:: wikimiki.org ::

Saharo

Saharo

Saharo estas la plej granda dezerto en la mondo. Ĝi ampleksas parton de norda Afriko ekde la Atlantika marbordo ĝis Ruĝa Maro tra 10 ŝtatoj (Egiptio, Libio, Alĝerio, Tunizio, Maroko, Maŭritanio, Niĝero, Ĉado, Malio kaj Sudano), plus la disputata teritorio de okcidenta Saharo. Kun surfaco de pli ol 9 milionoj km² ĝi okupas preskaŭ la saman areon kiel Ĉinio aŭ Usono.

Nomo

La nomo Saharo venas de la araba traduko Sahhra صحراء de la tuarega vorto tenere, kiu signifas dezerto aŭ sablo. Alia teorio devenigas ĝin de al-sahhra aŭ es-ssah-ra, signifanta flav-ruĝa. La Romianoj nomis la landon sudan de Kartago Terra deserta (forlasita lando), kaj dum la eŭropa mezepoko ĝi simple nomiĝis "granda dezerto". Nur ekde la 19-a jarcento oni plejofte uzas la nomon "Saharo". La araba nomo estas Bahr bela ma (maro senakva).

Situo

19-a jarcento Saharo komenciĝas en la okcidento ĉe Atlantiko, kaj disvastiĝas orienten 4500-5000 km ĝis Ruĝa Maro. Ĝia nord-suda vasteco estas inter 1500 kaj 2000 km.

Geografio

Geologio

Historio

Enloĝantaro

En Saharo vivas plejparte tuaregoj kaj berberoj. Ekde la 7-a jarcento ekokupis Saharon armee araboj kaj ili disvastigis ĉi tie islamon, kio tre signife influis kulturon de lokaj ŝtatoj kaj iliajn interrilatojn. Sed necesas diri, ke Saharo estas plej dense loĝata sur norda ĉemara zono, kie estas grandaj urboj kiel Tripoliso, Benghazio, kie vivas ankaŭ eusropanoj, kaj laŭlonge laŭ la tuta marbordo kondukas marborda aŭtostrado. Malpli grandaj urboj, kiel Sabrato, estas ankaŭ eĉ 400 km en enlando, en la profunda Saharo. La norda marbordo estas trateksita per romiaj memorigaĵoj. Kategorio:Afriko Kategorio:Dezertoj ja:サハラ砂漠 ko:사하라 사막 simple:Sahara Desert th:ทะเลทรายซาฮารา

Afriko

Geografio > Kontinentoj > Afriko ---- Kun areo de 30.271.000 km², Afriko estas tre granda kaj varma kontinento, kaj havis 805.000.000 loĝantojn en la jaro 2000. Oni parolas 1.995 malsamajn lingvojn en Afriko. Ekz. Niĝerio havas 427 indiĝenajn lingvojn. [http://perso.wanadoo.fr/eric.coffinet/Afrika_Agado.html Esperanto en Afriko] La origina Afriko estis la romia provinco Africa, kies teritorio proksimumas la nunan Tunizion. Regionoj:
- Nord-Afriko
- Subsahara Afriko

Afriko havas 53 sendependajn landojn:
- Alĝerio
- Angolo
- Benino
- Bocvano
- Burkino
- Burundo
- Centr-Afrika Respubliko
- Ĉado
- Ebur-Bordo
- Egiptio
- Ekvatora Gvineo
- Eritreo
- Etiopio
- Gabono
- Gambio
- Ganao
- Gvineo
- Gvineo Bisaŭa
- Ĝibutio
- Kabo-Verdo
- Kameruno
- Kenjo
- Komoroj
- Kongo Brazavila
- Kongo Kinŝasa
- Lesoto
- Liberio
- Libio
- Madagaskaro
- Malavio
- Malio
- Maroko
- Maŭricio
- Maŭritanio
- Mozambiko
- Namibio
- Niĝerio
- Niĝero
- Ruando
- Sao-Tomeo kaj Principeo
- Sejŝeloj
- Senegalo
- Siera-Leono
- Somalio
- Sud-Afriko
- Sudano
- Svazilando
- Tanzanio
- Togo
- Tunizio
- Ugando
- Zambio
- Zimbabvo kaj unu pridisputatan teritorion:
- Okcidenta Saharo kaj kelkajn eksterteritoriaĵojn:
- Acoroj kaj Madejro (Portugalio)
- Ceŭto kaj Melilo (Hispanio)
- Kanarioj (Hispanio)
- Reunio kaj Majoto (Francio)
- Brita Hindoceana Teritorio
- Princ-Eduardaj Insuloj kaj Marioninsuloj (Sudafriko)
- Sankta Heleno (Britio)
- Buvetinsulo (Norvegio)
- Herda kaj Makdonaldaj Insuloj (Aŭstralio)

Dosiero:afriko-meza.png
[http://meta.wikipedia.com/upload/afriko.png Pligrandigu mapon]

Kategorio:Kontinentoj Kategorio:Afriko ja:アフリカ ko:아프리카 ms:Afrika simple:Africa th:ทวีปแอฟริกา zh-min-nan:Hui-chiu

Ruĝa Maro

Geografio > Maro > Ruĝa Maro ---- La Ruĝa Maro troviĝas inter Afriko kaj Araba duoninsulo, kaj limas kun Eritreo, Sudano, Egipto, Saŭda Arabio kaj Jemeno. Ĝia longeco estas 2250 km, maksimuma larĝeco - 355 km. Maksimuma profundo estas 2130 m. Norden, la Ruĝa Maro konektas kun Sueza Golfo apud la Sinaja duoninsulo, kaj kun Akaba Golfo. Suden, ĝi konektas kun Adena Golfo, kiu estas parto de Araba Maro. La havenoj estas Ĝedda en Saŭda Arabio kaj Mukala de Jemeno, ankaŭ Suezo kaj Port Sudan estas gravaj. En 1869 estis malfermita la Sueza Kanalo, per kio la Ruĝa Maro fariĝis grava komerca vojo por ŝipirado. Kategorio:Geografia objekto Kategorio:Afriko Kategorio:Azio ja:紅海 ko:홍해 th:ทะเลแดง

Egiptio

Geografio > Afriko > Egiptio ---- Afriko Egiptio, arabe: مصر Misr Araba Respubliko Egiptio, arabe: جمهوريّة مصر العربيّة Ĝumhuriyat Misr al-Arabiyah, egipte araba: Gumhuriyet Masr el-Arabiye (1)la nomo devenas el la greka Aigyptos, kiu mem devenas de ties egiptlingva antikva nomo : Hat-ka-ptah = la kastelo de la spirito de Ptah

Loko: 27 No, 30 Or (nordorienta Afriko) Areo: 995.450 km²
semotaŭga: 2% Loĝantaro: 68.359.979 (2000, takso), % urbana: 45% (2000)
homoj po kv. km: 68,7 (2000)
homoj po kv. km da semotaŭga tero: 3433,6 (2000)
kreskanta procento: 1,72% (2000, takso)
naskoj: 25,38 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
mortoj: 7,83 po 1000 homoj po jaro (2000, takso)
migrantoj: -0,35 po 1000 homoj (2000, takso)
mortokvanto de beboj: 62,32 mortoj po 1000 naskoj (2000, takso)
infanoj po virino: 3,15 infanoj naskita po virino (2000, takso)
meza vivo longeco: 63,33 jaroj (61,29 viroj, 65,47 virinoj) (2000, takso) Ĉefurbo: Kairo القاهرة
La plej grandaj urboj: milionoj en 2000 (takso):

