Boulogne-sur-Mer (esperante Bulonjo-ĉe-Maro aŭ Bulonjo-sur-Maro) estas urbo en la Nordo de Francio, en la departemento Pas-de-Calais (= Kaleza Markolo, 62), kaj la regiono Nordo-Kaleza Markolo, ĉe la Maniko, je la elfluejo de rivero Liane. Liane]

Vidindaĵoj

La malnova centro, tutĉirkaŭita per siaj malnovaj remparoj, kiuj oni povas piede surrondiri, meze de ĉi kvartalo la katedralo (vidu foto supre). Ekstreme de la remparocirklo: la malnova fortreso, kie nun sidas interesa muzeo, entenante interalie plenan kolekton da egiptaj antikvaĵoj. Apud Boulogne staras kolono por memori la Tendaro de Boulogne, establita de Napoléon BONAPARTE cele invadi Brition, kion li fine ne faris. Sed la memoraĵo de tiu aranĝo restas, kaj estas nun preteksto por granda ĉiujara napoleona renkontiĝo da historio fervoruloj el pluraj landoj (inkluzive de Britio!) kiuj venas vestitaj per la samaj militistaj uniformoj de la epoko, kaj bivakantaj en sama maniero kiel la tiamaj soldatoj, fari ŝjnigo da tiama batalo; tio estas la plej fama turisma evento de la urbo.

Loĝantaro

- Ĉirkaŭurba loĝantaro : 92 704 loĝ.
- Urbarea loĝantaro: 135 116 loĝ.
- 55.400 loĝantoj en 1933 laŭ EdE

Famuloj

- Auguste MARIETTE fama egiptologo
- SAINTE-BEUVE SAINTE-BEUVE

Ekonomio

- Fiŝkapta haveno (plej granda fiŝkapta haveno en Francio)
- Ŝipkonstruado
- Ŝtalindustrio en Outreau

Esperanto

1905

Boulogne estis la urbo de la 1-a Universala Kongreso inter 7 kaj 12-a de aŭgusto, kiun ĉeestis 688 Esperantistoj el 20 landoj.

1987

Bulonjo gastigis la 60an kongreson de SAT.

2005

Memorfeste al la centjariĝo de la historia evento de 1905 La Nordfrancia Esperanto-Federacio (kune kun aliaj organizaĵoj kiel UFE kaj la SAT-Amikaro) organizis en 2005, de vendredo la 25-a ĝis merkredo la 30-a de marto, okaze de sia ĉiujara federacia kongreso, elstaran internacian amikecan renkontiĝon, kiu konsistis el pluraj membrokunvenoj de E-asocioj, prelegoj (interalie de Claude PIRON kaj Ulrich LINS) kaj viglaj debatoj, Pasko-meson parte en E-o, ktp. La malfermsoleno okazis en la sama teatro kie okazis tiu de 1905 kaj la parolado de L.L. ZAMENHOF estis denove eldirita. La postaj paroladoj de la ĉeestantaj politikistoj estis ĉiuj pli-malpli simpatiaj je E-o (unu estis nete favora je ĝi kaj ties enkonduko sine de la eŭropunoiaj laborseancoj). Antaŭ la kongreso okazis simpozio en la loka universitato, organizita de UEA, pri la historio de la Universalaj Kongresoj.

Famaj esperantistoj

- Félicien MENU DE MÉNIL
- Alfred MICHAUX

Eksteraj ligiloj

- [http://www.ville-boulogne-sur-mer.fr Oficiala paĝaro de la urbo]
- [http://boulogne2005.online.fr/eo/index.htm Internacia renkontiĝo de Esperanto 2005] (en eo fr)

