Sputnik-ŝoko (en Usono Sputnik-krizo) nomiĝas la politika-socia reago de Usono kaj Okcident-Eŭropo post la sukcesa lanĉo de la unua tersatelitoSputnik la 4-an de oktobro en 1957 fare de Sovetunio. La spacoveturo de Sputnik pruvis, ke Sovetunio teknologie estas samranga kun Usono, kaj posedas fortajn interkontinentajn raketojn, per kiuj ĝi povas eĉ minaci Usonon. La loĝantaron de Usono ŝokis, ke ilin jam ne defendas la oceanoj.
La teknologia povumo de Sovetunio defiis la teknikan superecon de la Okcidento. La radikojn de la problemo oni ŝajnis trovi ĉefe en la eduka sistemo. La renaskiĝo de la regantaj rilatoj en la lernejo malebligis – laŭ la fakspertuloj – la partoprenon en la socia evoluo por multaj homoj.
La sekvoj estis la eko de diversaj programoj por apogi la lernadon de la ĝis tiam ne eluzita eduka rezervo. Oni establis antaŭedukajn lernejojn, lernejajn busojn, novajn lernejajn tipojn, edukan televidon.
La sputnik-ŝoko antaŭhelpis, ke Usono financis multajn apogajn programojn por la ekonomia-teknika evoluo kaj natursciencajn programojn kiel ekz. SAPA (Science - a Process Approach) kaj SCIS (Science Curriculum Improvement Study).
La plej forta strebo de Usono estis, la perditan superecon en la kosmo reakiri.
Sputnik-1
retpaĝo
- [http://www.bernd-leitenberger.de/sputnikschock.html Der Sputnikschock!/germane]
- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono - Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando
Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon.
La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.
La plej grandaj urboj
La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj.
Usono konsistas el 50 ŝtatoj:
Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj.
Kun 500-100 mil parolantoj: la
portugala (430),
japana (428),
greka (388),
araba (355),
hindia kaj
urduo (331),
rusa (242),
jida (213),
taja (206),
persa (201),
haitia (189),
armena (150),
navaha (149),
hungara (148),
hebrea (144),
nederlanda (143),
kmera (127),
guĝarata (102). 2,04 milionoj
parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj.
legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso)
[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratiafederaciarespubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio1776 de Britio - organizoj: UNO (1945), NATO - konstitucio: la 4-an marto 1789 - korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)
Artefarita satelito aŭ artsatelito (PIV) aŭ nenatura satelito aŭ sputniko estas artefarita ĉielkorpo, rivoluanta ĉirkaŭ natura planedo aŭ satelito. Por akiri la staton de artefarita satelito, la spacobjekto devas atingi la unuan kosman rapidon sed ne superi la duan kosman rapidon, karakterizan je la koncernata natura ĉielkorpo. Tiam la rivulado okazas sur elipta orbito.
La unuan artsateliton de la Tero (Sputnik-1) oni lanĉis en 1957, la unuan de la Luno (Luna-10) en 1966, la unuan de Marso (Mariner-9) en 1971, la unuan de Venuso (Venjera-9) en 1975.
En 1980, ĉirkaŭ la Tero rivoluis 900 kompletaj artsatelitoj kaj ĉ. 1000 disiĝintaj, deŝiriĝintaj eroj.
ARTEFARITA SATELITO
4-a de oktobro
Historio > Tagoj > la 4-a de oktobro
----
La 4-a de oktobro estas la 277-a tago de la jaro (la 278-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 88 tagoj restas.
Je la 4-a de oktobro okazis, interalie:
Raketo estas artefarita fajraĵo, kiun oni pafas vertikale en aeron kaj kiu eksplodas elĵetante multajn brilajn fajrerojn.
----
Raketo estas flugaparato aŭ kuglego, moviĝanta per reakcio, aperanta pro ĵetado malantaŭen de parto de propra pezo.
----
Plata pilkoĵetilo el interplektitaj ŝnuroj (rakedo).
Historio
Pri naskiĝloko de la raketoj estis diversaj opinioj dum longa tempo. luj diris, ke raketoj naskiĝis en Hindio, kaj aliaj asertis, ke ili naskiĝis en la Okcidento. Kun ĉiam pli profunda esplorado pri la historiaj materialoj diverslandaj fakuloj venis al la konkludo, ke Ĉinio estas ilia naskiĝloko.