14,35	Kairo (#11 tutmonde)
4,75	Aleksandrio

Religio: 94% islamo, 6% kopta kristanismo kaj aliaj
Lingvo: la araba (oficiala). La klerularo regas la anglan kaj la francan
alfabeta: 51,4% (63,6% viroj, 38,8% virinoj) (1995 takso)
sendependeco: la 28an de februaro 1922 de Britio
organizoj: UNO (1945), Araba Ligo
konstitucio: la 11-an de septembro 1971
korupteco: 3,1 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000) Ekonomio: 62 Gd (1998, takso)
po kapo: 0,91 kd (1998, takso)
kreskada procento: 5% (1999, takso)
inflacio: 3,7 % (1999)
senokupa: 11,8 % (1999, takso)
registara buĝeto: 8,2 Gd (1998/99) Valuto: 1 egipta pundo (EGP)

Vidu ankaŭ

Pri antikva Egiptio

Vidu la artikolojn
- Egipta civilizo
- Faraono (kun plena listo de tiuj)
- hieroglifoj
- Howard CARTER
- Kleopatra
- Moseo
- Nefertito
- Rozeta ŝtono

pri postaj epokoj

Aleksandrio, Biblioteko de Aleksandrio, , Ptolemeo, Origeno, Plotino, Sankta Antonio, Nag-Hamado, Napoleono la 1-a de Francio, Nasser, Qutb, Sueza Kanalo, Nilo, Brita regado en Egiptio Egiptia Reĝlando ------- Historio de E-o en Egiptio: (laŭ EdE-E 1933) La unuaj pioniroj estis: A. Piotet en Ismailia, Robert Laussac kaj René Japiot en Alexandria en 1901. La lasta en 1903 presis artikolojn en "La Correspondance Egyptienne illustrée." En 1908 Fadie en Chartum gvidis E kursojn. En 1922 aperis prop. gazeto Egipta E-isto. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 E-istoj estis en 6 urboj. Pri la progresado en la lastaj jaroj informas nin la ICK-raportoj. "La movado pli kaj pli atingas palpeblan formon, kiel i. a. pruvas la regule aperantaj prop. artikoloj en la enlanda gazetaro, precipe araba" (1929). "La grupo de Port Said, konsilita de C. M. Cather, faris bonegan laboron. Pli kaj pli montriĝas la fruktoj de koresponda kurso en araba lingvo" (1930). "Valoran instigon ricevis la laboro per la vizito de Scherer kaj kelkaj paroladoj. La apero de araba lernolibro de Amin El-Mofti en Aleksandrio faciligis la instruadon" (1932). "La ekzisto de araba lernolibro, de arabaj ŝlosiloj kaj flugfolioj faciligis senteble la laboron. Specialan meriton pro sia senlaca laboro akiris Tadros Migalli en Fayoum, kiu fariĝis la efektiva gvidanto nuntempa. Ĉiama helpemo de Nassif Marus. Lastatempe la grupo de Kairo tre vigliĝis dank' al la kunlaboro de L. N. Newell, kiu organizis kurson laŭ Cseh-metodo" (1933). UEA-del. en 1933 en Alexandria (ankaŭ EG), Fayoum, Ismailia kaj Kafr Ghannam.

vidu ankaŭ

- Listo de urboj de Egiptio
- Landnomoj ! als:Ägypten ja:エジプト ko:이집트 ms:Mesir simple:Egypt th:ประเทศอียิปต์ zh-min-nan:Ai-ki̍p

Alĝerio

Geografio > Afriko > Alĝerio ----

Dosiero:dz.gif	Dosiero:Algeria_coa.jpg

Demokrata Popolrespubliko Alĝerio الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية

Bazaj informoj

Prezidento
(ekde 1999)

Abdelaziz BOUTEFLIKA

Areo
- de ĉiuj ŝtatoj
- el tio akvo

2.381.741 km²
11-a rango
0%

Loĝantaro
- de ĉiuj ŝtatoj
- loĝdenso

32.818.500 (2002)
34-a rango
13,3/km²

Sendependiĝo

de Francio je la 5-a de julio 1962

UTC +1

Kassaman

.DZ

Internacia telefonkodo

213

Alĝerio (arabe: الجزائر [Al-Ĝaza'ir], oficiale: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية [Al-Ĝumhurija al-Ĝazajirija ad-Dimukratija aŝ-Ŝaabija] - Demokrata Popolrespubliko Alĝerio) estas lando en Norda Afriko, inter Tunizio kaj Maroko. Ĝi estas membro de la ŝtat-asocio Frankofonio.

Etimologio: "Alĝero" kaj "Alĝerio" devenas de la franca vorto Algiers, francigo de araba vorto al-ĝazajir, kio signifas "insulo". Tian nomon havis unue la urbo, kiu situis sur 4 insuloj, pli poste ĝi disvastiĝis sur la tuta lando.
Politika sistemo: respubliko kun duonmilita reĝimo.
Urboj: Alĝero (3.000 mil), Orano (700 mil), Konstantino (600 mil), Anaba (400 mil).
Adm. divido: 48 provincoj (vilajat) (Adrar, Ain Defla, Ain Temouchent, Alger, Annaba, Batna, Bechar, Bejaia, Biskra, Blida, Bordj Bou Arreridj, Bouira, Boumerdes, Chlef, Constantine, Djelfa, El Bayadh, El Oued, El Tarf, Ghardaia, Guelma, Illizi, Jijel, Khenchela, Laghouat, Mascara, Medea, Mila, Mostaganem, M'Sila, Naama, Oran, Ouargla, Oum el Bouaghi, Relizane, Saida, Setif, Sidi Bel Abbes, Skikda, Souk Ahras, Tamanghasset, Tebessa, Tiaret, Tindouf, Tipaza, Tissemsilt, Tizi Ouzou, Tlemcen)
Loĝantaro: 32.818 mil (2002), inter ili alĝeriaj araboj 80%, berberoj 20%.
Parolataj lingvoj: araba, estas disvastigitaj ankaŭ franca kaj berbera.
Kredantoj: islamanoj (sunaistoj).
Eksporto: nafto, tergaso, oleo, vino.
Kapa MEP: 1.600 $.
Historio: Alĝerio estis haveno por berberaj piratoj sub turka imperio. Fariĝis sendependa en 1962 jaro. De 1989 aperis limigita politika pluralismo. Al la aktiviĝo de Islama Fundamentalista Fronto, sekvis alveno de militistoj en ŝtatpotencon.
Heredaĵo: Kalat Beni Hammad (urboruinoj, 11-a jarcento), fortikaĵoj de Mzabi-valo, Ĝamila komplekso, islama urbo Kasba.

11-a jarcento

Parencaj temoj

- Alĝeria muziko ------ EdE-A > Alĝerio. Alĝerio. (Afriko) La unuaj E-ist-oj estis en 1899 P. Decor (ankaŭ laŭ UEA-1928) en Alger, A. Rivier kaj kapitano A. Capé-Montrosier. La lasta komencis en 1903 ne-ordinare viglan propagandon per artikoloj kaj paroloj. Kune kun H. Tarry li fondis E grupon, kiu dum ses semajnoj varbis 122 anojn, inter ili la prefekton kaj urbestron de Alger kaj aliajn altrangulojn; la grupo 8 marto l904 jam havis 283 anojn. Ili publikis tutan vicon da prop. artikoloj en "La Nouvelliste d' Alger", "Les Nouvelles", "La Dépéche Algerienne" kaj "Vigie Alg.". Dank' al la gazetaro E estis tre favore rigardata en la lando, eĉ en Tunizio. En la plua laboro helpis al li Lemaire en Batna kaj Henri en Oran. Laŭ speciala peto de la kapitano, la milita ministro de Francujo permesis al oficiroj aniĝi en E grupoj. En 1904 la kapitano entreprenis prop. vojaĝon tra l' landoj paroladoj kaj ekinteresigo eĉ de italaj kaj hispanaj kolonianoj. Dume la grupo kreis prop. gazeton "Turco--Revue" kaj ellaboris bonan prop. broŝuron. En 1905 venis en Setifa la itala E-isto grafo Gallois kaj eklaboris tie por E. En 1905 Cape-Montrosier devis reiri Francujon, la prez. de la grupo fariĝis Bresson. En apr 1905 okazis granda E-ekspozicio en Alger, kiun dum tri tagoj vizitis kelkaj miloj. En 1906 aperis E grupo en Caen (prop. Lespesquer) kaj laborista grupo en Alger, kiu interrilatis kun anglaj laboristoj pri fondo de gazeto, kiu defendus la int. interesojn de la proletaro. Poste tiu vigla movado ruiniĝis. Laŭ la statistiko de Dietterle en 1928, E-istoj troviĝis en 5 urboj. Laŭ la ICK-raporto 1931 en A. loĝas izolaj s-anoj, sed ilia helpo estas ofte dumtempa; estante koloni-oficistoj ili ofte forlasas la landon post unu jaro. Indiĝenoj, kiuj lernis E-n: pro politika orientado preferis aliĝi al SAT. Dum kelkaj jaroj klopodis por E ankaŭ en oficialaj rondoj s-ino Tiard el Paris. En 1933 UEA-del. estis en Alger (ankaŭ ES), Constantine, Philippeville kaj Sétif I. ŜIRJAEV.