Vidu ankaŭ

- 1-a Universala Kongreso
- Bologna Kategorio:Urboj de Francio

UEA

Universala Esperanto-Asocio (UEA) estas la plej granda internacia organizo de parolantoj de Esperanto, kun membroj en 119 landoj (laŭ la Jarlibro de 2001) kaj en oficialaj rilatoj kun la Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko. Krom individuaj membroj, 95 landaj Esperanto-asocioj aliĝis al UEA. La nuna prezidanto de UEA estas Renato CORSETTI. La hodiaŭa UEA estas kunfandaĵo de la malnova UEA, fondita la 28-an de aprilo 1908 en Svislando fare de interalie Hector HODLER, kaj de Internacia Esperanto-Ligo, fondita la 18-an de septembro 1936 en Britio. La kunfandiĝo okazis en 1947. UEA havas Centran Oficejon en Roterdamo, Nederlando. Tie rezidas oficiale ankaŭ TEJO. Krom tio ekzistis kaj ekzistas pluraj aliaj centroj, ekz. la Serva Centro en Ĝenevo (1947-1960/1980) aŭ la novjorka oficejo ĉe la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj. UEA celas, laŭ la Statuto el 1980: :a) disvastigi la uzadon de la internacia lingvo Esperanto; :b) agadi por la solvo de la lingva problemo en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon; :c) plifaciligi la ĉiuspecajn spiritajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj, malgraŭ diferencoj de nacieco, raso, sekso, religio, politiko aŭ lingvo; :ĉ) kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidareco, kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj. Ĉiujare, UEA organizas la Universalan Kongreson (UK), kiun partoprenas kutime 1500-3000 homoj. UEA eldonas librojn, havas [http://www.uea.org/katalogo/ la plej grandan perpoŝtan Esperanto-libroservon en la mondo] (kun pli ol 4000 libroj, kompaktdiskoj, kaj aliaj), tenas informejon kaj gravan Esperanto-bibliotekon, nome Biblioteko Hector Hodler. UEA tenas ankaŭ delegitan reton de reprezentantoj el la tuta mondo kiuj informas pri sia loko aŭ profesia fako. UEA eldonas monatan oficialan organon Esperanto kaj manlibron pri la Esperanto-movado Jarlibro. UEA ĉiujare organizas Belartajn Konkursojn pri diversaj artaĵoj en Esperanto. UEA havas rilatojn kun multaj fakaj Esperanto-asocioj. Kelkaj estas "aliĝintaj", simile al landaj asocioj, kaj sendas komitatanon al la UEA-Komitato. La plej multaj havas nur "kunlaboran" kontrakton kun UEA, inter ili ĉiuj "neneŭtralaj" asocioj kiel ekzemple la religiaj. Krom kun UN kaj Unesko, UEA havas konsultajn rilatojn ankaŭ kun UNICEF kaj Konsilio de Eŭropo kaj ĝeneralajn kunlaborajn rilatojn kun Organizo de Amerikaj Ŝtatoj. UEA oficiale kunlaboras ĉe Internacia Organizo por Normigado (ISO). La Asocio aktivas por informado ĉe Eŭropa Unio kaj laŭokaze ĉe aliaj interŝtataj kaj internaciaj organizoj kaj konferencoj. UEA membras en Eŭropa Lingva Konsilio, komuna forumo de universitatoj kaj lingvaj asocioj por antaŭenigi la konon pri lingvoj kaj kulturoj en kaj ekster la Eŭropa Unio. Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) estas la junulara sekcio de UEA. Simile al la Universala Kongreso de UEA, TEJO organizas Internacian Junularan Kongreson ĉiujare en malsama loko. IJK estas semajndaŭra okazaĵo de koncertoj, prezentaĵoj, ekskursoj, kaj ĝenerala amuziĝo kiu allogas junuloj el la tuta mondo. Vidu ankaŭ : Ĝeneralaj Direktoroj de UEA, Prezidantoj de UEA, Honoraj membroj de UEA, Honoraj prezidantoj de UEA, Honora patrona komitato, Volontuloj de UEA

