Sputniko (ruseспутник, kio fakte signifas "kunvojaĝanto") estas rusdevena termino por "artefarita satelito". Aperis post la lanĉo de la unua artefarita satelito fare de Sovetunio en 1957.
Tiun esprimon oni uzis ĉefe en la iama socialisma bloko (pro politikaj kialoj, en Usono oni ne volis uzi ĝin). Nun oni uzas ĝin en areo de la iama Sovetunio.
Vidu ankaŭ "Sputnik-1", artefarita satelito, Sputnik-ŝoko.
SPUTNIKOja:スプートニク
Rusa lingvo
Lingvistiko > Lingvo > Lingvaj Familioj > Hindeŭropa lingvaro > Slava lingvaro > Orienta slava lingvaro > Rusa lingvo
----
Orienta slava lingvaro
Rusa lingvo (ruse: русский язык) estas la nacia lingvo de Rusio. Ĝi estas la plej vaste parolata slava lingvo kaj la kvara plej granda lingvo en la mondo (ĉ. 285 mln. parolantoj tutmonde) post la ĉina, la angla kaj la hispana. La rusa estas unu el la oficialaj lingvoj de Unuiĝintaj Nacioj kaj plu rolas gravan rolon kiel helplingvo en internaciaj rilatoj.
En multaj lokoj, ene de Rusio (ekzemple en multlingva Dagestano) kaj ankaŭ ekster ĝi, la rusa servas kiel interlingva komunikilo. Ĝi estas la dua lingvo por kelkdek milionoj da parolantoj.
La rusa estas precipe parolata en Rusio kaj en la aliaj landoj de la eks-Sovetio, kaj estis vaste instruata en la lernejoj de ĉiuj landoj de la Varsovia Pakto.
Malgraŭ la vera lingva demokratio de la 1920-aj jaroj, en la sovetia periodo post la Dua Mondmilito la rusa lingvo estis forte trudata malfavorigante la lokajn naciajn lingvojn. Tia politiko kaŭzis en multaj regionoj "lingvan ŝanĝon" — la loka lingvo iĝis la dua, sed la fakta denaska por novaj generacioj estas rusa.
Kvankam la plejmulto el la sendependaj landoj de la eks-Sovetio nun favoras siajn lingvojn, la rusa restas vaste parolata tie kaj estas uzata por komunikado inter tiuj landoj.
La rusan oni skribas per la cirila alfabeto.
Ĉar Zamenhof mem kaj pluraj pioniroj de la movado estis ruslingvanoj, la rusa influis la Internacian Lingvon Esperanto, kaj leksike kaj sintakse.
Jen kelkaj ekzemploj por la leksika influo:
барахтаться [baraĥtat'sja] > barakti, бант [bant] > banto, кроме [krom'i] > krom
- Loko: 38 00 No, 97 00 Ok (centra Nordameriko)
- Ĉefurbo: Vaŝingtono - Areo: 9.166.600 km²
- semotaŭga: 19%
- Loĝantaro: 275.562.673 (2000, takso), urbanoj 77% (2000)
- homoj en kv. km: 30,1 (2000)
- homoj en kv. km da semotaŭga tero: 158,2 (2000)
- kreskanta elcento: 0,91% (2000, takso)
- naskoj: po 14,2 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortoj: po 8,7 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- migrantoj: po +3,5 el 1000 homoj en jaro (2000, takso)
- mortokvanto de beboj: po 6,82 mortoj el 1000 naskoj (2000, takso)
- infanoj je virino: po 2,06 infanoj naskitaj de virino
- meza vivo-longeco: 77,12 jaroj (74,24 viroj, 79,9 virinoj) (2000, takso)
- Esperanto: Historio en la lando
Usono estas la sola grava lando, kiu ne uzas la SI-sistemon.
La Esperanta vorto Usono venas el Usonia, iam proponita vorto por eviti la uzon de "Ameriko" por la lando kaj "Amerikanoj" por ĝiaj loĝantoj. La longforma nomo estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj oftega mallongigo estas USA.
La plej grandaj urboj
La datumoj estas de la jaro 2000. La nombroj montras milionojn da loĝantoj. Ne temas pri la loĝantoj ene de la juraj limoj de la urboj, sed pri ampleksaj regionoj kun multaj antaŭurbetoj kaj eĉ memstaraj urboj, kies centron formas la nomitaj urboj.
Usono konsistas el 50 ŝtatoj:
Denaskaj lingvoj en 1990. La nombroj montras milionojn da parolantoj.