vidu ankaŭ

- Listo_de_urboj_de_Alĝerio
- Landnomoj Kategorio:Alĝerio ja:アルジェリア ko:알제리 ms:Algeria simple:Algeria

Maroko

Geografio > Afriko > Maroko ---- Dosiero:ma.gif Maroko (arabe: المغرب [Al-Maghrib]) estas lando en Nord-Afriko, okcidente de Alĝerio.

Landkodo: MA.
E-nomo: Maroka Reĝlando.
Nacia nomo: Al-Mamlaka al-Maghribija.
Etimologio: "Maroko" estas eŭropa misprononco de la nomo de la malnova ĉefurbo Marakeŝ; arabe ĝi nomiĝas "al-Maghrib", t.e. "sunsubirejo, okcidento".
Areo: 458.730 kv.km.
Politika sistemo: konstitucia monarĥio.
Ŝtatestro: reĝo Mohamed VI.
Ĉefurbo: Rabato (519 mil).
Urboj: Kazablanko (3.500 mil), Marakeŝo (673 mil).
Adm. divido: 28 provincoj kaj 2 urbaj prefekturoj.
Diskutaj teritorioj: Ceŭto, Melilo, Okcidenta Saharo
Loĝantaro: 26.562 mil (1995), inter ili 73,9% marokaj araboj, 25,4% berberoj.
Ŝtatlingvo: araba lingvo.
Kredantoj: muzulmanoj.
Eksporto: fosfatoj, mineraloj, frukto, tabako, fiŝaj konservaĵoj.
Pokapa GNP: 1.110 $.
Organizoj: UNO (1956)
Historio: de 19-a jarcento estis okupita de Francio kaj Hispanio. Ĝi akiris sendependecon en 1956, malgraŭ tio Hispanio kontrolas Mediteraneajn portojn ĉe la Afrika bordo - Ceŭto kaj Melilo. En proksima pasinteco Maroko havis teritoriajn pretendojn kun Maŭritanio pro la iama hispana dependa teritorio en Okcidenta Saharo. En 1979 Maŭritanio rifuzis siajn pretendojn kaj nun la tutan teritorion de Okcidenta Saharo okupacias Maroko.
Heredaĵo: historiaj urboj estas Feso, Marakeŝo, Mekneso kaj Rabato. Antikvaj lokoj: Volubiliso kaj Likso (apud Laraŝo).

Esperanto-movado

Unuaj pioniroj estis en 1906 francaj oficiroj. Kapitano Fernando REDONDO ITUARTE en 1913 fondis en Melilla Esperanto-societon. Laboris en Tanger R. MANFRED (fotografisto, 1925), gvidis ankaŭ kursojn Vincent C. RICHARD. En la 1930-aj jaroj esperantistoj troviĝis en urboj Ceuta, Tetuan, Casablanca, Meknes, Kenitra kaj Tanger; UEA havis delegitojn en kvar urboj. Nuntempe la movado ne estas tiom vigla. Sed Mohamed GHARBI, juna viro el Tanger, estas membro de la komisiono pri agado en arablingvaj landoj de UEA. Kategorio:Maroko Kategorio:Enciklopedio de Esperanto M ja:モロッコ ko:모로코 ms:Maghribi simple:Morocco zh-min-nan:Morocco

Niĝero

Geografio > Afriko > Niĝero ---- Dosiero:ne.gif

Dosiero:Niger.gif
Mapo de Niĝero el CIA World Factbook

1. Lando en Okcident-Afriko, okcidente de la kurbo de rivero Niĝero.
- Landkodo: NE.
- E-nomo: [a] Niĝerlando; [o] Niĝera respubliko.
- Nacia nomo: République du Niger.
- Areo: 1.267.000 kv.km.
- Politika sistemo: respubliko.
- Ŝtatestro: prezidento Mamadou TANDJA.
- Ĉefurbo: Niamejo (600 mil).
- Loĝantaro: 9.300 mil (1996), inter ili 52% haŭsa, 15% dierma.
- Ŝtatlingvo: franca.
- Kredantoj: islamanoj.
- Eksporto: uranio, viandaĵo, legomaro.
- Pokapa GNP: 220 $.
- Organizoj: UNO (1960)
- Historio: 1921 estis kolonio de Francio. En 1960 akiris sendependecon, sed fariĝis milita respubliko. En 1993 okazis unuaj multpartiaj elektoj. 2. Rivero Niĝero en Afriko, fluanta en la Gvinean Golfon Kategorio:Niĝero ja:ニジェール ko:니제르 ms:Niger zh-min-nan:Niger

Malio

Geografio > Afriko > Malio ---- Afriko Afriko Lando en Centra Afriko.
- Landkodo: ML.
- E-nomo: Malia respubliko.
- Nacia nomo: Republique du Mali.
- Areo: 1.240.000 kv.km.
- Politika sistemo: respubliko.
- Ŝtatestro: prezidento Alpha Oumar KONARE (1997).
- Ĉefurbo: Bamako (800 mil).
- Loĝantaro: 10.788 mil (1995), inter ili bambara 33 %, senufo 12%, soninke 9% .
- Ŝtatlingvo: franca.
- Pokapa GNP: 250 $.
- Organizoj: UNO (1960)
- Historio: iama Franca kolonio, en 1960 fariĝis sendependa ŝtato. Dum 1968-79 ĝin regis militistoj. En 1992 okazis multpartiaj elektoj. Kategorio:Malio ja:マリ共和国 ko:말리 ms:Mali zh-min-nan:Mali

Sudano

Geografio > Afriko > Sudano ---- Dosiero:sd.gif Sudano - Sudan - سودان Lando en nordorienta parto de Afriko, ĉe la alta Nilo.