Enciklopedio de Esperanto 1933-34 pri UEA

EdE-U UEA. - Plej grava organizaĵo de E. - Jaron post jaro, precipe post la 1-a UK, sentiĝis, ke E sen reala praktikado internacia, simple kaj klare centrigita, ne havos altirpovon por reale pensanta mondo. La ideoj kristaliĝis en propono farita de A. Carles al la 2-a UK 1906 kaj ĝi tekstis jene: „Estus oportune, havi en multaj urboj konsulojn, al kiuj oni povus ĉiam sukcese sin turni kaj de kiuj per malgranda maklera pago - oni povus ricevi ĉiujn petitajn sciigojn, eĉ privatajn informojn pri komercistoj. Ankaŭ la vojaĝantoj ĉiam scius, kien ili povus sinprezenti por ricevi bonan akcepton kaj ĉiujn postulitajn informojn, ne ĝenante iun.“ La UK decidis „Rekomendi al la societoj kaj grupoj, ke ili fondu en ĉiuj lokoj, kie estos eble, E-istajn konsulejojn, kiuj povos en la landoj, kie tiu nomo ne estus akceptata de la registaro, ricevi alian nomon, kiel ekzemple, E-istaj Agentejoj.“ Tiu ĉi bonintenca forŝovo de la propono al la grupo malatentis jam tiam la neceson de speciala organizo kaj de centro, tial la propono estis praktike enterigita. Preskaŭ du jarojn poste reprenis la proponon Th. Rousseau kaj H. Hodler. En serio de artikoloj Hodler skizis la novan organizaĵon kaj en n-ro 30 (de la 1-a majo) de ,Esperanto' 1908 aperis la informo pri la fondo de Universala Esperanto-Asocio. La unua oficiala informilo en la sama n-ro donis la formalajn kaj praktikajn detalajn de UEA. Alia ĝermo de UEA estis la E-oficejoj la E-oficejoj, starigitaj laŭ propono de Rousseau. La unua E-oficejo estis en franca urbo Bourg en Bresse, kie vivis Rousseau, la kunfondinto de UEA. Simpla, servopreta, malmultekosta: estas ĉefe tiuj kvalitoj, kiuj kaŭzis la rapidan kreskon de UEA. La provizora regularo aperinta en ,E' (12 majo 1908) fiksis la celojn: 1. Sub la nomo UEA estis fondita Asocio, kies celo estas la plifaciligo de la ĉiuspecaj rilatoj inter diverslingvano kaj la kreo de fortika ligilo de solidareco inter ĝiaj anoj. - 2. la sola lingvo oficiala de la UEA estas la lingvo E, tia, kia ĝi estas difinita per sia literatura kaj teknika vortaro. Konsekvence la UEA neniel enmiksiĝos en lingvaj diskutoj. - 3. La UEA estas absolute neŭtrala rilate al religio, politiko kaj nacieco. - Tiuj tri fundamentaj reguloj nur iom modititaj troviĝas ankoraŭ nun en la statuto. La unua kunveno de UEA okazis en Dresden dum la 4-a UK 1908. La tagordo enhavis la raportojn de la fakoj ekzistintaj tiam (1. administrado, 2. konsuloj kaj oficejoj, 3. turismo), kaj proponon pri kreo de novaj fakoj: komerco kaj industrio, instruado. La jarlibro mem aperis antaŭ la kongreso kaj indikis la staton de UEA: 206 delegitoj, 46 vicdelegitoj, 94 subdelegitoj, 62 E-oficejoj, el kiuj 22 plene organizitaj; ĉio en 249 lokoj kaj en 23 landoj; pagintaj membroj: 1223. Kiel unuan etapon de la evoluo oni povus fiksi la tempon 1908-1912, de la fondo ĝis la tielnomita Financa reformo, en Krakovo diskutita kaj akceptita. La ekstera evoluo de la asocio estis videbla el la jarlibroj, ili estas la mezuriloj plej bone videblaj de la progreso kaj de la enradikiĝo. La mizeraspektan libreton de 1908, de 24 paĝoj, anstataŭis jam en 1911 broŝuro de 184 paĝoj entenantaj 885 lokojn kun delegitoj kaj konsuloj en 47 landoj. 158 E-oficejojn, 266 entreprenojn, 7804 membrojn. La forton de la asocio ankaŭ dokumentas la fakto, ke la sinteno de la gvidantaj E-istoj de tiu ĉi tempo notinde iĝis pli favora kaj komprenema. Ja ne mankis ĵaluzo kaj malkompreno, sed antaŭ la evidenta progreso silentiĝis ankaŭ tiuj ĉi voĉoj. La eksplodo de la milito trafis UEA en la plej bona stato: solida konduto financa, fido ĝenerala ĉe la E-ista publiko, klaraj gvidlinioj, ĝojiga membrostato. Tre gravis, ke la delegitoj de UEA en la militantaj landoj ne estis kaptitaj de la milita spirito. Tio permesis, ke la Centra Oficejo daŭrigu unue sian kutiman laboron, degeliĝanta al nenio dum la unuaj monatoj kaj nur time repreninta ioman amplekson post januaro 1915. La stabo, konsistinta kun la direktoro el ses personoj, malgrandiĝis je du por poste kreski ĝis ok kaj dek kun la libervolaj helpantoj. UEA dissendis dum sept. 1914 cirkuleron al la delegitoj kun teksto por enpresi en tagaj gazetoj. Tiu ĉi informo tradukita en 30 lingvojn aperis en centoj da tagaj gazetoj. Ĝi tekstis: „Ĉar la militagoj okazis preskaŭ subite, multaj personoj troviĝas surprizataj en la malamikaj landoj kaj ne plu havas la eblon, korespondi kun siaj parencoj kaj amikoj. Por laŭeble helpi ilin, la oficejo de UEA, sidanta en Ĝenevo, ĵus informis siajn delegitojn en la malamikaj landoj, ke ĝi volonte