝas norde de Kanado, oriente de la Atlantika Oceano, sude de la Golfo de Meksiko kaj Meksiko, kaj okcidente de la Pacifika Oceano. Alasko lokiĝas nord-okcidente de Kanado, kaj Havajo lokiĝas enmeze de la Pacifika Oceano. Usono permesas al siaj civitanoj la posedon de armiloj (garantiite de ĝia konstitucio), estas tre kapitalisma, angleparolanta lando, kiu donis al la mondo televidon, komputilon, atombombon kaj Mickey Mouse. Kritikantoj asertas, ke ĝi kondukis la mondon al la rando de la abismo, batalante en la Malvarma Milito (1948-91) kontraŭ Sovetunio, en kiu ĝi venkis. Havante la plej grandan amaskulturon de la mondo, ĝi profunde influas amaskulturon tra la mondo, de Holivudo al hiphopo, kaj, per tiuj ĉi, influas la morojn de aliaj landoj.

Faktoj

- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono
- Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon. La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.

La plej grandaj urboj

La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj. Usono konsistas el 50 ŝtatoj:

Etnoj

83,5% eŭropana (el Germanio, Irlando, Britio, Italio, Meksiko, Pollando, Rumanio, Rusio, Kubo, ktp),
12,4% afrikana (el okcidenta Afriko, Jamajko, Haitio, ktp),
3,3% aziana (el Ĉinio, Filipinoj, Sud-Koreio, Vjetnamio, Barato, Japanio, ktp),
0,8% amerikana

Je 1996, la plimulto da la 916 mil (laŭleĝaj) enmigrintoj venis el Meksiko (164 mil), Filipinoj (56), Barato (45), Vjetnamio (42), Ĉinio (42), Domingo (40), Kubo (26), Ukrainio (21), Rusio (20) kaj Jamajko (19).

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj. Kun 500-100 mil parolantoj: la portugala (430), japana (428), greka (388), araba (355), hindia kaj urduo (331), rusa (242), jida (213), taja (206), persa (201), haitia (189), armena (150), navaha (149), hungara (148), hebrea (144), nederlanda (143), kmera (127), guĝarata (102). 2,04 milionoj parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj. legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratia federacia respubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio 1776 de Britio
- organizoj: UNO (1945), NATO
- konstitucio: la 4-an marto 1789
- korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

Vidu apartan artikolon: Usono:Esperanto-movado Stella Toogood Cope (1914-2004), D kaj FD (kvakerismo) en Berkeley/Kalifornio, mortis la 1-an de aŭgusto pro kancero. Kategorio:Nordameriko ! ja:アメリカ合衆国 ko:미국 ms:Amerika Syarikat simple:United States th:สหรัฐอเมริกา zh-min-nan:Bí-kok

Kariba Maro

Geografio > Maroj > Kariba Maro ---- La Kariba Maro komunikas kun Atlantika Oceano, sude de la Meksika Golfo. Ĝin bordas sude Venezuelo, Kolombio, kaj Panamo, okcidente Kostariko, Nikaragvo, Honduro, Gvatemalo, Belizo, kaj la Jukatano-duoninsulo apartenanta al Meksiko, norde Grandaj Antilaj insuloj Kubo, Hispanjolo, Jamajko, kaj Puerto-Riko, kaj oriente Malgrandaj Antiloj. La Kariba Maro etendiĝas sur 2 754 000 km². La plej profunda punkto estas la Kajmana tranĉeo inter Kubo kaj Jamajko, 7500 metrojn sub mara nivelo. La ligo inter la Kariba Maro kaj la Meksika Golfo estas la Jukatana Markolo. Vidu ankaŭ: Antiloj ja:カリブ海