Landkodo: SD.
E-nomo: Sudana Respubliko.
Nacia nomo: Djumhurijat as-Sudan (ar), Republic of the Sudan (en).
Areo: 2.505.800 kv.km.
Politika sistemo: respubliko.
Ŝtatestro: prezidento O.H.A. al-Bashir (1998).
Ĉefurbo: Ĥartumo (2 mln.).
Loĝantaro: 26.707 mil (1995), inter ili 49% araboj, 12% dinka, 8% nubianoj.
Ŝtatlingvo: araba lingvo.
Kredantoj: muzulmanoj (70%).
Eksporto: kotono, arakido, sorgo, gumiarabiko.
Organizoj: UNO (1956)
Historio: de 1821 la landon regis egiptanoj, poste - britoj. Lando liberiĝis en 1956, sed komenciĝis multjara civila milito inter la araba kaj islama nordo kontraŭ la kristana kaj animista ne-araba sudo.
Esperanto-movado

Kategorio:Sudano ja:スーダン ko:수단 ms:Sudan simple:Sudan th:ประเทศซูดาน zh-min-nan:Sudan

Ĉinio
Ĉinio (ĉine: 中华人民共和国; Zhōnghuá rénmín gònghéguó), la Meza Regno, estas la plej granda nacio en la mondo kaj, dum la plimulto da historio, la plej potenca kaj avangarda. Ni nun vivas en epoko kiam Ĉinio ankoraŭ resaniĝas de fremda rego. En la urboj (almenaŭ en 1992), la plimulto veturas per biciklo, estas vestita kaj frizita simple kaj havas malmultege da infanoj. Frenezuloj kaj almozuloj ne ofte estas vidataj en grandaj urboj, kiel en Usono. Policanoj estas ĉie, estas ĝentilaj, ne ofte portas pafilojn, sed ili ne respektas homajn rajtojn.
Geografio kaj loĝantaro
Nur Rusio kaj Kanado estas pli grandaj ol Ĉinio. Tamen nur 10 elcentoj de la areo estas semotaŭgaj. Ĉirkaŭ 32 elcentoj de la loĝantaro loĝas en urboj. Laŭ taksoj el la jaro 2000, la loĝantaro kreskas je 0,9 elcentoj ĉiujare. Inter 1000 homoj estas 16,12 naskoj kaj 6,73 mortoj ĉiujare. Virinoj havas avaraĝe du 1,82 infanojn. 28,92 el 1000 naskitaj beboj mortas. La vivo daŭras avaraĝe 71,38 jarojn (69,6 ĉe la viroj, 73,3 jarojn ĉe la virinoj). 81,5 elcentoj de la loĝantoj kapablas legi kaj skribi (89,9 elcentoj de la viroj, 72,7 elcentoj de la virinoj - taksoj el 1995).
Provincoj kaj teritorioj
Kanado
- Anhujo Ānhuī
- Ĉinghajo Qīnghǎi
- Ĉongĉingo Chóngqìng
- Fuĝjano Fújiàn
- Gansuo Gānsù
- Gujĝoŭo Guìzhōu
- Gŭangdongo Guǎngdōng
- Gŭangŝjio Guǎngxī
- Ĝeĝjango Zhèjiāng
- Ĝjangsuo Gānsù
- Ĝjangŝjio Jiāngxī
- Ĝjilino Jílín
- Hajnano Hǎinán
- Hebejo Héběi
- Hejlongĝjango Hēilóngjiāng
- Henano Hénán
- Honkongo (Ŝianggango) Xiānggǎng
- Hubejo Húběi
- Hunano Húnán
- Interna Mongolio Nèiměnggǔ
- Junano Yúnnán
- Ljaŭningo Liáoníng
- Makao Àomén
- Ninŝao Níngxià
- Pekino Běijīng
- Siĉŭano Sìchuān
- Ŝandongo Shāndōng
- Ŝanhajo Shànghǎi
- Ŝanŝjio Shānxī
- Ŝenŝjio Shǎnxī
- Ŝinĝjango Xīnjiāng
- Tajvano Táiwān (politike sendependa ŝtato ne regata de Ĉinio)
- Tibeto Xīzàng
- Tjanĝino Tiānjīn
La plej grandaj urboj
La nombroj de loĝantoj estas el la jaro 2000.

11,80 Shànghǎi (Ŝanhajo) (#20 tutmonde)

8,45 Běijīng (Pekino)

6,75 Xiānggǎng (Honkongo)

5,35 Tiānjīn (Tjanĝino)

4,55 Wǔhàn (Vuhano)

4,45 Chóngqìng (Ĉongkingo)

4,45 Harbino

4,40 Shěnyáng (Ŝenjango)

4,35 Guǎngzhōu (Kantono)

3,45 Chéngdū (Ĉengduo)

2,90 Ĉangĉuno(Changchun)

2,90 Ĉingdaŭo

2,85 Nánjīng (Nankingo)

2,85 Xī’ān (Ŝjiano)

2,80 Dalian

2,50 Jìnán (Ĝjinano)

2,20 Hángzhōu (Hangĝoŭo)

2,20 Zhèngzhōu (Ĝengĝoŭo)