Jam en la antikveco Ĉinaj prapatroj estis multe interesataj de la mistera kosmo. Ili teksis sennombrajn belajn mitojn. En la mitoj la herooj, kiel la dio de la ĉielo, rajdas sur nubo kaj nebulo, veturas per fajraj radoj aŭ siaj propraj flugiloj por postkuri venton, flugi al la suno kaj luno kaj veturi en la spaco. Tiuj revoj elvolvis la sagon de la homoj de generacio al generacio. Ili pripensis diversajn rimedojn kaj kreis malsamajn instrumentojn por realigi sian revon.
Antaŭ 2 000 jaroj en ĉinaj libroj estis noto pri raketo, t.e. sago por estigi fajron uzatan en milito. Ĝi estis farita tre simple: Oni gluis grason, sulfuron aŭ aliajn facile bruligeblajn substancojn al stangeto de sago kun la celo ataki malamikojn per fajro. Tia fajra sago lanĉita per pafarko estas diferenca de la moderna raketo, kiu lanĉiĝas per reakcia forto.
Antikvaj ĉinoj inventis alĥemion por gangi metalojn en eliksiron. Anstataŭ trovi eliksiron por senfine daŭrigi la vivon, ili trovis metodon fari pulvon. Ĉia forto estas multe pli granda ol tiu de graso kaj sulfuro en la atako, tial en la jaro 904 oni komencis uzi ĝin en milito.
lom post iom oni rimarkis, ke dum sia brulado la pulvo estigas reakcion, kiu povas puŝi objektojn. Surbaze de tiu teorio oni faris fajraĵojn, kiuj povas flugi, kuni kaj rotacii. Tiaj fajraĵoj, kiuj povas ŝprucigi diverskolorajn fajrerojn, ne nur estas amuzaĵoj de la popolanoj, sed ankaŭ ŝatataj de la kortego. Foje imperiestro de la Suda Song-dinastio Zhao Yun (Ĝaŭ Jun) (1225-1264 sur trono) faris bankedon por sia patrino. Por gin amuzi oni bruligis fajrajon "tera muso". Post ekbrulo gi kuris senorde en la palaco kaj ruligis sub la tronon de la imperiestra patrino. Kaj ŝi paliĝis de teruro kaj foriris kun kolero...
Fakte, antaŭ tio, en la lastaj jaroj de la Norda Song-dinastio (960-1127) la "tondra obuso", inventita de la tiamaj teknikistoj, jam estis pafita pere de la reakcio de la raketo. Tiu armilo kun fera ŝelo estis ekstreme forta en la eksplodo. Foje en batalo de la armeo de Song-dinastio kontraŭ nordaj invadantoj, la soldatoj de la armeo pafis "tondrajn obusojn", kiuj falis de la ĉielo en la akvon kaj ŝipojn. Ĉiu eksplodo estigis incendion. Pro tio la malamikoj tute kolapsiĝis kaj forkuris panike.
Fiaskinte, la malamikoj reordigis siajn trupojn kaj direktis sian lanĉopinton al la armeo de Song-dinastio, sed ĉi-foje ili atakis surmare. La armeo de Songdinastio, bone preparita, denove lanĉis raketojn, kies fajreroj plagis la arĉon de centoj da kilometroj kaj cindrigis centojn da malamikaj ŝipoj.
Laŭ priskribo de la supre diritaj historiaj materialoj ĉinaj kaj alilandaj fakuloj opiniis, ke la armiloj "tondra obuso" kaj raketo kun antipuŝa ekipaĵo, uzitaj en la du bataloj, estas unuafoje enskribitaj en la historion kaj rigardataj kiel la plej fruaj raketoj en la mondo. Estas menciinde, ke tiujn batalojn propraokule vidis arabaj maristoj. Ili estis forte mirigitaj, ĉar en iliaj landoj oni neniam vidis tian armilon kaj oni batalis daŭre per glavoj, lanĉoj kaj pafarkoj.
Dank' al invento de pulvo oni forlasis tradiciajn lanĉilojn - pafarkojn. Kvankam la tiamaj raketoj estis tre simplaj, tamen ilia forto estis alte taksata de la militaj strategiistoj. Poste iuj landoj ekhavis raketan trupon kaj raketajn fakulojn kaj sekve de tio multe riCiĝis la formoj kaj specoj de raketoj. Aperis ne nur solŝtupaj, sed ankaŭ kunligitaj kaj plurŝtupaj raketoj, kiuj povis flugi tien kaj reen kaj esti uzataj ripetfoje. En la 14-a jc oni inventis novan raketon uzatan kaj tere kaj akve. Ĝi estas farita el 4 kunligitaj bambuaj tuboj, ĉiu 1.6 m longa. En la tuboj estis kaŝitaj pluraj malgrandaj raketoj. Kiam la 4 bambuaj tuboj estis bruligitaj, ili leviĝis supren de akvo. Kiam la tuboj forbrulis, la kaŝitaj malgrandaj raketoj elsaltis kaj pafiĝis foren je pli ol unu kilometro. Tiamaniere oni multe pliigis la pafdistancon. Tia stafeta raketo tre similas al la nuna du-ŝtupa raketo en la teorio.