servos kiel Perilo por la interŝanĝado de privataj korespondaĵoj inter la malamikaj landoj. La leteroj estas ricevataj ĉe la Ĝeneva Oficejo, el kie ili estas transdonataj al la adresato, se bezone post traduko. Estas akceptataj nur la nefermitaj korespondaĵoj, havantaj absolute nenian politikan aŭ militistan karakteron. La personoj, kiuj deziras uzi tiun servon, nun en plena funkciado, estas petataj, sendi ĉiujn leterojn, kun du internaciaj respondkuponoj, al UEA, 10. rue de la Bourse, Genève, Svislando. Dum sept. ĝis dec. 1914 la alveno de korespondaĵoj fariĝis timiga - pro la laboro kiun postulis la plenumo. Jen la dispartiĝo laŭ fakoj: 1. simpla transsendo; 2. specialaj servoj; 3. monsendo; 4. militistoj; 5. civilkaptitoj; 6. rehejmigado de civiluloj en militregionoj; 7. militkaptitoj kaj rilatoj kun la respektivaj aŭtoritatoj; 8. rilatoj kun ruĝkrucaj organizaĵoj; 9. Ruĝa Kruco, Ĝenevo; 10. variaĵoj. Neforgesindaj estas la servoj, kiujn plenumis la delegitoj Pinagel, Alfred Mahn, Bernhard Luis, Charles Brunet, Schwaiger, f-ino Gérard, prof. Christaller, St. Rudnicki, Szabunlevicz kaj aro da aliaj. Menciinda detalo en la historio de UEA estas la ĉikanoj. De 1916 la gazeto ,E' estis malpermesita en Francujo kaj malgraŭ interveno de generalo Sébert ĉe ministro Painlevé tiu ĉi malpermeso ne estis forigata. La milita aŭtoritato, kiu decidis pri tio, bazis sin sur la prijuĝo de oficiro de cenzuro, fama E-isto, fariĝinta Idisto. (La gazeto havis tiam 300 abonantojn en Francujo.) Tre malutilis ankaŭ tio, ke la poŝto por transmaraj landoj pasis Francujon. La brita cenzuro tiurilate kondutis pli larĝanime. La germana cenzuro ne ekzamenis periodaĵojn, trairintajn Germanujon, sed nur korespondaĵojn. La agado de UEA sur E-ista kampo estis tiu de ligilo inter la ankoraŭ funkciantaj organizaĵoj en kelkaj neŭtralaj landoj kaj la aktivaj E-istoj. Aperis regule ,E‘ ĉiumonate kun artikoloj pri tutmondaj problemoj. En 1916 aperis jarlibro, kiu enhavis ĉefajn informojn kaj la adresaron de delegitoj. Plie aperis dufoje libreto: „E dum la milito“, kiu enhavis resumon de la stato de la movado. Elokvente parolis pri la sekvoj de la milito la ciferoj. En 1914 la nombro de pagintaj anoj estis 7233, en 1915 estis 2699, en 1918 1958. Je la 11-a nov. 1918 silentis la kanonoj. Unu post la aliaj alvenis leteroj de revenintaj soldatoj. Per Alvoko al la E-istaro (jan. 1919) subskribita de Hodler kaj E. Stettler, UEA anoncis la reprenon de la laboroj. La malsano de Hodler devigis ŝanĝon en la administra gvidado, kiun akceptis E. Stettler kaj dum marto ankaŭ la Centra Oficejo translokiĝis al Bern. La jaro 1919 estis plene dediĉita rekonstrui la asocion. Je la fino de la jaro UEA kalkulis 3114 anojn. La sumo de poŝtaĵoj ricevitaj kaj senditaj atingis denove 20.000 kontraŭ 8.300 en 1918. Du gravaj okazintaĵoj distingas la jaron 1920: la morto de la fondinto Hodler kaj la okazigo de l' unua postmilita UK en Hago. Monumenton Hodler ne bezonas, tion li kreis en UEA, en kiu li metis sian tutan koron, amon kaj inteligenton. Bela memoraĵo, kiun li lasis, estis la donaco de kapitalo, kiu devis certigi la ekziston de UEA. Dum la UK la ĉefa laboro de la UEA-kunveno estis la diskuto pri la statuto, kiu estis verkata de Stettler. La UK en Helsinki en 1922 alportis gravan ŝanĝon: UEA fariĝis kolono de duflanka tutmonda organizaĵo E-ista. Per la kontrakto de Helsinki UEA fordonis certajn laborojn, kiujn ĝi ĝis tiam plenumis. La evoluo de UEA ĝis 1932 iris sian vojon, regule kaj decide. Ĝi ĉefe dediĉis sin al la firmigo de la propra organizaĵo, al la plibonigo de la servoj, al la plidensigo de la delegita reto kaj al la pligrandigo de la membraro. La membraro de 1919 kreskis ĝis 1927, poste malkreskis.
- 1920: 3894
- 1921: 5570
- 1922: 6253
- 1923: 6332
- 1924: 8205
- 1925: 9424
- 1926: 8687
- 1927: 9100
- 1928: 9095
- 1929: 9113
- 1930: 9062
- 1931: 8835
- 1932: 8619 La prezidanto de UEA estis la fondinto H. Hodler ĝis la morto 1920. Okupis tiun ĉi oficon ĝis sia malsaniĝo en 1924 E. Stetter. De tiam ĝis 1928 prezidis E. Privat, poste fariĝis denove prezidanto E. Stettler, kiu rezignis pro la ofico en 1934 kaj sekvis lin L. Bastien. Multajn partojn de la historio de UEA v. en la artikoloj: Organizo, Milito, Esperanto, Oficiala Jarlibro, Hodler, Privat Stettler, ktp. Pri la nuna stato de la organizo 1. la jarlibron 1934 p: 6-16. Detalan, kvankam ne kompletan historion de UEA enhavas ,Historia skizo, 1908-1933, verkita de Georgo Agricola (Jarlibro 1933), kiu aperis ankaŭ en aparta represo. Nia artikolo estas kompilaĵo el la nomita skizo.