2,15 Shijiazhuang

2,05 Taiyuan

Etnoj
91,9% hanĉina, 8,1% alia: ĝuanga, mjaŭa, ujgura, jia, mongola, tibeta, bujia, korea, jaŭa, kazaĥa, taja, ktp. La ne-hanoj estas plejparte en la monta sudokcidento (Junano, Tibeto, ktp) kaj la dezerta nordo kaj okcidento (suda Mongolio, Manĉurio, Orienta Turkestano, ktp). La restaĵoj de la ĉina imperio.
Religio
Oficiale: ateismo. La registaro estas malamika al religio organizita ekster la regado de la ŝtato. Tradicie: taoismo, budhismo, islamo (2-3%), kristanismo (1%, takso).
Ŝtato
La ŝtato fondiĝis en 1949. Validas konstitucio el 1982. Ĉinio estas komunista diktaturo. La registaro ne ekzistas sendepende de la Komunista Partio. Kelkaj ĉefuloj de la Partio neformale decidas pri la aferoj de la nacio. La Partio provas reformi kapitalisme, sed ne demokrate.
Historio
Vidu ĉe Historio de Ĉinio
Ĉinujo en la Enciklopedio de Esperanto
Ĉinujo. Jam la granda saĝulo, Konfucio parolis pri la int. lingvo, kaj la ĉina lingvo, en sia skribita formo, restis dum certa tempo la lingvo de la "mondo", ĉar la ĉino, kiel la greko, riĉa je kosmopolitaj ideoj, emas kredi, ke li vivas en la centro de la mondo. E trovis sian vojon en Ĉinujon ĉ. 1907. (Antaŭe faris provon propagandi E-n kelkaj eŭropanoj, sed ilia sukceso estis nur momenta.) Aperis ĉina E gazeto en Paris en 1907 La Nova Tempo, kiun eldonis ĉinaj studentoj kun scienca kaj anarĥiista enhavo. Kleruloj, kiel Li Yu-ying, Tsi-fe Woo, Y. P. Tsai (蔡元培 Cai Yuanpei) forte rekomendis E-n; tiun ideon aprobis ankaŭ la granda klasikisto, Liu ŝipej. La unuaj aktivaj pioniroj estis ĉ. 1909 Luŝi-ŝin en Shanghai kaj W. K. Hsu en Kanton kaj la du urboj de tio fariĝis fontoj, el kiuj fluas la ĉina E movado. La fondiĝo de la respubliko en 1912 malfermis novan epokon. Y. P. Tsai, ministro por la publika instruado, dekretis la enkondukon de E en normalajn lernejojn. Fondiĝis asocio ĤEA kun centra oficejo en Shanghai. Membro pli ol 300. Grupoj en Kanton, Nanking, Ĉansu, Ĉangcau. Del. de UEA en Shanghai kaj Kanton. Aperis lernolibroj, vortaroj, koresponda kurso. Malfermiĝis kurso semajna kaj kurso supera. Ĉie propagando. Ĉie la gazetoj enkondukis E fakon. Kunlaboris kun granda sindonemo Sifo en Kanton kaj K. C. Ŝan en Shanghai. Brilis tiam du gazetoj: La Ĥina Socialisto en Shanghai kaj La Voĉo de la Popolo red. de Sifo en Kanton. Sed la ora epoko ĉesis kun la malsukceso de la revolucio de 1913. Reakcia movado tra la lando. E-istoj (samtempe socialistoj aŭ anarkiistoj) persekutataj: la movado preskaŭ nuligita. Pro la politika ĥaoso kaj pro la eŭropa milito sekvis de 1913 ĝis 1918 malluma tempo por la E movado. Tamen estis ankoraŭ individua propagando, notinda en Ĉansu, Kanton, Fatshan, Tientsin, Nanking, Peking, Honkong, Foo-chow. La ĉeso de la mondmilito markis la reviviĝon ankaŭ en Ĉinujo. En 1921 la Nacia Edukista Konferenco adoptis proponon favore al E. Tsai, rektoro de la universitato en Peking, invitis Eroŝenko-n kaj Sunfiro-n malfermi E kurson en 1921. Kursanoj pli ol 500. Kunhelpis al la movado prof. Cen Ŝuen Tung kaj prof. Ĉaŭ Co-jen. E kongreso en la Peking-a Universitato, 1922. Intensa laboro en 1922-23. Peking fariĝis nova centro, kie en 1925 fondiĝis E Kolegio, kiu vivis nur efemere. Krom Eroŝenko laboris energie ankaŭ rusa pastro Seriŝev, kiu propagandis kun granda sindonemo en Manĉurio kaj norda Ĉinujo. Samtempe reviviĝas la movado en Shanghai. Fondo de asocio ŜEA en 1919. Kursoj malfermiĝis en Fudan-Univ. kaj kelkaj mezlernejoj en Shanghai en 1922. Eldoniĝas gazeto La Verda Lumo en 1923. Fondiĝas en Shanghai E librejo, biblioteko, refunkcias la koresponda kurso en 1925. Samtempe la movado eniras en la poŝttelegrafan rondon. Laboras energie Luŝi-ŝin, K. C. San, Hujuez, Ĉan-ĉan-jin, Icio Sun kaj Ŝ. M. Ĉun. Krom Peking kaj Shanghai nia movado radiiĝas aliloke, notinde en Chin-kiang, Hanchow, Chekiang, Yunnan Sze-chuen, Kiang-si, An-hwei kaj Soo-chow. Intertempe la movado en Kanton montriĝas preskaŭ nula. Sed ĝi reviviĝas en 1926 sub la gvidado de Won Kenn kaj Sinpak. Wu Takwang, direktoro por instruado, fondis E Instituton kun urba subvencio en 1926. Kunlaboras energie Sinpak kaj Won Kenn. En 1926 revenis ankaŭ la malnova pioniro Hsu. Fondiĝis grupoj en ĉiuj partoj de la urbo. Intensa propagando. Okazis grandioza Z festo en 1926. Granda procesio tra la urbo. Lanternoj, aŭtomobiloj, fajro-krakaĵo, pluvo de verda paperaĵo. 800 partoprenintoj. Kursoj malfermiĝas en Sun Yat-sen kaj Kuo Min Universitatoj kaj en 13 aliaj lernejoj (1927). Fondiĝis asocio KEA en 1929. Funkcias radio-kurso, rondira kurso ktp. en 1930. Eldoniĝas libroj, gazeto Kantona E-isto en 1931. En 1929 nova centro ekstariĝis en Hankow. La movado venas preskaŭ subite, kun neatendita forto. Estiĝas asocio ĤEA, kursoj, gazeto Espero. Vigla movado, granda estonteco. Pioniroj. Tikos Fang, Fu-Picing, k. a. La movado en Peking (nun Peiping) forte malpliiĝas depost 1926 sekve de la translokigo de la ĉefurbo al Nanking. Sed estas reviviĝo en 1931; granda movado en 1932. Krome fondiĝis grupoj en Chinkiang (pioniro Naŭu Ĉanĝia Fu); kaj en Sui-Yuen (pioniro Wang Si-ĉaŭ). Radiiĝas ankaŭ nia movado dum 1932 en Tai-yuen, Foo-chow, Lienping, Ning-po, Soo-chow, Cheng-tu, Tsi-nan, Tsmgtao, Amoy, Shen-si, Yun-nan, Nanking, Chang-sha, Shaoshin, Chun-chow, Swatow kaj en la universitatoj de Ching-Hua, Nan-Kai, Hu-Nan kaj ankaŭ en la arsenalo de Han-Yang. Fondiĝas ĉie grupoj, malfermiĝas kursoj eldoniĝas bultenoj kaj flugfolioj. Estas reprezentitaj la int. organizaĵoj de E. Registara subteno vidiĝas jene: la ministerio de edukado sendas kelkafoje delegiton al Int. E konferencoj kaj UK; urban subvencion ricevas Kanton E Instituto por du klasoj; la centra komitato de Kuo-Min-Tang malfermas E fakon en sia eksterlanda departemento. Krome estas oficiala uzo de E pere de Komitato de Int. Rilatoj (Nanking), kiu eldonis broŝurojn pri la japana invado en Shantung kaj Manĉurio. Shanghai, Kanton, Hankow kaj Peiping fariĝas la centroj de nia movado. El la 4 centroj Shanghai okupis la unuan lokon, kie estis biblioteko, bona organizo, sistema laboro kaj tie oni reprezentis grandparte la nacian movadon. ŜEA (Shanghai) alvokis por organizi nacian movadon en 1931. Partoprenis KEA, HEA kaj grupoj kaj individuoj de Peiping, Nanking, Chin-king, Tien-tsin. Sed subite venis japana invado en Shanghai (jan. 1932). Oni ekmilitis. ŜEA perdiĝis en cindro. Sed malgraŭ ĉio, la ideo de la paco, la kerno de E-ismo, restas en la koro de la ĉino; tio ja povas certigi, ke E havas grandan estontecon en Ĉinujo. WON KENN.
Literaturo

- Enciklopedieto de Ĉinio, kompilis LI Qiang kaj Zhang Meizhi, tradukis FAN Yizu, Pekino: Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1994.
La libro konigas la ĉinajn historion, geografion, kulturon, pikturon, metiarton, literaturon, turismon, Esperanto-movadon k. a.
Vidu ankaŭ

- Listo de urboj de Ĉinio
- Landnomoj
- El Popola Ĉinio
- Ĉiang Kai-ŝek
- Diaoyu-Insularo
- Dramo en Ĉinio
- [http://www.chinareport.com.cn/18s/01/index.htm koncize pri Ĉinio] als:Volksrepublik China ja:中華人民共和国 ko:중화인민공화국 ms:Republik Rakyat China simple:People's Republic of China th:สาธารณรัฐประชาชนจีน zh-cn:中华人民共和国 zh-min-nan:Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok zh-tw:中华人民共和国