Ĉinaj raketoj ekpopularigis en la mondo en la 13-a jc. Tiam la mongolaj militistoj akiris ĉinajn pulvon, pulvofarejon kaj metíistojn en suden-ekspedício kaj post nelonge ili enkondukis tiun teknikon en Hindion dum sia okcidenten-militiro. En 1248 anglo akiris ĉinan petardon. En 1377 ĉino Li Yuanying instruis teknikon pri raket-farado en Koreio. En 1399 en germana eldonajo vidiĝis bildo de ĉina raketo "Dia fajro kun fluga korvo". En 1621 aperis en Japanio ĉina plena verko de raketo-farado "Wu Bei Zhi"... Krom tio oni trovis ankaŭ, ke parolante pri pulvo kaj municio, la okcidentanoj ĉiam asociis ilin kun ĉinio, ekz. ili nomis salpetron, materialon por fari pulvon, "ĉina neĝo", petardon "ĉina floro" kaj raketon "ĉina sago".
La ĉina tekniko pri raketofarado farigis komuna riĉaĵo de la tuta homaro. Ĝi disvolviĝis plue en la Okcidento. Poste ĝi senĉese disvolviĝis de hinda raketo al Congreve-a raketo de Britio, de raketo papera al fera, de mallongdistanca al longdistanca... Dank' al apliko de alispecaj, pli avangardaj teknikoj, oni faris raketojn pli kaj pli perfektaj. Oni uzas ílin ne nur en milito, sed ankaü en kosmonaŭtiko. Jen raketo suriris sian modernan vojon.
Nun raketoj estas diversaj, Ciu kun sia propra funkcio, ekz. raketoj "Oriento", "Energio", "Ariane", "Titan" kaj "Changzheng".
ja:ロケットms:Roket
Lernejo
Lernejo estas loko por lernado. Oni distingas laŭ aĝo de la lernantoj, la lerna celo diversajn lernejajn tipojn. Oni povas grupigi la diversajn tipojn al tri ĉefaj grupoj:
- bazlernejo (elementa lernejo)
- mezlernejo (mezgrada lernejo) aŭ duagrada lernejo: fakmezlernejo, gimnazio - faklernejo - altlernejo (supera lernejo, studejo): Universitato, Altlernejo, Politeknikumo, faka altlernejo
Oni povas viziti ankaŭ teĥnikan, komercan, politeĥnikan kursojn en mez- aŭ altlernejoj. Oni povas studi en dumtaga, vespera, aŭ perkoresponda kurso.
Specialaj lernejoj estas la religiaj lernejoj, kie oni instruas ankaŭ la sanktajn tekstojn, religiajn morojn, instruojn (vidu koranlernejo). Laŭ moderna kompreno la ŝtataj lernejoj estu religie kaj politike neŭtralaj.
Oni povas lerni en privataj, fondaĵaj lernejoj sur diversaj principoj, lernometodoj, ekz:
Personon, kiu lernas sen lernejo kaj instruisto, oni nomas aŭtodidakto.
ja:学校ko:학교ms:Sekolahsimple:School
- Starto — 4-a de oktobro1957, 19:28 laŭ Grinviĉo
- Fino — 4-a de januaro1958 - Maso de la aparato — 83,6 kg;
- Angulo de la orbito — 65,1°.
- Tempo de unu rondiro — 96,17 min.
- Perigeo — 228 km.
- Apogeo — 947 km.
- Totalo de rondiroj ĉirkaŭ la Tero — 1400
Signifo
Oficiale "Sputnik-1" estis lanĉita enkadre de la internacia projekto por esploro de ionosfero. Tamen la lanĉo havis ankaŭ tre grandan politikan signifon. Interalie la usona gazeto "New York Times" (Novjorka Tempo) raportis post la lanĉo de "Sputnik-1": "90% da paroloj pri artefaritaj satelitoj de la Tero okazis en Usono, sed la 100% de farado okazis en Rusio..."