Angla lingvo

La angla lingvo estas okcidentĝermana lingvo, origininta de Anglio, kun forta influo de la franca lingvo. En la historio de la angla lingvo, oni distingas tri fazojn:
- la anglosaksa lingvo (500-1000)
- la meza angla lingvo (1000-1500)
- la moderna angla lingvo (1500- ) La angla lingvo evoluis el la antikva ĝermana de Anglio kaj estis disvastigita tra la mondon ek de ĉ. 1500 per la milita, teknologia kaj kultura potenco de la Brita Imperio kaj ĝia ido Usono. Eble 25% de la mondo (1500 milionoj) regas la anglan kiel denaska (375 m), dua (375 m) aŭ fremda (750 m) lingvo. La lingvo ne nur floras en Britio kaj Usono kaj la landoj de iliaj eks-imperioj, sed estas studata tra la mondon, eĉ ekzemple en Indonezio kaj Etiopio, kiuj neniam estis sub la regado de anglalingvanoj. La angla estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. Kun la franca ĝi estas unu el la du vere mondaj lingvoj. La angla estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: suno, birdo, ŝipo, lando, ofta ktp. Unuflanke, la angla estas facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj finaĵoj, sed uzas vortordon por montri la rilatojn inter vortoj. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la ortografio estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la prononcon de la mezepoka angla, kiam la veno de la presilo konformigis la literumadon, ĉefe laŭ la tiama Londona dialekto) kaj la lingvo enhavas multe da idiotismoj. La angla ankaŭ havas sonojn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Neatendite, la ĉina havas similajn problemojn por alilingvanoj. Nur la ĉina kaj la hinda-urda havas pli da denaskaj parolantoj ol la angla, sed ili ne estas fortaj ekster siaj regionoj. La angla, aliflanke, estas lingvo vere tutmonda: kvar kontinentoj (Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Azio) aparte havas pli ol 50 milionojn da parolantoj, en du aliaj kontinentoj (Aŭstralio kaj Nordameriko) la angla estas la ĉefa lingvo, kaj nur unu kontinento, Sudameriko, aparte de Gujano, restas sen unualingvaj parolantoj. La angla estas la internacia lingvo de scienco, komputiko, komerco, popmuziko kaj aviado, inter aliaj. Ĝi estas laborlingvo de UNO kaj ASEAN kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de EU: dum multaj dokumentoj de EU estas haveblaj en la franca kaj la germana kaj, iafoje, eĉ aliaj el la 20 oficialaj lingvoj, nur en la angla estas ĉiuj dokumentoj haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj transnaciaj entreprenoj. Laŭ Encyclopædia Britannica, almenaŭ 16 nacioj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990:

223,9 Usono
60,0 Niĝerio
53,3 Britio
32,0 Filipinoj
21,0 Barato¹
16,0 Kanado
14,8 Aŭstralio
5,5 Malajzio
3,7 Tanzanio
3,5 Sud-Afriko
3,3 Irlando
3,2 Nov-Zelando
2,7 Liberio
2,3 Jamajko
1,2 Trinidado kaj Tobago
1,0 Singapuro

¹ Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ. 90 milionoj (~ 11%) de la enloĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon ( http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF ).

Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu nacio. Ekzemple, Kenjo, Pakistano kaj Bangladeŝo, ĉiu probable havas 3 milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de nacioj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30 milionoj angleparolantoj ne estas en la supraj nombroj.

Famaj aŭtoroj de la angla

- Chaucer
- Ŝekspiro
- Milton
- Blake
- Charles DICKENS
- Mark TWAIN
- Joyce
- Ernest HEMINGWAY
- Orwell
- Jack KEROUAC
- J. D. SALINGER
- Tolkien Vidu ankaŭ: Anglalingva Literaturo

Eksteraj ligiloj

Pluraj vortaroj en la [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Angla/ katalogo DMOZ] Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro als:Englische Sprache ja:英語 ko:영어 ms:Bahasa Inggeris simple:English language th:ภาษาอังกฤษ zh-min-nan:Eng-gí

Usono

Faktoj

La plej grandaj urboj

Etnoj

83,5% eŭropana (el Germanio, Irlando, Britio, Italio, Meksiko, Pollando, Rumanio, Rusio, Kubo, ktp),
12,4% afrikana (el okcidenta Afriko, Jamajko, Haitio, ktp),
3,3% aziana (el Ĉinio, Filipinoj, Sud-Koreio, Vjetnamio, Barato, Japanio, ktp),
0,8% amerikana