Araba lingvo
Titola teksto
Lingvo > Lingvaj familioj > Afrik-Azia lingvaro > Semida Lingvaro > Araba lingvo ---- nomo: al-Arabia
parolantoj: 230 miliionoj
landoj: norda Afriko kaj sudokcidenta Azio: Egipto, Irako 75%, Maroko, ktp
origino: semida lingvo de la Araba Duoninsulo
skribo: araba
vortoj pruntitaj: abrikoto, admiralo, algoritmo, alkoholo, antimono, cifero, gazelo, ĝirafo, haremo, hazarda, kafo, kotono, lemono, lilako, magazeno, masko, matraco, mumio, nadiro, oranĝo, siropo, spinaco, sukero, zenito La araba lingvo (ISO-kodoj : ISO 639-2 : ara, ISO 639-1 : ar) estas semida lingvo kiu estas parolata en preskaŭ 24 landoj, precipe en sudokcidenta Azio kaj norda Afriko, de Atlantiko ĝis la araba-persa golfo. Estante semida, ĝi similas al iuj tre antikvaj lingvoj de sudokcidenta Azio, kiel la hebrea, la akada , la aramea kaj la asiria. Ĝi estas la lingvo de la Korano. La araba origine estis la lingvo de la nomadoj kaj la terkulturistoj de la Araba Duoninsulo. Kun la alveno de la araba imperio kaj islamo, ĝi ekspandiĝis, kun la arabigo de aliaj popoloj. Ĝi ankaŭ fariĝas grava religia lingvo, ĉar per ĝi oni legas la Koranon, la sanktan libron de la islamanoj. Dum la mezaj epokoj, la islama civilizo gajnis tre altan nivelon de kulturo kaj scienco, kaj la araba estis la perilo de tiu progreso. Trezoro da mezepokaj verkaĵoj estis verkitaj en la araba, kaj uzis ĝin sciencistoj tre diversaj, de Aviceno, perso de Buĥara, al Majmonido, judo de Kordovo. Oni skribas la araban per la araba alfabeto, semida skribsistemo senvokala, kiu estis adaptita de la fenica skribsistemo. Ĝin uzas ankaŭ lingvoj en aliaj islamaj landoj, kiel la persa, urduo, kaj pasintece la turka (ĝis la 20-a jarcento) kaj eĉ la hispana kaj hebrea lingvoj. Nuntempe, kvankam la araba estas malpli grava ol pasintece, ĝi estas parolata de preskaŭ 200 milionoj da homoj, kaj estas unu el la oficialaj lingvoj de la Unuiĝintaj Nacioj. Ĝi ekzistas en diversaj lokaj dialektoj. Historie, la malta lingvo, parolata sur la eta mediteranea insulo Malto, devenis origine de la araba de Nordafriko. Hodiaŭ ĝi estas la sola semida lingvo, kiu uzas la latinan alfabeton, kaj kiu estas parolata en Eŭropo, de kristana popolo. Ortografio, prononco, elparolo La araba ua'u prononco aperas en la franca skribo kiel ou, en la angla kiel w. La araba ĝ elparolo skribitas la angla kiel j kaj la franca kiel dj. Oni akcentas, elparolas la vortojn diverse en la arabaj landoj. Kvankam ekzistas komuna literatura lingvo, sed la parolata lingvo estas diversforma. En la araba lingvo oni skribas nur la konsonantojn kaj oni signas la vokalojn nur etaj komoj (haraka) sub la konsonantoj, sed tiuj signoj estas uzataj nur en la Korano, klasikaj tekstoj kaj gramatikaj libroj. Laŭ arabaj gramatikistoj ekzistas 9 vokaloj: mallongaj a, u, i; longaj a, u, i; finaĵajn an, un, in. Usama bin Ladin: en la angla lingvo oni skribis la i sonanton (Laden) per e, tiel disvastiĝis Laden-formo dismonde. ibn, abu: ibn signifas en la araba filo, abu signifas patro. Tiel se iu (Aĥmad) havas knabon (Umar) kaj patron (Karim), li povas nomiĝi Ibn Umar aŭ Abu Karim.
- [http://skrib01.free.fr/dosieroj/sk57eo.htm pri la Sud-Araba skribo en Esperanto]
- [http://www.uea.org/dokumentoj/bib/araba.html E-arabaj vortaroj]
- [http://www.nicoweb.com/sirpus La araba lingvo en MP3]. La araba lingvo en MP3 ja:アラビア語 ko:아랍어 ms:Bahasa Arab simple:Arabic language th:ภาษาอาหรับ

Romio
Geografio > Mediteraneo > Romio < Antikva Epoko < Historio Romio estis la antikva regno, kies ĉefurbo estas Romo. Ĝia historio konsistas el tri grandaj epokoj:
- Romia Regno
- Romia Respubliko
- Romia Imperio
- Romia Imperio de Okcidento
- Romia Imperio de Oriento La ĉefa, oficiala lingvo de la ŝtato estis la latina. Laŭ Romia tradicio, la urbon Romo fondis en Latio du ĝemelfratoj Romulo kaj Remo sur la Monteto Palatino je 21-a de aprilo, -753. Ĉefaj kaj famaj romianoj estis i.a. Julio Cezaro, Aŭgusto Cezaro, Aleksandro Severo, Karakalo, Filipo la araba, Trajano Dum la unuaj kvar jarcentoj post Kristo, Romio regis grandan imperion ĉirkaŭ la Mediteraneo, de Mezopotamio ĝis Hispanio, de Egipto ĝis Britio. Kvankam la imperio fine disfalis, Romio metis la fundamenton de la Okcidento, kies bazo estis tute romia: ties skribo, ciferoj, interlingvo, valuto, leĝo, religio, kalendaro, mezuro, vort-provizo, literaturo, arkitekturo, ktp. estis esence romiaj. Eĉ en la 13-a jarcento, okcidentaj eŭropanoj nomis sin "latinoj" kaj la grekoj "romianoj". La prestiĝo de Romio kauzis, ke Rusa imperio regita de "caro" (= cezaro) nomis sin "Tria Romo" kaj Germana imperio regita de "kajsero" (= cezaro) pledis heredon de mezepoka germana Sankta Romia Imperio. Ankaŭ revolucianoj Usonaj kaj Francaj ligis sin al Romia Respubliko
Vidu ankaŭ:

- Senato
- Konsulo
- tribuno
- plebo
- patricio
- Kavaliroj (Romia socio)
- Liberigituloj (Romia socio)
- sklavoj
- Jaro de la Kvar Imperiestroj ja:ローマ帝国 simple:Roman Empire

Kartago
Kartago estas Tunizia urbo (arablingve: قرطاج), kiu en atikva epoko estis komplete detruita de romianoj rezulte de longaj militoj inter kartaganoj kaj romianoj. romianoj Ĝi situas ĉe la bordo de Mediteranea maro, apud la ĉefurbo Tunizo, kaj enhavas multajn historiajn ruinojn kaj la palacon, kie loĝas la Prezidento de Tunizia Respubliko. Kategorio:Tunizio Kategorio:Historio ja:カルタゴ ko:카르타고