Kun 500-100 mil parolantoj: la
portugala (430),
japana (428),
greka (388),
araba (355),
hindia kaj
urduo (331),
rusa (242),
jida (213),
taja (206),
persa (201),
haitia (189),
armena (150),
navaha (149),
hungara (148),
hebrea (144),
nederlanda (143),
kmera (127),
guĝarata (102). 2,04 milionoj
parolas lingvojn kun malpli ol 100 mil usonaj parolantoj.
legpova: 97% (97% viroj, 97% virinoj) (1979, takso)
[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/amnord/usaacc.htm lingvaj situacio kaj leĝaro en usono (france)]
- registaro: demokratiafederaciarespubliko. La ĉefekzekutivo kaj la ŝtatestro de Usono estas la usona prezidanto.
- sendependeco: je la 4-a de julio1776 de Britio - organizoj: UNO (1945), NATO - konstitucio: la 4-an marto 1789 - korupteco: 8,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000)
- ekonomio: 3169,0 Md (1998, takso)
- por kapo: 11,50 kd (1998, takso)
- kreskanta elcento: 4,1% (1999, takso)
- inflacio: 2,2% (1999)
- senokupeco: 4,2% (1999)
- valuto: 1 dolaro ($)
Artefarita satelito aŭ artsatelito (PIV) aŭ nenatura satelito aŭ sputniko estas artefarita ĉielkorpo, rivoluanta ĉirkaŭ natura planedo aŭ satelito. Por akiri la staton de artefarita satelito, la spacobjekto devas atingi la unuan kosman rapidon sed ne superi la duan kosman rapidon, karakterizan je la koncernata natura ĉielkorpo. Tiam la rivulado okazas sur elipta orbito.
La unuan artsateliton de la Tero (Sputnik-1) oni lanĉis en 1957, la unuan de la Luno (Luna-10) en 1966, la unuan de Marso (Mariner-9) en 1971, la unuan de Venuso (Venjera-9) en 1975.
En 1980, ĉirkaŭ la Tero rivoluis 900 kompletaj artsatelitoj kaj ĉ. 1000 disiĝintaj, deŝiriĝintaj eroj.
ARTEFARITA SATELITO
Sputnik-ŝoko
Sputnik-ŝoko (en Usono Sputnik-krizo) nomiĝas la politika-socia reago de Usono kaj Okcident-Eŭropo post la sukcesa lanĉo de la unua tersatelitoSputnik la 4-an de oktobro en 1957 fare de Sovetunio. La spacoveturo de Sputnik pruvis, ke Sovetunio teknologie estas samranga kun Usono, kaj posedas fortajn interkontinentajn raketojn, per kiuj ĝi povas eĉ minaci Usonon. La loĝantaron de Usono ŝokis, ke ilin jam ne defendas la oceanoj.
La teknologia povumo de Sovetunio defiis la teknikan superecon de la Okcidento. La radikojn de la problemo oni ŝajnis trovi ĉefe en la eduka sistemo. La renaskiĝo de la regantaj rilatoj en la lernejo malebligis – laŭ la fakspertuloj – la partoprenon en la socia evoluo por multaj homoj.
La sekvoj estis la eko de diversaj programoj por apogi la lernadon de la ĝis tiam ne eluzita eduka rezervo. Oni establis antaŭedukajn lernejojn, lernejajn busojn, novajn lernejajn tipojn, edukan televidon.
La sputnik-ŝoko antaŭhelpis, ke Usono financis multajn apogajn programojn por la ekonomia-teknika evoluo kaj natursciencajn programojn kiel ekz. SAPA (Science - a Process Approach) kaj SCIS (Science Curriculum Improvement Study).
La plej forta strebo de Usono estis, la perditan superecon en la kosmo reakiri.
Sputnik-1
retpaĝo
- [http://www.bernd-leitenberger.de/sputnikschock.html Der Sputnikschock!/germane]
Jean Denis, comte Lanjuinais (12 March1753 - 13 January1827) was a Frenchpolitician.
He was born at Rennes (Ille-et-Vilaine). After a brilliant college career, which made him doctor of laws and a qualified barrister at nineteen, he was appointed counsel to the Breton estates and in 1775 professor of ecclesiastical law at Rennes. At this period he wrote two important works which, owing to the distracted state of public affairs, remained unpublished, Institutiones juris ecciesiastici and Praelectiones juris ecclesiastici.