Religio

En la jaro 2002:
- 52% protestantismo
- 24% katolikismo
- 10% nenia
- 10% alia
- 2% mormonismo
- 1% judismo
- 1% islamo

Lingvo

Historio

Vidu apartan artikolon: Historio de Usono

ekonomio

Agrikulturo de Usono

Esperanto en Usono

1898

Historio > Jarcentoj > 19-a jarcento > 1898 ---- Ĉi tiu jaro estas normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1898 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

- Fondita Unuiĝo Franca por Esperanto kaj Klubo Esperantista en Stokholmo
- Georgi AKTARĜIEV, Firmin DURIEŬ kaj E. BARDOULET eklernis Esperanton.
- Revista Brazileira publikis unua artikolon pri Esperanto en Brazilo.
- Publikita Dilpok.
- 2-a de septembro: Sudano: Venkas Britianoj en la "Batalo de Omdurman".
- Post eksplodo de la usona militŝipo USS Maine en la haveno de Havano, Kubo (tiame hispana kolonio), Usono ekmilitas kontraŭ Hispanio, konkerante ĝiajn koloniojn Kubon, Puerto-Rikon, Filipinojn kaj Gvamon.
- Havajon kontraŭleĝe aneksas Usono.
- 13-a de junio : Jukonteritorio eniris la Kanadan Konfederacion.
- Idiom Neutral kreita de Akademio de Volapukistoj.

Kulturaj eventoj

- Usono : Apero de La milito de la mondoj far H. G. WELLS.

Naskiĝoj

- Hermann WAGNER
- Ary ZAMORA
- Lampião
- Lila WILTSHIRE
- Penka BATOEWA
- Francisco ALMADA
- 23-a de januaro : Rusio : Sergeï Mikaïlovitch EISENSTEIN
- 10-a de februaro : Germanio : Bertolt Brecht
- 6-a de marto : Therese GIEHSE
- 10-a de marto: Augustin PUN
- 26-a de aprilo : Vicente ALEIXANDRE
- 5-a de junio : Federico GARCIA LORCA
- 17-a de junio : M. C. ESCHER, artisto
- 22-a de junio : Germanio : Erich Maria REMARQUE
- 30-a de julio : Henry MOORE
- 10-a de oktobro : Eugen WÜSTER
- 18-a de oktobro : Lotte LENYA
- 27-a de oktobro : František BĚHOUNEK
- 30-a de novembro : Franz SCBEIBENREITER

Mortoj

- 14-a de januaro : Lewis CARROLL
- 31-a de marto : Eleanor MARX
- 19-a de majo : William Ewart GLADSTONE
- 20-a de septembro : Theodor FONTANE
- 25-a de septembro : Hieronymus Theodor RICHTER
- 28-a de novembro : Conrad Ferdinand MEYER ---- 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 18-a jarcento - 19-a jarcento - 20-a jarcento ko:1898년 simple:1898

Vieques

Geografio > Ameriko > Antiloj > Grandaj Antiloj > Puerto-Riko > Vieques < Usono ---- Vieques ([BJEkes]) estas malgranda insulo de Puerto-Riko. Malgraŭ ke la insulo estas enloĝata, dum pluraj jaroj usona mararmeo uzas ĝin por provoj, dum kiuj uziĝas bomboj kaj napalmo sur la plaĝo. Kiam estas disputoj pri la provoj, la usona registaro donas pli da mono al Vieques por ke oni ne plendu. La protestado kontraŭ la provoj kreskas, kaj nun eĉ kelkaj usonaj registaranoj ankaŭ protestas. Kategorio:Puerto-Riko Kategorio:Insuloj

