Literaturo > Anglalingva Literaturo > Thornton WILDER < Angla Lingvo
----
Thornton WILDER (naskiĝis la 17-an de aprilo, 1897, mortis la 7-an de decembro1975) estis usona verkisto.
Wilder naskiĝis en Madison, Viskonsino. Parton de sia junaĝo li pasigis en Honkongo kaj Ŝanhajo, kie lia patro estis ĝenerala konsulo. Ekde 1915 li studis arkeologion kaj francan lingvon en la Yale kaj Romo, ekde 1921 li laboris kiel instruisto, de 1928 ĝis 1930 li vojaĝis tra Eŭropo. Reveninte al Usono li fariĝis docento kaj ekde 1936 li okupis profesoran postenon en la universitato de Ĉikago.
Centra temo en lia verkaro estas filozofiaj kaj religiaj problemoj. Trifoje li gajnis la renoman Premion Pulitzer: en 1928, 1938 kaj 1943, kaj en 1957 li en Germanio estis honorata per la Friedenspreis des Deutschen Buchhandels. Pluraj verkoj estas filmigitaj.
Thornton Wilder mortis en Hamden, Konetikuto.
Listo de verkoj
Romanoj
- The Cabala (1926)
- The Bridge of San Luis Rey (1927)
- The Woman of Andros (1930)
- Heaven's my Destination (1934)
- The Ides of March (1948)
- The Eighth Day (1967)
- Theophilus North (1973)
- The Alcestiad (eld. 1977)
Teatraĵoj
- Our Town (1938)
- The Skin of our Teeth (1942)
- The Matchmaker (1954)
ja:ソーントン・ワイルダー
Literaturo
Literaturo estas la tuto de skribaĵoj, prozaj kaj versaj, kiuj havas socikulturan aŭ estetikan valoron. La vorto literaturo povas aŭ signifi la tutan mondan literaturon, aŭ nur la literaturon de unu specifa kulturo.
Literaturo ne nur enhavas la verkaron de la arta literaturo (la beletron), sed ankaŭ la tuton de la intelektaj verkoj, kiuj koncernas la vivon kaj kulturon de iu nacio aŭ epoko. Literaturaj verkoj povas esti historiaj, biografiaj, filozofiaj, sciencaj, politikaj, kaj aliaj.
Evoluo
En antikvaj tempoj popoloj havis nur parolan tradicion, poste rakontoj kaj versaĵoj estis surskribitaj. La unuaj verkaĵoj havis mitologian aŭ religian enhavon.
Kiam oni komencis presadon, literaturo akiris pli privatan karakteron kaj fariĝis rimedo por esploro kaj esprimo de emocioj kaj homaj rilatoj.
Por legi pri evoluo de literaturo, vidu apartajn artikolojn:
:Artikoloj pri literaturo de diversaj regionoj
:Artikoloj pri literaturo de diversaj lingvoj
Specoj poezio kaj prozo
Oni distingas du specojn de literatura arto: poezio kaj prozo. Poezio estas arto komuniki emociojn per versoj, do per la muziko de la parolo, obeante iajn metrikajn kaj priformajn regulojn. Prozo estas ordinara parolo ne aranĝita laŭ versmezuro. La prozo pli konformas al ĉiutaga parolo ol la poezio. Antikvaj verkoj estis skribita versforme, la prozo estas pli nova etapo. Nur en 18-a ĝis 19-a jarcentoj ili egaliĝis laŭ valoro.
Por pli da specoj, vidu:
:Artikoloj pri diversaj literaturaj specoj
Literaturo kiel socia procezo
Lastatempe, ankaŭ estas akceptite ke la koncepto pri Literaturo estas socia procezo, en kiu partoprenas diversaj institucioj kaj perantoj (nome, universitatoj, lernejoj, instruistoj, eldonejoj, politikistoj, literaturaj konkursoj, librovendejoj, kritikistoj, revuoj, ĵurnaloj, ktp). Interveno de tiuj perantoj legitimas verkojn, klasifikante ilin en la kategorion literaturo. Sekve, la studo de la tiel nomataj literaturaj (ĉef)verkoj, estas ankaŭ la studo de la politikaj, sociologiaj, filozofiaj kondiĉoj, kiuj unuflanke kreis ilin; kaj aliflanke legas kaj rekomendas ilin.
