:: wikimiki.org ::
| Sedno |
Sedno
Sedno estas la neoficiala nomo donita al ĉiela objekto kiun oni malkovris novembre 2003, sed oficiale publikigis la malkovron nur en marto 2004. La sciencistoj disputas pri ĝi, kelkaj nomas ĝin planedo aliaj nur planedoido, planedoforma ĉielobjekto. Ĝi estas malpli grando (2/3) ol Plutono kaj rivoluas sur elipsa vojo pli malproksime ol Plutono. Ĝia oficiala numero estas 2003 VB12.
La planedoido nomiĝas laŭ inuita Sedno diino de la maro, kiu laŭ kredoj loĝis en plej frosta parto de Arkta Oceano.
Kategorio:Sunsistemo
ja:セドナ (小惑星)
ko:90377 세드나
th:เซดนา
PlanedoAstronomio > Planedo
----
Planedo estas astro ne memlumanta, kiu rivoluas ĉirkaŭ steleca objekto. Nia suno havas naŭ planedojn laŭ nia scio.
Sedno estas ebla 10a planedo.
----
Historio
La vorto planedo devenas el planasthai, verbo de la greka lingvo, kiu signifas "vagi". Simile, la japana vorto por planedo "ŭakusei" (惑星) volas diri "vaganta astro." Fakte, en la vidpunkto de la antikvuloj, la planedoj distingiĝis disde la normalaj steloj videblaj sur la ĉielsfero per tio, ke ili ŝajnis havi propran moviĝon.
Tiu moviĝo, kontraŭe al la moviĝo de la Suno kaj de la Luno, aperis konsiderinde neregula kaj iomete kaprica: la planedoj ne moviĝis ĉiam samdirekte kaj sampaŝe. Tiamaniere ili estis identigitaj kun ĉielaj diaĵoj, kiuj, laŭ la antikvula pensmaniero, estis la solaj estaĵoj kapablaj tiel agi en la firmamento.
Antikvaj Planedoj
En la antikvula menso estis sep planedoj: Luno, Merkuro, Venuso, Suno, Marso, Jupitero kaj Saturno. La planedoj ne estis mondoj, kiuj iras tra la silenta mallumo, sed raciaj entoj, diaĵoj, kiuj iras ĉirkaŭ la Tero, irante tra regiono plena de lumo kaj muziko (la muziko de la sferoj). La planedoj ne estis grandaj buloj de roko kaj gaso, sed konsistis el kvintesenco kaj moviĝis laŭ cirkloj, ĉar la cirkla moviĝo estas la plej perfekta. En la latina, la sep tagoj de la semajno estis nomitaj laŭ la sep planedoj. La planedoj influis homojn per la aero.
La Tero mem ne estis konsiderata kiel planedo, sed kiel mondo, vorto kiu, tiutempe, entenis kaj la nocion kosmo, kaj la nocion loĝejo de la homaro. Kelkaj
antikvuloj-filozofoj, kiel Aristarĥo el Samoso, identigis la teron kiel alian sunĉirkaŭantan planedon, sed tiu pensmaniero ne fiksiĝis ĝis la Mezepoko.
Modernaj Planedoj
Giordano BRUNO estis unu el la unuaj astronomoj, kiuj pridubis la apartan signifon de la Tero kompare kun la aliaj planedoj. Lia filozofio estas ege klera en tiu aspekto, ĉar li proponis ne nur ekzakte, ke la Tero estas planedo kiel la aliaj, sed ke la planedoj estas mondoj. Tio estas, Giordano BRUNO vidis en ĉiu planedo medion havantan proprajn kondiĉojn kaj ekvilibron favore al la ekzisto de vivo.
La identigo de la Tero kun la aliaj planedoj plifortiĝis nur post la esploroj de Koperniko, Galileo kaj Keplero, kies rezultoj estas la origino de la heliocentrisma teorio de la sunsistemo.
La tri planedoj de la sunsistemo plej malproksimaj de la Suno (Urano, Neptuno kaj Plutono) estis eltrovitaj antaŭ relative nelonge, se ni konsideras la tempodaŭron, dum kiu la aliaj planedoj jam estas konataj.
----
Kelkaj de la planedoj ankaŭ havas lunojn, kiuj akompanas ilin.
En la sunsistemo estas ankaŭ kelkaj supozataj planedoj, kies ekzisto estas dubinda. La plej konata el tiuj estas Planedo X, astro kiu perturbos la neptunan kaj plutonan orbiton. Fakte, tiuj du planedoj estis konsiderataj, en la epoko de iliaj malkovroj, kiel la tiel serĉata Planedo X, sed, poste, kalkuloj ekmontris, ke iliaj masoj estas ne sufiĉe grandaj por klarigi la perturbojn. Alia supozata planedo estas Vulkano, astro kiu situus interne de la merkura orbito. Hodiaŭe estas sciate, ke la perturboj en la merkura orbito estas kaŭzataj de relativecaj efikoj pro la proksimeco de la masega Suno.