Nakhi

The Nakhi (Chinese: 纳西族 Nàxīzú;) are an ethnic group inhabiting the foothills of the Himalayas in the north-western part of Yunnan Province, as well as the south-western part of Sichuan Province in China. The Nakhi are thought to have come originally from Tibet, and until recently maintained overland trading links with Lhasa and India. They were brought to the attention of the world by two men: the American botanist Joseph Rock, and the Russian Taoist doctor Peter Goullart, both of whom lived in Lijiang and travelled throughout the area during the early 20th century. Peter Goullart's book Forgotten Kingdom describes the life and beliefs of the Nakhi and neighbouring peoples, while Joseph Rock's legacy includes diaries, maps, and photographs of the region. The Nakhi form one of the fifty-six ethnic groups officially recognized by the People's Republic of China. The official Chinese government classification classes the Mosuo as part of the Nakhi people; however, despite proximity and similar origins in Tibet, the two groups remain culturally distinct.

Culture

Nakhi culture is largely a mixture of Tibetan and Han Chinese influences, with some indigenous elements.

Music

Mosuo Nakhi music is 500 years old, and with its mixture of literary lyrics, poetic topics, and musical styles from the Tang, Song, and Yuan dynasties, as well as some Tibetan influences, it has developed its own unique style and traits. There are three main styles: Baisha, Dongjing, and Huangjing, all using traditional Chinese instruments. The origin of Baisha music lies in a gift from the first emperor of the Yuan Dynasty, Kublai Khan. Upon his expedition to Dali, he had difficulty crossing the Golden Sand River, and received help from Mailiang, the chief of the Nakhi people. To show his appreciation, Kublai Khan left half of his band and many musical scores as a gift to the chief. "Baisha Fine Music" is one of ancient China's few large-scale, classical orchestral forms of music and has twenty four tunes, locally known as qupai. Although archaic, simple, and elegant in style, modern Baisha is exquisite, euphonious, and energetic in character. Taoist in origin, and fused with some indigenous elements, Dongjing music was introduced to the Nakhi from the central plains during the Ming and Qing dynasties, and today it is the most well-preserved musical form in China. In addition to its intrinsic stateliness, purity, and elegance, Dongjing music incorporated the local musical elements and styles. Originally reserved for the nobles, the local passion for music overcame this restriction.

Art and architecture

Absorbing architectural styles of the Han and the Tibetan, the houses of the Nakhi are built in a unique vernacular style of one courtyard with five skylights, which have a crude and simple appearance, but with elaborate and delicate patterns on casements and doors. The temples, though looking very staid and ordinary from the outside, are decorated on the interior with carvings on poles, arches and idols of gods. The decorations include depictions of episodes from epics, dancers, warriors, animals and birds, and flowers. The mural paintings depict Dongba gods, and are derived from Tibetan styles. A good example is the Delwada Temple.

Festivals

The Nakhi celebrate the annual Torch Festival on June 24, and the Sanduo Festival on February 8 According to legend, Sanduo is a war god who defends the local people. In ancient times a hunter discovered a strange stone on Jade Dragon Mountain, and carried the stone home. On his way home, he had to put the stone down for a rest, because it was extremely heavy. When he decided to continue his trip, he could no longer lift the stone, and many thought that it was the embodiment of a god. The Nakhi later built a temple to honour this god, whom they later named Sanduo, and depicted as an immortal in a white coat and a white helmet, carrying a white spear and riding a white horse. They believed that Sanduo would protect the local people and their land. Because Sanduo was thought to have been born in the year of the goat, a goat is sacrificed at his festival.

Customs

Cremation has been a tradition since ancient times, although burial was adopted in certain Nakhi areas during the late Qing Dynasty. Religious scriptures were chanted at the funeral ceremony to expiate the sins of the dead. Among the Nakhi in Yongning County in Yunnan and the Yanyuan County in Sichuan, existing remnants of a matriarchal family structure were evident until the beginning of democratic reform, when it changed to a patriarchal structure. As the heads of the family, the women gave inheritance to the children either through the mother, or to the nephews through her brothers. They also acted as the main work-force; thus they were respected at home and in the Nakhi society.