La esplorado de signifo de la literaturaj verkoj estas des pli kompleksa, ĉar la interpretado de unu sama verko varias historie kaj socie. Tio parte klarigas la maleblon doni ĝustan difinon al la vorto literaturo. Estante produkto de longa kaj kompleksa socia procezo, literaturo estas rezulto de reciproka influo de interesoj de sociaj sektoroj (aŭ tavoloj, grupoj) per legitimantaj institucioj, kiuj reprezentas ilin.
Pro tio ĉi, en avangardaj literatursciencaj sektoroj, oni preferas la adjektivan uzon de la vorto literaturo anstataŭ ĝia substantivo. Sekve oni aludas al literatura teorio, ne al teorio de la literaturo. Tio montras la rekonon ke literaturo ne estas reala objekto, sed tre dinamika, aktiva procezo, al kiu oni aludas per la adjektivo literatura. En tiu ĉi skemo, ankaŭ la literaturaj genroj estas rezulto de la samaj procezoj, kiuj kreas literaturajn objektojn.
Historio > Tagoj > la 17-a de aprilo
----
La 17-a de aprilo estas la 107-a tago de la jaro (la 108-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 258 tagoj restas.
Je la 17-a de aprilo okazis, interalie:
Historio > Tagoj > la 7-a de decembro
----
La 7-a de decembro estas la 341-a tago de la jaro (la 342-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 24 tagoj restas.
Je la 7-a de decembro okazis, interalie:
Geografio > Azio > Ĉinio > Ŝanhajo < UrbojUrboj]
Ŝanhajo (ĉine: 上海, pinjine: shàng hǎi) estas la plej granda urbo de Ĉinio kaj situas ĉe la delto de Ĉang Ĝjang. La ĉinaj mallongigoj de Ŝanhajo estas Hù (滬 or 沪) kaj Shēn (申). La nomo Ŝanhajo signifas "sur la maro" aŭ "sur la maron". Ŝanhajo estas unu el la kvar municipoj, kiuj havas la statuson de provinco.
Ĉang Ĝjang
Ŝanhajo estas urbo kaj provinco en Ĉinio kie LU Ŝi-Ŝin fondis Esperanto-Asocion en 1912.
Historio
Antaŭ la urbo de Ŝanhajo, ĝi nomis sin Songliang--parto de la urbo de Suĝoŭo. Tio estis mil jaroj antaŭen. Muroj konstruiĝis en 1553 post Jesuo Kristo, kaj tio estis la komenco de la urbo de Ŝanhajo. Tamen, antaŭ la 19-a jarcento, la urbo ne enhavis multe da grandajn artaĵojn, kiel aliaj ĉinaj urboj. Antaŭ la jaro 1927 Ŝanhajo estis en la provinco de Ĝjangsuo (ĉefurbo Nankino).
La rolo de Ŝanhajo grandiĝis dum la 19-a jarcento, ĉar li estis bone trovita por la Okcidento.
Ekonomio
Ŝanhajo estas la ekonomia centro de Ĉinio. Ĝi konkurencas kun Honkongo; la lasta havas pli bonan juran sistemon kaj pli grandajn bankojn, sed la unua havas pli bonajn ligojn kun la ĉina registaro.
Arĥitekturo
La arĥitekturo de Ŝanhajo estas fama. Ĝi ankaŭ havas unu el la plej modernaj transportaj sistemoj de la mondo. La plej alta konstruaĵo de Ĉinio estas en Ŝanhajo.
Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono > Ilinojo > Ĉikago
----
IlinojoĈikago (anglalingve, Chicago [ŝiKAGo]) - "La dua urbo", "La urbo de larĝaj ŝultroj", "La porkbuĉisto por la mondo", "La venta urbo". Plej granda urbo en la ŝtato Ilinojo, tria plej granda urbo en Usono. Loĝantoj 2,9 milionoj, en la ĉikaga regiono, 9,6 milionoj. Centro por teknologio kaj scienca esplorado, fabrikado kaj transporto. Centro ankaŭ por komerco en agrikulturaj akcioj. Etne tre diversa urbo, kvartaloj de hindoj, ĉinoj, meksikanoj, portorikanoj, poloj kaj aliaj etnoj troviĝas en la urbo. Konataj manĝaĵoj: dika pico, pola (fum)kolbaso, rostkolbaso, kaj porkaĵo.