Eksteraj ligoj

[http://www.uea.org La TTT-ejo de UEA] [http://www.tejo.org La TTT-ejo de TEJO] ---- Se vi anstataŭe volis informojn pri la brita universitato, UEA, vi povas trovi ilin ĉe University of East Anglia. Kategorio:Esperanto-asocio

Ziko Marcus SIKOSEK

Dosiero:2004-10-12-zms-bhh.jpg

Ziko Marcus Sikosek, Roterdamo 2004

Ziko Marcus SIKOSEK (naskiĝis 1973) estas germana esperantisto ekde 1987/1988. La baptonomo estas Marcus, sed li preferas 'Ziko' (voknomo el bazlernejaj tempoj). La familia nomo Sikosek (pron. ZIkozek) venas de praavo migrinta el la nuna Slovenio al la Ruhr-regiono en Germanio. Lia patrina familio estas fuĝintoj el Orienta Prusio. Sikosek naskiĝis en la granda vilaĝo Kirchhellen en Vestfalio, sed pli-malpli tuj poste lia familio translokiĝis al la najbara urbo Gladbeck. Tie li ricevis la abituron (lernejfinan diplomon) en 1992. Nun li loĝas en Nederlando, li estas UEA-Delegito en Varsseveld. Post studoj en Bochum, Utrecht kaj Kolonjo li fariĝis magistro pri historio, kromfako germana filologio. Lia ĉefa okupitaĵo estas politika historio de la 20-a jarcento, precipe germana. Li parolas, krom sia gepatra lingvo kaj Esperanto, la nederlandan kaj anglan, iomete la francan. Li havis diversajn taskojn kaj postenojn en Germana Esperanto-Junularo kaj Germana Esperanto-Asocio, i.a. informado kaj la redaktado de la GEA-gazeto Esperanto aktuell. Nuntempe oni invitas lin al seminarioj pri informado aŭ historio, kaj li foje aperigas artikolojn en diversaj Esperanto-gazetoj. Germane li verkas de tempo al tempo por Europa-Digital.de. De februaro 2003 ĝis junio 2005 li laboris kiel bibliotekisto kaj arkivisto, en la Centra Oficejo de UEA],] en la [[Biblioteko Hector Hodler]] en [[Roterdamo. Li estas cetere redaktoro de Vikipedio, Vikipediisto:Ziko

Verkoj

- Esperanto sen mitoj (1999, 2003) pri kaj por Esperanto-informado
- (Red.) Tiel sonis... (2003/04), serio de kompaktdiskoj kun materialo de Biblioteko Hector Hodler
- Sed homoj kun homoj (2005) pri la centjara historio de la Universalaj Kongresoj de Esperanto

Kategorio:Esperanto-movado

Tiu kategorio temas pri la Esperanto-movado. Movado

Definition of a planet

Although planets are the principal component of the solar system other than the Sun, a precise definition of the term is surprisingly elusive. This article details the questions that may arise when trying to formulate a strict definition of the word. For most astronomers the issue will be decided by the International Astronomical Union (IAU). According to a [http://www.nature.com/news/2005/050801/full/050801-2.html published report] from Nature magazine, the discovery of (which is a Kuiper Belt object bigger than Pluto) has forced the issue. An IAU committee which had already been working on a definition is now expected to promulgate one soon.

History and etymology

Pluto There has never been a precise and unchanging definition for the word "planet." When originally coined by the ancient Greeks, a planet was any object that appeared to wander against the field of fixed stars that made up the night sky (asteres planetai "wandering stars"). This included not only the five "classical" planets, that is, Mercury, Venus, Mars, Jupiter and Saturn, but also the Sun and the Moon (the "seven heavenly objects"). Sometimes a distinction was made in terminology, so that if one said the "five planets", it would mean all of the "naked eye" ones except for the sun and moon. There was no need for as exact a classification of a planet in those days, and so the sun and moon could be included or excluded as planets in discussions. Eventually, when the heliocentric model was accepted over the geocentric, Earth was placed among their number and the Sun was dropped, and after Galileo discovered his four satellites of Jupiter, the Moon was also eventually reclassified. Over the following centuries, the parameters of planethood have changed as new observations and theories have refined our understanding of the solar system. In the last ten years, however, a new wave of observations has made many once-clear demarcations indistinct.