Mezepoko
La Mezepoko (ĉirkaŭ 500-1500, vidu malsupre) estis la meza periodo en skemisma divido de eŭropa historio en tri "epokojn": klasikan civilizon, la Mezepokon, kaj modernan civilizon. Oni ofte konsideras, ke ĝi daŭris de la fino de la Okcidenta Romia Imperio (476) ĝis la estiĝo de naciaj monarkioj kaj la komenco de demografia kaj ekonomia revigliĝo post la Nigra Pesto, eŭropa transmara esplorado kaj la kultura revigliĝo konata kiel la Renesanco ĉirkaŭ la 15-a jarcento kaj ankaŭ la Reformacio, kiu komencis en 1517. Dum la Romia Imperio ŝanĝis sian formon kaj disfalis, pluraj ĝermanaj kaj poste slavaj popoloj kaj la ankoraŭ potencaj regionaj nobelaj familioj de Romio konkuris por potenco en diversaj partoj de Eŭropo inter si kaj kun la postvivanta orienta parto de la Romia Imperio (kutime nomata la Bizanca Imperio de modernaj eŭropanoj). La frua parto de la epoko estis karakterizata en okcidenta Eŭropo de multe malpliiĝinta potenco de centralizita administrado kaj la sekva forigo de registara aŭtoritato kaj respondeco por milita organizado, impostado kaj juro kaj ordo je sinsekvaj niveloj al regionaj kaj lokaj estroj subtenataj rekte de la enspezo de parto de la teritorio super kiu ili havis militan, politikan kaj juran potencon. Dum la malfrua Mezepoko rekreskis centralizita potenco dum landoj ekkonsciis sian nacian identon kaj fortaj regantoj celis pligrandigi la teritorion organizitan de ili sub centra registaro. Unu bone konata versio de tia unuigo estas konata kiel la Albigensa Krucmilito. Ĉi tiu eskalo de reciprokaj devoj, konata kiel feŭdismo aŭ la feŭda sistemo, devigantaj ĉiun homon servi sian superulon kontraŭ ties protekto, faris konfuzon de teritoria suvereneco (ĉar aliancoj emis ŝanĝiĝi tra la tempo, kaj iafoje estis reciproke kontraŭdiraj), sed la rezulta kapablo de la lokaj aranĝoj funkcii en la manko de forta reĝa potenco provizis iom da elasteco en politika ordo karakterizata de sia manko de unueco. La disvastiĝo de Kristanismo de la mediteranea regiono kaj de Irlando kaj Skotlando tra Eŭropo, kaj la manko de ĉia forta alternativa ideologia bazo por potenco signifis, ke ekleziuloj profunde implikiĝis en registaron, kaj provizis la bazon de unua eŭropa "identeco" en la formo de religio komuna al la plejparto de la kontinento ekde almenaŭ la 9-a jarcento ĝis la disigo de la katolika kaj ortodoksa eklezioj (1054). Funkcianta ekzemplo de ĉi tiu identeco estas la periodo malstrikte konata kiel la Krucmilitoj, dum kiuj papoj, reĝoj, kaj imperiestroj provis utiligi kristanan identecon por militi kontraŭ Islamon, kiu disvastiĝadis laŭ la sudaj kaj orientaj limoj de Eŭropo. Politika unuanimeco en Eŭropo estis plejparte iluzia, kaj la milita subteno por la plejparto de la krucmilitoj venis el malvastaj regionoj en Eŭropo. Grandaj partoj de norda Eŭropo ankaŭ restis ekster la kristanaro ĝis la 12-a jarcento aŭ poste.
Periodigo
Estas ege malfacile decidi kiam la Mezepoko finiĝis, kaj fakte kleruloj donas malsamajn komencdatojn por la Renesanco en malsamaj partoj de Eŭropo. La plejparto de la kleruloj, kiuj studas italan historion de la 15-a jarcento, ekzemple, konsideras sin historiistoj de la Renesanco aŭ de la Frumoderna Epoko, dum iu, kiu studas Anglion dum la frua 15-a jarcento estas konsiderata mezepokisto. Aliaj elektas specifajn eventojn, kiel ekzemple la turkan kapton de Konstantinopolo aŭ la finon de la angla-franca Centjara Milito (ambaŭ en 1453), aŭ la falo de islama Iberio, aŭ la vojaĝo de Kolumbo al Ameriko (ambaŭ en 1492), aŭ la Reformacio komencanta en 1517 por signi la finon de la epoko. Similaj diferencoj nun estas malkovrataj pri la komenco de la epoko. Tradicie, oni diras, ke la Mezepoko komenciĝis kiam la Okcidenta Romia Imperio formale ĉesis ekzisti en 476. Tamen, tiu dato mem ne estas grava, ĉar la Okcidenta Romia Imperio estis tre malforta dum jam iom da tempo, dum Romia kulturo postvivis almenaŭ en Italio dum ankoraŭ kelkaj jardekoj. Hodiaŭ, iuj datas la komencon de la Mezepoko al la dividiĝo kaj kristaniĝo de la Romia Imperio (4-a jarcento), dum aliaj, kiel Henri PIRENNE rigardas la epokon ĝis la estiĝo de Islamo (7-a jarcento) kiel "malfrua klasika". En la Okcidento, oni ofte dividas la Mezepokon en fruan periodon (iafoje nomata la "Malluma Epoko", almenaŭ de la 5-a ĝis la 8-a jarcentoj) de ŝanĝiĝemaj regnoj, relative malalta nivelo de ekonomia agado kaj sukcesaj eniroj de nekristanaj popoloj (slavoj, araboj, skandinavoj, madjaroj); mezan periodon (la Alta Mezepoko) de disvolviĝintaj institucioj de sinjoreco kaj vasaleco, kastel-konstruado kaj ĉevalarajda militado, kaj revigliĝanta urba kaj komerca vivo; kaj malfruan periodon de kreskanta reĝa potenco, la estiĝo de komercaj interesoj kaj malfortiĝo de kutimaj ligoj de dependeco, speciale post la pesto de la 14-a jarcento. Vidu ankau: blazono, foiro, Gotiko, Katedralo, kavaliro, komunuma movado, mezepoka sieĝa armilaro, Mezepoka literaturo, mezepoka militado, mezepokaj fortikaĵoj, mezepoka Inkvizicio, mezepoka eŭropa muziko, monaĥo, Okcidenta Skismo, pilgrimado, Romaniko, Romanika Arkitekturo, Trobadoroj, Trouvères, vikingoj. Kategorio:Historio ja:中世 simple:Middle Ages

7-a jarcento
Historio > Jarcentoj: 6-a jarcento - 7-a jarcento - 8-a jarcento Jaroj:

601 602 603 604 605 606 607 608 609 610

611 612 613 614 615 616 617 618 619 620

621 622 623 624 625 626 627 628 629 630

631 632 633 634 635 636 637 638 639 640

641 642 643 644 645 646 647 648 649 650

651 652 653 654 655 656 657 658 659 660

661 662 663 664 665 666 667 668 669 670

671 672 673 674 675 676 677 678 679 680

681 682 683 684 685 686 687 688 689 690

691 692 693 694 695 696 697 698 699 700

ja:7世紀 ko:7세기 th:คริสต์ศตวรรษที่ 7

Araboj
La araboj estas tiuj popoloj dissemitaj en Sud-Okcidenta Azio, Nord-Afriko (Sirio, Irako, Egipto, Libio, Saŭdi-Arabio, emiratoj), kiuj la araban lingvon aŭ ties ian dialekton parolas (kaj ĝenerale, originale islamkredantoj). La araboj vivis originale nur la Araba duoninsulo, sed ekde la 7-a jarcento ili konkeris Okcident-Azion, Nord-Afrikon kaj multaj el ili translokiĝis al la konkeritaj areoj, kie ili disvastigis la araban lingvon, islamon kaj evoluis araban kulturon. Ili okupiĝis ĉefe pri paŝtado (beduenoj) aŭ per agrokulturo (felaĥo), grava parto estis komercisto. (jaroj ellaborendaj) La araboj kunportis sian kulturon (i. a. la nuntempaj ciferoj estas arabdevenaj) al la Hispana duoninsulo, poste subigis ilin la Otomana Imperio. Post la unua mondmilito, Britio kaj Francio transprenis de la Otomana Imperio la potencon kaj elformis t.n. mandatojn. iom post iom ĉiu araba lando akiris sian sendependecon. La arabaj landoj sidas sur grandaj rezervoj de nafto. Ili eluzis tiun fakton en 1973, kiam pro milito inter Israelo kaj Egipto, Sirio ili ne eksportis nafton, tiel 4-obliginte la naftoprezojn. Tio kaŭzas ekonomian problemojn en ĉiu lando, sed tio rapidigis la ŝuldiĝon de la dua, tria mondo al la unua. La unua mondo (evoluintaj kapitalismaj landoj) sukcese tarvivis tiun naftoŝokon kaj ellaboris energiŝparajn ilojn, konstruis atomcentralojn. La araba mondo neniam estis unueca, ĉar vivas inter la araboj diversaj kutimoj en la landoj . Kvankam NASSER (nuntempe KADHAFI) provis unuigi la arabajn landojn, tio ne sukcesis, pro la diversaj eksteraj apogantoj de la landoj (Usono ĉiam apogis la emiratojn, Saŭd-Arabion, Israelon en la regiono), kio kaŭzas ĉiam malkonsenton inter la arabaj landoj eĉ en la Araba Ligo, olitika organizo de la arabaj landoj. La riĉa naftorezervo ebligis ĝis hodiaŭ la konservigon de la triba, vira socio.
- arabaj ciferoj
- maŭroj

Kulturo
Ĉio kontraŭa al la naturo, la kulturo estas kion faras la homoj, iliaj manĝoj, konstruoj, vestoj, pensoj, ktp.
Juan José ARREOLA iam diris: Kulturo estas ĉio kion ni faras nia. Alia aŭtoro, kiu pripensis la temon estis la franca Vercors en "La malnaturitaj bestoj", laŭ li la homeco estas ribelo kontraŭ naturo.
vidu ankaŭ

