Tongo

Geografio > Oceanio > Polinezio > Tongo ---- Dosiero:tonga.gif Lando en Oceanio.
- Landkodo: TO.
- E-nomo: Tonga Reĝlando.
- Nacia nomo: Pule'anga Fakatu'I'o Tonga (to), Kingdom of Tonga (en).
- Etimologio: landnomo en tonga lingvo signifas "amikeco".
- Areo: 748 kv.km.
- Politika sistemo: konstitucia monarĥio.
- Ŝtatestro: reĝo Taufahau Tupou la 4-a (1965).
- Ĉefurbo: Nukualofo (28 mil).
- Loĝantaro: 104 mil (1995).
- Ŝtatlingvo: tonga kaj angla.
- Pokapa GNP: 1.630 $. Kategorio:Tongo ja:トンガ ko:통가 ms:Tonga simple:Tonga th:ประเทศตองกา zh-min-nan:Tonga

Geografio

---- Geografio (ge γη "tero", graphein γραφειν "priskribi") estas scienco, kiu pristudas geografian medion de la Tero, ĝian strukturon kaj dinamikon, influon kaj distribuon de ĝiaj komponentoj en la spaco. Ĉefceloj de la geografio estas eltrovo de manieroj de racia teritoria organizo de la socio kaj naturekspluatado, kreado de fundamentoj por strategio de ekologie sendanĝera evoluo de la socio. Gravaj objektoj de geografiaj esploroj estas interagoj de la homo kaj la naturo, regularo de dislokigo kaj influo de la komponentoj de geografia medio en loka, regiona, nacia, kontinenta, oceana kaj globala niveloj. La mondpartoj: Ameriko - Azio - Eŭropo - Afriko - Oceanio - Antarkto ----

Geografiaj objektoj

:Akvofalo - Arbaro - Delto - Dezerto - Duno - Duoninsulo - Ebenaĵo - Fjordo - Marfluo - Glaciaro - Golfo - Groto - Heĝkamparo - Insulo - Kanalo - Klafto - Komunumo - Kontinento - Lago - Laguno - Lando - Erikejo - Markolo - Maro - Montaro - Monto - Nacio - Nunatako - Oceano - Ravino - Regiono - Rivero - Rojo - Roko - Stepo - Tablomonto - Tundro - Urbo - Valo - Vilaĝo - Vulkano Vd. ankaŭ: Geografiaj Nomoj ----

Geografiaj sciencoj

Pro la komplikeco de la esplorobjektoj, oni dispartigas geografian sciencon je specializaj sciencdisciplinoj, nome: :Branĉoj de Geografio:
- Fizika Geografio
- Socio-Ekonomia Geografio
- Kartografio kaj Topografio :Intersciencaj Geografiaj Disciplinoj:
- Antropogeografio ~ Etnogeografio ~ Historia Geografio ~ Lingva Geografio ~ Medicina Geografio ~ Milita Geografio ~ Rekreacia Geografio ~ Veterinara Geografio MIKOVINYI Sámuel ----

Geografoj kaj vojaĝantoj

Geografio estas unu el antikvaj sciencoj. La unuaj provoj por naturscienca klarigo de geografiaj fenomenoj, apartenas al grekaj filozofoj de la Mileta skolo (6-a jc. a.K.) ? Taleso, Anaksimandro, k.a. : Geografia Malkovro : Anaksimandro : Ĉeng He : Ibn Batuta : Vitus BERING : François BERNIER : Samuel de CHAMPLAIN : Petro KROPOTKIN : Kolumbo : Magelano : Marko Polo : Strabono : Taleso : Vasco da GAMA : Marc Aurel STEIN ---- als:Geografie ja:地理学 ko:지리학 ms:Geografi simple:Geography th:ภูมิศาสตร์