Ne ekzistas klara kriterio por la distingo de planedo disde asteroido. Foje, en la historio de astronomio, kelkaj ĵus malkovritaj asteroidoj estas konsiderataj kiel planedoj, kiel Cerezo, Vesto kaj lastatempe Ĥirono kaj Varuno, aŭ eĉ iu planedo povas havi sian planedecon disputata, kiel en la kazo de Plutono.
Lastatempe, ekde 1985, pluraj ekstersunaj planedoj estis malkovritaj ĉirkaŭ sunsimilaj steloj. Pro teĥnikaj baroj, oni ankoraŭ nur povas trovi gigantajn planedojn, sur kiuj vivo malfacile povus evolui, pro la treege malfavoraj fizikaj kondiĉoj al ĉia ekvilibrita ekologia sistemo. Tamen, oni atendas, ke la venontaj jaroj alportos multajn kaj signifhavajn malkovrojn de vivfavoraj planedoj en la suna najbaraĵo.
Vidu ankaŭ:
Gustav HOLST
Kategorio:Sunsistemo
als:Planet
ja:惑星
ko:행성
ms:Planet
simple:Planet
th:ดาวเคราะห์
zh-min-nan:He̍k-chheⁿ
Plutono
- Nomo: Plutono (Sol IX)
- Alteco: 2,34 Mm
- Maso: 1,32 . 1022kg (0,0022 de la Tero)
- Loko: la 9-a planedo, 5,91352 . 1012m for de la Suno (39,44 A).
- Tago: 552,1 ks (6t 9h 22min)
- Jaro: 7,8163 Gs (247,69 terjaroj)
- Gravito: 0,49 m/s2 (0,05 de la tergravito)
- Temperaturo: 37 K
- Atmosfero: metano kaj nitrogeno
- Koloro: nekonata
- Satelitoj: 3 (2 sennomaj): Ĥarono, S/2005 P 2, S/2005 P 1
- Eltrovinto: Clyde TOMBAUGH, en la jaro 1930
- Naskiĝtago: antaŭ 4,6 . 109 jaroj.
Plutono estas nuntempe la plej malproksima planedo konata, sed probable ekzistas almenaŭ unu alia: la movo de Neptuno ne estas tute klarigebla per la movo de la planedoj konataj. Ĉar Plutono iafoje estas pli proksime de la Suno, ol Neptuno, ĝi eble iam estis luno de Neptuno. (Plutono estis pli proksima de la Suno, ol Neptuno, ekde la 7-a de februaro 1979 ĝis la 11-a de februaro 1999. Ĝi nun restos la naŭa planedo ĝis la jarcento 23-a).
Plutono havas atmosferon de maldensa metano kaj nitrogeno, kaj, sur la grundo, metana glacio. Kiel Tero kaj Marso, Plutono havas sezonojn (vintro kaj vintrego!) kaj polusajn glaciojn.
Ĉu estas Plutono vera planedo? Ĝi estas tre malgranda: Merkuro estas dudekoble pli granda, laŭ maso, kaj eĉ Luno estas kvinoble pli granda. Sep lunoj (Luno, Ioo, Eŭropo (luno), Ganimedo, Kalistoo, Titano (luno) kaj Tritono) estas pli grandaj ol Plutono. Aldone, Plutono similas al la lunoj de Neptuno, kaj eble iam estis ties vera luno. Aliflanke, Plutono povas esti nur la plej granda asteroido de malproksima asteroidaro, la Asteroida Kujper-zono (inter 30 A kaj 100 A), estante frato de la asteroido Ĥirono kaj Hidalgo. Aldone, la orbito de Plutono estas tre nekutima por planedoj: ĝi vagas ekster la ekliptiko, for de la strio de Zodiako, kaj eĉ transiras la orbiton de Neptuno.
Du novaj satelitoj eble estis malkovri en 2005.
Tritono
----
Vidu ankaŭ:
- Plutono (dio)
Kategorio:SunsistemoKategorio:Astronomio
ja:冥王星
ko:명왕성
ms:Pluto
simple:Pluto (planet)
th:ดาวพลูโต
Inuito]
Inuitoj (inuite, Inuk (sg.), Inuit (pl.)), indiĝena popolo de Siberio, Alasko, nordaj partoj de Kanado (Jukonio, N.O.T., Nunavuto, kaj norda Kebekio), kaj Gronlando.