He had begun his career at the bar by pleading against the droit du colombier (feudal monopoly on dovecotes), and when he was sent by his fellow-citizens to the states-general of 1789 he demanded the abolition of nobility and the substitution of the title of king of the French and the Navarrese for king of France and Navarre, and helped to establish the civil constitution of the clergy. Returned to the Convention in September 1792 he developed moderate, even reactionary views, becoming one of the fiercest opponents of the Mountain, though he never wavered in his support of republican principles. He refused to vote for the death of Louis XVI, alleging that the nation had no right to despatch a vanquished prisoner.
His daily attacks on the Mountain resulted, on the 15th of April 1793, in a demand by the commune for his exclusion from the assembly, but, undaunted, when the Parisian populace invaded the Chamber on the 2nd of June, Lanjuinais renewed his defiance of the victorious party. Placed under arrest with the Girondins, he escaped to Rennes where he drew up a pamphlet denouncing the constitution of 1793 under the curious title Le Dernier Crime de Lanjuinais (Rennes, 1793). Pursued by J. B. Carrier, who was sent to stamp out resistance in the west, he lay hidden until some time after the revolution of Thermidor (July 1794), but he was readmitted to the Convention on the 8th of March 1795.
He maintained his liberal and independent attitude in the Conseil des Anciens, the Senate and the Chamber of Peers, being president of the upper house during the Hundred Days. Together with G. J. B. Target, J. E. M. Portalis and others he founded under the empire an academy of legislation in Paris, himself lecturing on Roman law. Closely associated with oriental scholars, and a keen student of oriental religions, he entered the Academy of Inscriptions in 1808. After the Bourbon restoration, Lanjuinais consistently defended the principles of constitutional monarchy, but most of his time was given to religious and political subjects. Besides many contributions to periodical literature he wrote, among other works, Constitutions de la nation francaise (1819); Appreciation du projet de loi relatif aux trois concordats (1806, 6th ed. 1827), in defence of Gallicanism; and Etudes biographiques et littraires sur Antoine Arnauld, P. Nicole et Jacques Necker (1823). He died in Paris.
His son, Victor Ambroise, vicomte de Lanjuinais (1802-1869), was also a politician, becoming a deputy in 1838. His interests lay chiefly in financial questions and in 1849 he became minister of commerce and agriculture in the cabinet of Odilon Barrot. He wrote a Notice historique sur la vie et les ouvrages du comte de Lanjuinais, which was prefixed to an edition of his fathers OEuvres (4 vols., 1832).
For the life of the comte de Lanjuinais see also A. Robert and G. Cougny, Dictionnaire des parlementaires, vol. ii. (1890); and F. A. Aulard, Les Orateurs de la Legislative et de la Convention (Paris, 1885 1886). For a bibliography of his works see J. M. Qurard, La France littraire, vol. iii. (1829).
Aegukga (Zuid-Korea)
Aegukga (Hangeul: 애국가; Hanja: 愛國歌; ook getranslitereerd als Aegukka) is het volkslied van Zuid-Korea. De titel betekent letterlijk "Het lied over de liefde voor het land" of "Het patriottische lied". Het lied is waarschijnlijk tegen het einde van de 19e eeuw geschreven.
Ferdinand George August van Saksen-Coburg-Saalfeld-Koháry
Ferdinand George August van Saksen-Coburg-Saalfeld-Koháry (Coburg28 maart1785 – Wenen27 augustus1851), ook Saksen-Coburg-Gotha-Koháry of Saksen-Coburg-Koháry genoemd, was luitenant-veldmaarschalk in Oostenrijkse dienst. Hij was de tweed
Ferdinand George August van Saksen-Coburg-Gotha-Koháry
Ferdinand George August van Saksen-Coburg-Saalfeld-Koháry (Coburg28 maart1785 – Wenen27 augustus1851), ook Saksen-Coburg-Gotha-Koháry of Saksen-Coburg-Koháry genoemd, was luitenant-veldmaarschalk in Oostenrijkse dienst. Hij was de tweed
Portsmouth F.C.
Portsmouth Football Club, ook wel bekend als Pompey, is een Engelsevoetbalclub, uitkomend in de Premier League en opgericht in 1898.
De grootste recente prestatie van de club was op 27 april2003, toen Portsmouth Rotherham met 3-2 versloeg, en zo voor het eerst
Lewis Wallace
Lewis (Lew) Wallace (Brookville, Indiana, 10 april1827 – Crawfordsville, Indiana, 15 februari1905) was een Amerikaans schrijver. Hij is vooral bekend geworden door zijn historische roman Ben-Hur