Oceanio

Geografio > Mondparto > Oceanio ---- Oceanio estas termaso, kiu inkluzivas la kontinenton Aŭstralio kaj multajn insulojn de Pacifiko. Ĝi havas areon de proksimume 8.500.000 km², kaj proksimume 30.000.000 homoj loĝas tie. Oni povas dividi la Pacifikajn insularojn en tri grupojn: Melanezio , Mikronezio, kaj Polinezio. Melanezio inkluzivas la grandan insulon Nov-Gvineo. Nur en Nov-Gvineo oni parolas proksimume mil malsamajn indiĝenajn lingvojn. Ĝi estas regiono de granda lingva diverseco. Kaj, laŭ studoj de mitokondriaj genoj, regiono de tre granda gena diverseco.
- Aŭstralio
- Melanezio: ::Fiĝioj ::Salomonoj ::Vanuatuo
- Papuo-Nov-Gvineo
- Mikronezio: ::Federacio de Mikronezio ::Marŝaloj ::Palaŭo
- Polinezio: ::Franca Polinezio (kun Tahitio) ::Havajo ::Kiribato ::Nov-Zelando ::Nauro ::Samoo ::Tongo ::Tuvalo
- Diversaj insuletoj: ::Usonaj Malgrandaj Insuloj Vidu ankaŭ Nova Mondo Kategorio:Kontinentoj Kategorio:Oceanio ja:オセアニア ko:오세아니아 ms:Oceania simple:Oceania th:โอเชียเนีย zh-min-nan:Tāi-iûⁿ-chiu

Polinezio

Geografio > Oceanio > Polinezio ---- Polinezio (el la helena: "Multaj Insuloj") estas granda insularego de Oceanio. Inter la landoj kaj insuloj de Polinezio troviĝas:
- Bakerinsulo (Usona)
- Franca Polinezio (kun Tahitio)
- Hoŭlando (Usona)
- Havajo (Usona ŝtato)
- Insularo Cook (Nov-Zelanda)
- Kingmanrifo (Usona)
- Kiribato
- Pitcairn (Brita)
- Nauro
- Niuo (Nov-Zelanda)
- Nov-Zelando
- Palmiro (Usona)
- Paskinsulo
- Samoo
- Usona Samoo (Usona)
- Valiso kaj Futuno
- Tokelao (Novzelanda)
- Tongo
- Tuvalo ja:ポリネシア ko:폴리네시아 zh-min-nan:Polynesia

Angla lingvo

La angla lingvo estas okcidentĝermana lingvo, origininta de Anglio, kun forta influo de la franca lingvo. En la historio de la angla lingvo, oni distingas tri fazojn:
- la anglosaksa lingvo (500-1000)
- la meza angla lingvo (1000-1500)
- la moderna angla lingvo (1500- ) La angla lingvo evoluis el la antikva ĝermana de Anglio kaj estis disvastigita tra la mondon ek de ĉ. 1500 per la milita, teknologia kaj kultura potenco de la Brita Imperio kaj ĝia ido Usono. Eble 25% de la mondo (1500 milionoj) regas la anglan kiel denaska (375 m), dua (375 m) aŭ fremda (750 m) lingvo. La lingvo ne nur floras en Britio kaj Usono kaj la landoj de iliaj eks-imperioj, sed estas studata tra la mondon, eĉ ekzemple en Indonezio kaj Etiopio, kiuj neniam estis sub la regado de anglalingvanoj. La angla estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. Kun la franca ĝi estas unu el la du vere mondaj lingvoj. La angla estis unu el la ĉefaj fontoj, el kiu Esperanto pruntis vortojn. Ekzemple: suno, birdo, ŝipo, lando, ofta ktp. Unuflanke, la angla estas facile lernebla, ĉar ĝi havas malmulte da gramatikaj finaĵoj, sed uzas vortordon por montri la rilatojn inter vortoj. Aliflanke, ĝi estas malfacile lernebla, ĉar la ortografio estas nefonetika kaj arĥaika (moderna ortografio reflektas la prononcon de la mezepoka angla, kiam la veno de la presilo konformigis la literumadon, ĉefe laŭ la tiama Londona dialekto) kaj la lingvo enhavas multe da idiotismoj. La angla ankaŭ havas sonojn ne ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Neatendite, la ĉina havas similajn problemojn por alilingvanoj. Nur la ĉina kaj la hinda-urda havas pli da denaskaj parolantoj ol la angla, sed ili ne estas fortaj ekster siaj regionoj. La angla, aliflanke, estas lingvo vere tutmonda: kvar kontinentoj (Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Azio) aparte havas pli ol 50 milionojn da parolantoj, en du aliaj kontinentoj (Aŭstralio kaj Nordameriko) la angla estas la ĉefa lingvo, kaj nur unu kontinento, Sudameriko, aparte de Gujano, restas sen unualingvaj parolantoj. La angla estas la internacia lingvo de scienco, komputiko, komerco, popmuziko kaj aviado, inter aliaj. Ĝi estas laborlingvo de UNO kaj ASEAN kaj, praktike, la ĉefa laborlingvo de EU: dum multaj dokumentoj de EU estas haveblaj en la franca kaj la germana kaj, iafoje, eĉ aliaj el la 20 oficialaj lingvoj, nur en la angla estas ĉiuj dokumentoj haveblaj. La angla ankaŭ estas la ĉefa laborlingvo de multaj transnaciaj entreprenoj. Laŭ Encyclopædia Britannica, almenaŭ 16 nacioj enhavis pli ol unu milionon da anglalingvanoj en 1990:

223,9 Usono
60,0 Niĝerio
53,3 Britio
32,0 Filipinoj
21,0 Barato¹
16,0 Kanado
14,8 Aŭstralio
5,5 Malajzio
3,7 Tanzanio
3,5 Sud-Afriko
3,3 Irlando
3,2 Nov-Zelando
2,7 Liberio
2,3 Jamajko
1,2 Trinidado kaj Tobago
1,0 Singapuro

¹ Laŭ la barata popolnombrado de 1991 ĉ. 90 milionoj (~ 11%) de la enloĝantoj diris, ke ili scipovas la anglan kiel la unuan, duan aŭ trian lingvon ( http://www.censusindia.net/cendat/language/table4_E.PDF ).

Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame kaj ne ekzistas nombroj pri la angla por ĉiu nacio. Ekzemple, Kenjo, Pakistano kaj Bangladeŝo, ĉiu probable havas 3 milionojn da parolantoj. Ankaŭ, malmulte de nacioj kalkulas dualingvanojn. Almenaŭ 30 milionoj angleparolantoj ne estas en la supraj nombroj.

Famaj aŭtoroj de la angla

- Chaucer
- Ŝekspiro
- Milton
- Blake
- Charles DICKENS
- Mark TWAIN
- Joyce
- Ernest HEMINGWAY
- Orwell
- Jack KEROUAC
- J. D. SALINGER
- Tolkien Vidu ankaŭ: Anglalingva Literaturo

Eksteraj ligiloj

Pluraj vortaroj en la [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/Angla/ katalogo DMOZ] Kategorio:Okcidentĝermana lingvaro als:Englische Sprache ja:英語 ko:영어 ms:Bahasa Inggeris simple:English language th:ภาษาอังกฤษ zh-min-nan:Eng-gí

Hans (Bartensleben)

Hans von Bartensleben (
- 1512; † 14. Februar 1583), genannt Hans der Reiche, ist die einzige bedeutende Persönlichkeit des Adelsgeschlechts derer von Bartensleben. Er residierte auf der Wolfsburg und ragte wegen seiner Frömmigkeit und Glaubentoleranz heraus. Ohne männlichen Nachfolger geblieben, vermachte er sein großes Vermögen den Armen und gründete eine Stiftung für wohltätige Zwecke.