La nomo venis el indiana frazo kiu signifas "odoro de sovaĝa cepo." Ĉikago estis la loko de Fortikaĵo Dearborn, kie masakriĝis blankhaŭtuloj fare de indianoj en la jaro 1812. La urbo korporaciiĝis en 1833. La urbo pro ĝia oportuna loko por translanda transporto (lago Miĉigano estas obstaklo kontraŭ okcidenta progreso) la urbo rapide kreskiĝis. en 1871 granda fajro, kiun laŭlegende flamigis bovo, detruis la centron de la urbo. Ĝi rekonstruiĝis kaj en 1893 la urbo triumfe okazigis la mond-foiron "Kolumbia Ekspozicio." Je 1900, Ĉikago estis la 6a plej granda urbo en la mondo. Dua mond-foiro okazis en 1933, nomata "Jarcento de Progreso." Dum la alkohol-malpermeso en Usono, Ĉikago gajnis fifamon pro mafia agado kaj polica kontraŭagado.
Dum la dua mondmilito, la Projekton Manhattan oni starigis en Universitato de Ĉikago, por esplori la eblecon de krei atoman bombon. Pli da nobelpremiitoj ligiĝas al tiu universitato ol iu ajn institucio. La amasbuĉejoj en la centro allogis nigrahaŭtajn homojn al laboro kaj el subpremo en la sudaj ŝtatoj. Samtempe la urbo suferis pro la eliro de multaj loĝantoj al la pli verdaj antaŭurboj. Grandaj domaj projektoj konstruiĝis en la urbo, kiuj ne kuracis problemojn de povreco sed kreis pliajn problemojn. En la 1990-aj jaroj, la Chicago Bulls kun Michael JORDAN gajnis mondskalan famon en korbopilko.
La urbo havas fortan Esperanto-grupon, kaj gastigis la landan kongreson de ELNA en 1962, 1973, kaj 1989.
Badenio-Vurtembergo, Bavario, Berlino, Brandenburgio, Bremeno, Hamburgo, Hesio, Malsupra Saksio, Meklenburgo-Antaŭpomerio, Nord-Rejno-Vestfalio, Rejnlando-Palatinato, Saksio, Saksio-Anhalto, Sarlando, Ŝlesvigo-Holstinio kaj Turingio
La regionaj ŝtatoj estas nomataj en Germanio federaciaj landoj ('Land' aŭ 'Bundesland', pl. 'Länder'). Ili estas teorie ŝtatkarakteraj politikaj unuoj. Ano de federacia lando estas ĉiu enloĝanto kiu havas tie sian oficialan loĝejon minimume ekde tri monatoj. La limoj de regiona ŝtato estas ŝanĝeblaj nur per plebiscito de la koncernaj enloĝantoj.
Inter Federacio kaj regionaj ŝtatoj ekzistas divido de la taskoj. Ekzemple, nur la Federacio okupiĝas pri eksteraj rilatoj, defendo, valuto kaj mezuroj, kaj nur la regionaj ŝtatoj okupiĝas pri lernejoj. Multaj taskoj tamen estas komuna agadkampo de ambaŭ. La regionaj ŝtatoj estas reprezentataj en speciala germana organo, la Federacia Konsilio ('Bundesrat'), kiu havas certajn veto-rajtojn rilate al federaciaj leĝoj. Ĉar laŭ la germana konstitucio ĉiuj germanoj devas havi proksimume samajn vivkondiĉojn en la tuta lando, Germanio estas tre unuecisma federacia ŝtato (kompare ekzemple al Usono).
Germana regiona ŝtato havas propran ĉefministron, registaron kaj parlamenton, sed ankaŭ konstitucion, flagon kaj ofte ankaŭ himnon.
La etnogenezo, la estiĝo de la germana popolo, estis longdaŭra procezo. Post la disigo de latinidalingva okcidento kaj ĝermanlingva oriento, la orientfrankona regno fariĝis la lulilo de posta Germanio.
Legu pli > Historio de Germanio
Vidu ankaŭ:konstitucio (Germanio)
La Federacia Respubliko estas federacia ŝtato laŭ popola suvereno. Centra organo estas la unuĉambra parlamento ('Bundestag'), elektita laŭ personigita proporcia baloto de la germanoj. La parlamento elektas interalie la ĉefministron (Kanceliero) kaj la superajn juĝistojn; la ĉefa laboro estas decidi pri la federaciaj leĝoj (kaj la ŝtata budĝeto). Oficperiodo estas kvar jaroj.
Krom la parlamento ekzistas la Federacia Konsilio (FK, "Bundesrat"), kiu estas propra organo (ne konsiderata kiel parto de la parlamento) kaj daŭrigas la federaciisman tradicion de la 'Reichstag' antaŭ 1806. La FK konsistas el reprezentantoj de la regionaj subŝtatoj kaj kundecidas pri la federaciaj leĝoj (se ili tuŝas la interesojn de la regionaj subŝtatoj).