Dress

The Nakhi women wear wide-sleeved loose gowns accompanied by jackets and long trousers, tied with richly decorated belts at the waist. Sheepskin is worn slung over the shoulder. Especially in Ninglang County, the women wear short jackets and long skirts reaching the ground with several folds. Large black cotton turbans are worn around their heads, which are accompanied with big silver earrings. The men's costumes is much like that of Han Chinese. In modern times, traditional dress is rarely worn among the younger generation, since most of them prefer to wear Chinese dress. It is now usually only worn at cultural events and on special occasions. The dress of the Dongba lamas resembles that of the Bön priests of Tibet; they wear conical hats like those of the lamas of the Black Hat sect, with a piece of red cloth.

Script

Tibet The Nakhi have used a variety of scripts in the past, notably the Dongba and the Geba scripts.

Dongba

The earliest script used by the Nakhi, Dongba is an intriguing pictographic script developed by the Nakhi. Although beautiful, the Dongba script is difficult to interpret and takes many years to learn. Thus, it is not practical for daily use. In the past, the Dongba (Nakhi scholar-priests) learnt the script, and would pass it on to future generations by oral instruction. With new generations losing interest in learning Dongba script from their fathers, it is now in danger of extinction. With the establishment of the Dongba Culture Research Institute, affiliated to Yunan Provincial Social Science Institute, both Nakhi and Chinese scholars have tried to interpret existing scripts with help from numerous Dongba priests living in the remote rural villages. After the establishment of the People's Republic of China, a Latin script was developed for the Nakhi language, although it didn't gain popularity. Today, Chinese is in daily use as an official language of the Nakhi. Formerly spoken at home, Nakhi is slowly disappearing, as young parents now usually speak Chinese at home to their children, thinking mastery of Chinese will benefit the future generation.

Geba

Structurally similar to the Chinese characters with some new inventions and simplified pictographs from the Dongba script, the Geba script was the result of Chinese cultural influence. Unlike Dongba, Geba was not as widely used, and it soon fell into disuse. Today, Nakhi scholars do have some knowledge of the Geba script. Written in horizontal lines running from left to right, the phonetic values of Geba symbols are not fixed. Instead, each user, who would also have been literate in Dongba, had a tendency to use one set of readings over another. Symbols can have either various phonetic values, or one phonetic value, which can be signified by a number of different graphs. [http://www.langmaker.com/db/alp_mannaci.htm]

History

The Nakhi are believed to be the descendants of the nomadic Qiang, an ethnic group inhabiting the Tibetan plateau since ancient times. During the Sui and Tang dynasties, the Nakhi were known as the Mosha-yi, or the Moxie-yi. Only after communist rule in China did they call themselves Naxi, which means "people who worship the black things of the nation". Frequently harassed by neighbouring tribes, the proto-Nakhi then moved to head of the Nujiang River from the Jinsha and then to the Along River in the present-day province of Sichuan in western China. After being pushed south by other conquering tribes, the Nakhi finally settled in Baisha and Lijiang by 3 CE. The Nakhi split into three groups while their ancestors were still in Baisha. The ones who remained are known as the Nakhi, those in Dali are known as Bai, and those living around the Lugu Lake are called the Mosuo. Even today, the three groups share similar customs. Between the 10th and 13th centuries, agricultural production in Lijiang underwent marked changes, and agriculture eventually replaced livestock breeding as the main occupation of the people. The production of agricultural, handicraft, mineral, and livestock products led to considerable prosperity, and during this period a number of slave-owning groups in Ninglang, Lijiang, and Weixi counties grew into a feudal caste of lords. Tibetan Buddhism got a foothold among the Nakhi from the 14th century onwards. In 1278 the Yuan Dynasty established the Lijiang Prefecture, which represented the imperial court in Yunnan. A chieftain, Mude, was made the hereditary chieftain of Lijiang Prefecture, exercising control over the Nakhi people and other ethnic groups during the Ming Dynasty. The hereditary chieftains from the Mu family collected taxes and tribute, which then went to the Ming court in the form of silver and grains. The Ming relied on the Mu family as the mainstay for the control of the people of various ethnic groups in northwestern Yunnan Province. Land-leasing began to take place, thus marking the beginning of an economy controlled by a landlord. In 1723, during the Qing Dynasty, hereditary local chieftains in the Lijiang area were replaced by court officials, and the Mu chieftain became the local administrator. The ancient Nakhi town of Lijiang is now a major tourist destination. Some Nakhi run shops catering to tourists, such as those serving traditional Nakhi bread (baba).