Leben

Hans von Bartensleben war in einer langen Friedensperiode im 16. Jahrhundert zu Wohlstand gekommen. Sein Rittergut und der Getreidehandel aus seinen Besitzungen auf guten Schwarzerdeböden bei Hötensleben waren gute Geldquellen. Weitere Einnahmen brachte Holz aus eigenen Forsten, das Mühlenwesen und die Fischzucht. Verheiratet war er mit Agnes von Rutenberg aus dem adligen Hause Bleckmar, hatte aber keinen männlichen Nachfolger. Ihr einziger Sohn Busso verstarb im Alter von 20 Jahren. Die Tochter Bertha Sophie heiratete durch Werner von der Schulenburg-Beetzendorf in das Adelsgeschlecht der von der Schulenburg ein, das 1742 durch Erbgang den gesamten Besitz der von Bartensleben übernahm. Hans lebte abwechselnd auf Schloss Wolfsburg und Schloss Hötensleben, das er vom Erzbistum Magdeburg in Pfandbesitz hatte. Beerdigt ist Hans der Reiche im Kirchschiff der Vorsfelder St.-Petrus-Kirche.

Glaubensschlichter

Im Jahr des Augsburger Reichs- und Religionsfriedens 1555 zeichnte sich Hans (selbst bis drei Jahre vor seinem Tod katholisch) durch Glaubenstoleranz aus. Innerhalb seiner adligen (Groß-) Familie initiierte er einen Toleranzvertrag zum gütlichen Nebeneinander der beiden Konfessionen. Der Vertrag sicherte den Famileinmitglieder einschließlich des Gesindes und aller Untertanen die ungehinderte Religionsausübung zu. Kirchennutzung und Kirchenvermögen des alten, katholischen und des neuen, protestantischen Glaubens wurden aufgeteilt. Die starke Frömmigkeit von Hans dem Reichen zeigte sich auch dadurch, das er häufige Gottesdienstes durchführen ließ. Dafür zahlte er als Patronatsherr besondere Gelder.

Schlossbaumeister

Auf der Wolfsburg war er der Bauherr, der begann, die wehrhafte, mittelalterliche Festung in ein Renaissanceschloss umzugestalten. Er ließ 1575 den baufällig gewordenen Nordflügel als Torhaus neu errichten. Nach seinem Tod 1583 setzten seine Vettern das Werk fort.

Armenstifter

1581, zwei Jahre vor seinem Tod, rief Hans der Reiche durch sein Testament eine Stiftung zugunsten der Armen ins Leben. Dies waren damals Lahme, Blinde, Stumme, Aussätzige, Witwen und Waisenkinder. Dem frommen Adligen diente die Stiftung zugunsten der Bedürftigen seinem Seelenheil. Er wollte, das alles zu Ehren, Lob und Preis des Allmächtigen geschehe. Verwalter der Stiftung waren Pastoren, Bürgermeister und Richter aus Wolfsburg, Vorsfelde und Hehlingen. Die Einrichtung bestand nahezu 350 Jahre lang und erlosch erst 1919. Das Stiftungsvermögen umfasste hohe Geldwerte aus Schuldbriefen der Städte Halberstadt, Stendal, Salzwedel, Seehausen, Osterburg, Helmstedt, Schöningen und Schöppenstedt. Diese Gemeinden bekamen die Gelder mit der Verpflichtung geschenkt, die Zinsen den Armen zu geben, solange die Welt steht. Die Armen in den Städten Braunschweig, Lüneburg und Magdeburg sowie in den (Bartenslebischen Lehens-) Dörfern des Vorsfelder Werders, im Bromer und Salzwedeler Land erhielten die Zinsen des Stiftungskapitals mit der damals enorm hohen Summe von rund 35.000 Taler (etwa 175 Jahresgehälter des höchsten Staaatsbeamten). Ausgezahlt wurde aber nur in Naturalien, wie Stoff, Schuhwerk oder Getreide. Die Stiftung unterhielt ein Spital in Hötensleben (heute Rathaus) sowie Armenhäuser in Schöppenstedt, Oebisfelde, Königslutter und Wolfsburg (heutige Schlossstraße, Armenhaus um 1960 abgerissen).