SPUTNIK-1
Data compression/LZ77 78
LZ77 and LZ78 are the names for the two lossless data compressionalgorithms published in papers by Abraham Lempel and Jacob Ziv in 1977 and 1978. These two algorithms form the basis for most of the LZ variations including LZW, LZSS and others.
They are both dictionary coders, unlike minimum redundancy coders or run length coders. LZ77 is the "sliding window" compression algorithm, which was later shown to be equivalent to the explicit dictionary technique first given in LZ78.
LZ77
The LZ77 algorithm works by keeping a history window of the most recently seen data and comparing the current data being encoded with the data in the history window.
What is actually placed into the compressed stream are references to the position in the history window, and the length of the match. If a match cannot be found the character itself is simply encoded into the stream after being flagged as a literal.
As of 2004, the most popular LZ77 based compression method is called DEFLATE; it combines LZ77 with Huffman coding.
LZ78
While the LZ77 algorithm works on past data, the LZ78 algorithm attempts to work on future data. It does this by forward scanning the input buffer and matching it against a dictionary it maintains. It will scan into the buffer until it cannot find a match in the dictionary. At this point it will output the location of the word in the dictionary, if one is available, the match length and the character that caused a match failure. The resulting word is then added to the dictionary.
Though initially popular, the popularity of LZ78 later dampened, possibly because for the first few decades after it was introduced, parts of LZ78 were patent encumbered in the United States. The most popular form of LZ78 compression was the LZW algorithm, a modification of the LZ78 algorithm made by Terry Welch.
LZ78 Example
This example shows the LZ78 algorithm in action, showing the status of the output and the dictionary at every stage, both in encoding and decoding the message. In order to keep things clear, let us assume that we're dealing with a simple alphabet - capital letters only, and no punctuation or spaces. This example has been constructed to give reasonable compression on a very short message; when used on real data, repetition is generally less pronounced, and so the initial parts of a message will see little compression. As the message grows, however, the compression ratio tends asymptotically to the maximum. A message to be sent might then look like the following:
TOBEORNOTTOBEORTOBEORNOT#
The # is a marker used to show that the end of the message has been reached. Clearly, then, we have 27 symbols in our alphabet. A computer will render these as strings of bits; 5-bit strings are needed to give sufficient combinations to encompass the entire dictionary. As the dictionary grows, the strings will need to grow in length to accommodate the additional entries. A 5-bit string gives 25 = 32 possible combinations of bits, and so when the 33rd dictionary word is created, the algorithm will have to start using 6-bit strings. Note that since the all-zero string 00000 is used, and is labelled "0", the 33rd dictionary entry will be labelled 32. The initial dictionary, then, will consist of the following:
# = 00000
A = 00001
B = 00010
C = 00011
.
.
.
Z = 11010
Encoding
If we weren't using LZ78, and just sent the message as it stands (25 symbols at 5 bits each), it would require 125 bits. We will be able to compare this figure to the LZ78 output later. We are now in a position to apply LZ78 to the message.
Symbol: Bit Code: New Dictionary Entry:
(= output)
T 20 = 10100 28: TO
O 15 = 01111 29: OB
B 2 = 00010 30: BE
E 5 = 00101 31: EO
O 15 = 01111 32: OR <--- start using 6-bit strings
R 18 = 010010 33: RN
N 14 = 001110 34: NO
O 15 = 001111 35: OT
T 20 = 010100 36: TT
TO 28 = 011100 37: TOB
BE 30 = 011110 38: BEO
OR 32 = 100000 39: ORT
TOB 37 = 100101 40: TOBE
EO 31 = 011111 41: EOR
RN 33 = 100001 42: RNO
OT 35 = 100011 43: OT#
# 0 = 000000
Total Length = 5 - 5 + 12 - 6 = 97 bits.
In using LZ78 we have made a saving of 28 bits out of 125 -- we have reduced the message by almost 22%. If the message were longer, then the dictionary words would begin to represent longer and longer sections of text, allowing repeated words to be sent very compactly.
Decoding
Imagine now that we have received the message produced above, and wish to decode it. We need to know in advance the initial dictionary used, but we can reconstruct the additional entries as we go, since they are always simply concatenations of previous entries.
Bits: Output: New Entry:
Full: Partial:
10100 = 20 T 28: T?
01111 = 15 O 28: TO 29: O?
00010 = 2 B 29: OB 30: B?
00101 = 5 E 30: BE 31: E?