Kiel dirite, la parlamento elektas nur la Federacian Kancelieron ('Bundeskanzler') laŭ propono de la Federacia Prezidento. La Kanceliero mem proponas al la Federacia Prezidento la ministrojn. Estas iom specialaj la reguloj rilate al elekto kaj malelekto de Kanceliero; plej gravas, ke la parlamento povas forelekti ĉefministron nur, se ĝi samtempe elektas novan.
La plej alta reprezentanto estas la Federacia Prezidanto, elektita de speciala organo nomata Federacia Asembleo. Tiu organo kunvenas nur por elekti Fed. Prezidanton, normale do ĉiun kvinan jaron. Ĝi konsistas el ĉiuj anoj de la (federacia) parlamento kaj same granda nombro de homoj elektitaj de la parlamentoj de la regionaj ŝtatoj. Kvankam la Federacia Prezidanto havas ĉefe nur reprezentajn taskojn, restas certaj kompetentecoj specialaj por krizaj kazoj.
Kutime Germanio estas regata de koalicio el du partioj, unu granda, unu malgranda. Tiuj du partioj havas la (absolutan) plimulton en la parlamento kaj komune formas la registaron. La du grandaj partioj estas la Kristandemokrata Unio (CDU) (en Bavario: Kristansociala Unio) kaj la Socialdemokrata Partio (SPD). Krome en la nuna parlamento (elektita lastfoje en 2005) sidas la frakcio de la verduloj ('Bündnis 90 / Die Grünen'), de la liberaluloj (FDP) kaj de la "Maldekstra Partio", kiu antaŭe nomiĝis PDS ("partio por demokrata socialismo").
Literaturo > Literaturpremioj > Friedenspreis des Deutschen Buchhandels
----
La Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (=Pacpremio de la germana librokomerco) estas premio disdonata ĉiujare okaze de la librofoiro en Frankfurto ĉe Majno. Ĝin gajnas personoj, kiuj per sia literatura, scienca aŭ arta agado esence kontribuis al la realigo de la pac-ideo.
Marian McCargo Bell
Marian McCargo Bell (1931 w Pittsburghu - 7 kwietnia2004 w Santa Monica), aktorka amerykańska.
Przed rozpoczęciem kariery aktorskiej była jedną z czołowych zawodniczek amerykańskich w tenisie; reprezentowała USA w Pucharze Wightmana (zdobywczyni tego trofeum), a na turnieju Read More...
Typ U-boota XXI
Niemieckie okręty podwodne (U-boot) Typ XXI zostały wprowadzone do służby przez Kriegsmarine
tuż przed końcem wojny. Okręty tego typu były z pewnością najlepszymi
okrętami podwodnymiII wojny światowej ale weszły do służby o wiele za późno, by odegrać znaczącą rolę.
Zbudowano 119 okrętów tego typu. P
Wojna Wizygotów z Arabami
Wojna Wizygotów z Arabami rozpoczęła się w 711 roku, gdy wojska arabskie przekroczyły Gibraltar. Słabe państwo Wizygotów nie było w stanie sprostać najazdowi Arabów i do 715 najeźdzcy opanowali w zasadzie całe królestwo. Wojna ta zapoczątkowała przeszło sześć wieków dominacji muzułmanów na
Dr. Paul Dundes Wolfowitz (ur. 22 grudnia1943), jest
amerykańskim doradcą politycznym i wiceministrem obrony USA.
Wolfowitz jest neokonserwatystą znanym ze swoich "jastrzębich"
(ang.hawkish) poglądów. Jest gorącym zwolennikiem ekstremalnie
pro-Izraelskiego nastawienia polityki USA. Był jednym z głównych
architek
Łukasz III Górka
Łukasz III Górka herbuŁodzia, syn Andrzeja I Górki i Barbary z Kurozwęckich, urodzony około 1533, zmarł 23 stycznia1573.
Jego nauczycielami byli Jan z Koźmina i Eustachy Trepka. Swoją działalność na niwie publicznej rozp
Danae
Danae - postać z mitologii greckiej. Córka Akrizjosa, króla Argos. W związku z przepowiednią, że zginie z ręki wnuka, Akrizos zamknął Danae w spiżowej komnacie. Jednak za sprawą Zeusa, który przyjął postać złotego deszczu, Danae została matką herosa Perseusza. Król dowiedziawszy się o