Religion

The Nakhi are traditionally followers of the Dongba religion. Through both Han Chinese and Tibetan cultural influences, they adopted Tibetan Buddhism (especially in the case of the Mosuo) and, to a lesser extent, Taoism, in the 10th century.

Dongba

Dongba religion was rooted in the beliefs of the Tibetan Bön religion; the word "Dongba" literally means "wise man" in the Nakhi language. Tracing its origins to a Bön shaman from eastern Tibet named Dongba Shilo, who lived in a cave near Baishuitai 900 years ago. According to Nakhi legends, he was said to have created the Lijiang Mural. Anthropologists claim that many of the Dongba rituals show strong influences from the Bön religion, and are not native in origin. Bön lamas are believed to have settled among the Nakhi as farmers, and to have begun to practise exorcisms as a way of earning a little money on the side; they were thus in competition with the native ritual specialists, locally known as Llü-bu, or Ssan-nyi. Religious scriptures suggest that the Llü-bu were female shamans who practised divination, exorcism, and other rites in a trance. By the early 19th century, the Dongba priests had created a huge religious vocabulary accompanied by a variety of rituals, and had largely displaced the Llü-bu. Adherents of Dongba had no places of worship, and so they were not officially recognized as a religion. A Dongba shaman is merely a part-time practitioner priest, who is literate in Dongba religious texts that were unreadable by most Nakhi. The Dongba religion is based on the relationship between nature and man. In Dongba mythology, "Nature" and "Man" are half-brothers, having different mothers. The villagers of Shuming call the nature god "Shu", and they practise the ritual "Shu Gu" to appease him. Before communist rule in China, many villages still had shrines or places of worship dedicated to nature gods such as Shu, and until recently, at least, inhabitants of Tacheng, which is in the Lijiang-Naxi Autonomous county, still professed belief in the "nature and man" concept. Their attitude towards nature is clearly illustrated by the story of He Shun, a Dongba priest, who forbade his three sons to cut down more trees than they needed, as this would anger the gods and bring misfortune to his family. One of the most widely practised Dongba rituals, Zzerq Ciul Zhuaq (literally, to repay the debts of a tree), is often seen in the village of Shuming. The ritual was conducted if somebody was stricken with illness or bad luck, when a Dongba fortune-teller priest would be consulted. On many occasions, the result would show that the person had carried out logging or washing of dirty things in the forest, and the family or person concerned would have to ask the Dongba priest to hold the ritual near where the activity had taken place, and apologise to the nature god Shu. 19th century Being a conservative people, the villagers prohibited logging, and even the cutting of tree branches and gathering of dry pine-needles from the coniferous trees wasn't generally allowed. The gathering of pine needles was only allowed in July, when the forests were lush and green. However, only one person of each household was allowed to do this job, in order to enforce fairness between households with more or fewer labourers. The elders, locally known as Lao Min (老民), would watch the all these activities. The elders also voluntarily carried out the public affairs of the village. Traditionally, they played an important rôle, which still influences many villages. Especially in Longquan, the villagers have a traditional custom for regulations for logging and firewood. Known as Jjuq-ssaiq or Jjuq-Hal-Keel by the local people, this refers to the regular logging of trees and firewood every two to three years in the forested area near the particular village. A group of people comprising the Lao Min, the village headman, and the mountain guards will organise the procedure in advance. Even in recent years, Nakhi villages still retain an organisation that protects the forests, who were administered by the members of the village committee. This necessarily include the heads of the agricultural Productive Cooperatives, the members of the female union, and the village mountain guard. Until the communists came to power in China in 1949, villagers followed these traditional principles and tried to use the natural resources conservatively, with thought for the preservation the natural resources for future generations. However, after 1949 serious cultural and social change came to the Nakhi, and the government encouraged logging in the area, which in turn led to a relaxation of the traditional customs.