Issues and controversies

While there is much disagreement between current definitions of "planet", most focus on three general criteria: that it must orbit a star, be above a certain size, and yet not be large enough to commence nuclear fusion. Each of these criteria has been challenged by various discoveries, outlined below.

Minor planets

Within our planetary system, the nine objects currently accepted as planets orbit the Sun with other objects as diverse as asteroids, meteoroids, comets, and cosmic dust. The term "minor planet" is often used to describe those objects that, while they orbit the Sun, are not seen to fulfil certain criteria common to the "true" planets. There is some debate concerning where the dividing line between these objects and "planets" should be, or even if there should be one at all. One possible criterion is a relatively unique orbit. The discovery of Uranus in 1781 seemed to validate Bode's Law, a mathematical function which generates the size of the semimajor axis of planetary orbits. Astronomers had considered the Law a meaningless coincidence, but Uranus fell at very nearly the exact distance it predicted. Since Bode's Law also predicted a body between Mars and Jupiter that at that point had not been observed, astronomers turned their attention to that region in the hope that it might be vindicated again. Finally, in 1801, Ceres, a world so small it was barely visible through a telescope, was found to lie at just the correct point in space. The object was hailed as a new planet. Then in 1802, Heinrich Olbers discovered Pallas, a second "planet" at roughly the same distance from the Sun as Ceres. The idea that two planets could occupy the same orbit was an affront to centuries of thinking. Some years later, another world, Juno, was discovered in a similar orbit, and then another and another. William Herschel suggested that these worlds be given their own separate classification, asteroids, meaning "starlike" since they were so small they resembled stars through a telescope, though most astronomers preferred to refer to them as planets. Science textbooks in 1828, after Herschel's death, still numbered the asteroids among the planets. By 1851, the number of asteroids had increased to 15, and a new method of classifying them, by adding a number before their names, was adopted, inadvertently placing them in their own distinct category. By the 1860s, observatories in Europe and America began referring to them as "minor planets", or "small planets", though it took the four largest asteroids longer to be grouped as such. [http://aa.usno.navy.mil/hilton/AsteroidHistory/minorplanets.html] minor planets, Pluto and its moon Charon, Sedna, Quaoar, and Ceres on the right.]] The long road from planethood to reconsideration underwent by Ceres is mirrored in the story of Pluto, which was named a planet soon after its discovery in 1930. Pluto was an anomaly, a tiny, icy world in a region of gas giants with an orbit that often sent it flying off the plane of the ecliptic or even inside that of Neptune. However, it was, as far as anyone could tell, unique. Then, beginning in 1992, astronomers began to detect large numbers of icy bodies beyond the orbit of Neptune that were similar in composition and size to Pluto. They concluded that they had discovered the long-hypothesized Kuiper Belt (sometimes called the Edgeworth-Kuiper Belt), a band of icy debris that is the source for "short-period" comets—those, like Halley, with orbital periods of up to 200 years. Pluto's orbit was found to lie right in the middle of this band and thus its planetary status was thrown into question; the precedent set by Ceres in downgrading an object from planet status because of a shared orbit has led many to conclude that Pluto must be downgraded to a minor planet as well. Mike Brown of Caltech has suggested that a "planet" should be redefined as "any body in the solar system that is more massive than the total mass of all of the other bodies in a similar orbit" [http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=105]. The eight planets over that mass limit would be referred to as "major planets". There has been outcry at the prospect of Pluto's "demotion", and the International Astronomical Union officially voted to retain Pluto's classification as a planet.[http://www.iau.org/PlutoPR.html] Throughout the late 1990s, the discovery of several objects approaching the size of Pluto, such as 50000 Quaoar and 90377 Sedna, continued to erode arguments that Pluto was exceptional from the rest of the trans-Neptunian population. On July 28, 2005, astronomers announced the discovery of a trans-Neptunian object as large as, and probably larger than, Pluto, designated . Although its discoverers (and many in the news media) immediately referred to it as the tenth planet, it is officially designated as a minor planet—the provisional designation referring to its official listing in the minor-planet archive as the 7827th object first identified in observations made in the second half of October 2003. provisional designation is clearly not spherical]] A number of astronomers, such as [http://dosxx.colorado.edu/plutohome.html Alan Stern], contend that a unique orbit is not necessary in defining a minor planet, and that the criterion at issue is size. Objects in orbit round the Sun range in size from Jupiter to dust particles, so obviously there would need to be a lower limit. The most oft-mooted potential limit is when an object becomes spherical under its own gravity. Many astronomers favour this definition, because it would allow Pluto to retain its status as a planet. However, sphericity is not determined solely by size; ice is far more resistant to gravitational alteration than rock. Therefore, Ceres is spherical, but the Kuiper belt object , which is several times more massive, is not. [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/2003EL61/] Ice is also more resistent to alteration at colder temperatures. Saturn's icy moon Mimas is spherical, but Neptune's larger moon Proteus, which is similarly composed but colder because of its greater distance from the Sun, is not. Aside from this, some arbitrary cutoff point would have to be decided as to exactly how spherical an object must be before being declared a planet. Jupiter and Saturn appear spherical, but are in fact highly oblate because of their fast rotations and gaseous makeup.