La inuitoj (kun la jupikoj) estas la idoj de la lasta grupo (la Sivullirmiut, "unuaj homoj") kiu venis trans la Beringa Markolo de Azio al Nordameriko, antaŭ proksimume 10 000 jaroj. Ilia parenceco kun indianoj estas malproksimega, kaj ili ne estas konsiderataj indiana etno. Ili parolas la inuitan lingvon.
En Kanado kelkaj inuitoj ne volas esti nomata per la algonkina vorto "eskimo"; ili preferas la proprajn vortojn "inuit" kaj "inuk".
La inuitoj konsistas el la Inupiat de norda Alasko kaj orienta Siberio kun la Inuit de Kanado kaj de Gronlando (~152 000, el kiuj 2 000 en Siberio, 50 000 en Alasko, 45 000 en Kanado kaj 55 000 en Gronlando).
Inuitoj plejparte vivgajnis je markulturo, de fiŝoj, balenoj, kaj aliaj marmamuloj. Tradiciaj metioj inkluzivas peltojn kaj bidarton.
Depost la eŭropana kontakto, rasismaj kaj misgviditaj politikoj de eŭropanaj registaroj emis damaĝi la inuitan vivmanieron kaj ofte rezultis je amasmortoj kaj alia suferado. Tamen, ĉirkaŭ la jaroj 1970, fortaj inuitaj gvidantoj aperis kaj kreis politikajn ondojn por la respekto de la inuita popolo kaj inuitaj teritorioj. Unu el la rezultaj landpretendaj konsentoj rezultis je la kreo de la kanada teritorio Nunavuto, la plej granda landpretenda konsento en kanada historio. En la lastaj jaroj, inuitaj instancoj kaj politikaj grupoj ĉirkaŭpolusaj ekkomunikis kaj solidarecis por promocii la inuitan popolon kulture kaj politike kaj por kontraŭlukti ekologiajn problemojn, kiel la forcejefiko kaj rezulta tera varmiĝado, kiu pezege efikas inuitojn pro la fandado kaj magrado de la arkta glacio kaj la formorto de arktaj mamuloj.
[http://www.tapirisat.ca/ Inuit Tapirisat of Canada], la reprezentinstanco de inuitoj tutkanadaj. (angle kaj inuite)
simple:Inuit
Arkta OceanoLa Arkta Oceano estas oceano kiu inkluzivas la nordan poluson.
Kategorio:Oceano
ja:北極海
ko:북극해
simple:Arctic Ocean
th:มหาสมุทรอาร์กติก
zh-min-nan:Pak-ke̍k-iûⁿ InterCityExperimentalDer InterCityExperimental ist der Experimentezug der Deutschen Bahn (DB).
1974 begann die Deutsche Bundesbahn damit ein Hochgeschwindigkeitsnetz zu planen. Nach einigen Versuchszügen, startete man mit dem Bau des ICE 1984. Am 15. März 1985 erfolgte das Roll-Out in Essen des als 410 001 eingereihten Zuges und wenig später die Inbetriebnahme. Als Technische Basis für die beiden Triebköpfe verwendete man den in der Leistung etwas gedrosselten Aufbau der Drehstrom-Lokomotive der Baureihe 120. Die Kosten seiner Entwicklung beliefen sich auf 94 Millionen DM, die zu 60 % vom Bundesforschungsministerium übernommen wurden.
Nach einigen Hochgeschwindigkeitsversuchen stellte er am 1. Mai 1988 als fünfteilige Einheit auf der Neubaustrecke Würzburg–Hannover bei Gemünden am Main einen Weltrekord für Schienenfahrzeuge mit 406,9 km/h auf. Dieser wurde jedoch 2 Jahre später vom französischen TGV überboten.
Bis es 1991 zur Marktreife kam, wurden unter anderem die Höchstgeschwindigkeit und die Bremsen überprüft. Die Änderungen der Demonstrationswagen des ICExperimental zu dem Serien-ICE waren nur gering.
Nach der Indienststellung des ICE 1 wurde der nun ICE-V (V für Vorläuferfahrzeug) genannte Zug für weitere Erprobungen, wie etwa die Bugklappe der zweiten ICE-Baureihe 402 genutzt. Im Sommer 1998, nach über 10 Jahren Dienstzeit fuhr er zum letzten Mal. Er wurde durch seinen Nachfolger ICE-S ersetzt.
Nach seinem Ausscheiden wurde er, in die einzelnen Wagen zerlegt, in verschiedenen Betriebswerken der DB abgestellt.
Ein Triebkopf befindet sich als Denkmal in Minden, der zweite Triebkopf in München. Es ist geplant, dass dieser Triebkopf und ein Wagen an das Deutsche Museum abgegeben werden.
Kategorie:Triebfahrzeug (Deutsche Bundesbahn)
Kategorie:Triebfahrzeug (Deutsche Bahn AG)
dieta hotels Vienna online slots gry zrcznociowe edinburgh hotel |
|
|
|