Lamaism

The Nakhi's Tibetan origins and proximity to Tibet led them – and especially the upper class – to embrace the Kagyu lineage of Lamaism during the 14th century. Over the years, the Nakhi in Lijiang built Buddhist Gompas which acted as the place of worship for the Nakhi Buddhist community. The first monastery, Ogmin Namling at Lashiba, was founded by the tenth Karmapa, Choying Dorje. Religious Mani stones can also be found in some of the Nakhi households, especially among the Mosuo sub-group. The story is told of the Nakhi king inviting the eighth Karmapa, Mikyo Dorje to Lijiang in 1516. The king, worried about the safety of the Karmapa on his long journey to Lijiang, dispatched an army of four generals and ten thousand soldiers to accompany him. On the third day of the fourth month the Karmapa reached the border between Tibet and the Nakhi kingdom. Accompanied by his brother and his uncle, who were both riding elephants and escorted by many riders on horseback, the Nakhi king, riding on a palanquin, received a magnificent welcome. The king prostrated himself before the Karmapa, the elephants broke their tethers and bowed down three times before him, and raised their trunks to the sky causing thunderclaps with their trumpeting.

External links

- [http://www.people.fas.harvard.edu/~chgis/data/chgis/downloads/v1/datasets/rock/ Joseph Rock Maps] — Deqen, Lijiang, Weixi, & Yenyuan (Website no longer online, see [http://web.archive.org/web/20030420165701/http://www.people.fas.harvard.edu/~chgis/data/chgis/downloads/v1/datasets/rock/ archive])
- [http://www.arboretum.harvard.edu/ The Arnold Arboretum of Harvard University] — holders of most of Joseph Rock's work
- [http://pratyeka.org/rock/ Joseph Rock Images] — an alternative interface to the images held at Harvard
- [http://pratyeka.org/books/forgotten_kingdom Forgotten Kingdom] — book by Peter Goullart
- [http://international.loc.gov/intldl/naxihtml/naxihome.html Naxi Manuscript Collection] — on-line selections from the Library of Congress Nakhi manuscript collection
- [http://www.loc.gov/loc/lcib/9906/naxi1.html Unlocking Naxi scripts]
- [http://www.terragalleria.com/asia/china/lijiang/lijiang.html Photo Gallery of the Nakhi]
- [http://www.taleofthetiger.com/archives/2004/08/05/index.php Picture of Nakhi murals] (Website no longer online, see [http://web.archive.org/web/20041014210154/http://www.taleofthetiger.com/archives/2004/08/05/index.php archive]) ja:ナシ族

pozycjonowanie narkotyki narty s�owacja cheap tickets praca w anglii

:: RELATED NEWS ::

Ночь страшного суда (фильм)
«Ночь страшного суда» — кинофильм. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

Категория:Фильмы по алфавиту кинофильм. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

Категория:Фильмы по алфавиту кинофильм. Экранизация произведения, автор которого — Джонатан Крэйг. Просматривать рекомендуется детям от 13 лет и совместно с родителями.

Сюжет

кинофильм. Экранизация произведения, автор которого — Сьюзен Сэндлер. Детям рекомендуется просмотр совместно с родителями.

Сюжет

кинофильм. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

Категория:Фильмы по алфавиту кинофильм. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

Категория:Фильмы по алфавиту кинофильм. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

Категория:Фильмы по алфавиту кинофильм. Экранизация произведения, автор которого — Лэйвайрл Спенсер. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

кинофильм. Не рекомендуется просмотр детям и подросткам моложе 16 лет.

Сюжет

Категория:Фильмы по алфавиту