Double planets

Saturn and Charon.]] Pluto is not alone in causing planetary confusion. Its satellite Charon is the only moon in the solar system whose barycenter lies above its parent planet's surface. This means that both orbit each other like the tips of a swirling baton. Since neither can be said to be orbiting the other, it is common for astronomers to refer to Pluto/Charon as a double planet: two objects orbiting the Sun in tandem. It should be noted that Charon is not profoundly physically affected by its orbit —unlike the synchronous orbital radius, for instance, which does have profound consequences for the orbiting body (see Phobos, for example). Even our own Moon, surprisingly, could be considered a partner in a double planet system, since, though it certainly orbits the Earth, the timing of its orbit round the Earth with the Earth's orbit round the Sun means that, looking down on the ecliptic, the Moon never actually loops back on itself, and in essence orbits the Sun in its own right [http://www.nmm.ac.uk/site/request/setTemplate:singlecontent/contentTypeA/conWebDoc/contentId/8027/set_paginate/No/navId/00500300l005007002]. This is true of any moon sufficiently far enough away from its parent body that its orbital speed round the planet is slower than the planet's speed round the Sun. The required distance from the planet to the moon depends on the mass of the planet, and the distance from the planet to the sun, but not the mass of the moon. If the distance from the Sun to the planet increases, or the planet's mass decreases, then the required distance between the planet and moon increases. Consequently, the same argument could be used that Jupiter and Callisto or Saturn and Iapetus form double planets. There is even some disagreement about whether all moons in the solar system, even those that do not orbit the Sun directly, should be classed as "secondary planets", since they often exhibit features in common with true planets. Jupiter's moon Ganymede and Saturn's moon Titan are both larger in terms of diameter (though not mass) than Mercury, and Titan even has a substantial atmosphere, thicker than the Earth's. Moons such as Io and Triton demonstrate obvious and ongoing geological activity, and Ganymede even has a magnetic field.

Rogue planets or sub-stars

The dividing line between "star" and "planet" has been blurred considerably since 1995, with the discovery to date of over 150 extrasolar planets: planet-sized objects in orbit around other stars. Traditionally, that dividing line has been an object's ability to fuse hydrogen in its core, though stars such as brown dwarfs have always existed at the boundary of that distinction. Too small to commence sustained hydrogen fusion, they have been granted star status on their ability to fuse deuterium. However, due to the relative rarity of that isotope, this process lasts only a tiny fraction of the star's lifetime, and hence most brown dwarfs would have ceased fusion long before their discovery. Since binary stars or other multiple-star formations are fairly common, many brown dwarfs are likely to orbit other stars, and since they would not be producing energy through fusion, they could be described as "planets". Similarly, an orbiting white dwarf, such as Sirius B, since it too has ceased fusion, could be reclassified as a planet. The recent discovery of a "planet" around a brown dwarf star has ignited a debate as to whether it should be referred to as a planet or a natural satellite. But the confusion does not end with brown dwarfs. Zapatario Osorio et al. have discovered many objects in young star clusters of masses below that required to sustain fusion of any sort. [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/291/5508/1487b] These have been described as "free floating planets", [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1998/19/image/a] because current theories of solar system formation suggest that planets may be ejected from solar systems altogether if their orbits become unstable; indeed the [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1998/19/image/a Hubble telescope] may have imaged just such an ejection of a body larger than Jupiter in 1998. This would suggest that the original criterion that a planet must orbit a star should instead be amended to say that it must have originated in orbit around a star. However, it is also possible that these objects could have formed [http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/10/06/space.planets.reut/ in the same manner as stars], from fragments of a collapsing nebula; thus their discoverers also term them "grey dwarfs" or "sub-brown dwarfs". If that is the case, then it raises the question of whether such an object, even one as familiar as Jupiter or Saturn, should be referred to as an orbiting low-mass star rather than a planet. After all, apart from size and relative temperature, there is little to separate Jupiter from its host star, the Sun. Both have similar overall compositions: hydrogen and helium, with trace levels of heavier elements in their atmospheres. The most oft-cited difference between them is that Jupiter formed by accretion of rocky and icy materials in orbit round the Sun, and the Sun formed from the collapsing gas of a nebula, though this distinction is not wholly certain. Suns and planets.]] The IAU has officially released a [http://www.dtm.ciw.edu/boss/IAU/div3/wgesp/definition.html statement] to define what constitutes an extrasolar planet and what constitutes an orbiting star: #Objects with true masses below the limiting mass for thermonuclear fusion of deuterium (currently calculated to be 13 Jupiter masses for objects of solar metallicity) that orbit stars or stellar remnants are "planets" (no matter how they formed). The minimum mass/size required for an extrasolar object to be considered a planet should be the same as that used in our Solar System. #Substellar objects with true masses above the limiting mass for thermonuclear fusion of deuterium are "brown dwarfs", no matter how they formed nor where they are located. #Free-floating objects in young star clusters with masses below the limiting mass for thermonuclear fusion of deuterium are not "planets", but are "sub-brown dwarfs" (or whatever name is most appropriate). The definition, as with any definition of a planet, is uncertain and ambiguous. By ignoring the process of formation, it is essentially saying that any star too small to commence nuclear fusion in its core is a planet, thus placing it in the same company as Earth, Mars and (at this time) Pluto. The boundary continues to blur; in December, 2005, the Spitzer Space Telescope observed the smallest brown dwarf yet found, only eight times Jupiter's mass, and ironically with what appears to be the beginnings of its own solar system. Were this object found in orbit round another star, it would have been termed a planet.[http://www.nasa.gov/vision/universe/starsgalaxies/spitzerf-20051129.html]