- Civilizo
- Familio
- Literaturo
- Kulturismo
- Kulturŝoko
- Socio
- Movado kontraŭ kopirajto ja:文化 simple:Culture zh-min-nan:Bûn-hoà

Kategorio:Afriko
Kategorio:Kontinentoj ja:Category:アフリカ ko:분류:아프리카 ms:Category:Afrika

Kategorio:Dezertoj
Kategorio:Geografio
Oriental Daily News
Oriental Daily News (Chinese: 東方日報) is a Chinese language newspaper in Hong Kong. Hong Kong Oriental Daily was established in 1969. It is one of the two newspapers published by the Oriental Press Group Limited (東方報業集團有限公司), found by Ma's Family. The founder of the newspaper was accused of committing heroin trades and series of corruptions in 70s by Hong Kong government. He fled to Taiwan and never returned to Hong Kong. While Oriental Daily targets at a more mature reader group, Sun Daily (太陽報) is more youthful and adventurous. Oriental Daily is referred by many as a tabloid because of its focus on soft news, i.e. news that edges towards entertainment in its form and content. It also adopts a sensational and critical style when reporting hard news. The paper has been number one in circulation since 1976, with a record readership of over 3,100,000. Apple Daily is its main competitor.
Content
The paper does not differ greatly from other Chinese papers in terms of content. The newspaper provides daily coverage of various kinds of news, including local, international, financial, real estate, entertainment,and sports news. Information on horse-racing, soccer gambling, fashion trends and travel are also provided. The Oriental Daily is credited for a couple of breakthroughs. In 1977, it was the first local paper to launch a complaint page. These complaints could be against both public agencies (including governmental departments) and private companies. Readers can phone, fax or even complain through the internet using realtime conference system. If the reporters find the complaints interesting, they investigate and report them, acting as a sort of ombudsman for their readers. This has contributed to local newspaper's role as an influential channel for citizens to express their ideas and articulate their antipathy. The complaint page also reports on the response from the target of the complaints. It thus tries to stay neutral and fair, aiming only to arouse public awareness on the issues. The paper was also the first to launch an adult content page. This aroused a tide of controversy at the time. Facing keen competition, Oriental Daily tries hard to keep up with the city's pace. For instance, new columns like 'new arrivals' postbox' were set up to accommodate the needs of mainland readers. A new soccer gambling page was also launched, with information on current odds. Its editorial is one of a kind. It has two editorial everyday. The first one is called the 'Main Editorial' (正論), which is styled like a typical newspaper editorial. The second one is called 'Kung Fu Tea' (功夫茶), which is written in the vernacular form of Cantonese, is a daily critic of the misfits of the bureaucracy and reflecting the concerns of the grassroot population of Hong Kong.
bureaucracy
Credibility
Oriental Daily may be the most circulated newspaper in Hong Kong, but circulation figures are not reflective of credibility level. According to surveys on the credibility of newspapers, Oriental Daily was placed seventh amongst 15 in 1997, falling to 11th by 2001.

According to another survey on Hong Kong newspapers' reliability, Oriental Daily ranked sixth amongst nine, with an average mark of 5.76.
Internet service
Oriental Daily, like many newspapers, has its own website. It provides readers free access to full version, up-to-date news. However, it only covers news of the day but not past issues. Readers can, too, send e-mails instead of posting letters to editors. An electronic message board is out there to record their discussions. Orisun.com is the flagship website of the Oriental Press Group Limited. It was started in February 2002, and includes e-paper versions of Oriental Daily and Sun Daily. The whole printed version is uploaded onto the web allowing people from all over the world to read. This helps promote online newspaper viewing. However, one point to note is that readers have to register and pay to subscribe to the e-papers. This is 'personal information as commodity', as readers need to provide personal information.
Competition and new developments
Apple Daily, established in 1995, is the paper's main competitor. They declared a price war against each other in December 1995. Apple Daily reduced its price to $ 4. To retain its market share, Oriental Daily responded by reducing the price of newspaper to $ 2. During and after this war, six newspapers closed down due to persistent losses, driving out competitors such as Hong Kong Daily News, Sing Pao Daily News and Tin Tin News. The competition has led to changes in the paper's presentation, with more use of colorful photos and illustrations. Competition also improved service quality, such as the introduction of customer service centres. Readers can report their complaints by visiting these centres in Tsim Sha Tsui and Wan Chai. Inside the centre, complaints can be lodged face-to-face to reporters via a digital video conversation system. Recently, Oriental Press Group Limited would like to extend its business to America and Canada. Cities like New York and Toronto which have high population of Chinese will be its first target.
Contribution to society
Since 1980, Oriental Daily has contributed to society through the Oriental Daily Foundation. The foundation has helped thousands through financial assistance and scholarships. The paper's great number of donors promises a stable source of funding for the foundation. During the SARS outbreak, the fund helped several newly-orphaned children, providing the finances to meet basic needs and continue their education. In 2002, the fund raised over eleven million dollars. The cumulative amount collected since 1980 has exceeded 350 million dollars.
See also

- Media in Hong Kong
- Newspapers of Hong Kong
External links in Chinese

- http://orientaldaily.com.hk/index.html (Oriental Daily News)
- http://orisun.com/ (Orisun.com)
- http://hk.biz.yahoo.com/company/review/0/0018.hk.html (Yahoo! Finance review of Oriental Press Group)
External links in English

- http://sqzm14.ust.hk/hkgay/news/disgraceful.html (Complaint against Oriental Daily) Category:Hong Kong newspapers category:Chinese-language newspapers (Traditional Chinese)

od�ywki narty Varsavia appartamenti witaminy wynajem

:: RELATED NEWS ::

Bukareszt (Rumunia)
Bukareszt (rum. Bucureşti, cyg. Bukureszta) - stolica i główny ośrodek polityczny, przemysłowy i kulturalny Rumunii. Miasto leży w południowej częsci Rumunii, w Benoît B. Mandelbrot (ur. 20 listopada 1924, w Warszawie) jest francuskim matematykiem, pochodzenia polskiego. W latach 1949 - 1957 mieszkał we Francji. Pracował w Centre National de la Recherche Scientifique

Bill Gates
William Henry Gates III (ur. 28 października 1955 r. w Seattle) - amerykański informatyk, współzałożyciel firmy Microsoft (razem z Paulem Allenem), a także jej prezes.

Bedřich Hrozný
Bedřich Hrozný (6 maja 1879 - 12 grudnia 1952) był czeskim orientalistą oraz lingwistą. Udało mu się odczytać pismo starożytnych Hetytów. Jest uznawany za ojca nauki zajmującej się tym ludem. Hrozný urodził si�

Bozon W
Bozon W to cząstka elementarna pośrednicząca w oddziaływaniach słabych, wymieniana przez elektrony, neutrina i inne cząstki odziaływujące oddziaływniem słabym podczas zderzeń. Cząstka ta występuje w dwóch postaciach - cząstki W⁺ i jej antycząstki W^-, obie mają ten sam

Bozon
Bozony (ang. boson, od fizyka o nazwisku Satyendra Bose) to cząstki elementarne posiadające spin całkowity. Z tego to względu podlegają statystyce Bosego-Einsteina i nie podlegają regule Pauliego. Przykłady bozonów:

Bozony
Bozony (ang. boson, od fizyka o nazwisku Satyendra Bose) to cząstki elementarne posiadające spin całkowity. Z tego to względu podlegają statystyce Bosego-Einsteina i nie podlegają regule Pauliego. Przykłady bozonów:

Bozon Z
Bozon Z to cząstka elementarna pośrednicząca w oddziaływaniach słabych, wymieniana przez np. elektrony czy neutrina i inne cząstki oddziałujące oddziaływaniem słabym podczas zderzeń. Jest obojętny elektrycznie i identyczny ze swoją antycząstką.