01111 = 15 O 31: EO 32: O? <--- start using 6-bit strings
010010 = 18 R 32: OR 33: R?
001110 = 14 N 33: RN 34: N?
001111 = 15 O 34: NO 35: O?
010100 = 20 T 35: OT 36: T?
011100 = 28 TO 36: TT 37: TO? <--- for 36, only add 1st element
011110 = 30 BE 37: TOB 38: BE? of next dictionary word
100000 = 32 OR 38: BEO 39: OR?
100101 = 37 TOB 39: ORT 40: TOB?
011111 = 31 EO 40: TOBE 41: EO?
100001 = 33 RN 41: EOR 42: RN?
100011 = 35 OT 42: RNO 43: OT?
000000 = 0 #
The only slight complication comes if the newly-created dictionary word is sent immediately. In the decoding example above, when the decoder receives the first symbol, T, it knows that symbol 28 begins with a T, but what does it end with? The problem is illustrated below. We are decoding part of a message that reads ABABA:
Bits: Output: New Entry:
Full: Partial:
.
.
.
011101 = 29 AB 46: (word) 47: AB?
101111 = 47 AB? <--- what do we do here?
At first glance, this may appear to be asking the impossible of the decoder. We know ahead of time that entry 47 should be ABA, but how can the decoder work this out? The critical step is to note that 47 is built out of 29 plus whatever comes next. 47, therefore, ends with "whatever comes next". But, since it was sent immediately, it must also start with "whatever comes next", and so must end with the same symbol it starts with, namely A. This trick allows the decoder to see that 47 must be ABA.
More generally the situation occures whenever the encoder encounters the input of the form cScSc, where c is a single character, S is a string and cS is already in the dictionary. The encoder ouputs the the symbol for cS putting new symbol for cSc in the dictionary. Next it sees the cSc in the input and sends the new symbol it just inserted into the dictionary. By the reasoning presented in the above example this is the only case were the newly-created symbol is send immediately.
References
- Jacob Ziv and Abraham Lempel; [http://www.cs.duke.edu/courses/spring03/cps296.5/papers/ziv_lempel_1977_universal_algorithm.pdf A Universal Algorithm for Sequential Data Compression], IEEE Transactions on Information Theory, May 1977.
- Jacob Ziv and Abraham Lempel; [http://www.cs.duke.edu/courses/spring03/cps296.5/papers/ziv_lempel_1978_variable-rate.pdf Compression of Individual Sequences Via Variable-Rate Coding], IEEE Transactions on Information Theory, September 1978.
Category:Lossless compression algorithmsja:LZ77
External links
- [http://www.compression-links.info/LZSS List of LZ77 algorithm (and its derivatives) libraries, papers and sources]
Decade
:For other uses of the term, see decade (disambiguation).
This is a list of decades which have articles with more information about them. See also centuries and history.
During the 20th Century and continuing today it became popular to look at that century's decades as historical entities in themselves. Particular trends, styles, and attitudes would be associated with and define d
Truck system
A truck system is an exploitative form of employment — or, more specifically, unfree labour — under which workers are: paid in a form of limited direct credit or token coins, which may only be used at a company store, owned by their employers, or; paid in unexchangeable goods and/or services. These systems have usually only been enforceable in small and geographically/culturally-isolated
Belltower
A bell tower is a tower containing one or more bells, typically found on a church.
The bell is rung to signify the time, or for special events such as weddings and funerals. Bell towers are now rarely constructed and existing towers are kept primarily for their NOx (Nitrogen oxide and Nitrogen Dioxide) reduction technique used in most Gasoline and Diesel engines.
EGR works by recirculating a 5-10% of an engine's exhaust gas back to the engine cylinders. Intermix
Save Karyn
Save Karyn is the name of both a Web site and a book. SaveKaryn.com was the first (and as of 2005, the only) notable "web panhandling" (or "cyberbegging") site. Save Karyn: One Shopaholic’s Journey to Debt and Back, is the book chronicling the events leading up to, and through, the height of the site's popularity.
The creator of both works is Karyn Bosnak, originally a televisionproducer
Karyn Bosnak
Save Karyn is the name of both a Web site and a book. SaveKaryn.com was the first (and as of 2005, the only) notable "web panhandling" (or "cyberbegging") site. Save Karyn: One Shopaholic’s Journey to Debt and Back, is the book chronicling the events leading up to, and through, the height of the site's popularity.
The creator of both works is Karyn Bosnak, originally a televisionproducer