History vs. science

Ultimately, a strict scientific definition of what a planet is may prove different from the determination provided by convention and history. Mike Brown, since his discovery of , has shifted his position on what constitutes a planet. "Scientists have not yet realized that the term planet no longer belongs to them. But, quite clearly, it does not... The word 'planet' has been around much longer than modern science." [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/] It may very well be that children will continue to learn of the nine planets in school, while scientists work in a solar system of eight, or hundreds, or even abandon the term "planet" altogether. For now, "planet", like "continent", is a word caught between the scientific and cultural worlds without a clear meaning.

See also

- Mesoplanet
- Planemo

References

- [http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=105 Mike Brown's Sedna article]
- [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/2003EL61/ Mike Brown's webpage on ]
- [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/#name Mike Brown's webpage: What is a planet?]
- [http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html David Jewitt's Kuiper Belt page- Pluto]
- [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/291/5508/1487b Letter to Science Magazine- interstellar planets]
- [http://www.sciencemag.org/cgi/eletters/291/5508/1487b#267 Responses]
- [http://astron.berkeley.edu/~basri/defineplanet/whatsaplanet.htm What is a Planet? An essay by Gibor Basri of the University of Berkeley]
- [http://astron.berkeley.edu/~basri/defineplanet/Mercury.htm Defining "Planet": A second essay by Gibor Basri]
- [http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/planet_confusion_001101-2.html What is a Planet? Debate Forces New Definition]
- [http://www.nature.com/news/2005/050801/full/050801-2.html Astronomers to decide what makes a planet] from the Nature.com [http://www.nature.com/index.html web site] (non-free subscription required)
- [http://www.iau.org/IAU/FAQ/2003_UB313.html IAU Statement on ], which also refers to efforts to formally define what a planet is.
- [http://www.dtm.ciw.edu/boss/IAU/div3/wgesp/definition.html IAU statement on extrasolar planet]
- [http://www.infoplease.com/ipa/A0776605.html?mail-07-29 The Flap Over Pluto]
- David Darling. The Universal Book of Astronomy, from the Andromeda Galaxy to the Zone of Avoidance. 2003. John Wiley & Sons Canada (ISBN 0471265691), p. 394
- Collins Dictionary of Astronomy, 2nd ed. 2000. HarperCollins Publishers (ISBN 0-00-710297-6), p. 312-4.

External links

- [http://slate.msn.com/id/2123839 Slate.com, "You Call That a Planet?: How astronomers decide whether a celestial body measures up."]
- [http://www.space.com/scienceastronomy/050729_new_planet.html for now at least a Planetoid "10th Planet Discovered, Bigger than Pluto"]
- [http://www.space.com/scienceastronomy/050401_first_extrasolarplanet_pic.html First Confirmed Picture of a Planet Beyond the Solar System]
- [http://www.space.com/scienceastronomy/planet_photo_040910.html Moon of an Object? First Photo of Satellite Beyond the Solar System]
- [http://www.spaceflightnow.com/news/n0502/11planet/ Scientists reveal smallest extra-solar planet yet found:one fifth Pluto's mass]
- [http://www.thisislondon.co.uk/news/articles/9640470?version=1 NASA FINDS THE 10TH PLANET: Astronomers believe they have found a new planet in the solar system...the heavenly body has been called Sedna and is believed to be the 10th planet circling our sun....] Category:Planets

Further Reading

[http://www.amazon.com/exec/obidos/tg/detail/-/0192880837/qid=1127893027/sr=2-1/ref=pd_bbs_b_2_1/104-5956652-5691109?v=glance&s=books Planet Quest by Ken Croswell]

anemia Casino po�ciel diety darmowe mp3